Ε.Χοτζα «Οι μαζες οικοδομουν το σοσιαλισμο, το κομμα βοηθα τις μαζες να ανεβασουν την πολιτικη τους συνειδηση» (1972) (και ενα σχολιο περι «πρωτοποριας»)

Πολλοί, ακόμα και στην Αριστερά, παρουσιάζουν το κομμουνιστικό κίνημα του 20ού αιώνα*, με το ακόλουθο στερεότυπο: «το κομμουνιστικό κίνημα αυτοαναγορευόταν σε πρωτοπορία «υπεράνω» των «κοινών θνητών», δεν εισάκουε την κριτική των μαζών, φερόταν αλαζονικά». Η αλήθεια είναι ότι τέτοια φαινόμενα υπήρξαν, όμως δεν χαρακτήριζαν όλο το κομμουνιστικό κίνημα και σε όλες τις περιόδους του.

Ωστόσο, αποκαλύπτει την άγνοιά του όποιος καμώνεται ότι πρώτος τα επισημαίνει αυτά, αφού τα ίδια τα κομμουνιστικά κόμματα αναγνώριζαν τέτοια φαινόμενα και αναζητούσαν την εξάλειψή τους. Μάλιστα, και θεωρητικά τεκμηρίωναν ότι είναι δυνατή η απόσπαση του κόμματος από τις μάζες[1] και επεσήμαιναν και τις συνέπειες[2].

Όμως, πράγματι, οι κομμουνιστικές συλλογικότητες είναι πρωτοπόρες. Κι αυτό γιατί, πέραν της πρωτοπόρας δράσης τους (εφ’όσον εντάσσουν στους κόλπους τους πραγματικά τους πιο δραστήριους κοινωνικούς αγωνιστές, και όχι απλώς «διανοούμενους» που συμφωνούν με την τρέχουσα γραμμή, όπως συχνά συμβαίνει), συν τοις άλλοις, βασισμένες σε διαλεκτική υλιστική ανάλυση, βλέπουν τα πράγματα και πιο συνολικά και πιο «μακρόθωρα». Μόνο όταν δεν τα έβλεπαν έτσι, δημιουργούνταν προβλήματα στις σχέσεις τους με τις μάζες και δεν έπαιζαν το ρόλο τους ως πρωτοπορίας.

Μάλιστα, διαστρεβλώνει κανείς την μαρξιστική-λενινιστική έννοια της πρωτοπορίας, όταν αγνοεί τις προϋποθέσεις που έθεταν οι ηγέτες του κομμουνιστικού κινήματος για να είναι ένα κομμουνιστικό κόμμα πρωτοπορία. Μία από αυτές ήταν η αδιάσπαστη σύνδεση με τις μάζες. Μία δεύτερη ήταν ότι δεν αρκούσε η εμπειρία των μαζών για την αναγνώριση της ορθότητας της (πρωτοπόρας) γραμμής του κόμματος, μα έπρεπε και να το αναγνωρίζουν οι ίδιες το κόμμα ως πρωτοπορία, «να αποδέχονται την καθοδήγησή του» (Στάλιν)[3]. Δεν μπορεί, λοιπόν, ο καθένας να δηλώσει κομμουνιστικό κόμμα και, πάει τελείωσε, βαφτίστηκε μονομιάς «πρωτοπορία». Είναι ένα πράγμα το τι έλεγαν διάφορες ομάδες, στο χυλό των οποίων κάηκαν χιλιάδες αγωνιστές π.χ. μεταπολιτευτικά στην Ελλάδα, και εντελώς διαφορετικό τι έλεγαν και έπραξαν οι θεμελιωτές του μαρξισμού-λενινισμού (και για αυτό νίκησαν, μην το ξεχνάμε).

Αυτή η βασική προϋπόθεση, το να αποδέχονται οι μάζες την καθοδήγηση του κομμουνιστικού κόμματος, ώστε αυτό πράγματι να είναι πρωτοπορία, αγνοείται από όσους, ηθελημένα ή άθελα, συκοφαντούν το κομμουνιστικό κίνημα του 20ού αιώνα.

Μια δεύτερη συκοφαντία αφορά τον τρόπο μεταχείρισης των μαζών. Αν για κάτι έχει αξία το παρακάτω βιβλιαράκι με το λόγο του Χότζα, είναι γιατί ρητά λέει «Ο μαρξισμός-λενινισμός μάς διδάσκει πως ο κομμουνιστής έχει καθήκον να φέρεται σ’έναν που είναι έξω απ’ το κόμμα σαν ίσος προς ίσον, ότι έχει καθήκον να του συμπεριφέρεται με την εμπιστοσύνη του ενός αδελφού προς τον άλλον. Αν ένας κομμουνιστής δεν έχει εμπιστοσύνη σ’έναν που’ναι έξω από το κόμμα, τότε κι αυτός δεν μπορεί να’χει εμπιστοσύνη στον κομμουνιστή. Αυτό είναι αμοιβαίο» (σ.29, υπογρ.para poda). Ισχύει, ασφαλώς, ότι πολλές φορές, μεμονωμένοι κομμουνιστές ή ακόμα και κυβερνητικά κομμουνιστικά κόμματα δεν είχαν σωστές σχέσεις με τις μάζες, ακόμα και για ολόκληρες εποχές. Αυτό, όμως, επ’ ουδενί δεν σημαίνει ότι το κομμουνιστικό κίνημα του 20ού αιώνα δεν αναγνώριζε τη σημασία των σωστών σχέσεων με τις μάζες, ούτε ότι για αυτό ευθύνεται π.χ. η οργανωτική διάρθρωση του εκάστοτε κομμουνιστικού κόμματος (κόμμα νέου τύπου) ή ακόμα και οι οργανωτικές αρχές του (δημοκρατικός συγκεντρωτισμός), οι οποίες είναι οι πλέον δημοκρατικές που θα μπορούσαν να υπάρχουν για μια συλλογικότητα αγωνιζόμενων ανθρώπων.

Επίσης, ο ρόλος των μαζών είναι ενεργητικός. Κανένας κλασικός του μαρξισμού δεν είπε ότι η επανάσταση ή η σοσιαλιστική οικοδόμηση θα είναι έργο των «αποφασισμένων» μελών ενός κομμουνιστικού κόμματος[4]. Και φυσικά ο ρόλος τους, κατά τους κλασικούς του μαρξισμού, δεν εξαντλείται απλώς στο να ασκούν κριτική[5], όπως κι αν ασκείται αυτή[6], ούτε μόνο αυτή να εισακούεται, παρότι και αυτά δεν είναι δευτερεύοντα, μα θεμελιακά στοιχεία για τη σοσιαλιστική οικοδόμηση και για την ίδια την ύπαρξη ενός κομμουνιστικού κόμματος. Ο ρόλος τους συνίσταται ακόμα και στη διαμόρφωση της πολιτικής του κομμουνιστικού κόμματος[7]. Και φυσικά, συνίσταται και στην ενεργό συμμετοχή τους στη σοσιαλιστική οικοδόμηση όπως ακριβώς και οι κομμουνιστές, σαν «ίσος προς ίσον». Μάλιστα, ο Χότζα, δεν στέκεται στο να λέει ποιο είναι το σωστό, και να καταγγέλλει την εσφαλμένη πρακτική να μην προτιμούνται εξωκομματικοί για τις υπεύθυνες θέσεις, αλλά εξηγεί και τους λόγους που συχνά συνέβαινε κάτι τέτοιο, που θα βρει κανείς στο μικρό αυτό βιβλιαράκι που εξέδωσε το ΕΚΚΕ το 1975.

Για τα περί πρωτοπορίας, θα επανέλθουμε με αναλυτικότερο σημείωμα..

*εννοείται το κομμουνιστικό κίνημα ως το 1956. Από κει και πέρα, εννοείται μόνο το αντιρεβιζιονιστικό σκέλος του.

hoxha-oi mazes oikodomoun to sosialismo


 


[1]  «Τι θα κάναμε αν αυτό το ίδιο το κόμμα αρχίσει με τον έναν ή τον άλλο τρόπο να’ναι αντίθετο με την τάξη, καταστρέφοντας τις βάσεις των σωστών σχέσεων με την εργατική τάξη, καταστρέφοντας τις βάσεις της αμοιβαίας εμπιστοσύνης;(…) Είναι γενικά δυνατό να συμβαίνουν τέτοια πράγματα; Σίγουρα και είναι. Και είναι δυνατό: 1. όταν το κόμμα αρχίζει να στηρίζει τη δύναμη που’χει μέσα στις μάζες, όχι στη δουλειά και την εμπιστοσύνη των μαζών, αλλά στα «απεριόριστα» δικαιώματά του. 2. Όταν το κόμμα έχει πολιτική φανερά λαθεμένη και δεν θέλει να παραδεχτεί, ούτε να διορθώσει τα λάθη του. 3. Όταν το κόμμα έχει με γενικά σωστή πολιτική, όμως οι μάζες δεν είναι ακόμα έτοιμες να κάνουν δική τους αυτή την πολιτική, όταν το κόμμα δεν θέλει και δεν ξέρει να περιμένει για να δώσει έτσι στις μάζες τη δυνατότητα να πειστούνε απ’ τη δική τους την εμπειρία για το πόσο πραγματικά σωστή είναι η πολιτική του και βάζει τα δυνατά του για να την επιβάλει στις μάζες» (Στάλιν).

[2] «Και τι καλό μπορεί να βγει αν οι καθοδηγητικές κορυφές ξιπαστούν και αρχίσουν να βλέπουν τις μάζες αφ’υψηλού; Είναι φανερό πως από δω δεν μπορεί να βγει τίποτε άλλο εκτός από το χαμό του κόμματος»(Στάλιν, τ.11, σ.38)

[3] «το Κόμμα δεν μπορεί απλώς να είναι ένα πρωτοπόρο απόσπασμα. Πρέπει ταυτόχρονα να είναι ένα ταξικό απόσπασμα, ένα τμήμα της εργατικής τάξης, στενά συνδεδεμένο με αυτή, από κάθε άποψη. Η διάκριση μεταξύ πρωτοπόρου αποσπάσματος και του συνόλου της εργατικής τάξης, μεταξύ μελών του Κόμματων και μη μελών δεν μπορεί να εξαφανιστεί πριν την εξαφάνιση των τάξεων…Όμως το Κόμμα θα έπαυε να είναι ένα κόμμα αν αυτή η διάκριση γινόταν διάσπαση, αν το Κόμμα αναδιπλωνόταν, και απομονωνόταν από τις μη κομματικές μάζες. Το Κόμμα δεν μπορεί να καθοδηγήσει την εργατική τάξη αν δεν είναι συνδεδεμένο με τις μάζες των μη κομματικών, αν δεν υπάρχουν δεσμοί μεταξύ του Κόμματος και των μη κομματικών μαζών, αν αυτές οι μάζες δεν αποδέχονται την καθοδήγησή του» (Στάλιν)

[4] Ενδεικτικά, «Η απελευθέρωση της εργατικής τάξης θα είναι έργο της ίδιας» (Μαρξ) και «Ο σοσιαλισμός δεν μπορεί να χτιστεί από μια μειοψηφία. Δεν μπορεί να χτιστεί παρά από δεκάδες εκατομμύρια ανθρώπων, όταν αυτοί οι ίδιοι θα’χουν μάθει να το κάνουν μόνοι τους. Η δική μας η αξία, για μας τους ίδιους, είναι να βάλουμε τα δυνατά μας ώστε να βοηθήσουμε τις μάζες να πέσουν αμέσως με τα μούτρα στην πράξη, αντί να μαθαίνουν αυτά τα πράγματα από τα βιβλία ή τις διαλέξεις» (Λένιν)

[5] «Γιατί το ζήτημα μπαίνει έτσι: ή εμείς, όλο το κόμμα, θα επιτρέψουμε στους εξωκομματικούς αγρότες και στους εργάτες να μας κάνουν κριτική, ή θα μας κάνουν κριτική με εξεγέρσεις. Η εξέγερση της Γεωργίας αποτελούσε κριτική. Η εξέγερση του Ταμπόφ αποτελούσε επίσης κριτική. Και γιατί να μην αποτελεί κριτική και η εξέγερση της Κρονστάνδης; Ένα από τα δύο: η θα παρατήσουμε το γραφειοκρατικό: όλα πάνε καλά και το γραφειοκρατικό τρόπο να καταπιανόμαστε με τα ζητήματα, δεν θα φοβόμαστε την κριτική και θα αφήσουμε να μας κάνουν κριτική οι εξωκομματικοί εργάτες και αγρότες, που στο κάτω-κάτω δοκιμάζουν στην πλάτη τους τα αποτελέσματα των λαθών μας, ή δεν θα το κάνουμε αυτό και η δυσαρέσκεια θα συσσωρεύεται, θα μεγαλώνει, και τότε η κριτική θα γίνεται με εξεγέρσεις» (Στάλιν, τ.7. σ.34)

[6] «Αν η κριτική περιέχει έστω κι ένα 5-10% αλήθεια, πρέπει κι αυτού του είδους την κριτική να τη χαιρετούμε, να την ακούμε προεχτικά και να πάρουμε υπόψη μας τον υγιή πυρήνα της. Σ’ αντίθετη περίπτωση, το ξαναλέω, θα κλείσετε το στόμα των εκτατοντάδων και χιλιάδων εκείνων ανθρώπων που είναι αφοσιωμένοι στην υπόθεση των Σοβιέτ, που δεν είναι ακόμα τεχνίτες στη δουλιά της κριτικής, μα που με το στόμα τους μιλά η ίδια η αλήθεια» (Στάλιν, τ.11, σ.40 και Ν. Ζαχαριάδης, Προβλήματα Καθοδήγησης στο ΚΚΕ, σ.179)

[7] «Η τέχνη της μπολσεβίκικης πολιτικής δεν συνίσταται καθόλου στο να βάζουμε χωρίς διάκριση με όλα τα κανόνια σε όλα τα μέτωπα, χωρίς να παίρνουμε υπόψη μας τόπο και χρόνο, χωρίς να λογαριάζουμε αν οι μάζες είναι πρόθυμες να υποστηρίξουν αυτές ή εκείνες της ενέργειες της καθοδήγησης» (Στάλιν, τ.11, σ.60)

Advertisements

Tagged: , , , , , , , , , ,

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: