Το αστικο ιδεολογικο φετιχ της «διακρισης των εξουσιων» & ο ρολος των δικαστων στο αστικο και το σοσιαλιστικο κρατος

Το αστικό ιδεολογικό φετίχ της «διάκρισης των εξουσιών» & ο ρόλος των δικαστών στο αστικό και το σοσιαλιστικό κράτος            

«Το σύγχρονο κράτος είναι ο οργανισμός με τον οποίο εξοπλίζεται η κεφαλαιοκρατική τάξη για να διατηρήσει τον καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής έναντι των επιθέσεων είτε των εργατών είτε των μεμονωμένων κεφαλαιοκρατών. Το σύγχρονο κράτος, οποιαδήποτε μορφή και αν έχει, είναι ουσιαστικά μια καπιταλιστική μηχανή, ένα κράτος των καπιταλιστών, ο ιδεατός συλλογικός καπιταλιστής». Φρίντριχ Ένγκελς, Αντι-Ντίρινγκ

Τα σχεδιαζόμενα νομοθετικά μέτρα της κυβέρνησης Μπερλουσκόνι για τη λεγόμενη «μεταρρύθμιση της Δικαιοσύνης» τα οποία τείνουν να ενισχύσουν τις αρμοδιότητες της εκτελεστικής εξουσίας και να επηρεάσουν κάποια από όσα- στο πλαίσιο της αστικής δημοκρατίας- το Δικαστικό Σώμα θεωρεί «άυλα» προνόμιά του, έχουν προκαλέσει το ξέσπασμα έντονης πολεμικής. Οι «υπερασπιστές» του Συντάγματος στο φιλελεύθερο, σοσιαλδημοκρατικό και ρεφορμιστικό στρατόπεδο κάνουν λόγο για απόπειρα εναντίον της δημοκρατίας και για παραβίαση της «αρχής της διάκρισης των εξουσιών» που έχει κατοχυρωθεί από τη Συνταγματική χάρτα.

Το δημοκρατικό Σύνταγμα του 1948 έχει πλήρως εφαρμόσει αυτό που καλώς θα μπορούσε να αποκαλεστεί ως «το ιερό τέρας» του αστικού συνταγματισμού, την «αρχή της διάκρισης των εξουσιών». Αυτή όμως ήταν πάντοτε πολιτικό παράγωγο και έχει μια καλά προσδιορίσιμη ιστορική πηγή. Για μια ολόκληρη ιστορική εποχή αυτή ήταν το εργαλείο με το οποίο η ανερχόμενη αστική τάξη πάλεψε για να αφαιρέσει βαθμιαία από τη μοναρχία και τους γαιοκτήμονες αριστοκράτες όλες τις εξουσίες. Προηγουμένως, είχε κατακτήσει το κοινοβούλιο και τη νομοθετική εξουσία για να βάλει φρένο στην εξουσία του βασιλιά και να τον υποτάξει στους νόμους. Έπειτα, μέσω της αρχής της αυτονομίας των δικαστών, εξασφάλισε ένα δικαστικό σύστημα το οποίο να εγγυάται την άσκηση των ελευθεριών και των δικαιωμάτων της και πρωτίστως, την απρόσκοπτη άσκηση του δικαιώματος στην ιδιοκτησία.

Σε μια επόμενη ιστορική φάση, με την ανάπτυξη του προλεταριάτου ως κοινωνικού ανταγωνιστή της αστικής τάξης, η αρχή της διάκρισης των εξουσιών άλλαξε πρόσημο και από εργαλείο επίθεσης της αστικής τάξης έγινε το βασικό της εργαλείο συντηρητικής άμυνας. Απέναντι στην επέκταση της καθολικής ψηφοφορίας και στην ανάπτυξη των προλεταριακών μαχών, απέναντι στον κίνδυνο οι λαϊκές τάξεις να μπορούν να θέτουν υπό αμφισβήτηση την ασφάλεια της ατομικής ιδιοκτησίας και την ελευθερία του κεφαλαίου, η διαστρεβλωμένη αρχή της διάκρισης των εξουσιών έλαβε, και ως τώρα διατηρεί, μια σημασία και ένα σκοπό αρκετά καθαρό, αρκετά διαφορετικό από εκείνο που εκθειάζουν αστοί πολιτικοί και δικαστές.

Από τη μια πλευρά, η αυτονομία των δικαστών από το λαϊκό έλεγχο παρέχει στην αστική τάξη μια εγγύηση ότι αυτοί, επιλεγμένοι με διαγωνισμό, θα ανήκουν, λόγω ιδεολογικής διαμόρφωσης και υλικών συνθηκών διαβίωσης, στην ίδια κυρίαρχη τάξη και θα υπερασπίζουν τα θεμελιώδη συμφέροντά της: από την άλλη, η αυτονομία του κρατικού και γραφειοκρατικού μηχανισμού από τη νομοθετική εξουσία εγγυάται στην κυρίαρχη αστική τάξη ότι αυτή θα συνεχίσει να λειτουργεί για αυτό που είναι ο έμφυτος σκοπός της: η εγγύηση της επιβίωσης του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής.

Στα σύγχρονα καπιταλιστικά κράτη η «αρχή της διάκρισης των εξουσιών» είναι ένα ξεκάθαρο ιδεολογικό φετίχ που αποκρύπτει τη βαθύτατη διαφορά που υπάρχει μεταξύ της πραγματικότητας και της «ιδεατής» παραπλανητικής απεικόνισής της. «Στην πραγματικότητα, η ιστορία της αστικής κοινωνίας δεν γνωρίζει διάκριση των εξουσιών, ούτε τέτοια διάκριση υπήρξε ποτέ στην ιστορία. Όχι διάκριση των εξουσιών, αλλά κυριαρχία της εκτελεστικής εξουσίας χαρακτηρίζει την οργάνωση της κυβερνητικής εξουσίας των καπιταλιστικών κρατών. Υπό την αστική αρχή της λεγόμενης διάκρισης των εξουσιών σε τρεις ή τέσσερις εξουσίες, αυτές οι εξουσίες αποσπώνται από την κοινωνία και ντε φάκτο κυριαρχούν επ’ αυτής» (Αντρέι Βισίνσκι, ο Νόμος στο Σοβιετικό Κράτος, εκδόσεις Macmillan, Νέα Υόρκη, σ.312).

Αυτό ισχύει επίσης και για τη λεγόμενη «ανεξαρτησία του Δικαστικού Σώματος» από τις άλλες εξουσίες του Κράτους. Μια τέτοια αρχή αποκρύπτει το γεγονός ότι οι δικαστές, στην αστική κοινωνία, είναι ανεξάρτητοι πρώτα από όλα από το λαό. Προσλαμβανόμενοι «με διαγωνισμό» (άρθρο 106 του Συντάγματος), όπως και οι υπάλληλοι και λειτουργοί των διαφόρων κλάδων της Δημόσιας Διοίκησης, αυτοί συνιστούν, εκ των πραγμάτων, μια πραγματική συντεχνία, ένα σώμα κλειστό και αποσπασμένο, μια κάστα αξιοζήλευτη για τα προνόμια που διαθέτει, και από την οποία είναι όμηρος-στην Ιταλία- το Ανώτατο Συμβούλιο του Δικαστικού Σώματος. Το ίδιο το άρθρο 101 του Συντάγματος προνοεί ότι «η Δικαιοσύνη απονέμεται εξ ονόματος του λαού» δηλαδή όχι άμεσα από το λαό, αλλά εξ ονόματός του. Καθώς δεν εκλέγονται από το λαό, οι δικαστές δεν μπορούν ούτε να ανακαλούνται από το λαό, ο οποίος δεν έχει καμία εξουσία να ελέγχει το έργο τους. Και, στις λίγες περιπτώσεις όπου ο νόμος αποδέχεται τη συμμετοχή των λεγόμενων λαϊκών δικαστών μαζί με τους τακτικούς δικαστές στο ρόλο του δικαστή (στα κακουργιοδικεία και τα εφετεία κακουργημάτων), είναι όσοι ανήκουν στην αστική τάξη και τη μικροαστική τάξη αυτοί που, στην πράξη, πάνε και ασκούν αυτό το ρόλο. Με δεδομένο το ταξικό ένστικτο, στην κοινωνία του κεφαλαίου και της εκμετάλλευσης της εργασίας, το προλεταριάτο πάντοτε ένιωθε μακριά και ξένη προς αυτό τη λεγόμενη «διαδικασία της απονομής της Δικαιοσύνης» (ακόμα και για τον κατασταλτικό ρόλο που το σώμα των δικαστών ασκεί έναντι όσων θέτουν εαυτόν στο πεδίο της επαναστατικής πάλης).

Ο Μαρξ είχε χαιρετήσει ως μια μεγάλη επαναστατική κατάκτηση το βαθύ μετασχηματισμό τον οποίο είχε υποστεί, το 1871, ο ρόλος της Δικαιοσύνης από την Κομμούνα του Παρισιού, την πρώτη ιστορική εμπειρία άσκησης της δικτατορίας του προλεταριάτου:

«Από τους δικαστικούς λειτουργούς αφαιρέθηκε η λεγόμενη ανεξαρτησία, που δεν χρησίμευε για τίποτε άλλο παρά για να αποκρύπτει την ξεδιάντροπη υποταγή τους σε όλες τις κυβερνήσεις που ακολούθησαν.». «Το δικαστικό σώμα και οι δικαστές έπρεπε να εκλέγονται, να φέρουν ευθύνη και να μπορούν να ανακαλούνται όπως όλοι οι άλλοι δημόσιοι λειτουργοί». (Κάλεσμα του Γενικού Συμβουλίου της Διεθνούς Ένωσης Εργατών, 1871).

Η αρχή της εκλογιμότητας, της ευθύνης και της ανακλητότητας των δικαστών ήταν μια από τις βάσεις της συνταγματικής τάξης των σοσιαλιστικών κρατών και των κρατών της λαϊκής δημοκρατίας που προέκυψαν από την Οκτωβριανή Επανάσταση και τη νίκη των αντιφασιστικών και αντιναζιστικών δυνάμεων στο δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο.

Παραθέτουμε παρακάτω τα σχετικά με το κείμενό μας άρθρα από τρία Συντάγματα: αυτό της Ένωσης των Σοβιετικών Σοσιαλιστικών Δημοκρατιών του 1936 (το οποίο διαδέχτηκε τα δύο σοβιετικά Συντάγματα του 1918 και του 1924), αυτό της Λαϊκής Σοσιαλιστικής Δημοκρατίας της Αλβανίας του 1976, και αυτό της Γερμανικής Λαοκρατικής Δημοκρατίας του 1968. Σχετικά με αυτό της ΓΛΔ, η οποία προέκυψε κι αυτή μετά το δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο, θα πρέπει να επισημάνουμε πως- από τα μισά της δεκαετίας του ’50 και μετά- η κυριαρχία του σύγχρονου ρεβιζιονισμού αφαίρεσε από την πολιτική εξουσία το ρόλο και τις λειτουργίες της προλεταριακής δικτατορίας και κατέστρεψε τις οικονομικές βάσεις που είναι αναγκαίες για την οικοδόμηση του σοσιαλισμού. Αν, λοιπόν, το 1968, η ΓΛΔ δεν θα μπορούσε πλέον να θεωρείται σοσιαλιστικό κράτος, στο επίπεδο, ωστόσο, του εποικοδομήματος (όπως, για παράδειγμα, στο πεδίο της διοίκησης της Δικαιοσύνης), διατηρούνταν κάποια από τα δημοκρατικά περιεχόμενα που  χαρακτήριζαν, εξ αρχής, τη ΓΛΔ σε πλήρη αντίθεση από τους θερμού της Ομόσπονδης Γερμανικής Δημοκρατίας.

Σύνταγμα της ΕΣΣΔ (1936)

Άρθρο 103. Η εξέταση των υποθέσεων σε όλα τα δικαστήρια διεξάγεται με τη συμμετοχή των λαϊκών συνέδρων, εκτός από τις περιπτώσει που προβλέπει ρητά ο νόμος.

Άρθρο 104. Το Ανώτατο Δικαστήριο της ΕΣΣΔ είναι το ανώτατο δικαστικό όργανο. Το Ανώτατο Δικαστήριο της ΕΣΣΔ ασκεί την επίβλεψη της δράσης όλων των δικαστικών οργάνων της ΕΣΣΔ και των ομόσπονδων Δημοκρατιών.

Άρθρο 105. Το Ανώτατο Δικαστήριο της ΕΣΔ και τα ειδικά δικαστήρια της ΕΣΣΔ εκλέγονται από το Ανώτατο Σοβιέτ της ΕΣΣΔ και έχουν διάρκεια πέντε ετών.

Άρθρο 108. Τα δικαστήρια των περιφερειών και των επαρχιών, τα δικαστήρια των αυτόνομων Δημοκρατιών, τα δικαστήρια των αυτόνομων περιοχών εκλέγονται από τα Σοβιέτ των βουλευτών των εργαζομένων της περιοχής, της περιφέρειας και της επαρχίας, ή από τα σοβιέτ των αυτόνομων περιοχών, και έχουν διάρκεια πέντε ετών.

Άρθρο 109. Τα λαϊκά δικαστήρια εκλέγονται από τους πολίτες της γειτονιάς, σύμφωνα με τους κανόνες της καθολικής, άμεσης και ίσης ψηφοφορίας, με μυστική ψήφο, και έχουν διάρκεια τριών ετών.

Άρθρο 112. Οι δικαστές είναι ανεξάρτητοι, και οφείλουν να υπακούουν μόνο στο νόμο.

Σύνταγμα της Λαϊκής Σοσιαλιστικής Δημοκρατίας της Αλβανίας (1976).

Άρθρο 101. Τα λαϊκά δικαστήρια είναι τα όργανα που υλοποιούν τη διοίκηση της Δικαιοσύνης.

Τα λαϊκά δικαστήρια υπερασπίζονται τη σοσιαλιστική δικαστική τάξη, μάχονται για την πρόληψη των εγκλημάτων, διαπαιδαγωγούν τις εργαζόμενες μάζες στο πνεύμα του σεβασμού και της εφαρμογής της σοσιαλιστικής νομοθεσίας, βασισμένα στην ενεργή συμμετοχή.

Στην κορυφή των δικαστικών οργάνων βρίσκεται το Ανώτατο Δικαστήριο, το οποίο διευθύνει και ελέγχει τη δράση των δικαστηρίων.

Το Ανώτατο Δικαστήριο εκλέγεται στην πρώτη συνεδρίαση της Λαϊκής Συνέλευσης. Τα άλλα λαϊκά δικαστήρια, εκλέγονται από το λαό, σύμφωνα με τρόπους που ορίζονται από το νόμο.

Άρθρο 102, 2η παράγραφος. Η δίκη λαμβάνει χώρα με τη συμμετοχή των ενόρκων και είναι δημόσια, εκτός από τις περιπτώσεις που νόμος ορίζει διαφορετικά.

Άρθρο 103, 1η παράγραφος. Για την απόφαση που θα βγάλει, το δικαστήριο είναι ανεξάρτητο και αποφασίζει μονάχα βάσει του νόμου.

Σύνταγμα της Γερμανικής Λαοκρατικής Δημοκρατίας (1968)

Άρθρο 87. Κράτος και κοινωνία εξασφαλίζουν τη νομιμότητα με την είσοδο των πολιτών και των συλλογικοτήτων τους στη διαδικασία της απονομής της Δικαιοσύνης και στον κοινωνικό και κρατικό έλεγχο για την τήρηση του σοσιαλιστικού νόμου.

Άρθρο 90. 3η παράγραφος. Η συμμετοχή των πολιτών στη διαδικασία της απονομής της Δικαιοσύνης είναι εγγυημένη. Ορίζεται πιο συγκεκριμένα με ιδιαίτερους νόμους.

Άρθρο 94. 2η παράγραφος. Η δημοκρατική εκλογή όλων των τακτικών δικαστών, όλων των λαϊκών δικαστών και όλων των μελών των κοινωνικών δικαστηρίων εγγυάται ότι η δραστηριότητα απονομής δικαιοσύνης θα ασκείται από γυναίκες και άντρες όλων των τάξεων και όλων των στρωμάτων του πληθυσμούς.

Άρθρο 95. Όλοι οι τακτικοί δικαστές, οι λαϊκοί δικαστές και τα μέλη των κοινωνικών δικαστηρίων εκλέγονται μέσω λαϊκών αντιπροσωπειών ή απευθείας από τους πολίτες. Λογοδοτούν στους εκλογείς τους για τη δραστηριότητά τους. Μπορούν να ανακαλούνται από τους εκλογείς τους αν αντιβαίνουν το Σύνταγμα ή τους νόμους, ή όποτε παραβιάζουν σοβαρά τα καθήκοντά τους.

Άρθρο 96. Οι τακτικοί δικαστές, οι λαϊκοί δικαστές και τα μέλη των κοινωνικών δικαστηρίων είναι ανεξάρτητοι κατά την άσκηση της απονομής δικαιοσύνης. Δεσμεύονται μονάχα από το Σύνταγμα, από τους νόμους και άλλες δικαστικές πρόνοιες της Γερμανικής Λαοκρατικής Δημοκρατίας.

Οι λαϊκοί δικαστές ασκούν το ρόλο του δικαστή σε όλη την έκτασή του και με το ίδιο δικαίωμα ψήφου με τους τακτικούς δικαστές.

 

Αυτά τα κείμενα είναι σε θέση να παρέχουν ένα πλαίσιο συνολικά του βαθιού μετασχηματισμού προς δημοκρατική κατεύθυνση που το δικαστικό λειτούργημα μπορεί να έχει ακόμα και στη χώρα μας όταν, μετά από την επαναστατική κατάκτηση της εξουσίας από το ιταλικό προλεταριάτο, θα καταστραφεί η ταξική κυριαρχία της αστικής τάξης και η εργατική τάξη- στη βάση της ενιαίας της εξουσίας- θα επεκτείνει την πολιτική, ιδεολογική και ηθική ηγεμονία της σε ολόκληρη την κοινωνία.

Τeoria & Prassi, τ. 22, Ιούλης 2011

Advertisements

Tagged: , , , , , , , , , , ,

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: