Ακαδημια Επιστημων ΕΣΣΔ: Πολιτικη οικονομια- εισαγωγη

δακτυλογραφήθηκε και αναρτήθηκε στο Athens Indymedia στις 24/7/2004

ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΣΣΔ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η πολιτική οικονομία ανήκει στις κοινωνικές επιστήμες(1).Μελετάει τους νόμους της κοινωνικής παραγωγής και διανομής των υλικών αγαθών στις διάφορες βαθμίδες εξέλιξης της ανθρώπινης κοινωνίας.
Βάση της ζωής της κοινωνίας είναι η υλική παραγωγή. Για να ζήσουν οι άνθρωποι πρέπει να ‘χουν τροφή, ρούχα και άλλα υλικά αγαθά. Για να΄ χουν οι άνθρωποι αυτά τα αγαθά πρέπει να τα παράγουν, πρέπει να εργάζονται.
Οι άνθρωποι παράγουν τα υλικά αγαθά, δηλ. παλεύουν με τη φύση, όχι ένας – ένας, μα από κοινού, κατά ομάδες, κατά κοινωνίες. Συνεπώς, πάντα και σ’ όλες τις συνθήκες η παραγωγή είναι κ ο ι ν ω ν ι κ ή παραγωγή, και η εργασία είναι δραστηριότητα του κ ο ι ν ω ν ι κ ο ύ ανθρώπου.
Το προτσές της παραγωγής των υλικών αγαθών προϋποθέτει τους παρακάτω παράγοντες:1) την εργασία του ανθρώπου, 2) το αντικείμενο της εργασίας και 3) τα μέσα εργασίας.
Η ε ρ γ α σ ί α είναι η σκόπιμη δραστηριότητα του ανθρώπου, που στην πορεία της αλλάζει τη μορφή των αντικειμένων της φύσης και τα προσαρμόζει στην ικανοποίηση των αναγκών του. Η εργασία είναι φυσική ανάγκη, απαράλειπτος όρος ύπαρξης των ανθρώπων. Χωρίς την εργασία θα ‘ταν αδύνατη η ίδια η ζωή του ανθρώπου.
Α ν τ ε ι κ ε ί μ ε ν ο  τ η ς  ε ρ γ α σ ί α ς είναι καθετί προς το οποίο κατευθύνεται η εργασία του ανθρώπου. Τα αντικείμενα της εργασίας μπορούν να είναι άμεσα δοσμένα από την ίδια τη φύση , λόγου χάρη το δέντρο που κόβουν στο δάσος ή το μετάλλευμα που βγάζουν από τα σπλάχνα της γης. Τα αντικείμενα της εργασίας που έχουν υποβληθεί προηγούμενα στην επενέργεια της εργασίας, λόγου χάρη το μετάλλευμα στο μεταλλουργικό εργοστάσιο ή το βαμβάκι στο κλωστήριο, ονομάζονται υ λ ι κ ά ή π ρ ώ τ ε ς ύ λ ε ς .
Μ έ σ α  ε ρ γ α σ ί α ς είναι όλα τα πράγματα που με τη βοήθεια τους ο άνθρωπος επενεργεί στο αντικείμενο της εργασίας του και το μεταβάλλει. Στα μέσα εργασίας ανήκουν πριν απ΄ όλα τα εργαλεία παραγωγής, καθώς και η γη, τα χτίρια παραγωγής, οι δρόμοι, οι διώρυγες, οι αποθήκες κτλ. Ανάμεσα στα μέσα εργασίας ο καθοριστικός ρόλος ανήκει στα ε ρ γ α λ ε ί α  π α ρ α γ ω γ ή ς .Στα εργαλεία παραγωγής συμπεριλαμβάνονται τα πολυποίκιλα εργαλεία που χρησιμοποιεί ο άνθρωπος στην εργασία του, από τα χοντροκομμένα πέτρινα εργαλεία των πρωτόγονων ανθρώπων ως τις σύγχρονες μηχανές. Το επίπεδο ανάπτυξης των εργαλείων παραγωγής αποτελεί το μέτρο της εξουσίας της κοινωνίας πάνω στη φύση, το μέτρο της ανάπτυξης της παραγωγής. Οι οικονομικές εποχές διακρίνονται όχι από το τι παράγουν μα από το πώς παράγουν, με ποια εργαλεία παραγωγής.
Τα αντικείμενα της εργασίας και τα μέσα εργασίας αποτελούν τα μ έ σ α  π α ρ α γ ω γ ή ς .Τα μέσα παραγωγής αυτά καθαυτά, έξω από την ένωσή τους με την εργατική δύναμη , αποτελούν μόνο ένα σωρό από νεκρά πράγματα. Για να μπορεί ν’ αρχίσει το προτσές της εργασίας πρέπει η εργατική δύναμη να ενωθεί με τα εργαλεία παραγωγής.
Ε ρ γ α τ ι κ ή   δ ύ ν α μ η  είναι η ικανότητα του ανθρώπου για εργασία, το σύνολο των σωματικών και πνευματικών δυνάμεων του ανθρώπου, που χάρη σ’ αυτές είναι σε θέση να παράγει υλικά αγαθά. Η εργατική δύναμη είναι το ενεργητικό στοιχείο της παραγωγής, βάζει σε κίνηση τα μέσα παραγωγής. Με την ανάπτυξη των εργαλείων παραγωγής αναπτύσσεται και η ικανότητα του ανθρώπου για εργασία, η επιδεξιότητα του, η τριβή του, η παραγωγική του πείρα.
Τα εργαλεία παραγωγής, που με τη βοήθεια τους παράγονται τα υλικά αγαθά, οι άνθρωποι που βάζουν σε κίνηση αυτά τα εργαλεία και πραγματοποιούν την παραγωγή των υλικών αγαθών, χάρη σε μια ορισμένη παραγωγική πείρα και τριβή στη δουλειά, αποτελούν τις π α ρ α γ ω γ ι κ έ ς  δ υ ν ά μ ε ι ς της κοινωνίας. Οι εργαζόμενες μάζες είναι η βασική παραγωγική δύναμη της ανθρώπινης κοινωνίας σ’ όλα τα στάδια της εξέλιξής της.
Οι παραγωγικές δυνάμεις εκφράζουν τη σχέση των ανθρώπων προς τα αντικείμενα και τις δυνάμεις της φύσης που χρησιμοποιούνται για την παραγωγή υλικών αγαθών. Ωστόσο στην παραγωγή οι άνθρωποι επενεργούν όχι μόνο πάνω στη φύση , αλλά κι ο ένας πάνω στον άλλο. «Δεν μπορούν να παράγουν παρά μόνο ενεργώντας κατά ένα ορισμένο τρόπο από κοινού και ανταλλάσσοντας αμοιβαία τις δραστηριότητες τους. Για να παράγουν έρχονται σε ορισμένες σχέσεις και συνάφειες μεταξύ τους και μονάχα μέσα σ’ αυτές τις κοινωνικές σχέσεις και συνάφειες μεταξύ τους συντελείται η επενέργεια τους πάνω στη φύση, συντελείται η παραγωγή»(2). Οι καθορισμένες σχέσεις και συνάφειες των ανθρώπων στο προτσές την παραγωγής των υλικών αγαθών αποτελούν τις σ χ έ σ ε ι ς  π α ρ α γ ω γ ή ς .
Ο χαρακτήρας των σχέσεων παραγωγής εξαρτιέται από τούτο: ποιανού ιδιοκτησία είναι τα μέσα παραγωγής ( η γη, τα δάση, τα νερά, το υπέδαφος, οι πρώτες ύλες, τα εργαλεία παραγωγής, τα χτίρια παραγωγής, τα μέσα συγκοινωνίας και διαβιβάσεων κτλ)- είναι ιδιοκτησία μεμονωμένων ατόμων, κοινωνικών ομάδων ή τάξεων, που χρησιμοποιούν αυτά τα μέσα για να εκμεταλλεύονται τους εργαζομένους, ή είναι ιδιοκτησία της κοινωνίας, που σκοπός της είναι να ικανοποιεί τις υλικές και πολιτιστικές ανάγκες των λαϊκών μαζών, όλης της κοινωνίας; Η κατάσταση των σχέσεων παραγωγής δείχνει πώς διανέμονται ανάμεσα στα μέλη της κοινωνίας τα μέσα παραγωγής, συνεπώς και τα υλικά αγαθά που παράγουν οι άνθρωποι. Έτσι, τη βάση των σχέσεων παραγωγής την αποτελεί μια καθορισμένη μορφή ιδιοκτησίας στα μέσα παραγωγής.
Οι σχέσεις παραγωγής καθορίζουν και τις αντίστοιχες σχέσεις διανομής. Η δ ι α ν ο μ ή είναι ο συνδετικός κρίκος ανάμεσα στην παραγωγή και στην κατανάλωση.
Τα προϊόντα που παράγονται στην κοινωνία χρησιμεύουν για την παραγωγική ή την ατομική κατανάλωση. Π α ρ α γ ω γ ι κ ή   κ α τ α ν ά λ ω σ η λέγεται η χρησιμοποίηση μέσων παραγωγής για τη δημιουργία υλικών αγαθών. Α τ ο μ ι κ ή  κ α τ α ν ά λ ω σ η λέγεται η ικανοποίηση των αναγκών του ανθρώπου σε τροφή, ρούχα, κατοικία κτλ.
Η διανομή των παραγμένων αντικειμένων ατομικής κατανάλωσης εξαρτιέται από τη διανομή των μέσων παραγωγής. Στην κεφαλαιοκρατική κοινωνία τα μέσα παραγωγής ανήκουν στους κεφαλαιοκράτες, γι΄αυτό τα προϊόντα της εργασίας ανήκουν επίσης στους κεφαλαιοκράτες. Οι εργάτες δεν έχουν μέσα παραγωγής και για να μην πεθάνουν από την πείνα είναι υποχρεωμένοι να δουλεύουν για τους κεφαλαιοκράτες που ιδιοποιούνται τα προϊόντα της εργασίας των εργατών. Στη σοσιαλιστική κοινωνία τα μέσα παραγωγής αποτελούν κοινωνική ιδιοκτησία. Γι΄ αυτό και τα προϊόντα της εργασίας ανήκουν στους ίδιους τους εργαζόμενους.
Στους κοινωνικούς σχηματισμούς με εμπορευματική παραγωγή η διανομή των υλικών αγαθών πραγματοποιείται μέσω της α ν τ α λ λ α γ ή ς  τ ω ν  ε μ π ο ρ ε υ μ ά τ ω ν .
Η παραγωγή, η διανομή , η ανταλλαγή και η κατανάλωση αποτελούν μια ενότητα, όπου ο καθοριστικός ρόλος ανήκει στην παραγωγή.
Το σύνολο «των σχέσεων παραγωγής αποτελεί την οικονομική διάρθρωση της κοινωνίας, την πραγματική βάση , που πάνω της υψώνεται ένα νομικό και πολιτικό εποικοδόμημα και στην οποία αντιστοιχούν ορισμένες μορφές κοινωνικής συνείδησης»(3). Το εποικοδόμημα, όταν πια εμφανιστεί, ασκεί με τη σειρά του αντίστροφη ενεργητική επίδραση πάνω στη βάση, επιταχύνοντας είτε επιβραδύνοντας την εξέλιξή της.
Η παραγωγή έχει την τεχνική και την κοινωνική της πλευρά. Την τεχνική πλευρά της παραγωγής τη μελετούν οι φυσικές και οι τεχνικές επιστήμες: η φυσική, η χημεία, η μεταλλουργία, η μηχανολογία, η γεωπονία και άλλες. Η πολιτική οικονομία μελετάει την κοινωνική πλευρά της παραγωγής, τις κ ο ι ν ω ν ι κ ο π α ρ α γ ω γ ι κ έ ς , δηλαδή τις ο ι κ ο ν ο μ ι κ έ ς , σχέσεις των ανθρώπων. « Η πολιτική οικονομία – έγραφε ο Β. Ι. Λένιν – δεν ασχολείται καθόλου με την «παραγωγή», αλλά με τις κοινωνικές σχέσεις των ανθρώπων στην παραγωγή, με το κοινωνικό καθεστώς της παραγωγής»(4)
Η πολιτική οικονομία μελετάει τις σχέσεις παραγωγής στην αλληλεπίδρασή τους με τις παραγωγικές δυνάμεις. Οι παραγωγικές δυνάμεις και οι σχέσεις παραγωγής στην ενότητά τους απαρτίζουν τον τ ρ ό π ο  π α ρ α γ ω γ ή ς .
Οι παραγωγικές δυνάμεις είναι το πιο κινητό και το πιο επαναστατικό στοιχείο της παραγωγής. Η ανάπτυξη της παραγωγής αρχίζει από τις αλλαγές στις παραγωγικές δυνάμεις – πριν απ΄ όλα από την αλλαγή και την ανάπτυξη των εργαλείων παραγωγής, κι έπειτα συντελούνται οι αντίστοιχες αλλαγές και στον τομέα των σχέσεων παραγωγής. Οι σχέσεις παραγωγής των ανθρώπων,που αναπτύσσονται σ’ εξάρτηση από την ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων επιδρούν με τη σειρά τους κι οι ίδιες με ενεργό τρόπο πάνω στις παραγωγικές δυνάμεις.
Οι παραγωγικές δυνάμεις της κοινωνίας μπορούν ν’ αναπτύσσονται ανεμπόδιστα μόνο στην περίπτωση που οι σχέσεις παραγωγής ανταποκρίνονται στην κατάσταση των παραγωγικών δυνάμεων. Σε μιάν ορισμένη βαθμίδα της ανάπτυξής τους οι παραγωγικές δυνάμεις ξεπερνούν τα πλαίσια των δοσμένων σχέσεων παραγωγής κι έρχονται σ΄ αντίθεση μ΄ αυτές.
Το αποτέλεσμα είναι οι παλιές σχέσεις παραγωγής ν΄ αντικατασταίνονται αργά λη γρήγορα από νέες σχέσεις παραγωγής, που ανταποκρίνονται στο φτασμένο επίπεδο ανάπτυξης και στο χαρακτήρα των παραγωγικών δυνάμεων της κοινωνίας. Με την αλλαγή της οικονομικής βάσης της κοινωνίας αλλάζει και το εποικοδόμημά της. Οι υλικές προϋποθέσεις για την αντικατάσταση των παλιών σχέσεων παραγωγής από νέες γεννιούνται κι αναπτύσσονται μέσα στα σπλάχνα του παλιού σχηματισμού. Οι νέες σχέσεις παραγωγής ξανοίγουν ελεύθερο πεδίο στην ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων.
Έτσι, οικονομικός νόμος ανάπτυξης της κοινωνίας είναι ο νόμος της υ π ο χ ρ ε ω τ ι κ ή ς   α ν τ ι σ τ ο ι χ ί α ς των σχέσεων παραγωγής προς το χαρακτήρα των παραγωγικών δυνάμεων.
Σε μια κοινωνία που στηρίζεται στην ατομική ιδιοκτησία και στην εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο, οι συγκρούσεις ανάμεσα στις παραγωγικές δυνάμεις και τις σχέσεις παραγωγής εκδηλώνονται με την ταξική πάλη. Μέσα σ΄ αυτές τις συνθήκες η αντικατάσταση του παλιού τρόπου παραγωγής από το νέο τρόπο παραγωγής πραγματοποιείται με κοινωνική επανάσταση.
Η πολιτική οικονομία είναι ιστορική επιστήμη. Ασχολείται με την υλική παραγωγή στην ιστορικά καθορισμένη κοινωνική της μορφή, με τους οικονομικούς νόμους που προσιδιάζουν στους αντίστοιχους τρόπους παραγωγής. Οι οικονομικοί νόμοι εκφράζουν την ουσία των οικονομικών φαινομένων και προτσές , την εσωτερική, αιτιακή σύνδεση κι εξάρτηση που υπάρχει ανάμεσα σ΄ αυτά . Σε κάθε τρόπο παραγωγής προσιδιάζει ο δικός του βασικός οικονομικός νόμος. Ο βασικός οικονομικός νόμος καθορίζει τις κύριες πλευρές, την ουσία του δοσμένου τρόπου παραγωγής.
Η πολιτική οικονομία «ερευνά πριν απ΄ όλα τους ιδιαίτερους νόμους της κάθε χωριστής βαθμίδας ανάπτυξης της παραγωγής και της ανταλλαγής και μόνο στο τέλος αυτής της έρευνας μπορεί να διατυπώσει λίγους, εντελώς γενικούς νόμους, που ισχύουν για την παραγωγή και την ανταλλαγή γενικά»(5). Συνεπώς, οι διάφοροι κοινωνικοί σχηματισμοί στην ανάπτυξή τους καθορίζονται όχι μόνο από τους ειδικούς οικονομικούς τους νόμους, μα κι από τους οικονομικούς νόμους που είναι κοινοί για όλους τους σχηματισμούς, λόγου χάρη από το νόμο της υποχρεωτικής αντιστοιχίας των σχέσεων παραγωγής προς το χαρακτήρα των παραγωγικών δυνάμεων. Άρα, οι κοινωνικοί σχηματισμοί όχι μόνο χωρίζονται ο ένας από τον άλλο με ειδικούς οικονομικούς νόμους, που προσιδιάζουν στο δοσμένο τρόπο παραγωγής, μα και συνδέονται μεταξύ τους με ορισμένους κοινούς για όλους τους σχηματισμούς οικονομικούς νόμους.
Οι νόμοι της οικονομικής ανάπτυξης είναι νόμοι αντικειμενικοί. Αντανακλούν τα προτσές της οικονομικής ανάπτυξης, που συντελούνται ανεξάρτητα από τη θέληση των ανθρώπων. Οι οικονομικοί νόμοι εμφανίζονται και δρουν πάνω στη βάση ορισμένων οικονομικών συνθηκών. Οι άνθρωποι μπορούν να γνωρίσουν αυτούς τους νόμους και να τους χρησιμοποιούν προς το συμφέρον της κοινωνίας, δεν μπορούν όμως να καταργούν ή να δημιουργούν οικονομικούς νόμους.
Η χρησιμοποίηση των οικονομικών νόμων στην ταξική κοινωνία έχει πάντα ταξικό κίνητρο: η πρωτοπόρα τάξη κάθε νέας εποχής χρησιμοποιεί τους οικονομικούς νόμους προς το συμφέρον της ανάπτυξης της κοινωνίας, ενώ οι τάξεις που σβήνουν αντιστέκονται σ΄ αυτό.
Η πολιτική οικονομία μελετάει τους παρακάτω γνωστούς στην ιστορία βασικούς τύπους σχέσεων παραγωγής: τ ο  π ρ ω τ ό γ ο ν ο  κ ο ι ν ο τ ι κ ό  κ α θ ε σ τ ώ ς , τ ο  δ ο υ λ ο κ τ η τ ι κ ό  κ α θ ε σ τ ώ ς, τ η  φ ε ο υ δ α ρ χ ί α, τ ο ν κ α π ι τ α λ ι σ μ ό, το ν  σ ο σι α λ ι σ μ ό . Το πρωτόγονο κοινοτικό καθεστώς είναι προταξικό κοινωνικό καθεστώς. Το δουλοκτητικό καθεστώς, η φεουδαρχία και ο καπιταλισμός αποτελούν διαφορετικές μορφές της κοινωνίας που στηρίζεται στην υποδούλωση και στην εκμετάλλευση των εργαζομένων μαζών. Ο σοσιαλισμός είναι ένα κοινωνικό καθεστώς απαλλαγμένο από την εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο.
Η πολιτική οικονομία ερευνάει πώς συντελείται η εξέλιξη από τις κατώτερες βαθμίδες της κοινωνικής παραγωγής στις ανώτερες βαθμίδες, πώς εμφανίζονται, αναπτύσσονται κι εξαφανίζονται τα κοινωνικά συστήματα που στηρίζονται στην εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο. Δείχνει πως όλη η πορεία της ιστορικής εξέλιξης προετοιμάζει τη νίκη του σοσιαλιστικού τρόπου παραγωγής. Μελετάει, σε συνέχεια, τους οικονομικούς νόμους του σοσιαλισμού, τους νόμους της γένεσης της σοσιαλιστικής κοινωνίας και της παραπέρα ανάπτυξής της στο δρόμο προς την ανώτερη φάση του κομμουνισμού.
Έτσι, η  π ο λ ι τ ι κ ή  ο ι κ ο ν ο μ ί α  ε ί ν α ι  η  ε π ι σ τ ή μ η  τ η ς  ε ξ έ λ ι ξ η ς  τ ω ν  κ ο ι ν ω ν ι κ ο π α ρ α γ ω γ ι κ ώ ν , δ η λ . τ ω ν ο ι κ ο ν ο μ ι κ ώ ν  σ χ έ σ ε ω ν  τ ω ν  α ν θ ρ ώ π ω ν . Ε ξ η γ ε ί  τ ο υ ς  ν ό μ ο υ ς  π ο υ  δ ι έ π ο υ ν  τ η ν  π α ρ α γ ω γ ή  κ α ι  τ η  δ ι α ν ο μ ή  τ ω ν  υ λ ι κ ώ ν  α γ α θ ώ ν  σ τ η ν  α ν θ ρ ώ π ι ν η  κ ο ι ν ω ν ί α  σ τ ι ς  δ ι ά φ ο ρ ε ς  β α θ μ ί δ ε ς  τ η ς  ε ξ έ λ ι ξ ή ς τ η ς .
Μέθοδος της μαρξιστικής πολιτικής οικονομίας είναι η μέθοδος του διαλεκτικού υλισμού. Η μαρξιστική πολιτική οικονομία στηρίζεται στην εφαρμογή των βασικών θέσεων του διαλεκτικού και του ιστορικού υλισμού στη μελέτη του οικονομικού καθεστώτος της κοινωνίας.
Η πολιτική οικονομία είναι σε διάκριση από τις φυσικές επιστήμες – φυσική, χημεία κτλ- δεν μπορεί να χρησιμοποιεί κατά τη μελέτη του οικονομικού καθεστώτος της κοινωνίας τα πειράματα, τις δοκιμές που γίνονται σε τεχνητά δημιουργημένες εργαστηριακές συνθήκες, όπου παραμερίζονται τα φαινόμενα που δυσχεραίνουν την εξέταση του προτσές στην πιο καθαρή μορφή του. « Στην ανάλυση των οικονομικών μορφών – τόνιζε ο Μαρξ,- δεν μπορούν να μας εξυπηρετήσουν ούτε το μικροσκόπιο, ούτε τα χημικά αντιδραστήρια. Και τα δύο πρέπει να τ΄ αντικαταστήσει η δύναμη της αφαίρεσης»(6).
Κάθε οικονομικό καθεστώς παρουσιάζει μιαν αντιφατική και περίπλοκη εικόνα: μέσα του υπάρχουν επιβιώσεις του παρελθόντος και έμβρυα του μέλλοντος, μέσα του περιπλέκονται διάφορες οικονομικές μορφές. Καθήκον της επιστημονικής έρευνας είναι, με τη βοήθεια της θεωρητικής ανάλυσης, ν΄ ανακαλύψει πίσω από την εξωτερική επίφαση των οικονομικών φαινομένων τα βαθύτερα προτσές, τα βασικά χαρακτηριστικά της οικονομίας, που εκφράζουν την ουσία των δοσμένων σχέσεων παραγωγής.
Αποτέλεσμα της επιστημονικής αυτής ανάλυσης είναι οι ο ι κ ο ν ο μ ι κ έ ς  κ α τ η γ ο ρ ί ε ς , δηλ. οι έννοιες που αποτελούν τη θεωρητική έκφραση των σχέσεων παραγωγής ενός δοσμένου κοινωνικού σχηματισμού, όπως λόγου χάρη, εμπόρευμα, χρήμα, κεφάλαιο και άλλες.
Έτσι, ο Μαρξ , αναλύοντας τις κεφαλαιοκρατικές σχέσεις παραγωγής, ξεχωρίζει πριν απ΄ όλα την απλούστερη , τη συχνότερα επαναλαμβανόμενη μαζική σχέση – την ανταλλαγή ενός εμπορεύματος με άλλο. Δείχνει ότι στο εμπόρευμα – σ΄ αυτό το κύτταρο της κεφαλαιοκρατικής οικονομίας – ενυπάρχουν σ΄ εμβρυακή κατάσταση οι αντιθέσεις του καπιταλισμού. Ο Μαρξ, ξεκινώντας από την ανάλυση του εμπορεύματος, εξηγεί την εμφάνιση του χρήματος, αποκαλύπτει το προτσές της κεφαλαιοκρατικής εκμετάλλευσης. Ο Μαρξ δείχνει πώς η κοινωνική εξέλιξη οδηγεί αναπόφευκτα στο χαμό του καπιταλισμού, στη νίκη του σοσιαλισμού.
Η μέθοδος του Μαρξ συνίσταται στη βαθμιαία άνοδο από τις απλούστατες οικονομικές κατηγορίες σε συνθετότερες, πράγμα που ανταποκρίνεται στην προχωρητική εξέλιξη της κοινωνίας σε ανιούσα γραμμή – από τις κατώτερες βαθμίδες στις ανώτερες. Σ’ αυτόν τον τρόπο έρευνας των κατηγοριών της πολιτικής οικονομίας η λ ο γ ι κ ή έρευνα συνδυάζεται με την ι σ τ ο ρ ι κ ή αναγκαιότητα της κοινωνικής εξέλιξης.
Η πολιτική οικονομία δε βάζει σαν καθήκον της τη μελέτη του ιστορικού προτσές της εξέλιξης της κοινωνίας σ΄ όλη τη συγκεκριμένη πολυμορφία του. Δίνει τις βασικές έννοιες των θεμελιακών χαρακτηριστικών κάθε συστήματος κοινωνικής οικονομίας.
Ο Λένιν τόνιζε πως η έκθεση της πολιτικής οικονομίας πρέπει να΄ χει τη μορφή χαρακτηρισμού των διαδοχικών περιόδων της οικονομικής εξέλιξης. Σύμφωνα με την υπόδειξη αυτή, σε τούτο το εγχειρίδιο πολιτικής οικονομίας οι βασικές κατηγορίες της πολιτικής οικονομάς – εμπόρευμα, χρήμα, κεφάλαιο κτλ. – εξετάζονται στη διαδοχική σειρά που εμφανίστηκαν στις διάφορες βαθμίδες εξέλιξης της ανθρώπινης κοινωνίας. Έτσι, οι στοιχειώδικες έννοιες του εμπορεύματος και του χρήματος δίνονται κιόλας κατά το χαρακτηρισμό των προκεφαλαιοκρατικών σχηματισμών, ενώ με διεξοδική μορφή οι κατηγορίες αυτές εκθέτονται κατά τη μελέτη της αναπτυγμένης κεφαλαιοκρατικής οικονομίας.
Όπως βλέπουμε, η πολιτική οικονομία δε μελετάει κάποια αποσπασμένα από τη ζωή προβλήματα, που βρίσκονται στα σύννεφα, αλλά τα πιο πραγματικά και τα πιο επίκαιρα προβλήματα, που αφορούν ζωτικά συμφέροντα των ανθρώπων, της κοινωνίας, των τάξεων. Είναι άραγε αναπόφευκτος ο χαμός του καπιταλισμού και η νίκη του σοσιαλιστικού συστήματος οικονομίας, αντιτίθενται άραγε τα συμφέροντα του καπιταλισμού στα συμφέροντα της κοινωνίας και της προοδευτικής εξέλιξης της ανθρωπότητας, είναι άραγε η εργατική τάξη ο νεκροθάφτης του καπιταλισμού και ο φορέας των ιδεών της απελευθέρωσης της κοινωνίας από τον καπιταλισμό – όλα αυτά και άλλα παρόμοια προβλήματα τα λύνουν κατά διαφορετικό τρόπο οι διάφοροι οικονομολόγοι, ανάλογα με ποιας τάξης τα συμφέροντα εκφράζουν. Έτσι ακριβώς εξηγιέται και το γεγονός ότι σήμερα δεν υπάρχει ενιαία για όλες τις τάξεις της κοινωνίας πολιτική οικονομία, αλλά υπάρχουν κάμποσες πολιτικές οικονομίες: η α σ τ ι κ ή πολιτική οικονομία, η π ρ ο λ ε τ α ρ ι α κ ή πολιτική οικονομία, και τέλος η πολιτική οικονομία των ε ν δ ι ά μ ε σ ω ν τάξεων , η μικροαστική πολιτική οικονομία.
Απ΄ όλα αυτά όμως βγαίνει πως δεν έχουν καθόλου δίκιο οι οικονομολόγο ι που ισχυρίζονται ότι η πολιτική οικονομία είναι ουδέτερη, ακομμάτιστη επιστήμη, ότι η πολιτική οικονομία είναι ανεξάρτητη από την πάλη των τάξεων στην κοινωνία και δε συνδέεται άμεσα ή έμμεσα με κάποιο πολιτικό κόμμα.
Είναι γενικά δυνατό να υπάρξει πολιτική οικονομία αντικειμενική, αμερόληπτη, που να μην φοβάται την αλήθεια; Οπωσδήποτε, είναι δυνατό. Τέτοια αντικειμενική πολιτική οικονομία μπορεί να είναι μόνο η πολιτική οικονομία της τάξης εκείνης, που δεν έχει συμφέρον ν ΄ αποκρύπτονται οι αντιθέσεις και οι πληγές του καπιταλισμού, που δεν έχει συμφέρον να διατηρηθεί το κεφαλαιοκρατικό καθεστώς, που τα συμφέροντά της συμπίπτουν με τα συμφέροντα της προοδευτικής εξέλιξης της ανθρωπότητας. Τέτοια τάξη είναι η εργατική τάξη. Γι΄ αυτό αντικειμενική και ανιδιοτελής πολιτική οικονομία μπορεί να είναι μόνο η πολιτική οικονομία που στηρίζεται στα συμφέροντα της εργατικής τάξης. Τέτοια ακριβώς είναι η πολιτική οικονομία του μαρξισμού – λενινισμού.
Η μαρξιστική πολιτική οικονομία αποτελεί σπουδαιότατο συστατικό μέρος της μαρξιστικής – λενινιστικής θεωρίας.
Οι μεγάλοι αρχηγοί και θεωρητικοί της εργατικής τάξης Κ. Μαρξ και Φ. Ενγκελς υπήρξαν οι θεμελιωτές της προλεταριακής πολιτικής οικονομίας. Στο μεγαλοφυές του έργο « Το Κεφάλαιο» ο Μαρξ αποκάλυψε τους νόμους της γένεσης, της ανάπτυξης, και του χαμού του καπιταλισμού, έδωσε την οικονομική αιτιολόγηση του αναπόφευκτου της σοσιαλιστικής επανάστασης και της εγκαθίδρυσης της δικτατορίας του προλεταριάτου. Ο Μαρξ και ο Ενγκελς επεξεργάστηκαν σε γενικές γραμμές τη διδασκαλία για τη μεταβατική περίοδο από τον καπιταλισμό στο σοσιαλισμό και για τις δύο φάσεις της κομμουνιστικής κοινωνίας.
Η οικονομική διδασκαλία του μαρξισμού βρήκε παραπέρα δημιουργική ανάπτυξη στα έργα του θεμελιωτή του Κομμουνιστικού Κόμματος και του Σοβιετικού κράτους, του μεγαλοφυή συνεχιστή του έργου του Μαρξ και του Ενγκελς, Β. Ι. Λένιν. Ο Λένιν πλούτισε τη μαρξιστική οικονομική επιστήμη με τη γενίκευση της νέας πείρας της ιστορικής εξέλιξης, δημιουργώντας τη μαρξιστική διδασκαλία για τον ιμπεριαλισμό, αποκάλυψε την οικονομική και πολιτική ουσία για τον ιμπεριαλισμό, έδωσε τις αφετηριακές θέσεις του βασικού οικονομικού νόμου του σύγχρονου καπιταλισμού, επεξεργάστηκε τις βάσεις της διδασκαλίας για τη γενική κρίση του καπιταλισμού, δημιούργησε μια νέα , ολοκληρωμένη θεωρία της σοσιαλιστικής επανάσταση, επεξεργάστηκε επιστημονικά τα βασικά προβλήματα της οικοδόμησης του σοσιαλισμού και του κομμουνισμού.
Ο μεγάλος συνεργάτης και μαθητής του Λένιν, Ι.Β. Στάλιν διατύπωσε κι ανάπτυξε μια σειρά νέες θέσεις της πολιτικής οικονομίας, στηριζόμενος στα βασικά έργα των Μαρξ, Ενγκελς και Λένιν, που δημιούργησαν μιαν αληθινά επιστημονική πολιτική οικονομία.
Η μαρξιστική – λενινιστική οικονομική θεωρία αναπτύσσεται δημιουργικά στις αποφάσεις του Κομμουνιστικού Κόμματος της Σοβιετικής Ένωσης, στα έργα των μαθητών και συνεργατών του Λένιν – των καθοδηγητών του Κομμουνιστικού Κόμματος της Σοβιετικής Ένωσης και των Κομμουνιστικών και Εργατικών κομμάτων των άλλων χωρών.
Η μαρξιστική – λενινιστική πολιτική οικονομία είναι ισχυρό ιδεολογικό όπλο στα χέρια της εργατικής τάξης και όλης της εργαζόμενης ανθρωπότητας στην πάλη τους για την απελευθέρωση από τον κεφαλαιοκρατικό ζυγό. Η ζωτική δύναμη της οικονομικής θεωρίας του μαρξισμού – λενινισμού συνίσταται στο ότι εξοπλίζει την εργατική τάξη, τις εργαζόμενες μάζες με τη γνώση των νόμων της οικονομικής εξέλιξης της κοινωνίας, τους δίνει την καθαρότητα της προοπτικής, τη βεβαιότητα για την τελική νίκη του κομμουνισμού.

(1) Η ονομασία της επιστήμης «πολιτική οικονομία» προέρχεται από τις ελληνικές λέξεις: «πολιτεία» και «οικονομία». Η λέξη «πολιτεία» σημαίνει «κοινωνική συγκρότηση». Η λέξη «οικονομία» με τη σειρά της είναι σύνθετη από δύο λέξεις: «οίκος»-σπίτι, σπιτικό νοικοκυριό, και «νόμος» . Η ονομασία της επιστήμης «πολιτική οικονομία» εμφανίστηκε μόλις στις αρχές του 17ου αιώνα.
(2) Κ.Μαρξ «Μισθωτή εργασία και κεφάλαιο» , Κ. Μαρξ , Φ. Ενγκελς, Διαλεχτά Έργα, γερμ.εκδ.1950,τομ. Ι, σελ 77
(3) Κ.Μαρξ Πρόλογος στην «κριτική της Πολιτικής Οικονομίας», Κ. Μαρξ , Φ. Ενγκελς, Διαλεχτά Έργα, γερμ.εκδ.1950,τομ. Ι, σελ 338
(4) Β. Ι. Λένιν « Η ανάπτυξη του καπιταλισμού στη Ρωσία» , άπαντα, ελλην. Εκδ. τόμ. 3ος ,σελ. 46
(5) Φ. Ενγκελς «αντι-Ντύρινγκ»,ρωσική έκδ. 1953, σελ.138
(6) Κ.Μαρξ, «το Κεφάλαιο» τομ. Ι ελλην. Έκδ.1954,σελ.12

Advertisements

Tagged: , ,

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: