αντωνη αγγελουλη-βρατσανου: το σαμποταζ στο δημοκρατικο στρατο (1948)

 

Το σαμποτάζ στο Δημοκρατικό Στρατό

 

του Αντώνη Βρατσάνου, αντισυνταγματάρχη του μηχανικού

sc0005ur4_th

 

«Οι συγκοινωνίες για το στρατό είναι ό,τι οι αρτηρίες και οι φλέβες στον ανθρώπινο οργανισμό».

 

Ι. Όπως είναι γνωστό, η μηχανοποίηση του πολέμου, δημιούργησε σοβαρές ανάγκες και προβλήματα ανεφοδιασμού, που απ’ την επίλυσή τους εξαρτάται η έκβαση των επιχειρήσεων και η ίδια η συντήρηση των στρατευμάτων.

Το γεγονός αυτό, μας επιτρέπει να εκτιμήσουμε την αξία του σαμποτάζ, που στον τελευταίο πόλεμο έπαιξε σημαντικό ρόλο, ιδιαίτερα στον αγώνα των σκλαβωμένων χωρών και των παρτιζάνων στη Σοβ.Ένωση. Στη στρατιωτική γλώσσα το σαμποτάζ σημαίνει την αιφνιδιαστική ενέργεια, που γίνεται στα μετόπισθεν του εχθρού με σκοπό να επιφέρει απώλειες σε προσωπικό και υλικό, στο σύστημα εφοδιασμού και συντήρησης, στα μέσα παραγωγής και συγκοινωνίας και στο ηθικό του.

Γενικότερα, η ανάπτυξη της σαμποταριστικής δράσης αποβλέπει στην ανατροπή των προθέσεων του εχθρού και με τη συνεχή τριβή και καταπόνησή του στη ματαίωση της πολεμικής του προσπάθειας. Έχει μεγάλη σημασία για κάθε μορφή πολέμου (ιδιαίτερα στον ανταρτοπόλεμο) κι επιβάλλεται για τους παρακάτω λόγους.

α) Υποχρεώνει τον αντίπαλο να διασκορπίζει τις δυνάμεις του για τη φρούρηση των συγκοινωνιών και την προστασία των μεταφορικών του μέσων.

β) Επιβραδύνει ή απαγορεύει για ορισμένο χρόνο τη συγκέντρωση δυνάμεων και μέσων του εχθρού.

γ) Με ελάχιστες και πολλές φορές δίχως απώλειες, προκαλεί μεγάλη φθορά στο έμψυχο υλικό του αντιπάλου (καθημερινή αιμορραγία απ’ το ναρκοπόλεμο).

δ) Αχρηστεύει τα μηχανοκίνητα και μεταφορικά του μέσα.

ε) Εξασφαλίζει με λιγότερες θυσίες το ξήλωμα του αμυντικού του συστήματος.

στ) Δημιουργεί αίσθημα έλλειψης ασφάλειας για τον αντίπαλο, φέρνει σύγχυση και πανικό στα μετόπισθεν και σπάζει το ηθικό του.

Στην περίοδο του τελευταίου παγκοσμίου πολέμου, λαμπρή σαμποταριστική δράση ανάπτυξαν τα κινήματα αντίστασης στις κατεχόμενες χώρες της Ευρώπης και της Σοβ. Ένωσης, γεγονός που ανάγκασε τους χιτλερικούς να απασχολούν ολόκληρες μεραρχίες στο απέραντο συγκοινωνιακό τους δίχτυ.

Η χώρα μας στην περίοδο της πρώτης κατοχής αντιπροσωπεύτηκε επάξια στο είδος αυτού του πολέμου και οι θρυλικοί σαμποτέρ του ΕΛΑΣ ξαναζωντάνεψαν και στερέωσαν τις σαμποταριστικές παραδόσεις της επανάστασης του ’21. Χαρακτηριστικά παραδείγματα της δράσης τους είναι η καταστροφή της γέφυρας Γοργοποτάμου, η ανατίναξη της ταχείας γερμανικής αμαξοστοιχίας στα Τέμπη, το γενικό σαμποτάζ που βοήθησε τις αποβατικές επιχειρήσεις στη Σικελία κλπ.

 

ΙΙ. Στο σημερινό αγώνα που διεξάγει ο Δημοκρατικός μας στρατός οι καταστροφές και ο ναρκοπόλεμος έχουν ξεχωριστή σημασία, γιατί:

α) Ο εχθρός απ’ τη φύση του πολέμου είναι αναγκασμένος να κινείται παντού, σε αντίθεση με τους χιτλερικούς που ενδιαφέρονταν μονάχα για τις βασικές αρτηρίες εφοδιασμού τους. Κατά συνέπεια οι δυνατότητες προσβολής των συγκοινωνιών του είναι πιο ευνοϊκές, γιατί η φρούρησή τους- εχτός από τα σοβαρά τεχνικά έργα- είναι αδύνατη.

β) Η εξάρθρωση τού συγκοινωνιακού διχτύου του αφαιρεί την δυνατότητα συγκέντρωσης δυνάμεων και μέσων στους χώρους, που χρησιμοποιεί σαν βάσεις εξόρμησης για εκκαθαριστικές επιχειρήσεις, καθώς και τη γρήγορη μετακίνηση δυνάμεων στα αποφασιστικά σημεία των μαχών.

γ) Οι καταστροφές τεχνικών έργων και μέσων συγκοινωνίας είναι επιπλέον και μια σοβαρή μορφή οικονομικού πολέμου, γιατί η ανακατασκευή τους είναι πολυδάπανη και χρειάζεται ειδικευμένο προσωπικό, υλικά και τεχνικά μέσα.

Έτσι, ο ρόλος και η σημασία του σαμποτάζ στην ιδιομορφία του σημερινού πολέμου επιβάλλει ν’ αφομοιώσουμε καλύτερα τη μορφή αυτή δράσης και να μπούμε στο νόημα της σαμποταριστικής τέχνης και ταχτικής, εξετάζοντας περισσότερο τα κενά και τις αδυναμίες, που παρουσίασε μέχρι σήμερα.

 

ΙΙΙ. ΑΔΥΝΑΜΙΕΣ ΚΑΙ ΥΠΟΤΙΜΗΣΗ ΤΟΥ ΣΑΜΠΟΤΑΖ.

 

Η δράση που ανάπτυξε μέχρι τώρα ο Δημοκρατικός μας στρατός αν και είναι αξιόλογη, χαρακτηρίζεται από μια σειρά αδυναμίες, που σε γενικές γραμμές συνοψίζονται:

1)Στην ανεπάρκεια τεχνικής κατάρτισης και έλλειψης πείρας σημαντικού αριθμού στελεχών, που είχε σαν συνέπεια σε ορισμένες περιοχές την άσκοπη σπατάλη εκρηχτικού υλικού.

2) Στην έλλειψη οργανωτεχνικής προπαρασκευής (καταφύγια, αποθήκες εκρηχτικών υλών και τροφίμων, συνδέσεις κλπ) που στάθηκε σοβαρό εμπόδιο στην ανάπτυξη και ένταση της σαμποταριστικής δράσης κατά τη διάρκεια των εκκαθαριστικών επιχειρήσεων.

3) Στην υποτίμηση του σαμποταριστικού παράγοντα, που εκδηλώθηκε ιδιαίτερα σε ορισμένα περιφερειακά Αρχηγεία, α) με την πρόχειρη και αψυχολόγητη επιλογή του υλικού στη συγκρότηση των τμημάτων αν και διέθεταν ειδικευμένους σαμποτέρ, που τους χρησιμοποιούσαν στο πεζικό, επιμελητείες, γραφεία πληροφοριών κλπ, β) με την ανάθεση στα τμήματα σαμποτέρ αποστολών, που δε συμβιβάζονται με την ιδιότητα και τη φύση του όπλου τους (φυλάκια, αποστολές συνοδείας, βοηθητικές υπηρεσίες κλπ). Χαρακτηριστικό είναι ένα γράμμα σαμποταριστή, που αναφέρεται στην πιο πάνω περίπτωση: «..Εμείς που με τη δράση μας μπορούμε να χτυπήσουμε κατακέφαλα τον εχθρό, είμαστε τώρα σκοπιές στο Αρχηγείο και φκιάνουμε κρεβάτια..».

Είναι φυσικό η τέτοια μεταχείριση ειδικευμένων τμημάτων να εκφυλίζει την αγωνιστική τους διάθεση και ν’ αποξενώνει τους μαχητές απ’ την αποστολή τους. Γενικά, έχει διαπιστωθεί πως δεν δόθηκε η απαιτούμενη προσοχή ούτε η ανάλογη βοήθεια και το σπουδαιότερο δεν εκδηλώθηκε το ενδιαφέρον των διοικήσεων να παρακολουθήσουν από κοντά τη ζωή και τη δράση των σαμποτέρ μας.

 

ΙV.H ΤΑΧΤΙΚΗ ΜΑΣ ΣΤΟ ΣΑΜΠΟΤΑΖ

 

Ο βασικός παράγοντας που εξασφαλίζει την επιτυχία στο σαμποτάζ, είναι η ταχτική δηλ. οι μέθοδες δράσης που εφαρμόζουν τα τμήματα στην πραγματοποίηση των αποστολών.

Η σαμποταριστική δράση στην εμβρυώδικη μορφή της ανάπτυξής της, χαρακτηρίζεται απ’ τις σποραδικές και άτεχνες ναρκοθετήσεις, δίχως καθορισμένο σκοπό και σχέδιο, καταστροφές γεφυρών, απλές ανατινάξεις σιδηροτροχιών και, το σπουδαιότερο, απ’ την αδυναμία των διοικήσεων πεζικού και των στελεχών σαμποτέρ να συντονίζουν τις ενέργειες και να συλλάβουν το νόημα και τη σημασία της δουλειάς.

Αξίζει να σημειωθεί, πως μέσα στην πορεία της δράσης καταβλήθηκαν φιλότιμες προσπάθειες και η ταχτική μας βελτιώθηκε ως ένα βαθμό. Σοβαρή επιβεβαίωση αυτών των προσπαθειών είναι:

–                     Οι καταστροφές στο σιδηροδρομικό και οδικό δίχτυ της Δυτ. Θεσσαλίας το Φλεβάρη του 1947 στις παραμονές της «εαρινής εκστρατείας», με τρίμηνη διακοπή της συγκοινωνίας (γέφυρες Ενιππέα, Πάμισου, Καλέντζη κλπ).

–                     Οι ανατινάξεις των ηλεχτρικών εργοστασίων Βέροιας, Λιτόχωρου και τελευταία των Σερρών.

–                     Ο ναρκοπόλεμος αντιπερισπασμού κατά τη διάρκεια των εκκαθαριστικών επιχειρήσεων στα Άγραφα.

–                     Οι συχνές ανατινάξεις αμαξοστοιχιών στην περιοχή Ανατ. Μακεδονίας- Θράκης σε αντίθεση με την προηγούμενη ταχτική, που περιορίζονταν στις απλές καταστροφές σιδηροδρομικής γραμμής.

–                     Οι καταστροφές ατμομηχανών και τροχαίου υλικού στους σιδηροδρομικούς σταθμούς Λάρισας, Κιλκίς κλπ.

–                     Οι προσβολές φάλαγγας αυτοκινήτων στο δρόμο Καλαμπάκας- Γρεβενών και διλοχίας πεζικού στην περιοχή Πάικου- Βερμίου με απευθείας πυροδότηση υπονομευμένων κατά μήκος δρόμων.

–                     Η τελευταία επίδοση στις καταστροφές και ναρκοπόλεμο όλων των Αρχηγείων Μακεδονίας, Θράκης και Ηπείρου.

Οι παραπάνω επιτυχίες έχουν τη σημασία τους, δεν αντιπροσωπεύουν όμως παρά ελάχιστο ποσοστό απ’ όσα μπορούσαν να πραγματοποιηθούν, αν παρουσιάζαμε λιγότερα κενά στην τεχνική μας κατάρτιση και εφαρμόζαμε καλύτερη ταχτική. Προς την κατεύθυνση αυτή χρειάζεται ακούραστη κι επίμονη προσπάθεια με βάση τις παρακάτω αρχές και μέθοδες δράσης.

1)      Στις καταστροφές να έχουμε υπόψη ότι η αξία τους χαρακτηρίζεται

α) Απ’ τη σοβαρότητα επιβράδυνσης στη συγκοινωνία του εχθρού,

β) Απ’ το συντονισμό και την προσαρμογή τους στις γενικότερες επιδιώξεις των μεγάλων μονάδων,

γ) Απ’ την έκταση και το βάθος τους στο εσωτερικό της εχθρικής τοποθεσίας,

δ) Απ’ την προσπάθεια παρενόχλησης στην ανακατασκευή τους (επιτήρηση).

Η εκτέλεσή τους προϋποθέτει:

α) Σοβαρή μελέτη, προπαρασκευή και οργάνωση.

β) Βαθμό καταστροφής ανάλογο με τον επιδιωκόμενο σκοπό.

γ) Σωστή κατανομή προσωπικού, μέσων και υλικού, που να εξασφαλίζει τη σειρά σπουδαιότητας στις καταστροφές.

Παράδειγμα κακής κατανομής υλικού έχουμε στην τελευταία επιχείρηση της Κόνιτσας, που κατά τη διάρκειά της δεν εμπυρευματίστηκε η γέφυρα Βοϊδομάτη αν και μπορούσε να εξοικονομηθεί υλικό από δευτερεύουσες ανατινάξεις και ναρκοθετήσεις, που έγιναν σε άλλα σημεία.

2) Στο ναρκοπόλεμο, ο εχθρός πρέπει να βρίσκει αντιμέτωπους τους σαμποταριστές μας, σε κάθε του βήμα. Αυτού βρίσκεται η βάση της ταχτικής μας και το χαρακτηριστικό της γνώρισμα, που πραχτικά θα πρέπει να εκφράζεται:

α) Με τις τολμηρές, έντεχνες και στα πιο απίθανα σημεία για τον εχθρό ναρκοθετήσεις, παγιδεύσεις και παραπλανητικά ναρκοπέδια.

β) Με τις κατά μήκος υπονομεύσεις δρόμων και σιδηροδρομικών γραμμών για καταστροφή και διάλυση εχθρικών φαλάγγων και αμαξοστοιχιών.

γ) Με υπονομεύσεις και τοποθέτηση ναρκοπαγίδων στα μονοπάτια, ενάντια στο εχθρικό πεζικό. Οι πυροδοτήσεις αυτές (όπως και οι προηγούμενες) θα πρέπει κατά προτίμηση να είναι ενεργητικές (ηλεχτρικά μέσα, παγίδες έλξης κλπ).

δ) Με τις επιβραδυντικές διατάξεις καταστροφών σε χαρακτηριστικά υψώματα (εναλλασσόμενες φάσεις αγώνα), στους χώρους ανατινάξεων και συγκεντρώσεων του εχθρού.

3) Οι σαμποτέρ κι ελεύθεροι σκοπευτές μας. Κάτω από οποιεσδήποτε συνθήκες και ιδιαίτερα κατά την περίοδο εκκαθαριστικών επιχειρήσεων:

– Προσβάλλουν αποφασιστικά με σοβαρές καταστροφές και συστηματικό ναρκοπόλεμο τους κύριους δρόμους ανεφοδιασμού του εχθρού.

– Ενεργούν για αντιπερισπασμό στους σπουδαιότερους στόχους μέσα στ’ αστικά κέντρα (Σταθμούς διοικήσεων, στρατώνες, αεροδρόμια, γραφεία αντιδραστικών οργανώσεων και συγκεντρώσεις, ηλεκτρικά και πολεμικά εργοστάσια, εγκαταστάσεις πετρελαίου, καυσίμων, σιδηροδρομικούς σταθμούς, αποθήκες πυρομαχικών, λιμάνια, τηλεφωνικά κέντρα και σταθμούς ασυρμάτου).

-Εξοντώνουν προσωπικότητες της αντίδρασης, μεμονωμένους αξιωματικούς, συνδέσμους, μοτοσυκλετιστές, προσέχοντας τα έγγραφα που θα πέσουν στα χέρια τους να προωθούνται με τον πιο γρήγορο και σίγουρο τρόπο στη διοίκηση της μονάδας τους.

– Αναπτύσσουν ενεδρευτική δράση στα μετόπισθεν, ναρκοθετούν και παγιδεύουν τα μονοπάτια, τα σημεία ύδρευσης του εχθρού, χαρακτηριστικά υψώματα και παρατηρητήρια απ’ όπου συμπτύσσεται τη νύχτα κλπ.

Οι παραπάνω μαχητές μας θα πρέπει να διακρίνονται:

–                     Για την άρτια τεχνική τους κατάρτιση (χρήση ωρολογιακών μηχανισμών, παγίδων κλπ).

–                     Την εφευρετική ικανότητα κι επινόηση.

–                     Το τολμηρό επιθετικό τους πνεύμα.

–                     Την καταπληχτική γρηγοράδα στην εκτέλεση.

–                     Την πρωτοβουλιακή αντιμετώπιση της κατάστασης σε δύσκολες στιγμές.

–                     Την αδιάλλακτη επιμονή στην εκπλήρωση της αποστολής τους.

Οι μαχητές μας αυτοί θα πρέπει να γίνουν καθημερινός βραχνάς κι εφιάλτης για τον εχθρό.

 

V. ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΚΑΘΗΚΟΝΤΑ

 

Βασική διαπίστωση, που στηρίζεται στην αντικειμενική εξέταση της κατάστασης, είναι πως στον τομέα του σαμποτάζ υπάρχουν απεριόριστες δυνατότητες, που επιτρέπουν τις πιο αισιόδοξες προοπτικές για ανάπτυξη σοβαρής δράσης.

Οι μαχητές μας έχουν τώρα βελτιώσει κατά πολύ την τεχνική τους κατάρτιση, συγκεντρώνουν απ’ την δράση τους πολύτιμη πείρα και, το σπουδαιότερο, διαθέτουμε σ’όλα τα Αρχηγεία και μονάδες άρτια εκπαιδευμένα στελέχη.

Με την τελευταία διάρθρωση του Δ.Σ., την πλαισίωση όλων των μονάδων από τμήματα σαμποτέρ και τη συγκρότηση του σώματος ελεύθερων σκοπευτών, ξανοίγονται καινούργιοι ορίζοντες για πιο αποφασιστικούς αγώνες.

Ο μοναρχοφασισμός, μπροστά στο αδιέξοδο, ζαλισμένος απ’ τα απανωτά χτυπήματα του Δημ. Στρατού, προετοιμάζεται για άλλη μια φορά να εκστρατεύσει ενάντιά μας κι όπως είναι φυσικό, θα προσπαθήσει με κάθε τρόπο να κρατήσει τις βασικές συγκοινωνιακές του αρτηρίες. Έτσι, στους ηρωικούς μας σαμποταριστές πέφτουν πιο βαριά και υπεύθυνα καθήκοντα. Θα πρέπει, αρχίζοντας από τώρα, ακούραστα και συστηματικά, με αλύγιστη επιμονή και υπερένταση των προσπαθειών τους,

– Να εξαρθρώσουν όσο το δυνατό πιο μόνιμα, με σοβαρές καταστροφές τις συγκοινωνίες του εχθρού.

– Να καταφέρουν τολμηρά και αποφασιστικά χτυπήματα στις φάλαγγες αυτοκινήτων και αμαξοστοιχίες.

– Ν’ αχρηστέψουν το σιδηροδρομικό του δίχτυ, όπου λειτουργεί.

– Να μεταφέρουν τη δράση τους στις φωλιές του μοναρχοφασισμού, μέσα στ’ αστικά κέντρα.

Ο σαμποταριστικός αγώνας, χαρακτηριστικό γνώρισμα κι αναπόσπαστο κομμάτι της ταχτικής του Δημοκρατικού μας στρατού, είναι προορισμένος απ’ τη φύση του να παίξει σημαντικό ρόλο στον πόλεμο που διεξάγουμε. Η καλύτερη οργάνωση, η συστηματοποίηση και το άπλωμα του σ’ ολάκερη τη χώρα, θα στοιχίσει ακριβά στους φασίστες και θα μας φέρει πιο κοντά και με λιγότερες θυσίες στη νίκη.

 

 

Περιοδικό «Δημοκρατικός Στρατός»

Μηνιάτικο Στρατιωτικό-Πολιτικό Όργανο του Γενικού Αρχηγείου του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας

Τεύχος 2, Φλεβάρης 1948

Advertisements

Tagged: , , ,

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: