οι πυρηνες, οργανωτικη βαση του κομμουνιστικου κομματος

Οι πυρήνες, οργανωτική βάση του κομμουνιστικού κόμματος

 

«Η συγκρότηση ενός κομμουνιστικού κόμματος, για να είναι εκ των πραγμάτων το κόμμα της εργατικής τάξης και το κόμμα της επανάστασης, -για να είναι δηλαδή, ένα «μπολσεβικικό» κόμμα- είναι άμεσα συνδεδεμένη με τα ακόλουθα βασικά σημεία: 1) την ιδεολογία του κόμματος, 2) την οργανωτική μορφή και τη στερεότητά του, 3) την ικανότητα να λειτουργεί ευρισκόμενο σε επαφή με τις μάζες, 4) τη στρατηγική και τακτική ικανότητα.

Αυτά ανέφερε, με εξαιρετική λενινιστική σαφήνεια, το Κομμουνιστικό Κόμμα Ιταλίας στις «Πολιτικές Θέσεις» που υιοθετήθηκαν –υπό την επαναστατική διοίκηση του Αντόνιο Γκράμσι- από το 3ο του Συνέδριο (Λυών, 1926).

Στα προηγούμενα τεύχη του Teoria & Prassi είχαμε μελετήσει μερικά από αυτά τα σημεία και θα συνεχίσουμε να το κάνουμε στους επόμενους μήνες. Προχωρώντας με συστηματικό τρόπο, όπως από καιρό είχαμε ορίσει, σε αυτό το τεύχος έχουμε πρόθεση να εξετάσουμε επισταμένα το δεύτερο σημείο, για το οποίο, οι ίδιες οι «Θέσεις της Λυών» έτσι εκφράζονταν (οι υπογραμμίσεις δικές μας):

«Όλα τα προβλήματα οργάνωσης είναι πολιτικά προβλήματα. Η επίλυσή τους πρέπει να καθιστά δυνατό στο κόμμα να υλοποιεί το βασικό του καθήκον, να κάνει το προλεταριάτο να αποκτά μια πλήρη πολιτική ανεξαρτησία, να του δίνει μια φυσιογνωμία, μια προσωπικότητα, μια επαναστατική συνείδηση συγκεκριμένη, να εμποδίζει κάθε ταξικά αποσυνθετική επιρροή και παρείσφρηση και στοιχεία τα οποία, αν και έχουν συμφέροντα αντίθετα με τον καπιταλισμό, δεν θέλουν να διεξάγουν τον εναντίον του αγώνα μέχρι τέλους.

Στην πρώτη γραμμή βρίσκεται ένα πρόβλημα πολιτικό: αυτό της βάσης της οργάνωσης. Η οργάνωση του κόμματος πρέπει να οικοδομείται στη βάση της παραγωγής και επομένως στους χώρους εργασίας (πυρήνες) […] Θέτοντας την οργανωτική βάση στο χώρο της παραγωγής, το κόμμα πραγματοποιεί μια κίνηση επιλογής της τάξης στην οποία αυτό βασίζεται. Δηλώνει ότι είναι ένα ταξικό κόμμα και το κόμμα μιας μόνο τάξης, της εργατικής τάξης».

Οι κομμουνιστές έβρισκαν, τότε, μια επαλήθευση σε αυτό το βασικό οργανωτικό κριτήριο στο γεγονός ότι η εργατική τάξη «ενοποιείται φυσικά από την ανάπτυξη του καπιταλισμού σύμφωνα με το προτσές της παραγωγής». Οι διάφορες θεωρίες, που σήμερα είναι της μόδας, περί «θρυμματισμού», «αποσυγκρότησης» ή «εδαφικού διασκορπισμού» της εργατικής τάξης συνάγουν από μια μονόπλευρη και λανθασμένη ανάλυση των τάσεων του σύγχρονου «παγκοσμιοποιημένου» καπιταλισμού συμπεράσματα και αποτελέσματα εντελώς οπορτουνιστικά για το οργανωτικό ζήτημα: η οργάνωση κατά πυρήνες είναι πια «ξεπερασμένη» και «ανεφάρμοστη», λένε, γιατί η τάξη είναι σήμερα κατατεμαχισμένη και εξαφανισμένη: πρέπει να ανατρέξουμε, επικαιροποιώντας τα, στα παλιά σοσιαλδημοκρατικά κριτήρια εδαφικής οργάνωσης στη βάση τομέων και κύκλων.

Όπως προσπαθήσαμε να αποσαφηνίσουμε σε άλλα άρθρα (Το κομμουνιστικό κόμμα είναι το κόμμα μιας μόνο τάξης: της εργατικής, «Τ&Ρ», τ.8, Μάρτης 2003, και Εισαγωγή για μια μαρξιστική ανάλυση των κοινωνικών τάξεων «Τ&Ρ», τ.14, Σεπτέμβρης 2005), ο επαναστατικός ρόλος του βιομηχανικού αλλά και όλου, συνολικά, του προλεταριάτου ως ασυμφιλίωτου ανταγωνιστή του καπιταλισμού, δεν εξαρτάται από τη μεγαλύτερη ή μικρότερη συγκέντρωση του προλεταριάτου, αλλά από την φύση της τάξης που το κεφάλαιο εκμεταλλεύεται, όποιος κι αν είναι ο χώρος και ο τρόπος με τον οποίο πραγματοποιείται αυτή η εκμετάλλευση.

Ας αναλογιστούμε προσεκτικά αυτό το ζήτημα. Οι πυρήνες είναι οργανώσεις μικρών διαστάσεων, αποτελούμενες από έναν περιορισμένο αριθμό συντρόφων (σε μερικές περιπτώσεις, μπορούν να σχηματιστούν ακόμα και μονάχα από 3, 4, ή 5 κομμουνιστές). Τώρα, εκεί όπου υπάρχουν- στον τομέα της παραγωγής, της διανομής, ή των υπηρεσιών- μεγάλες συγκεντρώσεις εκατοντάδων ή χιλιάδων προλετάριων, πολυάριθμοι θα είναι οι πυρήνες που οι κομμουνιστές θα έχουν τη δυνατότητα να δημιουργήσουν σε αυτές τις επιχειρήσεις και τα τμήματά τους, και η δραστηριότητα αυτών των πυρήνων θα είναι συντονισμένη και καθοδηγούμενη από τις κομματικές επιτροπές που θα αποτελούν το ανώτερό τους όργανο. Εκεί όπου, αντιθέτως, η προλεταριακή τάξη ασκεί την εργασία της σε μικρές καπιταλιστικές επιχειρήσεις (με προσωπικό που σήμερα, στην Ιταλία, είναι συχνά κάτω των 10 ατόμων) και σε άλλες επιχειρήσεις και χώρους εργασίας όπου οι εργαζόμενοι είναι λιγότερο συγκεντρωμένοι, οι μικροί πυρήνες θα είναι σε θέση να προσαρμόζονται τέλεια στις μικρότερες διαστάσεις αυτών των μονάδων παραγωγής, διανομής ή υπηρεσιών.

Οι «Θέσεις της Λυών» ανέφεραν ακόμα:

-«Όλες οι αντιρρήσεις στην αρχή που θέτει η οργάνωση του κόμματος στη βάση της παραγωγής, πηγάζουν από αντιλήψεις που είναι συνδεδεμένες με τάξεις ξένες προς το προλεταριάτο, ακόμα κι αν παρουσιάζονται από συντρόφους και ομάδες που δηλώνουν ότι ανήκουν στην «άκρα αριστερά»».

– «Αναπαράγονται στο ιταλικό κόμμα σχετικά με τους πυρήνες η συζήτηση και η αντίθεση που στη Ρωσία επέφερε τη διάσπαση μεταξύ μπολσεβίκων και μενσεβίκων σχετικά με το ίδιο πρόβλημα επιλογής της τάξης, του ταξικού χαρακτήρα του κόμματος, και του τρόπου προσχώρησης στο κόμμα στοιχείων μη προλεταριακών».

– «Είναι βέβαιο ότι το Κομμουνιστικό Κόμμα δεν μπορεί να είναι ένα κόμμα μόνο εργατών. Η εργατική τάξη και το κόμμα της δεν μπορούν να κάνουν χωρίς τους διανοούμενους, ούτε μπορούν να αγνοήσουν το ζήτημα του να συγκεντρώσουν γύρω τους και να καθοδηγούν όλα τα στοιχεία εκείνα που για τον ένα ή τον άλλο λόγο έχουν ωθηθεί στο να εξεγείρονται εναντίον του καπιταλισμού. […] Μα πρέπει ενεργητικά να απορρίπτουμε, ως αντεπαναστατική, κάθε αντίληψη που κάνει το κόμμα μια «σύνθεση» ετερογενών στοιχείων, αντί να υποστηρίζει, χωρίς κανένα είδους συμβιβασμού, ότι αυτό είναι ένα κόμμα του προλεταριάτου, ότι το προλεταριάτο πρέπει να του δίνει το στίγμα της οργάνωσης που αυτό έχει και ότι στο προλεταριάτο πρέπει να είναι εγγυημένος στο ίδιο το κόμμα ένας καθοδηγητικός ρόλος».

Αυτές οι θέσεις είναι βασικές, και εμείς επιδιώκουμε τώρα να τις αναδείξουμε και να τις συνδέσουμε με την επικαιρότητα, αναλύοντας, ένα προς ένα, τα τυπικά χαρακτηριστικά και τις λειτουργίες ενός κομμουνιστικού πυρήνα:

α) Η οργάνωση σε πυρήνες κατά χώρους εργασίας (εργοστάσιο, εργαστήριο, εργοτάξιο, ορυχείο, αγροτική επιχείρηση, επιχείρηση μεταφορών, σουπερμάρκετ, γραφείο, call center κλπ) προσφέρει σε όλα τα μέλη του την πραγματική δυνατότητα να συμμετέχουν ενεργά στην κομματική ζωή και να επηρεάζουν τις αποφάσεις του. Αυτό είναι πολύ πιο δύσκολο σε οργανώσεις εδαφικές, βασιζόμενες σε τομείς και εδαφικούς κύκλους (που, σε ένα επαναστατικό κόμμα, μπορούν να έχουν ένα ρόλο ξεκάθαρα δευτερεύοντα).

Στα παραδοσιακά σοσιαλδημοκρατικά κόμματα, και στα σύγχρονα ρεβιζιονιστικά και οπορτουνιστικά κόμματα στα οποία η οργάνωση δομείται σε εδαφική και συνελευσιακή βάση, υπό τη «δημοκρατική» εμφάνιση της συνέλευσης, μια περιορισμένη ομάδα τοπικών ηγετών (πρόκειται, σχεδόν πάντα, για διανοούμενους) ασκεί, εκ των πραγμάτων, το μονοπώλιο του «βήματος», κρατώντας τους υπόλοιπους σε μια παθητική θέση απλών θεατών.

Αντιθέτως, ο πυρήνας δίνει αληθινά σε κάθε ένα μέλος τον τρόπο να κρίνει και να τοποθετείται σε κάθε ζήτημα που τίθεται στο Κόμμα: οι συγκεντρώσεις διεξάγονται, πράγματι, μεταξύ ενός μικρού αριθμού συντρόφων, σε αυτές κάθε στοιχείο καθαρά χορογραφικό εξαλείφεται, κάθε ένα μέλος έχει όχι μόνο την ευχέρεια, αλλά και τον απαραίτητο χρόνο για να συμμετάσχει στη συλλογική συζήτηση και να εκφράσει την άποψή του πριν από την απόφαση.

β) Στην οργάνωση κατά πυρήνες, κάθε κομμουνιστής είναι ένα ενεργό στοιχείο, κάθε κομμουνιστής έχει μια συγκεκριμένη, συνεχή και εξειδικευμένη χρεωμένη δουλειά, σύμφωνα με τις ικανότητες και την κλίση του. Στον πυρήνα, γίνεται πιο εύκολος ο τακτικός έλεγχος της πολιτικής δουλειάς που έχει ανατεθεί σε κάθε μέλος του. Οι σχέσεις μεταξύ των συντρόφων καθίστανται πιο συνεχείς και μεθοδικές, υπάρχει συνεχής αγώνας ενάντια στην έλλειψη επιμέλειας και τον αυτοσχεδιασμό προκειμένου να επικρατήσει η πνευματική εγκράτεια, η δύναμη του χαρακτήρα, η πρωτοβουλία κάθε συντρόφου ενάντια στην αδράνεια και το γραφειοκρατισμό.  Η συζήτηση, σε έναν κομμουνιστικό πυρήνα, δεν είναι μια «διαμάχη για τη διαμάχη», που προετοιμάζει άλλες αιώνιες και ατελείωτες «διαμάχες»: ενάντια σε κάθε «κοινοβουλευτικοποίηση» της πολιτικής δράσης, η συζήτηση χρησιμεύει στους κομμουνιστές για την επαλήθευση, στην καθημερινή δουλειά, της ορθότητας της γενικής γραμμής του κόμματος, παραβάλλοντάς τη με τα συγκεκριμένα προβλήματα τα οποία πρέπει ο πυρήνας να αντιμετωπίσει και να επιλύσει. Μέσω της συγκεκριμένης δουλειάς όλων των πυρήνων, τα ανώτατα όργανα του Κόμματος έχουν την ευκαιρία να βελτιώνουν συνεχώς τη γραμμή και να τροποποιούν την τακτική σύμφωνα με τις απαιτήσεις που επιβάλλει η ταξική πάλη.

γ) Η εργασία των πυρήνων που δημιουργούνται στο χώρο εργασίας ευνοείται από το κοινωνικό περιβάλλον στο οποίο αυτοί υπάρχουν και δρουν, ένα περιβάλλον εμποτισμένο από την ίδια τη ζωή των εργαζομένων, από τις σκέψεις τους και τα συναισθήματά τους, από τις φιλοδοξίες τους, που ένας στρατευμένος κομμουνιστής πρέπει να ξέρει να καταλαβαίνει και να ερμηνεύει, μεταφράζοντάς τις σε όλο και πιο καθαρή θέληση για αντικαπιταλιστικό αγώνα.

Με αυτή την έννοια, κάθε κομμουνιστής είναι ένας ηγέτης των αγωνιζόμενων συναδέλφων του στο χώρο εργασίας, και ο πυρήνας αποτελεί την καλύτερη σύνδεση μεταξύ του Κόμματος και της προλεταριακής μάζας.

Κάθε μέλος του Κόμματος πρέπει να είναι σε θέση να διαδραματίζει ένα, έστω και περιορισμένο, μέρος αυτού του καθοδηγητικού ρόλου έναντι εκείνων των ομάδων προλετάριων και εργαζομένων με τους οποίους καθημερινά έρχεται σε επαφή. Είναι αυτό το πρωταρχικό καθήκον, και διαφορετικό από τα καθήκοντα που οι κομμουνιστές πρέπει να υλοποιούν στις μαζικές οργανώσεις στις οποίες συμμετέχουν (συνδικάτα, επιτροπές αγώνα, αντιφασιστικές και αντιιμπεριαλιστικές οργανώσεις, κλπ), θέμα για το οποίο έχει πολλές φορές μελετήσει η «Teoria &Prassi».

δ) Στον πυρήνα, κάθε μέλος έχει τη δυνατότητα να εκλέξει δημοκρατικά τους συντρόφους στους οποίους έχει ανατεθεί το καθήκον να καθοδηγούν την οργάνωση βάσης (το γραμματέα και την επιτροπή του πυρήνα).

ε) Για τη δουλειά του, κάθε πυρήνας λογοδοτεί, περιοδικά, στο ανώτερο από αυτό Κομματικό όργανο (Επιτροπή Πόλης, Επαρχίας, ή άλλο, ανάλογα με τις συγκεκριμένες συνθήκες στις οποίες δομήθηκε το Κόμμα).

στ) Σε ένα κομμουνιστικό κόμμα που είναι υποχρεωμένο να δρα στην παρανομία, οι πυρήνες τηρούν κατά τη δράση τους όλους τους κανόνες συνωμοτικότητας που επιβάλλονται από μια τέτοια κατάσταση.

Σε ένα κομμουνιστικό κόμμα το οποίο έχει τη δυνατότητα να δρα στο πλαίσιο της αστικής νομιμότητας, το μεγαλύτερο μέρος των μελών του πυρήνα είναι γνωστό στους εργαζόμενους, που τους αναγνωρίζουν ως τους καλύτερους ηγέτες τους στον καθημερινό τους ταξικό αγώνα. Ένα μέρος των μελών του πυρήνα δεν είναι γνωστό δημοσίως, με απόφαση του ίδιου του κόμματος, και ασκεί με περιορισμένο τρόπο τα διάφορα καθήκοντα που του έχουν ανατεθεί.

Γι’ αυτές τις τελευταίες πτυχές της κομμουνιστικής δουλειάς, έχουμε αναφερθεί στο άρθρο Ξανά για τη νομιμότητα, την παρανομία και την επαναστατική κατάσταση, που δημοσιεύτηκε στο τ.13 του Απρίλη 2005.

Η εργασία όλων αυτών των πυρήνων διεξάγεται στο πλαίσιο, και σύμφωνα με τους κανόνες του δημοκρατικού συγκεντρωτισμού, ανώτατης κανονιστικής αρχής λειτουργίας κάθε κομμουνιστικού κόμματος. Και ο δημοκρατικός συγκεντρωτισμός θα είναι το θέμα που θα μελετήσουμε σε επόμενα τεύχη του περιοδικού μας.

 

Teoria & Prassi, τ. 15, Φλεβάρης 2006

Σημείωση: το άρθρο μεταφράστηκε από τα ιταλικά και αναρτήθηκε στο Athens Indymedia στις 25/11/2009.

Advertisements

Tagged: , , , , , , ,

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: