Πρακτικα συζητησεων ουγγρικης και μετασταλινικης σοβιετικης ηγεσιας (13-16 Iούνη 1953)

Πρακτικά συζητήσεων ουγγρικής και μετασταλινικής σοβιετικής ηγεσίας (13-16/6/1953)

Σημ. Μεταφρ.:Το κείμενο βασίζεται στη συνένωση των σημειώσεων που υπάρχουν στα The 1956 Hungarian Revolution: a history in documents, των Csaba Békés, Malcolm Byrne και το The  New Course in Hungary in 1953 του János Rainer στο Working Paper No. 38 του ψυχροπολεμικού WOODROW WILSON INTERNATIONAL CENTER FOR SCHOLARS . Τις σημειώσεις κράταγαν οι Νάγκι και Σάλαϊ. Δυστυχώς και τα δύο κείμενα δεν παραθέτουν τις πλήρεις σημειώσεις και μάλιστα, μεμονωμένες, τροποποιούν το συμπέρασμα, κατά το δοκούν. Π.χ. οι σημειώσεις των Bekes & Byrne έχουν κυρίως τις ομιλίες των σοβιετικών, και έτσι φαίνεται ότι γίνεται «επίπληξη» των «δασκάλων» στους «μαθητές», ενώ, επίσης, δεν παραθέτουν σημαντικά τμήματα των παρεμβάσεων του Νάγκι που δείχνουν τουλάχιστον την προσυνεννόησή του με τους μετασταλινικούς σοβιετικούς ηγέτες (π.χ. παρεμβάσεις του στυλ «θα κάνουμε τα πάντα για την υλοποίηση των αποφάσεων αν και πολλά εξαρτώνται από το Ράκοσι» τον οποίο «έθαβε» με την κριτική της η μετασταλινική σοβιετική ηγεσία.) Από ό,τι έχει δημοσιευτεί σε αυτά τα δύο κείμενα, φαίνεται πως η τελευταία, πατώντας σε υπαρκτά λάθη τόσο στην οικονομία, όσο και τις κοινωνικές συμμαχίες αλλά και θέματα Δικαιοσύνης, επιθυμούσε η Ουγγαρία να σταματήσει να αποκτά μια αυτόνομη βιομηχανία η οποία θα την καθιστούσε και ανέγγιχτη από έξωθεν πολιτικές πιέσεις.

Κρεμλίνο 13  Ιούνη 1953

Σ. Μαλένκοφ: Υπήρξε πρόσφατα μια συζήτηση με το σ. Ράκοσι σχετικά με την κατάσταση στην Ουγγαρία. Μετά τη συζήτηση αυτή, φάνηκε απαραίτητη η συζήτηση ορισμένων ζητημάτων από μια ευρύτερη σκοπιά. Προτείνει η διαδικασία της συζήτησης να εξελιχθεί ως εξής: οι Ούγγροι σύντροφοι να εκθέσουν τις απόψεις τους σχετικά κυρίως με τρία ζητήματα στα οποία δεν είναι όλα εντάξει στην Ουγγαρία. 1) μερικά ζητήματα της οικονομικής ανάπτυξης 2) επιλογή των στελεχών 3) μερικά ζητήματα κρατικής διοίκησης (καταχρήσεις εξουσίας). Μετά τη συζήτηση των ζητημάτων, πρέπει να συζητηθεί ο τρόπος διόρθωσης των λαθών.[…]

Ράκοσι:παίρνει το λόγο πρώτος. Ανέφερε ότι ο ρυθμός αύξησης της βιομηχανικής παραγωγής θα περισταλλεί μελλοντικά. Σχετικά με την πολιτική στελεχών, δήλωσε ότι το κόμμα έχει κάνει κάποια πρόοδο αναφορικά με την ανανέωση, και ανέφερε τα νεαρά μέλη της αντιπροσωπείας. Ανακοίνωσε ότι είχαν αποφασίσει να μειώσουν τον αριθμό των υπουργών και να διαχωρίσουν τα πόστα του επικεφαλής της κυβέρνησης και του κόμματος. Δεν ανέφερε ονόματα. Δεν είπε κάτι για «αυθαίρετες πράξεις», πέρα από το να επισημάνει ότι ο αριθμός των κρατουμένων ήταν «ελαφρώς διαφορετικός» από τον ισχυρισμό του κατά την προηγούμενη επίσκεψη στα τέλη Μάη (σύνολο 45.000 φυλακισμένων και εγκλείστων σε στρατόπεδα συγκέντρωσης, όχι 30-40.000). Αυτός, πρόσθεσε, επρόκειτο να μειωθεί απ’ αφορμή την αμνηστία που θα προκηρυχθεί στις 20 Αυγούστου (εθνική εορτή), αν και πρόσθεσε ότι αυτό θα μείωνε τον αριθμό των εργαζομένων σε διάφορα κατασκευαστικά έργα. Τέλος, μίλησε επί μακρόν για το Εβραϊκό ζήτημα, αναφέροντας ότι «πολλοί από τους εκπαιδευμένους εβραίους μικροαστούς απέκτησαν διάφορους ρόλους…Δεν επιτύχαμε σημαντικά αποτελέσματα με την αντικατάστασή τους».

Σ. Μαλένκοφ: Βλέπουμε την κατάσταση της Ουγγαρίας με μια κριτική ματιά. Θα θέλαμε και οι σύντροφοι να είναι το ίδιο κριτικοί, και να μας πουν τις απόψεις τους για τα προβλήματα. Η εντύπωσή μας είναι ότι οι Ούγγροι σύντροφοι υποεκτιμούν τα προβλήματα. Χωρίς μια αναλυτική συζήτηση των ζητημάτων, είναι αδύνατη η εύρεση κατάλληλων λύσεων. Τα γεγονότα για τα οποία έχουμε λάβει γνώση δείχνουν ότι η κατάσταση στη γεωργία δεν είναι καλή. Η ποιότητα της κτηνοτροφίας δεν βελτιώνεται: αντιθέτως, επιδεινώνεται. Αναφορικά με τους [αγροτικούς] συνεταιρισμούς, η κατάσταση εκεί δεν είναι εξίσου καλή. Από όσο ξέρουμε, 8-10.000 οικογένειες αποχώρησαν από τους συνεταιρισμούς πέρσι. Λένε ότι η σοδειά ήταν κακή. Αυτό δεν μπορεί να ερμηνεύσει τα πάντα. Υπήρχαν υπερβολικές διαταγές κατά την υποχρεωτική παράδοση του φόρου [σε είδος]. Δεν ήταν κατάλληλη η συλλογή ολόκληρης της σοδειάς ηλίανθου και ρυζιού. Πολλοί αγρότες καταδικάζονται από δικαστήρια γιατί δεν εκπληρώνουν τις υποχρεώσεις τους προς το κράτος. Υπάρχουν προβλήματα και στη σφαίρα του εμπορίου. Παρέχουν λίγα εμπορεύματα στον πληθυσμό.

Ποινικές διαδικασίες άρχισαν για 250.000 ανθρώπους στο δεύτερο μισό του 1952, Είναι αλήθεια ότι το 75% αυτών σταμάτησαν: ωστόσο, ο αριθμός παραμένει σχετικά υψηλός. Το 1952, εκδόθηκαν αποφάσεις για περίπου 540.000 υποθέσεις παραβιάσεων εντός 9 μηνών. Όλα αυτά προκάλεσαν δυσαρέσκεια μεταξύ του πληθυσμού. Για να επιστρέψουμε στο [ζήτημα των] συνεταιρισμών, υπάρχουν ενδείξεις σύμφωνα με τις οποίες το εισόδημα των εργαζόμενων στους συνεταιρισμούς είναι χαμηλότερο των αγροτών εκείνων που εργάζονται ατομικά. Είναι επίσης λάθος το ότι [μόλις] ένα μικρό ποσό χορηγείται για επενδύσεις στη γεωργία. Σχετικά με τα στελέχη. Είναι καλό που πολλά [εξ αυτών] σπουδάζουν. Αλλά αν οι ηγέτες πάντοτε σπουδάζουν, τότε δεν εργάζονται. Οι ηγέτες τεχνητά μετατρέπονται σε φοιτητές[…] Τα στελέχη πρέπει να προωθούνται πιο αποτελεσματικά

Σ. Μπέρια: Συμφωνεί με ό,τι είπε ο σ. Μολότοφ. Όταν ο σύντροφος Ράκοσι ήταν εδώ τις προάλλες, προέκυψε ότι κάποια ζητήματα θα πρέπει να συζητηθούν με περισσότερους συντρόφους. Όχι ότι δεν εμπιστεύονται το σ. Ράκοσι ή ότι ο σ. Ράκοσι δεν εκπροσωπεί την Ουγγαρία, αλλά με αυτό τον τρόπο θα γνώριζαν περισσότερους συντρόφους. Ο ίδιος ο σ. Ράκοσι το πρότεινε αυτό, σε πολλές περιστάσεις. Δεν μπορεί να ειπωθεί ότι δεν υπάρχει πρόοδος στην Ουγγαρία. Οι θέσεις της λαϊκής δημοκρατίας συνεχώς γίνονται ισχυρότερες. Το ζήτημα είναι ότι η κατάσταση θα μπορούσε να είναι ακόμα πιο καλή. Οι διεθνείς και εσωτερικές συνθήκες δεν θα είναι δια παντός τόσο ευνοϊκές. Γι’ αυτό ακριβώς πρέπει η εσωτερική κατάσταση να βελτιωθεί τώρα. Πρέπει να γίνουμε ισχυρότεροι από όσο είμαστε τώρα. Ας δούμε τη γεωργία, από αυτή την άποψη. Ο συλλογικός τομέας στην Ουγγαρία θα μπορούσε να δουλέψει πιο αποτελεσματικά αν η Κεντρική Επιτροπή και η κυβέρνηση απέδιδαν μεγαλύτερη προσοχή στη γεωργία. Σε αυτή την περίπτωση, δεν θα υπήρχαν 750.000 εκτάρια εγκαταλειμμένης γης. Η κατάσταση δεν θα ήταν τέτοια ώστε οι αγρότες να αφήνουν τη γεωργία και να μετακινούνται προς τη βιομηχανία. Η κατάσταση δεν θα ήταν έτσι ώστε οι αγρότες να είναι οφειλέτες σημαντικών ποσών στο κράτος. Το χρέος είναι 400 εκ. φιορίνια, σύμφωνα με τις πληροφορίες μας. Η κατάσταση δεν θα ήταν τέτοια ώστε οι αγρότες να μην γνωρίζουν πόσο φόρο σε είδος θα πρέπει να παραδώσουν στο κράτος την επόμενη χρονιά.

Ο Σύντροφος Ίμρε Νάγκι αποβλήθηκε από το κόμμα επειδή πρότεινε το συλλογικό κίνημα να αναπτυχθεί με πιο αργούς ρυθμούς. Αυτό δεν ήταν σωστό. Οι σύντροφοι που ηγούνται της ΚΕ και το Υπουργικό Συμβούλιο δεν γνωρίζουν καλά την επαρχία, και δεν θέλουν να μάθουν την επαρχία. Ο μεγάλος αριθμός των κύριων επενδύσεων συμβάλλει στην κακή κατάσταση στα χωριά. Η ουγγρική βιομηχανία δεν είναι μικρή. Αν η ουγγρική βιομηχανία εξορθολογιζόταν και μεγάλωνε λίγο λιγότερο, θα ήταν εφικτή η ανάπτυξη μεταλλουργίας και κάποιων άλλων βιομηχανικών κλάδων με πιο αργό ρυθμό. Αυτό θα επέτρεπε να δοθεί περισσότερη προσοχή στην ελαφρά βιομηχανία, στη βιομηχανία που υπηρετεί τον πληθυσμό.

Σχετικά με την νομιμότητα και την εφαρμογή του νόμου, ο σ. Μαλένκοφ έχει δίκιο. Ο σ. Ράκοσι πάλι μας παρεξηγεί στο ζήτημα αυτό. Το θέμα δεν είναι ότι ο σ. Ράκοσι ανέφερε 30-40.000 συλληφθέντες, ενώ ο αριθμός τους είναι κατά τι υψηλότερος. Μπορεί να γίνει αποδεκτό το ότι στην Ουγγαρία- μια χώρα 9,5 εκ. κατοίκων- ποινικές διώξεις έχουν ασκηθεί εναντίον 1,5 εκ ανθρώπων; Διοικητικές ποινές έχουν επιβληθεί εναντίον 1.150.000 ανθρώπων μέσα σε 2,5 χρόνια (σ.μετάφρ.: σε μεγάλο βαθμό, με πρόστιμα κάτω του 1/7 του χαμηλότερου εργατικού μισθού). Οι αριθμοί αυτοί δείχνουν ότι τα δικαστικά και διοικητικά όργανα και η AVH λειτουργούν πολύ άσχημα, και ότι το Υπουργείο Εσωτερικών και η AVH πρέπει να συγχωνευθούν ακριβώς γι’ αυτό.

Ένας σεβαστός σύντροφος πρέπει να τεθεί επικεφαλής του υπουργείου εσωτερικών: κάποιος που θα είναι σε θέση να αλλάξει την κατάσταση που αναπτύχθηκε εκεί. Διάφοροι επικεφαλής αντικατέστησαν ο ένας τον άλλο στην AVH και το Υπουργείο Εσωτερικών: δεν είναι καν εφικτό το να γνωρίζουμε ακριβώς ποια είναι η κατάσταση τώρα. Και η Ουγγαρία θα είναι το αντικείμενο προσοχής πολλών καπιταλιστικών χωρών, των ΗΠΑ και της Αγγλίας, για μακρό χρονικό διάστημα.Υπάρχει μια μεγάλη και αρκετά ικανή ομάδα Ούγγρων εμιγκρέδων στη Δύση που διατηρεί επαφή με ηγετικούς ξένους ιμπεριαλιστικούς κύκλους. Πρέπει να αναμένεται ότι κάποιες καπιταλιστικές χώρες θα προσπαθήσουν να κάνουν λόγο δημοσίως για αυτά: άλλες θα στείλουν υπονομευτές στην Ουγγαρία. Έχουν έναν σκοπό: την ανατροπή της υπάρχουσας εξουσίας και την παλινόρθωση της καπιταλιστικής εξουσίας. Υπάρχουν πολλά στοιχεία στην Ουγγαρία που θα μπορούσε ο εχθρός να τα εκμεταλλευτεί. Και υπάρχουν πολλοί που δεν είναι ικανοποιημένοι με τις πολιτικές του κόμματος. Γιατί δεν ασχολείται με το ζήτημα τόσο εντατικά; Αφού έχει μεγάλη σημασία για τις σχέσεις των λαϊκών δημοκρατιών, αλλά και για τη Σοβιετική Ένωση.

Υπάρχει άλλος τρόπος για τη βελτίωση της κατάστασης. Η προσωπική παρέμβαση του προέδρου του Υπουργικού Συμβουλίου ή του κομματικού πρώτου γραμματέα σε θέματα που αφορούν το Υπουργείο Εσωτερικών. Ο σύντροφος Ράκοσι κάνει κάτι τέτοιο. Αυτή η ανάμειξη δεν είναι πάντοτε κατάλληλη. Ακόμα κι ο σύντροφος Στάλιν έκανε λάθος σε αυτό το ζήτημα. Έδινε απευθείας οδηγίες για την ανάκριση εκείνων που είχαν συλληφθεί κλπ. Ο σ. Ράκοσι θα ήταν πιο επιρρεπής στη διάπραξη σφαλμάτων. Δεν είναι σωστό ο σ. Ράκοσι να δίνει οδηγίες αναφορικά με το ποιος πρέπει να συλληφθεί ή ποιος να δαρθεί. Ένα άτομο που ξυλοκοπείται θα δώσει το είδος της ομολογίας που θέλει ο ανακρίνων, θα παραδεχθεί ότι είναι άγγλος ή αμερικάνος κατάσκοπος ή ό,τι εμείς θέλουμε. Αλλά έτσι δεν θα είναι ποτέ εφικτό να μάθουμε την αλήθεια. Με αυτό τον τρόπο αθώοι άνθρωποι μπορεί να καταδικαστούν. Υπάρχει ο νόμος και καθένας πρέπει να τον σέβεται. Το πώς οι έρευνες πρέπει να διεξάγονται, ποιος χρειάζεται να συλλαμβάνεται, και πώς πρέπει ανακρίνεται πρέπει να αφεθεί στα όργανα που διεξάγουν τις έρευνες.

Έτσι, υπάρχουν δύο τρόποι για τη βελτίωση της κατάστασης. Μια από τις μεθόδους: ένα υπεύθυνο πρόσωπο τίθεται επικεφαλής του Υπουργείου Εσωτερικών που επιβλέπει τον τομέα και διορθώνει τα λάθη. Η άλλη μέθοδος: ο σ. Ράκοσι απευθείας διοικεί το έργο των Εσωτερικών και της AVH. Η δεύτερη μέθοδος δεν είναι σωστή. Ο σ. Ράκοσι λέει ποιος να συλληφθεί κλπ. Να πώς φτάσαμε στο σημείο όπου ο σ. Ράκοσι δεν είναι ποτέ λάθος και όλοι οι άλλοι σύντροφοι είναι λάθος. Αυτή η κατάσταση οδηγεί σε ένα σημείο όπου το σ. Ράκοσι ποτέ δεν θα τον σέβονται, μα θα τον φοβούνται. Είναι ο κομματικός γραμματέας, ο πρόεδρος του Υπουργικού Συμβουλίου και ο διοικητής της ΑVH, όλα αυτά σε ένα πρόσωπο. Σ. Μαλένκοφ: Εδώ διορθώνουμε τα σφάλματα που κάναμε σε αυτό τον τομέα. Σ. Μπέρια. Το θέμα της σύλληψης του Πέτερ (σ.σ. Γκάμπορ Πέτερ, διοικητής της AVH που συνελήφθη για κατάχρηση εξουσίας και ξυλοκοπήσεις). Ο Μπιέλκιν, ένα πρόσωπο που συνελήφθη από τις αρχές ασφαλείας του Σοβιετικού κράτους, ομολόγησε ότι ήταν κατάσκοπος μαζί με τον Γκάμπορ Πέτερ. Αργότερα, απέσυρε αυτή την ομολογία του. Ο σ. Ράκοσι είπε ότι ο Πέτερ δεν θα έπρεπε να απελευθερωθεί γιατί είχε άλλες αμαρτίες. Δύο άνθρωποι ξυλοκοπήθηκαν στην AVH μέχρι θανάτου. Αυτό ήταν ένα σοβαρό λάθος. Ο σ. Ράκοσι εμφανίζεται ως το πιο σημαντικό πρόσωπο. Δεν είναι σωστό να κάνει αυτός τα πάντα. Δεν ήταν ούτε για το σ. Στάλιν να είναι όλες οι αρμοδιότητες σε ένα πρόσωπο. Ένα πρόσωπο είναι μονάχα ένας άνθρωπος. Όταν ο σ. Ράκοσι λέει ότι ο λαός δεν θα κατανοήσει την απαλλαγή του από τη θέση του Α’ γραμματέα, υπερεκτιμά εαυτόν. Οι σύντροφοι αυτοί που είναι εδώ και οι άλλοι σύντροφοι στην Ουγγαρία δεν είναι τυχαίοι άνθρωποι. Θα ήταν καλύτερο αν ο πρόεδρος του Υπουργικού Συμβουλίου ήταν Ούγγρος. Ο σ. Στάλιν είχε πει στο σ. Ράκοσι κάμποσες φορές να προωθηθούν περισσότεροι Ούγγροι. Λέγεται ότι πολλοί εξ αυτών είχαν υπηρετήσει το Χόρτι. Αν είναι τίμιοι άνθρωποι και υπηρετούν εμάς τώρα, θα πρέπει να υποστηριχθούν. Σήμερα ο Κόκκινος Στρατός είναι ακόμα παρών στην Ουγγαρία, αλλά δεν θα είναι εκεί για πάντα. Έτσι, πρέπει να προετοιμαστούμε και να ενισχυθούμε τόσο ώστε κανένας να μην μπορεί να μας κάνει καμία ζημιά.

Αν ο σ. Νάγκι γίνει πρόεδρος του Υπουργικού Συμβουλίου, ο σ. Ράκοσι θα μπορούσε να παραμείνει επικεφαλής του κόμματος ως ένας σύντροφος με πολλές εμπειρίες και που είναι αφοσιωμένος στην κομματική υπόθεση. Ο σ. Νάγκι θα ήταν ικανοποιητικός επικεφαλής ου Υπουργικού Συμβουλίου: πιστός στο κόμμα, Ούγγρος, γνωρίζει τον αγροτικό τομέα. Ο.σ. Ράκοσι στο τηλεγράφημά του παρεξήγησε την προτροπή ο σ. Γκέρο να είναι Υπουργός Εσωτερικών.

Σ. Μολότοφ: Οι σύντροφοι είχαν μια ευκαιρία να πειστούν πως αν και μιλάμε για την Ουγγαρία, το θέμα δεν είναι μόνο της Ουγγαρίας, αλλά όλων των λαϊκών δημοκρατιών. Η κριτική είναι αυστηρή, αλλά οι σύντροφοι πρέπει να συνηθίζουν στην αυστηρή κριτική. [Συμφωνεί με τους λόγους των σ. Μαλένκοφ και Μπέρια. Επίσης συμφωνεί με ό,τι ειπώθηκε για το σ. Ράκοσι.] Η τάση για ηγετισμό[bossiness] που έπληξε το σ. Ράκοσι έλκει την καταγωγή της από τη Σοβιετική Ένωση. Αυτό το λάθος πρέπει να διορθωθεί το συντομότερο.

Είναι η πολιτική γραμμή του Κόμματος σωστή; Κατά τη γνώμη μου, δεν είναι εντελώς σωστή. Έχουν υπάρξει πολλά λάθη στον οικονομικό τομέα που πρέπει επειγόντως να διορθωθούν. Η ταχύτητα εκβιομηχάνισης είναι υπερβολικά γρήγορη: είναι πέραν των ικανοτήτων μας. Υπάρχει μια αρρώστια σχεδόν σε όλες τις λαϊκές δημοκρατίες που τις οδηγεί να θέλουν να αποκτήσουν αυτάρκεια. Αυτό είναι μια παιδική αρρώστια. Δεν λαμβάνουν υπόψη την ύπαρξη της Σοβιετικής Ένωσης. Τι συνέβη στην Ουγγαρία; Ο αριθμός των ανθρώπων που εργάζονται στη βιομηχανία αυξήθηκε κατά 500.000 μέσα σε 3 χρόνια. Αυτό είναι επικίνδυνο και επιβλαβές για την Ουγγαρία. Θέλουν να επενδυθούν 19 δις [φιορίνια] φέτος.

Υπάρχει ένα κύμα ουσιαστικά καταστολής εναντίον του πληθυσμού. Ασκήθηκαν διώξεις ενάντια σε 1,5 εκ. ανθρώπους σε 3,5 χρόνια σε ένα πληθυσμό με 4,5 εκ. ενηλίκους. Υπήρχαν 1,5 εκ παραβιάσεις εκείνη την περίοδο. Όλες τιμωρούνται, και ασήμαντες πράξεις τιμωρούνται αυθαίρετα. Το Σύνταγμα του 1949 προνοούσε ότι ένα γραφείο Συνηγόρου του Πολίτη θα θεσπιζόταν. Αυτό ως τώρα δεν έχει δημιουργηθεί. Αυτή η κατάσταση είναι ανυπόφορη. Καταφεύγουν σε όλα τα είδη χειραγωγήσεων για την εξασφάλιση μιας ξέφρενης βιομηχανικής ανάπτυξης. Για παράδειγμα, υπήρχε [μόνο] 57% μαλλί σε ένα συγκεκριμένο προϊόν. Άφησαν άθικτη την τιμή και το όνομα του προϊόντος, αλλά έβγαλαν το μαλλί. Σημαντικά μείωσαν την ποιότητα του γάλακτος. Αυτό μοιάζει με απάτη. Έχουν χάσει την επαφή με τον πληθυσμό: δεν εκφράζουν τα συμφέροντα του πληθυσμού σε πολλά ζητήματα. Για αυτό εκδιώξαμε την αστική τάξη; Για να είναι, έπειτα, η κατάσταση έτσι;

Ο ηγετισμός του σ. Ράκοσι έπαιξε ρόλο σε όλα αυτά. Ξέρει τα πάντα, βλέπει τα πάντα, και είναι ικανός να τα κάνει όλα. Μιλάμε σε εσάς, σύντροφοι, με έναν εντελώς ειλικρινή και τίμιο τρόπο. Πρέπει να συναχθούν τα απαραίτητα συμπεράσματα. Σ. Μπουλγκάνιν: Δεν έχουμε συζητήσει τίποτα εκ των προτέρων: δεν έχουμε τέτοιες συνήθειες. Υπάρχουν πολλά γεγονότα που μόλις άκουσα για πρώτη φορά από την παρουσίαση του σ. Μπέρια. Όλα όσα είπαν οι σύντροφοι, μου επιτρέπουν να παρατηρήσω ότι μια καταστροφή θα επέλθει αν δεν βελτιώσουμε την κατάσταση. Η όλη κατάσταση θα μπορούσε να ήταν εντελώς διαφορετική αν ο Κόκκινος Στρατός δεν ήταν εκεί. Είναι γεγονός ότι υπάρχουν φαινόμενα κατάχρησης εξουσίας: το βιοτικό επίπεδο του πληθυσμού έχει μειωθεί. Αυτό δεν είναι ο δρόμος προς το σοσιαλισμό, αλλά ο δρόμος προς μια καταστροφή.

Για το ζήτημα του στρατού. Είναι απαράδεκτο και ανυπόφορο στο στρατό να υπάρχουν συνεχώς εκκαθαρίσεις. Σίγουρα, δεν πρέπει να υπάρχουν αμφίβολα στοιχεία στο στρατό. Αλλά δεν είναι δυνατό επί 8 χρόνια συνεχώς να εκκαθαρίζεται ο στρατός. Το να κάνεις κάτι τέτοιο και να τον κρατάς σε μια πυρετώδη κατάσταση σημαίνει να τον αφοπλίζεις ηθικά και να τον αντιπαραθέτεις [με το κόμμα]. Το 1952 και κατά το 1ο τρίμηνο του 1953, 460 αξιωματικοί και στρατηγοί απαλλάχτηκαν για πολιτικούς λόγους. Ο στρατός όμως δεν ιδρύθηκε το 1952. Γιατί ήταν απαραίτητη η απαλλαγή τόσων πολλών ανθρώπων για πολιτικούς λόγους; Αν ο σ. Ράκοσι και η ΚΕ κοιτούσαν αυτούς τους 460 ανθρώπους, θα ήταν ξεκάθαρο ότι κάποιοι εξ αυτών είναι φίλοι μας, άνθρωποί μας. Έτσι, κάνουν τίμιους ανθρώπους προδότες. Υπήρχαν 370 λιποταξίες το 1952. Υπήρχαν 177.000 πειθαρχικές ποινές στο στρατό σε 1 χρόνο και 3 μήνες. Υπήρχε σχεδόν 1 τιμωρία ανά άτομο. Υπάρχουν πολλά σημάδια που αναδεικνύουν ότι ο σ. Φάρκας αρέσκεται στον εκθειασμό υπερβολικά και επιχειρεί να παρουσιάζει εαυτόν ως μεγάλο στρατηγό. Καλύτερα μεγάλα βήματα να γίνουν άμεσα για τη βελτίωση της κατάστασης.

Σ. Μικογιάν: Οι σ. Μαλένκοφ και Μπέρια έθεσαν αυτά τα ζητήματα ανοιχτά όπως θα έκαναν και μεταξύ τους. Αυτό είναι σημάδι μεγάλης εμπιστοσύνης και φιλίας. Γνωρίζω το σ. Ράκοσι επί μακρόν. Οι σύντροφοι ανέλυσαν τα λάθη του σ. Ράκοσι σωστά. Ο σ. Ράκοσι θεωρεί εαυτόν πλήρη. Υπάρχει ένα είδος τυχοδιωκτισμού στο ζήτημα του οικονομικού σχεδιασμού, για παράδειγμα, τη γοργή ανάπτυξη της μεταλλουργίας. Η Ουγγαρία δεν έχει δικό της σιδηρομετάλλευμα ούτε κωκ. Όλα αυτά πρέπει να εισάγονται από το εξωτερικό. Κανένας δεν έχει υπολογίσει ακόμα πόσο 1 τόνος ακατέργαστου σιδήρου και χάλυβα κοστίζει στην Ουγγαρία. Χτίζονται εργοστάσια σιδήρου στην Ουγγαρία για τα οποία κανείς δεν έχει προνοήσει για το σιδηρομετάλλευμα Το 1952, υπήρχε έλλειψη 700.000 τόνων κώκ. [Οι ρώσοι] βοήθησαν βασισμένοι στις οδηγίες του σ. Στάλιν ώστε τα εργοστάσια σιδήρου να μη σταματήσουν. Το κωκ δεν είναι εξασφαλισμένο ούτε για τον επόμενο χρόνο.

Υπάρχουν μεγάλες υπερβολές στον τομέα των βασικών επενδύσεων. Η κατασκευή του μετρό θα μπορούσε να περιμένει 5-6 χρόνια. Το ποσό χρημάτων που επενδύονται στη βαριά βιομηχανία έχει 4πλασιαστεί σε σχέση με το 1950. Εφαρμόζεται η [αγροτική] κολλεκτιβοποίηση χωρίς την κατάλληλη οικονομική βάση, και, ως συνέπεια, οι συνεταιρισμοί έχουν χαμηλότερο ποσοστό παραγωγικότητας από ό,τι οι μεμονωμένοι παραγωγοί. Αυτό είναι ένα σοβαρό λάθος. Η κομματική εφημερίδα ανέφερε [περιπτώσεις για] καταδίκες στις οποίες αγρότης φυλακίστηκε για 1 χρόνο και πλήρωσε πρόστιμο 3.000 φιορινιών γιατί τάισε 0,75 κ. ζαχαροκάλαμου [τα ζώα του]. Η αγροτιά δεν μπορεί να σέβεται ένα τέτοιο σύστημα. Ζητάνε εξοπλισμό για το στρατό αξίας 0,25 εκ. ρούβλια όταν η Ουγγαρία έχει προβλήματα στην τροφοδοσία.

Η Ουγγαρία έχει ένα χρέος 360 εκ. ρουβλιών προς τις λαϊκές δημοκρατίες. Σχεδιάζουν εντατικά σχέδια που δεν μπορούν να υλοποιήσουν. Τα παρεχόμενα στον πληθυσμό αγαθά στην Ουγγαρία είναι κακής ποιότητας και ακριβά. Δεν υπάρχουν αγαθά υψηλής ποιότητας γιατί τα εξάγουν προκειμένου να επιτευχθεί κάπως ισορροπία στο εμπορικό ισοζύγιο. Η κατάσταση δεν βελτιώνεται αλλά επιδεινώνεται. Όλα αναπτύσσονται στην Ουγγαρία, αλλά η ποσότητα των παρεχόμενων στο λαό αγαθών μειώνεται (παραδείγματα μειούμενων ποσοτήτων: ένδυση, σαπούνι κλπ). Η Ουγγαρία έχει όλες τις δυνατότητες για μεγάλη ανάπτυξη. Γενικά αναπτυσσόταν καλά ως το 1951, μέχρις ότου η επιτυχία τύφλωσε τους ηγέτες και άρχισαν να κάνουν υπερβολικά σχέδια. Τα λάθη αυτά πρέπει να διορθωθούν άμεσα. [σ.μετάφρ: στο σημείο αυτό, στο βιβλίο του Csabasetal, δεν αναφέρεται καν ότι μίλησε ο Νάγκι. Ο Νάγκι ανέφερε ότι «Η κύρια πηγή των προβλημάτων είναι η απόσπαση από τις μάζες. Δεν έχουμε δώσει προσοχή στις ανάγκες του λαού. Σχεδιάζουμε επί χάρτου, μη λαμβάνοντας υπόψη τα λαϊκά συμφέροντα».

Σχετικά με τα θέματα εσωτερικών, ο Νάγκι επανέλαβε όσα και οι μετασταλινικοί σοβιετικοί ηγέτες και πρόσθεσε και το ζήτημα της αναγκαιότητας κατάργησης της «λίστας κουλάκων» με το επιχείρημα πως «Οποιος συμπεριλαμβάνεται στη λίστα κουλάκων αποκλείεται από την κοινωνία». Πρότεινε οι οργανισμοί εσωτερικών και κρατικής ασφάλειας να τεθούν υπό κομματικό έλεγχο, και ειδικότερα από το Τμήμα Διοίκησης της Κ.Ε. Στο τέλος της παρέμβασής του αναφέρθηκε και στους Ράκοσι, Γκέρο και Φάρκας με άσχημο τρόπο: «Οι σύντροφοι Ράκοσι, Γκέρο και Φάρκας αποφασίζουν πολλά ζητήματα μεταξύ τους. Οδηγούμαστε σε μεγάλα λάθη αν υπάρχουν ζητήματα για τα οποία μερικά μέλη της Γραμματείας δεν έχουν ακούσει τίποτα». Μετά μίλησαν ο Istvan Dobi, για τα γεωργικά ζητήματα, με μάλλον έναν κριτικό τρόπο. Ο Istvan Hidas, νέο μέλος της ηγεσίας, ασπάστηκε την κριτική των Σοβιετικών, όμως υπερασπίστηκε το Ράκοσι. Γι’ αυτό, οι Μαλένκοφ και Μπέρια τον επέπληξαν λέγοντάς του: «Συμπεριφέρεσαι ως μαθητής, όχι ηγέτης μεταξύ ίσων».]

Χρουσώφ: Συμφωνεί με την κριτική των συντρόφων. «Η παθιασμένη κριτική του σ. Μπέρια στόχευε στη βοήθεια για τη διόρθωση των σφαλμάτων. Μερικοί σύντροφοι νομίζουν ότι οι ρώσοι σύντροφοι δεν σχηματίζουν μια εντελώς σωστή άποψη όταν κατευθύνουν την κριτική τους εναντίον του σ. Ράκοσι. Ο σ. Ράκοσι είναι ο κύριος υπεύθυνος για τα λάθη. Ο σ. Ράκοσι παρατήρησε ότι η παραγωγή άνθρακα αυξήθηκε κατά 25%, και παρόλα αυτά δεν υπήρχαν κάποια απαραίτητα υλικά σε μερικά σχολεία ή νοσοκομεία. Αν και ο σ. Ράκοσι το σχολίασε αυτό υπό μορφή αυτοκριτικής, παραμένει υπεύθυνος για αυτό. Είναι πιθανό ο σ. Ράκοσι να άσκησε αυτοκριτική γιατί είδε ότι τα πράγματα πήγαιναν άσχημα και έτσι θα απέφευγε την κριτική. Η Ουγγαρία ήταν διάσημη για την καλά αναπτυγμένη γεωργία της και για το ότι ήταν πλούσια χώρα. Τώρα, ακόμα και η μεσαία αγροτιά δεν έχει σιγουριά, εξαιτίας του εξαιρετικά γρήγορου ρυθμού κολεκτιβοποίησης. Η αγροτιά χρειάζεται αρδευτικά έργα, ενέργεια για το όργωμα κλπ. Αν οι αγρότες βλέπουν ότι αργά ή γρήγορα θα πρέπει να ενταχθούν στους συνεταιρισμούς, τότε δεν θα αναπτύσσουν τα αγροκτήματά τους. Να πώς πέφτει η ατομική καλλιέργεια. Δεν θα πρέπει να εκπλαγούμε αν ξαφνικά όλοι σταματήσουν την αμπελοκαλλιέργεια.

Η εντύπωσή μου είναι ότι δεν υπάρχει πραγματική συλλογική ηγεσία, πως μια πραγματική συλλογική ηγεσία δεν έχει αναπτυχθεί. Ο σ. Νάγκι κριτίκαρε την ηγεσία και επομένως, εκδιώχθηκε από το Πολιτικό Γραφείο. Τι είδους σεβασμός για τις (κριτικές) απόψεις είναι αυτό; Πρέπει να συναχθούν μακρόθωρα συμπεράσματα από την κριτική στο σ. Ράκοσι. Δεν είναι δυνατό να δημιουργηθεί μια συλλογική ηγεσία για τους Ούγγρους; Είναι αδύνατο ένας λαός 9,5 εκ. να μην μπορεί να βρει ανθρώπους κατάλληλους για ηγέτες. Αυτή η κατάσταση δεν έχει πλήρως μελετηθεί ακόμα, η άλλη που ξεκίνησε μόλις, πρέπει να αλλάξει: έτσι, δεν υπάρχουν αρκετά επάξιοι ηγέτες. Ο σ. Ράκοσι δεν είναι σε θέση να εργάζεται συλλογικά. Υπάρχουν ικανοί άνθρωποι: πρέπει να προωθηθούν και η σχέση με τον Ουγγρικό λαό να βελτιωθεί. Χτίζετε το Μετρό στη Βουδαπέστη. Στην ΕΣΣΔ ξεκινήσαμε να το φτιάχνουμε το 1932. Η Μόσχα είναι η πρωτεύουσα μιας χώρας 200 εκ. ανθρώπων. Οι Ούγγροι σύντροφοι σφάλλουν όταν ξεκινούν με την εντύπωση πως αφού κάτι υπάρχει στη Μόσχα, πρέπει σύντομα να υπάρχει και στη Βουδαπέστη.

Μαλένκοφ: Μερικά θέματα πρέπει να έχουν εκπλήξει τους συντρόφους. Θα χρειαστεί να μείνουν άλλες 2-3 μέρες για να συζητήσουν και να βρουν τα διάφορα μέτρα. Θα χρειαστεί να συναντηθούμε άλλη μια φορά. Θα μπορούσαμε να συναντηθούμε την Τρίτη το απόγευμα. Οι [Ούγγροι] σύντροφοι που μίλησαν είπαν οι ίδιοι ότι τα πράγματα δεν πηγαίνουν πολύ καλά στην Ουγγαρία. Δεν είναι θέμα μικρών λεπτομερειών: αντίθετα, η διόρθωση της πολιτικής γραμμής έχει καταστεί απαραίτητη, γιατί υπάρχουν προβλήματα σε θεμελιώδη ζητήματα, και επίσης έχουν σχέση με το ζήτημα της ηγεσίας. Τελευταία φορά, όταν ο σ. Ράκοσι ήταν εδώ [σ.σ. τέλη Μάη 1953], μιλήσαμε μαζί του με πιο άμεσους όρους. Ο σ. Ράκοσι δεν μπόρεσε ούτε έναν από τους Ούγγρους να κατονομάσει ως αναπληρωτή του για την πρωθυπουργία. Αυτό ήταν μια δυσάρεστη έκπληξη για εμάς. Όταν κάποιου το όνομα τιθόταν, ο σ. Ράκοσι πάντοτε αμέσως προέβαλλε και ένα είδος αντίρρησης, και έτσι, τελικά, δεν μπόρεσε να αναφερθεί ονομαστικά σε κανέναν Ούγγρο ως αναπληρωτή του για την πρωθυπουργία. Σε σχέση με αυτό, προέκυψε η ιδέα να προσκληθούν και άλλοι σύντροφοι, και να συζητήσουμε μαζί συγκεκριμένα ζητήματα. Όποιο όνομα υποψηφίου και να προέκυπτε, πάντοτε υπήρχαν αμέσως αντιρρήσεις. Αυτό ήταν που μας ανησύχησε, και κατέστησε απαραίτητο το διάλογο με περισσότερους συντρόφους, με αυτό τον τρόπο. Το τηλεγράφημα του σ. Ράκοσι είχε επίσης αυτό το είδος του αποτελέσματος. Και εκεί είδαμε ότι χρειαζόταν να βοηθήσουμε τους συντρόφους και ότι θα πρέπει να μιλήσουμε ανοιχτά για αυτό το ζήτημα. Δεν είναι σύμπτωση ότι το θέμα του αρχηγισμού προέκυψε. Είναι ένα καλό θέμα για να διανθίζουμε τις ταινίες, αλλά η πραγματικότητα είναι άλλο πράγμα.

Γιατί θέτουμε αυτά τα ζητήματα τόσο επιτακτικά; Εμείς, ως κομμουνιστές, είμαστε όλοι υπεύθυνοι για την κατάσταση των πραγμάτων στην Ουγγαρία. Η ΕΣΣΔ είναι επίσης υπεύθυνη για το τι είδος εξουσία υφίσταται στην Ουγγαρία. Αν λένε ότι το ΚΚΣΕ συμβούλευσε διάφορα πράγματα λάθος, τα παραδεχόμαστε, και διορθώνουμε κι εμείς τα λάθη. Παραδεχόμαστε ότι υποκύπτουμε στις υπερβολικές ζητήσεις για στρατιωτικό εξοπλισμό, αλλά και οι σύντροφοι που κάλυψαν αυτές τις ζητήσεις το έκαναν και πέραν του αναμενομένου. Γιατί ένας τόσο μεγάλος στρατός να διατηρείται όταν αυτός χρεωκοπεί το κράτος. Το ζήτημα είναι ότι πρέπει να συζητήσουμε για μέτρα από κοινού που είναι ικανά για τη διόρθωση των λαθών, και ότι αυτά τα μέτρα πρέπει να τεθούν γραπτώς.

Πρέπει να οριστεί πως η εξουσία θα υπάρχει στα σωστά μέρη και θα κατανέμεται κατάλληλα. Πρέπει να καταλήξουμε στο συμπέρασμα ότι πρόεδρος του Υπουργικού Συμβουλίου πρέπει να είναι Ούγγρος. Ο σ. Ράκοσι θα βρει τη δική του σημαντική θέση ως γραμματέας του κόμματος. Ένα σεβαστό πρόσωπο θα πρέπει να προταθεί ως υπουργός εσωτερικών. Ο σ. Γκέρο ας αναλάβει την ηγεσία του Υπουργείου Εσωτερικών. Το Πολιτικό Γραφείο πρέπει να πάρει τη δική του ξεχωριστή θέση: η Γραμματεία και το Υπουργικό Συμβούλιο πρέπει να έχουν τις δικές τους θέσεις. Είναι αδύνατο πρόσωπα στο Υπουργικό Συμβούλιο να σιωπούν αναφορικά με το ζήτημα του [αγροτικού] φόρου [σε είδος] μόνο και μόνο επειδή αυτό είχε προηγουμένως αποφασιστεί στη Γραμματεία.

Συστάσεις πρέπει να γίνουν και αναφορικά με το ποιος να τοποθετηθεί εκεί. Δεν πρέπει να ευνοήσουν κάποιον που θα «έπρεπε» να είναι σε οποιαδήποτε θέση. Είναι ιερή ευθύνη μας να θέσουμε καθέναν στην κατάλληλη θέση. Όποιος τοποθετείται σε υπεύθυνη θέση πρέπει να γίνεται σεβαστός και πλήρεις αρμοδιότητες να του ανατίθενται. Δεν υπάρχει λόγος άνθρωποι σε υπεύθυνες θέσεις να εργάζονται ως υπάλληλοι δίπλα από τον αρχηγό. Τίποτα καλό δεν θα μπορούσε να προκύψει από αυτό, πέραν όλης της βλάβης. Αυτό είναι μια μικροαστική συνήθεια. Αυτά τα ζητήματα πρέπει να τα σκεφτούμε σοβαρά, και συστάσεις πρέπει να προετοιμαστούν. Θα συναντηθούμε την Τρίτη και θα συζητήσουμε αυτές τις συστάσεις.

Ράκοσι: Σχετικά με την αλαζονεία, είναι μια ασθένεια δύσκολα ανιχνεύσιμη, όπως κανένας δεν μπορεί να μυρίσει τη μυρωδιά του. Αν οι σύντροφοι λένε πως έτσι έχουν τα πράγματα, το δέχομαι.

Μπέρια: Σύντροφε, τι πιστεύεις εσύ;

Ράκοσι: Πρέπει να ειπωθεί ότι εγώ ποτέ δεν ήθελα να είμαι πρόεδρος του Υπουργικού Συμβουλίου.

Μολότοφ ή Μαλένκοφ: Όμως ήθελες έναν Πρόεδρο του Υπουργικού Συμβουλίου που να μην έχει λόγο στις αποφάσεις.

Μπέρια: Μας αρέσεις και σε σεβόμαστε, γι’ αυτό σου ασκούμε κριτική. Είχες πει στο σ. Στάλιν ακόμα και πριν εκλεγείς Πρόεδρος του Υπουργικού Συμβουλίου ότι η εξουσία βρισκόταν ήδη στα χέρια σου. Ο σ. Στάλιν το ανέφερε.

Ράκοσι: Οι σύντροφοι είπαν ότι ήμασταν εμείς που θέλαμε έναν μεγάλο στρατό και μια πολεμική βιομηχανία.

Μαλένκοφ: Εμείς θέλαμε εσείς να αναπτύξετε στρατό. Διορθώνουμε αυτό το λάθος. Υπάρχουν 600.000 στο στρατό. Ράκοσι: συμπεριλαμβανομένων των εφεδρειών.

Μαλένκοφ:Έτσι όμως φτάσατε την επιθυμία των Σοβιετικών στο έπακρον.

Μπέρια: Η ανάπτυξη του στρατού είχε συζητηθεί με το σ. Στάλιν. Ο σ. Στάλιν έδωσε λάθος οδηγίες.

Ράκοσι: Προσπαθήσαμε να υλοποιήσουμε τις οδηγίες. Η καρδιά μου το ξέρει τι τραβάει για το γεγονός ότι έπρεπε να συντηρούμε έναν τόσο μεγάλο στρατό.

Μαλένκοφ: Όταν μας ζητήσατε να μειώσουμε τη ζήτησή μας ώστε να χτίσετε νέες κατοικίες, αποσύραμε άμεσα τις παραγγελίες μας.

Ράκοσι: 26% των καλλιεργήσιμων εκτάσεων είναι στα χέρια των συνεταιρισμών. Το πετύχαμε αυτό σε 5 χρόνια. Η αγροτιά ξέρει ότι η κολλεκτιβοποίηση θα συμβεί αργά ή γρήγορα.

Μπέρια: Η πολιτική έναντι της μεσαίας αγροτιάς πρέπει να αλλάξει.

Μαλένκοφ: Ένα δύο πράγματα μπορούν να εξηγηθούν, αλλά όχι τα πάντα. Το θέμα του τηλεγραφήματος του σ. Ρακοσι. Ο σ. Ρακοσι άρχισε να αναπτύσσει στο τηλεγράφημά του άλλα πράγματα από όσα είχαμε συζητήσει και συμφωνήσει. Το θέμα είναι ότι δεν πρέπει να υπάρχουν 3 Εβραίοι στην ηγεσία. Ωστόσο, στο τηλεγράφημα, ο σ. Ράκοσι το έκανε να φαίνεται σαν να έχουμε δώσει τέτοια συμβουλή, και απάντησε ότι δεν το είχε πραγματικά καταλάβει, αλλά το δέχτηκε.

Μπέρια: Αν ο μεγάλος Στάλιν έκανε λάθη, ο σ. Ράκοσι μπορεί να παραδεχτεί ότι έκανε λάθη κι αυτός. Δεν πρέπει να δίνονται εντολές για το ποιος πρέπει να ξυλοκοπηθεί από την AVH. Καθένας θα φοβάται. Ο σ. Hidas επίσης φοβάται: αυτό αντανακλά η παρέμβασή του. Η προβοκάτσια μπορεί να αγγίξει καθέναν, αν υπάρχουν τέτοιες μέθοδοι. Οι άνθρωποι δεν πρέπει να ξυλοκοπούνται. Το Υπουργικό Συμβούλιο πρέπει να παίρνει αποφάσεις για σημαντικά ζητήματα που έχουν να κάνουν με την Παραγωγή. Τα όργανα της κομματικής Κεντρικής Επιτροπής πρέπει να απασχολούνται με την κατάρτιση των στελεχών. Γιατί είναι απαραίτητη η επένδυση 1 δις φιορινιών για την παραγωγή αργού πετρελαίου; Η Ρουμανία έχει αρκετό πετρέλαιο. Στην Ουγγαρία, η βιομηχανία Αλουμινίου θα έπρεπε να αναπτυχθεί περισσότερο.

Γκέρο: Η κριτική είναι δικαιολογημένη και σωστή όχι μόνο σε γενικούς όρους, αλλά και σχετικά με το θέμα του αρχηγισμού. Η ηγεσία δεν είναι συλλογική, και δεν έχουμε αναδείξει Ούγγρους ως στελέχη. Συχνά ήθελα να αναδείξω το ζήτημα αλλά δεν το έκανα. Η κατάσταση πραγματικά έφτασε σε ένα σημείο όπου όποτε ο σ. Ράκοσι έκανε μια ομιλία, οι εφημερίδες πραγματικά την εκθείαζαν και το επιτελείο της ΚΕ εξασφάλιζε ότι θα φαινόταν στο λαό ως κάτι το υπερβολικά σημαντικό επίτευγμα. Τέτοιος αρχηγισμός αναμφίβολα υπάρχει, και είμαι κυρίως υπεύθυνος για αυτό, όντας δεύτερος μετά το σ. Ράκοσι. Δεν βρήκα το θάρρος για να αναδείξω το ζήτημα. Επισημαίνοντας ανοιχτά τα λάθη μας, οι σύντροφοι μας έδωσαν μια τρομερή βοήθεια. Είναι ντροπή που δεν μπορέσαμε να το κάνουμε μόνοι μας. Πρέπει να παραδεχτώ ότι τέτοιος αρχηγισμός συνέβη και στην περίπτωσή μου, αλλά σταμάτησα εδώ και λίγα χρόνια. Ο εχθρός προσπαθεί να επωφεληθεί από τέτοια πράγματα. Αρχηγισμό είχε και ο σ. Φάρκας. Στην πραγματικότητα, αρχηγισμός υπάρχει και σε κατώτερα επίπεδα, στα κατώτερα όργανα. Ο γραμματέας επαρχίας ή χωριού, ο πρόεδρος συνεταιρισμού, όλοι είναι αφέντες στα βασίλειά τους. Μόλις είχαμε κοινοβουλευτικές εκλογές. Μετά τις εκλογές, δημοσιεύτηκε στη Σάμπαντ Νεπ μια φωτογραφία με το σ. Ράκοσι και τη σύζυγό του να ψηφίζει. Ο σ. Ράκοσι δεν το κανόνισε αυτό, αλλά και δεν διαμαρτυρήθηκε επίσης.

Αναφορικά με τα λάθη στην οικονομία. Αναφερθήκαμε σε μερικά από αυτά, ότι πράγματι υπήρχαν λάθη, αλλά δεν τα θέσαμε τόσο ανοιχτά. Για παράδειγμα, το θέμα του μετρό. Είναι πραγματικό ευτύχημα που δεν ακούσαμε τους στρατιωτικούς συμβούλους που πρότειναν το μετρό να φτιαχτεί με τέτοιο τρόπο ώστε τανκς και στρατιωτικά τραίνα να μπορούν να κινούνται στις γραμμές του μετρό. Υπήρχαν αρκετές υπερβολές στο θέμα του μετρο. […] [επίσης, συμφώνησε με τον ορισμό του Νάγκι ως πρωθυπουργού, αν και σχολίασε ότι οι κουλάκοι παρέδωσαν σε είδος πολύ λίγο φόρο «σε σχέση με το ρόλο τους στην κοινωνία»].

Μαλένκοφ: Μου φαίνεται ότι όλοι συμφωνούμε να προτείνουμε το σ. Νάγκι. Ζητώ την άποψη του σ. Ράκοσι και του [σ.σ. εξωκομματικού] σ. Dobi. [και οι δύο συμφώνησαν]

14 Ιούνη

Η ουγγρική αντιπροσωπεία συνέταξε ένα κείμενο το οποίο θα συζητιόταν αργότερα. Ο Ράκοσι μίλησε πρώτος και ξεκίνησε αναφέροντας πρώτα τα λάθη της ηγεσίας. Τα πρακτικά δείχνουν ότι δεν υπήρχε ένα πλαίσιο στη συζήτηση και καθένας έλεγε ό,τι ήθελε. Ο Ντόμπι ανέφερε πώς η φωτογραφία του είχε κατέβει από τον τοίχο μιας σχολής ή ότι οι διευθυντές ενός μηχανοτρακτερικού σταθμού του είχαν βρίσει τη μητέρα. Ο Φολντβάρι μίλησε για τις σχέσεις μεταξύ δημοσίων λειτουργών και των μαζών, ο Νάγκι για τη μπολσεβικική φύση της κριτικής και της αυτοκριτικής, οι Χεγκέντους και Χίντας για το πώςδεν ένιωθαν ίσοι με το Ρακοσι κλπ. Έπειτα, συνέχισαν με τα λάθη της κρατικής ηγεσίας και τις έκνομες πράξεις που είχαν λάβει χώρα. Ο Ράκοσι ανέφερε ότι θα κηρυχθεί αμνηστία στις 20 Αυγούστου (σ.σ. εθνική γιορτή των Ούγγρων η γιορτή του Αγ.Στεφάνου και επέτειος της ανακήρυξης της Ουγγαρίας ως Λαϊκής Δημοκρατίας το 1949) και ότι θα σταματήσουν οι διαγραφές. Κατά τα μέσα της συνεδρίασης, όταν και η συζήτηση στράφηκε στα λάθη της οικονομικής ανάπτυξης, έινε η συζήτηση πιο συγκεκριμένη.

Νάγκι: «Ο ρυθμός ανάπτυξης πρέπει να μειωθεί. (…) στο αγροτικό-συνεταιριστικό κίνημα. Οι επενδύσεις στη γεωργία πρέπει να αυξηθούν. Πρέπει να υπάρχει ασφάλεια για τους αγρότες που καλλιεργούν μεμονωμένα (…) Πρέπει να εξασφαλίσουμε ελεύθερο εμπόριο και να αυξηθεί η παραγωγή καταναλωτικών αγαθών. Ας μη στοχεύουμε στην πάση θυσία αυτάρκεια, κι ας ληφθεί αυτό υπόψη όταν αναθεωρηθούν (σ.σ. προς τα κάτω) τα πλάνα.»

Έπειτα μίλησε ο Γκέρο, ο οποίος είχε ασχοληθεί με τη σύνταξη του κειμένου που αργότερα θα αποτελούσε το αρχικό κείμενο για την απόφαση της Ολομέλειας της ΚΕ του Κόμματος Ούγγρων Εργαζομένων στις 27-28 Ιούνη. Το κείμενο ασχολιόταν με τον οικονομικό σχεδιασμό και αναφερόταν στην επερχόμενη μείωση των επενδύσεων, την αύξηση των κατασκευών κατοικιών, εισαγωγές φυσικού αερίου από Ρουμανία, τον περιορισμό της βαριάς βιομηχανίας, δηλαδή, της κατασκευής ως πρώτης προτεραιότητας μέσων παραγωγής, της παραγωγής πρώτων υλών, μηχανών και της πολεμικής βιομηχανίας.

Οι αλλαγές στον ορισμό υπευθύνων νέων προσώπων είχαν λάβει υπόψη τις συμβουλές της μετασταλινικής σοβιετικής ηγεσίας και επίσης και τη συζήτηση στη Γραμματεία της ΚΕ που είχε γίνει στις 3 Ιούνη (κατάργηση της θέσης Γενικού Γραμματέα, ανάθεση της πρωθυπουργίας και της αρχηγίας του κόμματος σε διαφορετικά άτομα και μείωση της σύνθεσης της κυβέρνησης). Κάποιες αλλαγές επίσης στην ηγεσία του κόμματος (Ιστβάν Χίντας, Ιστβάν Κρίστοφ, Λάσλο Πίρος και Αρπαντ Χάτζι να γίνονται μέλη της νεοσυσταθείσας Πολιτικής Επιτροπής, με τους Ρεβάι και Φάρκας να συμμετέχουν και αυτοί. Οι τρεις αναπληρωματικοί ήταν και αυτοί «νέοι»: Φόλντβαρι Σζαλάι και Λάγιος Ακς. Η κυβέρνηση θα είχε πρωθυπουργό το Νάγκι αλλά και τρεις αναπληρωτές: τους Γκέρο, Χεγκέντους και έναν τρίτο άνευ χαρτοφυλακίου, για το πρόσωπο του οποίου η συζήτηση δεν κατέληξε κάπου. Το κείμενο που συνδιαμορφώθηκε, ξεκινούσε με τα λάθη της κομματικής ηγεσίας, και έπειτα αναφερόταν στα λάθη της οικονομικής πολιτικής (αργότερα, η σειρά άλλαξε).

Υπήρχαν δύο προτάσεις που ανέφεραν λάθη του Ράκοσι ονομαστικά (όχι αυτά με τη σχέση του με τα θέματα εσωτερικών), αλλά όχι των άλλων. Η επόμενη μέρα είχε να κάνει με τη μελέτη του κειμένου και έτσι, οι δύο πλευρές συναντήθηκαν ξανά στις 16 του Ιούνη.

16 Ιούνη

Παρόντες: Μαλένκοφ, Μπέρια, Μολότοφ, Χρουσώφ, Μπουλγκάνιν, Μικογιάν, Κισέλεφ και Μπόικο (σ.σ. Μπάικοφ). Από Ουγγρικής πλευράς οι Ράκοσι, Νάγκι, Ντόμπι, Γκέρο, Χεγκέντους, Χίντας, Φόλντβαρι και Μπέλα Σαζάι. Οι σοβιετικοί σύντροφοι έλαβαν το κείμενο που είχε προετοιμάσει η ουγγρική αντιπροσωπεία.[…] Ο Ράκοσι παρουσίασε το κείμενο ξανά και έκανε μερικές προφορικές προσθήκες. Ο Μολότοφ άσκησε αμέσως κριτική, καθώς δεν ανέφερε το κείμενο τα ιδεολογικά ζητήματα και την ευθύνη του Γιόζεφ Ρέβαϊ, που ήταν «τα πάντα σε ένα» τομέα, που «ούτε ο Καρλ Μαρξ, αν ήταν ζωντανός, δεν θα ήταν σε θέση να τα έχει όλα αυτός».

Μπέρια: Το κείμενο συνιστά ένα βήμα μπρος. Αλλά πρέπει να είναι πιο συγκεκριμένο και να συμπληρωθεί. Το ζήτημα της εκβιομηχάνισης πρέπει να έχει θέση σε ένα ξεχωριστό, ιδιαίτερο τμήμα. Αριθμοί πρέπει να συμπεριληφθούν στο τμήμα αυτό και τις υπερεντατικές επενδύσεις, γιατί χωρίς αυτούς δεν μπορεί να γίνει κατανοητό το θέμα. Πρέπει να αναφέρει τι σχεδιασμοί υπάρχουν σύμφωνα με το εν ισχύ σχέδιο, και σε ποιο βαθμό θα αλλάξουν. Η γεωργία πρέπει να έχει ένα ξεχωριστό τμήμα στο ψήφισμα. Και εκεί πρέπει να περιλαμβάνονται αριθμοί. Πρέπει να αποσαφηνίζει το τι συνιστούν οι «εγκαταλειμμένες εκτάσεις», τι οδήγησε στο να υπάρχουν τέτοιες, και ποιος είναι ο λόγος για να υπάρχουν τόσες πολλές. Η παραγωγικότητα των συνεταιρισμών πρέπει επίσης να συζητηθεί. Πρέπει να εκφραστεί με ειλικρίνεια ότι στη χώρα η παραγωγικότητα της γης είναι μικρότερη στους συνεταιρισμούς από ό,τι σε εκείνη των μεσαίων αγροτών που εργάζονται ατομικά. Πρέπει να αναφερθεί ότι ο ρυθμός κολεκτιβοποίησης θα μειωθεί. Η μετανάστευση των αγροτών στις πόλεις- ένα σημαντικό ζήτημα. Πρέπει να ορίζεται ποιες αιτίες την προκαλούν και πώς το λάθος αυτό πρέπει να διορθωθεί. Το ζήτημα του χρέους των συνεταιρισμών πρέπει να εξεταστεί. Υπάρχει μια πρόταση να καταργηθεί η λίστα κουλάκων. Αυτό δεν είναι σωστό. Το πρόβλημα δεν είναι η λίστα κουλάκων. Το σημαντικό ζήτημα είναι ότι πρέπει να οριστεί σωστά το ποιος είναι κουλάκος.

Το ζήτημα των έκνομων ενεργειών αναφέρεται πολύ αόριστα. Αυτό είναι ανεπαρκές. Τι συνέβη στο παρελθόν πρέπει να αναφερθεί, ότι ποινικές διώξεις ασκήθηκαν σε 1,2 εκ. ανθρώπους σε 3 χρόνια και 3 μήνες, και ότι την ίδια περίοδο 1.150.000 άνθρωποι δικάστηκαν για παραβιάσεις. Οι άνθρωποι θα καταλάβουν καλύτερα αν οι αριθμοί υπάρχουν στο κείμενο. Πρέπει να αναδειχτεί πως οι έκνομες ενέργειες πρέπει να εξαλειφθούν. […] Πρέπει επίσης να αναφέρεται στην απόφαση ότι ήταν λάθος για το σύντροφο Ράκοσι να αναμειγνύεται με τη λειτουργία της AVH και του Υπουργείου Εσωτερικών, και ότι ο τρόπος ανάμειξής του ήταν λάθος: έδινε εντολές για έρευνες, για τη σύλληψη συγκεκριμένων ανθρώπων, και για τη φυσική κακομεταχείρισή τους.  Αν δεν παραδεχτούμε κάτι τέτοιο στο κείμενο, ο σ. Ράκοσι θα μπορούσε να επαναλάνει το λάθος, ή κάποιος άλλος θα μπορούσε να κάνει κάτι παρόμοιο. Τέτοιες μέθοδοι μπορούν να έχουν σοβαρές συνέπειες, και ποτέ δεν θα μάθουμε την αλήθεια.

Πρέπει επίσης να αναφέρεται ότι η πρακτική της ενοποίησης των ρόλων του κομματικού γραμματέα και του προέδρου του Υπουργικού Συμβουλίου σε ένα άτομο ήταν λάθος. Συνεπεία τούτων, ο σ. Ράκοσι σκέφτηκε ότι μπορούσε να κάνει τα πάντα. Στην πραγματικότητα, δεν μπόρεσε να κάνει δουλειά σε βάθος σε καμία θέση. Ό,τι ο σύντροφος Μολότοφ είπε σχετικά με τα λάθη στον ιδεολογικό τομέα ισχύει και εδώ[…]

Μολότοφ: συμφωνεί με το σ. Μπέρια. Έχει δύο επιπλέον παρατηρήσεις. Σχετικά με την ιδεολογική δουλειά: η κριτική πρέπει να αναπτυχθεί περαιτέρω. Κριτική-αυτοκριτική πρέπει να αναφέρονται στο κείμενο. Ό,τι αναφέρει το κείμενο σχετικά με την οικονομική πολιτική είναι σωστό: λίγα πράγματα, ωστόσο, αναφέρονται άγαρμπα. Για παράδειγμα, όταν ο μετριασμός της βιομηχανικής ανάπτυξης αναφέρεται, πρέπει να αναφέρεται επίσης πως αυτό γίνεται για να ανέβει η ποιότητα ζωής του πληθυσμού.

Η κατάσταση στο χωριό και τον πληθυσμό. Είναι το πιο αδύναμο σημείο του κειμένου. Πρέπει να αναφέρεται ότι ο αγροτικός τομέας είχε παραμεληθεί, και στο μέλλον μεγαλύτερη προσοχή θα αποδίδεται για τη βελτίωση της γεωργίας. Δεν θα πρέπει να φοβόμαστε τη διάλυση συνεταιρισμών όπου αυτοί δημιουργήθηκαν με διοικητικές μεθόδους. [Στο σημείο αυτό παρεμβαίνει ο Dobi και φέρνει αντίρρηση]. Στην κολλεκτιβοποίηση δεν πρέπει να βιαζόμαστε: είναι σημαντικές οι καλές σχέσεις με τους εργαζόμενους αγρότες. Η εργατική τάξη δεν αναφέρεται στο κείμενο. Όπου αναφέρουμε στο κείμενο ότι η υπερεντατική εκβιομηχάνιση είχε αρνητικό αντίκτυπο στο βιοτικό επίπεδο του πληθυσμού, πρέπει επίσης να αναφέρεται ότι [είχε αρνητικό αντίκτυπο] κυρίως στο βιοτικό επίπεδο της εργατικής τάξης. Δεν πρέπει να φοβόμαστε να δείξουμε ότι το βιοτικό της επίπεδο είχε πέσει τα λίγα τελευταία χρόνια στην Ουγγαρία. Όταν παρατηρούμε ότι οι μεγάλες επενδύσεις πρέπει να μειωθούν και μερικά κατασκευαστικά έργα να σταματήσουν, πρέπει να προστεθεί ότι νέες ευκαιρίες για εργασία πρέπει να δημιουργηθούν για τους εργάτες.

Σε σχέση με την κατασκευή κατοικιών, πρέπει να αναφέρεται ότι χτίζουμε κατά προτεραιότητα σπίτια για εργάτες. Η αλλοίωση της ποιότητας των προϊόντων και η άνοδος των τιμών που τη συνόδευαν πρέπει να καταδικαστεί στην απόφαση ως απαράδεκτη.

Ο Νάγκι πήρε το λόγο όταν το θέμα έφτασε στην ιδεολογία.

Νάγκι: Δεν έχουμε ποτέ συζητήσει τα ιδεολογικά θέματα στο κόμμα. Δεν έχει υπάρξει σύγκρουση απόψεων, χωρίς την οποία, το ιδεολογικό έργο δεν μπορεί να προχωρήσει. Αντέδρασε επίσης, υπερασπιζόμενος την κατάργηση της λίστας κουλάκων.

Νάγκι: Η λίστα κουλάκων είναι η βάση για τις παράνομες ενέργειες εναντίον των κουλάκων. Το πρώτο καθήκον είναι σίγουρα να αποφασίσουμε ποιος είναι κουλάκος, αλλά η λίστα των κουλάκων πρέπει να καταργηθεί. Στο σημείο αυτό, ο Μπέρια συμφώνησε.

Μολότοφ: Οι συνεταιρισμοί δεν πρέπει να διαλυθούν, αν όμως θέλουν να διαλυθούν με δική τους πρωτοβουλία, αυτό δεν πρέπει να σταματηθεί.

Μικογιάν: Το τμήμα που αφορά το βιοτικό επίπεδο του πληθυσμού δεν είναι αρκετά πειστικό. Πρέπει να περιληφθεί στην απόφαση ότι η ροή προϊόντων στις μικρές επιχειρήσεις είχε μειωθεί πέρσι.

Χρουσώφ: συμφωνεί με τα σχόλια των σ. Μπέρια και Μολότοφ. Δεν υπάρχει ανάγκη για 7μελή Γραμματεία. Μια 7μελής Γραμματεία σε ένα 12μελές ΠΓ, για παράδειγμα, σημαίνει ότι η Γραμματεία έχει την πλειοψηφία στο ΠΓ. Αν και δεν χρειάζεται όλα τα μέλη της Γραμματείας να είναι μέλη της ΚΕ. Θα ήταν καλύτερη η οργάνωση μιας 3μελούς Γραμματείας. Μπέρια, Μαλένκοφ: Η Γραμματεία θα μπορούσε να’χει 3-4 μέλη. Δεν θα έπρεπε να υπάρχει ένα Προεδρείο, αλλά ένα Πολιτικό Γραφείο, που θα έπρεπε να’χει 9 μέλη και 2 αναπληρωματικά. Τα μέλη της Γραμματείας θα μπορούσαν να είναι μέλη της ΚΕ ταυτόχρονα, αλλά δεν είναι αναγκαίο και σημαντικό όλα τα μέλη της Γραμματείας να είναι και μέλη του ΠΓ.

Μαλένκοφ: Οι παρατηρήσεις που έκαναν οι σύντροφοι που μίλησαν προηγούμενα από μένα ήταν σωστές. Αν δεν υπάρχει αντίρρηση από την πλευρά των Ούγγρων συντρόφων, οι παραπάνω επισημάνσεις θα έπρεπε να συμπεριληφθούν στο κείμενο. […]

Νάγκι: (…) Θα χρειαστεί να εργαστούμε με όλη μας τη δύναμη για να εφαρμόσουμε το περιεχόμενο της απόφασης. Δεν θα σταματήσουμε στη μέση του δρόμου και δεν θα υιοθετήσουμε ημίμετρα. Πάρα πολλά θα εξαρτηθούν από το κατά πόσο ο σ. Ράκοσι θα συμβάλει στη διόρθωση των λαθών.(…)

Μπέρια: Δεν εξαρτάται μόνο από ένα πρόσωπο, αλλά από όλη την ηγεσία. Και αν ο σ. Ράκοσι δεν βοηθήσει στη διόρθωση των λαθών, θα καταστρέψει τον εαυτό του.

Νάγκι: Η σύνδεση με την ΚΕ του ΚΚΣΕ δεν ήταν κατά τα λίγα τελευταία χρόνια τόσο άμεση όσο ήταν 3-4 χρόνια πριν.

Μπέρια: Σύνδεση υπήρχε πριν και υπάρχει και τώρα, αλλά δεν ήταν το κατάλληλο είδος σχέσης και αυτό οδήγησε σε αρνητικές συνέπειες. Επετειακές συναντήσεις και χειροκροτήματα αποτελούσαν τη σχέση. Στο μέλλον, θα δημιουργήσουμε ένα νέο είδος σχέσης, μια πιο υπεύθυνη και σοβαρή σχέση. Θα ενημερώσουμε τους συντρόφους για αυτό.

Μαλένκοφ: Οι σύντροφοι θα δουν: αυτή η σχέση θα είναι εντελώς διαφορετική από εκείνη του παρελθόντος.

Ράκοσι: Λυπάμαι πολύ που δεν έλαβα αυτό το είδος μαθήματος προηγουμένως, και δεν μου δόθηκε αυτό το είδος καθρέφτη για να αντικρίσω το πρόσωπό μου. Σχετικά με το μέλλον, μπορώ να διαβεβαιώσω τους συντρόφους ότι θα κάνω τα πάντα για τη διόρθωση των λαθών. Ωστόσο, η διόρθωση των λαθών δεν εξαρτάται από ένα μόνο πρόσωπο, αλλά από όλη την κομματική ηγεσία. Στο σημείο αυτό, με πρόταση του Μαλένκοφ, η μετασταλινική σοβιετική ηγεσία συνέστησε την αντικατάσταση του Μιχάλι Φάρκας από τη θέση του Υπουργού Άμυνας και την αντικατάστασή του από τον IstvanBata. Οι Μαλένκοφ και Μπέρια, έπειτα, κατηγόρησαν εμμέσως πλην σαφώς το Ράκοσι ότι έψαχνε επαφές με τους ηγέτες των ΗΠΑ χωρίς να ενημερώσει τους συντρόφους του.

Μπέρια: Ένα πείσμα είναι προφανές από τη στάση των Ούγγρων συντρόφων- κυρίως από εκείνη του σ. Ράκοσι- σχετικά με την επανεξέταση της υπόθεσης του Γκάμπορ Πέτερ. 4 σύντροφοι στάλθηκαν στην Ουγγαρία για να διερευνήσουν την υπόθεση. Ο σ. Ράκοσι συγκάλεσε μια συνεδρίαση με εκείνους τους συντρόφους πριν την αναχώρησή του από τη Μόσχα. Ράκοσι: Εκείνοι ήρθαν. Δεν τους προσκάλεσα εγώ.

Μπέρια: Οι συζητήσεις διήρκεσαν δύο ώρες. Από αυτές, οι σοβιετικοί σύντροφοι μίλησαν 12 λεπτά, ενώ ο σ. Ράκοσι μίλησε 1 ώρα και 50 λεπτά, και τους καθοδήγησε στο πώς θα πρέπει να διεξάγουν την έρευνα. Αν κάναμε λάθη, πρέπει αυτά να αποκαλύπτονται, γιατί η επιμονή οδηγεί σε ακόμα χειρότερα λάθη.

Μαλένκοφ: Δεν υπάρχει ανάγκη για την επικύρωση της απόφασης. Οι Ούγγροι σύντροφοι είναι σε θέση να επεξεργαστούν το προσχέδιο απόφασης και να είναι αρκετά δυνατοί ώστε να διορθώσουν τα λάθη τους. […]

Πηγή: Magyar Orsztagos Leveltar (MOL), 276.f. 102/65.o.e.- Δακτυλογραφημένη ανατύπωση. Δημοσιεύτηκε στο GyorgyT.Varga “Jegyzokonyva szovjetesa magyarpart-esallamivezetoktargyalasairol (1953.junius 13-16)”, Multunk 37, no.2-3 (1992): 234-269, μετάφραση στα αγγλικά από τους Monika Borbely και Csaba Bekes.

* Σύμφωνα με κοινή έκθεση των Υπουργείων Δικαιοσύνης και Εσωτερικών και του Τμήματος Διοίκησης της ΚΕ του Κόμματος Ούγγρων Εργαζομένων, τα δικαστήρια επέβαλλαν ποινές φυλάκισης σε 72.300 άτομα το 1949, σε 98.000 το 1950, και 120.000 το 1952. Τα δικαστήρια έκριναν αθώους 212.000 από τους 870.000, ενώ οι ανακριτικές αρχές δεν άσκησαν ποινικές διώξεις σε 150.000 υποθέσεις από τις 300.000. Το 1952 500.000 πρόστιμα (από αστυνομία και τοπικές αρχές) επιβλήθηκαν σε μικροπαραβάσεις. (αρχείο:MOLMDP-MSZMPir. 276. f. 54/208 ő. e. MDPTitk., 27 Αυγούστου 1952).

το κείμενο μεταφράστηκε στα ελληνικά και αναρτήθηκε στο Athens Indymedia στις 20/12/2010.

Advertisements

Tagged: , , , , , , , , , , , , , , , , ,

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: