Στάλιν προς Μωρίς Τορέζ: “Οι σημαίες μας τρομάζουν πολύ κόσμο. Η νεολαία να μην ονομάζεται κομμουνιστική” (19/11/1944) (+σχόλιο για τη σχέση μορφής-περιεχομένου)

Στάλιν προς Μωρίς Τορέζ: “Οι σημαίες μας τρομάζουν πολύ κόσμο. Η νεολαία να μην ονομάζεται κομμουνιστική” (19/11/1944)

Επί δεκαετίες, το κομμουνιστικό κίνημα γεννούσε παρεκκλίσεις από τη διαλεκτική αντιμετώπιση της σχέσης μορφής-περιεχομένου. Λόγω και των συνεχόμενων νικών -ιδιαίτερα επί Στάλιν-, αρκετοί ήταν αυτοί που σχεδόν απολυτοποιούσαν τη σημασία της μορφής. Ήταν, ίσως, η εποχή των “παχιών αγελάδων”, όταν το κομμουνιστικό κίνημα ήταν σχεδόν “τρέντι”, ειδικά τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια. Έτσι, πολλοί ήταν αυτοί που δεν μπόρεσαν να αναγνώσουν τις αλλαγές στο “περιεχόμενο” των κομμουνιστικών κομμάτων το 1956, και παρέμειναν στο χώρο που εξέφραζε καλύτερα την παραδοσιακή “μορφή” που γνωρίσαμε και μας έφερε τις νίκες. Ταυτόχρονα, όσοι ήταν σε θέση να δουν τις αλλαγές στο περιεχόμενο, στην πλειοψηφία τους, δεν ξέφυγαν από την απολυτοποίηση της μορφής. Έστησαν άλλη μια “μορφή”, που διεκδικούσε το ρόλο της πιο “γνήσιας” έκφρασης της (νικηφόρας) μορφής, “άνοιξαν και μας περίμεναν”. Όμως, τα πράγματα δεν ήταν εύκολα πλέον. Η αλλαγή του περιεχομένου είχε γίνει αντιληπτή στις ευρύτερες μάζες, οι οποίες δεν ήθελαν και πολύ ώστε, σε μια περίοδο ανάπτυξης του καπιταλισμού, σταδιακά να χάσουν τη συμπάθειά τους προς το κόμμα γενικά. Έτσι, τα πλαίσια για τη δημιουργία μιας νέας προσπάθειας για ένα πραγματικό κομμουνιστικό κόμμα είχαν δυσκολέψει, πολλώ δε μάλλον όταν η έμφαση στο “περιεχόμενο” ήταν σχετικά μειωμένη.

Στην Ελλάδα της μεταπολίτευσης, πολλές οργανώσεις ή ομάδες βαφτίζονταν “κόμματα”, χωρίς όμως το μέγεθος και η ποιότητά τους να ανταποκρίνονται στον όρο. Αλλά και αργότερα, σε εποχές όπου – ακόμα και στην αριστερά – το ίματζ μετρούσε περισσότερο, μεγαλύτερο κύρος αυτομάτως είχες αν έφερες το “βαρύγδουπο” τίτλο π.χ. “ΚΚΕ(μ-λ)”, παρά τον ταπεινό και δύσκολο π.χ.“πολιτική ομάδα Α/συνέχεια”, ακόμα κι αν το περιεχόμενο στη δεύτερη περίπτωση ήταν ουσιαστικότερο.[Παρέκβαση: και αυτό, σήμερα, αδικεί πρωτίστως τους αγωνιστές του σημερινού ΚΚΕ(μ-λ) που, με την αγωνιστικότητά τους, έχουν αποδείξει ότι δεν χρειάζονται βοήθεια σε «κύρος» από τους «προγόνους»]

Δεν έχει, όμως, πάντοτε, σημασία μόνο το περιεχόμενο. Ενίοτε, και η μορφή μετρά, για να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για την ανάπτυξη του περιεχομένου. Ας φανταστεί κανείς, για παράδειγμα, την κατάσταση του ελληνικού -όχι μόνο κομμουνιστικού, αλλά γενικότερα- προοδευτικού και δημοκρατικού κινήματος αν είχε διαλυθεί το 1991 το ρεβιζιονιστικό ΚΚΕ. Όπως απέδειξε και η περίπτωση της Ιταλίας, η διάλυση του ρεβιζιονιστικού κόμματος δεν συντέλεσε στην “απελευθέρωση” δυνάμεων από το ρεβιζιονιστικό “μαντρί”. Τώρα, όχι μόνο δεν θα κυκλοφορούσε κανείς τα Άπαντα του Στάλιν, αλλά ακόμα και τα βιβλία του Λένιν ή και του Μαρξ, θα τα ψάχναμε σε κανένα παλαιοβιβλιοπωλείο. Το ίδιο το πλαίσιο της κοινωνικής αποδοχής-ανοχής στη δράση των κομμουνιστών, των δημοκρατών, των προοδευτικών ανθρώπων, αλλά και συνολικά “στη δράση”, θα ήταν εξαιρετικά περιορισμένο, ακόμα κι αν οι μεμονωμένοι κομμουνιστές, η “μαγιά”, ήταν εκατομμύρια. Κι αυτό γιατί ρεβιζιονισμός δεν σημαίνει δεξιός οπορτουνισμός, όπως συνηθίσαμε στην Ελλάδα να λέμε για την περίοδο 1956-1991. Ο ρεβιζιονισμός, από τη μια, συκοφαντεί τον κομμουνισμό. Από την άλλη, όμως, τον διαφημίζει και, όταν είναι και το μεγαλύτερο -με διαφορά- κόμμα στον χώρο όσων δηλώνουν αριστεροί, ενίοτε κατοχυρώνει και το απαραίτητο πλαίσιο ανοχής και ελευθερίας δράσης και για λογαριασμό των υπολοίπων. [Σημείωση: όλα αυτά δεν σημαίνουν συμφιλιωτισμό απέναντι στο σημερινό ΚΚΕ. Αντιθέτως, η γνώση του τι πραγματικά είναι το σημερινό ΚΚΕ, χωρίς φυσικά τους κομπλεξισμούς της ανανεωτικής ή της “επαναστατικής” αριστεράς, θα βοηθήσει στην πολιτική και ιδεολογική διαπάλη με αυτό, η οποία πρέπει να διεξάγεται για το καλό του τόπου και των εργαζομένων του και όχι λόγω κομπλεξισμού κλπ.]

Είναι προφανές, τώρα, από τα παραπάνω, πως η σχέση μορφής – περιεχομένου επηρεάζεται και από το γενικότερο πλαίσιο στο οποίο δρουν οι κομμουνιστές. Όμως και οι κομμουνιστές επιδρούν στη διαμόρφωση του γενικότερου πλαισίου. Αυτός είναι άλλωστε και ο απώτερος στόχος: η δυνατότητα διαμόρφωσης πλήρως του γενικότερου πλαισίου. Για να γίνει, όμως, κάτι τέτοιο, οι κομμουνιστές δεν πρέπει να βρίσκονται σε απομόνωση. Ειδικά σε πολιτικό επίπεδο. Δεν χρειάζεται να παρατεθεί εκ νέου το σχετικό απόσπασμα από τον “Αριστερισμό” του Λένιν. Είναι πασιφανές, ότι σήμερα, στην Ελλάδα, η πολιτική απομόνωση π.χ. του σημερινού ΚΚΕ δε συντελεί στη διατήρηση ή διεύρυνση του πλαισίου ανοχής στη δράση των κομμουνιστών και, γενικότερα, του δημοκρατικού, προοδευτικού και εργατικού κινήματος.

Από αυτή την άποψη, έχει ιδιαίτερη σημασία ο παρακάτω μεταφρασμένος διάλογος του Στάλιν με το γενικό γραμματέα του Κομμουνιστικού Κόμματος Γαλλίας Μωρίς Τορέζ. Προς μεγάλη έκπληξη όσων θεωρούν πως “Στάλιν= δίκες της Μόσχας” (είτε όσων από αυτούς λένε “κακώς” είτε όσων λένε “καλά τους έκανε”), ο Στάλιν δεν κολλάει στην αναγκαιότητα να βγαίνει κανείς στο δρόμο με τα σφυροδρέπανα, τις κόκκινες σημαίες, ή και τα όπλα, και να βροντοφωνάζει “είμαι κομμουνιστής, όχι αριστερός”. Ο Στάλιν, στέκεται στην αναγκαιότητα οι κομμουνιστές να μην είναι ποτέ απομονωμένοι πολιτικά. Ούτε καν όταν περάσουν στην επίθεση. Και, βέβαια, στις συστάσεις του προς τον Τορέζ, για άλλη μια φορά, τονίζει την αναγκαιότητα των πολιτικών μετώπων (πολύ πιο κύριο χαρακτηριστικό της συμβολής του Στάλιν στο κομμουνιστικό κίνημα, με διεθνή και διαχρονική σημασία, από ό,τι οι “δίκες της Μόσχας”).

Σημείωση: όπως βλέπει κανείς και στην εισαγωγή της αγγλικής μετάφρασης του κειμένου, από όπου και μεταφράζεται εδώ στα ελληνικά, οι συνομιλίες Στάλιν-Τορέζ έδωσαν λαβή σε οπορτουνιστές να ασκήσουν κριτική στο Στάλιν “από τα αριστερά”. Φυσικά, ο Στάλιν, δεν λέει να παραδώσουν οι γάλλοι παρτιζάνοι τα όπλα, δεν λέει να ζήσουν δια παντός σε καθεστώς αστικής δημοκρατίας. Λέει, απλώς, με δική τους πρωτοβουλία, να τα κρύψουν, αφού έχει αλλάξει το πλαίσιο δράσης και οι δυνάμεις των κομμουνιστών δεν είναι πολλές ώστε να μπορούν να επιβάλλουν μια κατάσταση (καμμία, λοιπόν, σχέση με την Ελλάδα, για όποιον κάνει παραλληλισμούς), και να δημιουργήσουν τις προϋποθέσεις ώστε να μην επιτρέψουν στον αντίπαλο να τους απομονώσει (διαχρονική η σημασία αυτής της προσπάθειας), για να περάσουν, έπειτα, στην αντεπίθεση.

thorez stalin Boris Taslitzky

O Στάλιν με τον Τορέζ, του Μπόρις Τασλίτζκι (πηγή)

Σημειώσεις από τη συνομιλία του σ. Ι.Β. Στάλιν με το Γενικό Γραμματέα του Γαλλικού Κομμουνιστικού Κόμματος σ. Τορέζ

Αυστηρά Εμπιστευτικό

19 Νοέμβρη 1944, 8 μμ.

Οι σ. Μολότοφ και Μπέρια ήταν παρόντες στη συνέντευξη

Αφότου αντάλλαξαν χαιρετισμούς ο σ. Στάλιν ρωτά το σ. Τορέζ πότε σχεδιάζει να φύγει για τη Γαλλία.

Ο σ. Τορέζ απαντά πως σχεδιάζει να φύγει από τη Μόσχα αύριο με τη σύζυγό του και ένα μέλος του ΚΚΓ, το σ. Ραμέτ.

Ο σ. Στάλιν ρωτά το σ. Τορέζ με τι αεροπλάνο θα πετάξει.

Ο σ. Τορέζ απαντά ότι θα πετάξει με ένα σοβιετικό αεροπλάνο ως την Τεχεράνη και έπειτα με ένα αγγλικό, και αν φτάσει, με ένα γαλλικό.

Ο σ. Στάλιν λέει ότι ίσως να είναι σε θέση να κανονίσει πτήση για το σ. Τορέζ ως το Παρίσι με σοβιετικό αεροπλάνο. Ποτέ κανείς δεν ξέρει με τους άγγλους, μπορεί να συνωμοτούν κάτι.

Ο σ. Μολότοφ λέει ότι μπορεί να κανονίσει πτήση για το σ. Τορέζ με το αεροπλάνο μας ως το Παρίσι.

Ο σ. Στάλιν ρωτά τι ερωτήσεις έχει ο σ. Τορέζ.

Ο σ. Τορέζ απαντά ότι το σημαντικότερο ζήτημα για τους γάλλους κομμουνιστές είναι πώς να ξεπεράσουν τη σημερινή δύσκολη περίοδο, καθώς οι κομμουνιστές δεν ελέγχουν τη Γαλλία και δεδομένου ότι έχουν εχθρούς και φίλους. Πώς να συσπειρώσουν τις δυνάμεις τους και να μην επιτρέψουν στην αντίδραση να συσπειρώσει τις δυνάμεις της.

Ο σ. Στάλιν ρωτά πώς παρουσιάζει ο Μπιντόi τον εαυτό του.

Ο σ. Τορέζ απαντά πως ο Μπιντό πριν τον πόλεμο ανήκε στο Λαϊκό Δημοκρατικό Κόμμα. Είναι Καθολικός. Πριν τον πόλεμο εξέδιδε μια εφημερίδα, την L’Aube (Αυγή), μια αντιπολιτευτική Καθολική εφημερίδα.

De-Gaulle-et-Bidault-

O Ζορζ Μπιντό (αριστερά) και ο Ντε Γκωλ (κέντρο) (πηγή)

Ο σ. Στάλιν ρωτά σε ποιον αντιπολιτευόταν αυτή η εφημερίδα.

Ο σ. Τορέζ απαντά πως αυτή η εφημερίδα αντιπολιτευόταν τους ιθύνοντες κύκλους της Καθολικής Εκκλησίας. Σε ζητήματα εξωτερικής πολιτικής, ο Μπιντό πριν τον πόλεμο υιοθετούσε μια στάση κοντινή με αυτή των γάλλων κομμουνιστών. Ήταν υπέρ των καλών σχέσεων με την ΕΣΣΔ, τάχθηκε εναντίον του Μονάχου και εναντίον της Γερμανίας. Ωστόσο, μετά την έναρξη του πολέμου, όπως πολλοί που προηγουμένως ήταν κοντά στους κομμουνιστές, άρχισε, πιο ένθερμα από άλλους εχθρούς των κομμουνιστών, να μιλά εναντίον μας. Μετά το ξέσπασμα του πολέμου κατατάχθηκε στο στρατό, πιάστηκε από τους Γερμανούς και αργότερα απελευθερώθηκε.

Ο σ. Στάλιν ρωτά αν ο Μπιντό αφέθηκε ελεύθερος από τους Γερμανούς ή αν απέδρασε από τη φυλακή.

Ο σ. Τορέζ απαντά πως ο Μπιντό αφέθηκε ελεύθερος από τους Γερμανούς επειδή είχε πάρει μέρος στον 1ο Παγκόσμιο Πόλεμο και οι Γερμανοί άφηναν ελεύθερους τέτοιους ανθρώπους. Ωστόσο, οι Γερμανοί δεν εφάρμοσαν αυτό τον κανόνα σε όλους όσους είχαν πάρει μέρος στον 1ο Παγκόσμιο Πόλεμο.

Ο σ. Στάλιν εκφράζει την έκπληξή του για το ότι ένας πρώην αιχμάλωτος πολέμου κατέχει πόστο στην κυβέρνηση.

Ο σ. Τορέζ λέει ότι υπάρχουν και άλλοι στην κυβέρνηση που βρίσκονταν σε Γερμανικές φυλακές. Για παράδειγμα, ο στρατηγός Ζουάν. Φυλακίστηκε από τους Γερμανούς και αργότερα αφέθηκε ελεύθερος και ορίστηκε από την κυβέρνηση του Βισύ στην Αφρική Διοικητής των Γαλλικών στρατευμάτων στη θέση του Βαϊγκάν στον οποίο οι Γερμανοί δεν είχαν πλήρη εμπιστοσύνη. Ο πρώην Υπουργός Οικονομικών, Λεπέρκ, ο οποίος πέθανε πρόσφατα, ήταν στις γερμανικές φυλάκες.

Ο σ. Στάλιν ρωτά τι είδους σχέσεις έχουν οι γάλλοι κομμουνιστές με τους Σοσιαλιστές.

Ο σ. Τορέζ απαντά πως οι κομμουνιστές έχουν καταγάγει μερικές επιτυχίες αναφορικά με το κέρδισμα των μαζών των σοσιαλιστών εργατών προς τη μεριά μας. Ωστόσο, η ηγεσία του Σοσιαλιστικού Κόμματος δεν επιθυμεί να συνεργαστεί με τους κομμουνιστές. Πρόσφατα, στο Συνέδριο του Γαλλικού Σοσιαλιστικού Κόμματος, ο Γραμματέας του δήλωσε στην εισήγησή του ότι οι Σοσιαλιστές είναι υπέρ της ενότητας με τους κομμουνιστές, όμως, στην πραγματικότητα, οι Σοσιαλιστές αρνούνται την ενότητα. Οι Σοσιαλιστές ισχυρίζονται πως όλα είναι τέλεια στη Γαλλία, όλος ο λαός είναι μια χαρά, εκτός από τους κομμουνιστές, οι οποίοι θα πρέπει να απολογηθούν για τη θέση που τηρούσαν κατά την έναρξη του πολέμου με τους Γερμανούς. Η ηγεσία του Σοσιαλιστικού Κόμματος στέκεται στο γεγονός ότι οι κομμουνιστές στην αρχή του πολέμου δεν υποστήριζαν την υπεράσπιση της πατρίδας και ότι ήταν μόλις το 1941 που έγιναν ήρωες του αγώνα εναντίον των Γερμανών.

Ο σ. Στάλιν λέει ότι μπορεί να ασκείται πίεση στους Σοσιαλιστές ώστε να προσπαθήσουν να απομονώσουν τους κομμουνιστές. Είναι εντελώς δυνατό ο Ντε Γκώλ να έχει ξεκινήσει μια διαδικασία απομόνωσης του Κομμουνιστικού Κόμματος.

Ο σ. Στάλιν λέει ότι πιστεύει πως σε μια τέτοια περίπτωση, θα ήταν καλό αν το Κόμμα είχε συμμάχους. Το Κόμμα θα πρέπει να εξετάσει το ζήτημα πολύ επισταμένα και να κοιτάξει να βρει συμμάχους μεταξύ των Ριζοσπαστών, συμπεριλαμβανομένων εκείνων των ομάδων των Ριζοσπαστών οι οποίοι δεν έχουν ακόμα συσπειρωθεί σε κόμμα. Θα πρέπει κανείς να αναζητήσει συμμάχους μεταξύ των Σοσιαλιστών. Θα πρέπει να προσπαθήσει κανείς να δημιουργήσει ένα μέτωπο εναντίον της αντίδρασης. Θα ηταν καλό επίσης να προσελκύσει Σοσιαλιστές σε αυτό το μέτωπο. Θα μπορούσε και πάλι να βρει κάποια άλλα στοιχεία τα οποία θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει σε αυτό το μέτωπο. Θα πρέπει να δημιουργήσει κάποιες ομάδες γύρω από το Κομμουνιστικό Κόμμα για άμυνα και, όταν αλλάξει η κατάσταση, για επίθεση. Οι κομμουνιστές δεν πρέπει να κοιτάξουν προς αυτούς τους Σοσιαλιστές οι οποίοι κάποτε είχαν ταχθεί εναντίον της Σοβιετικής Ένωσης. Ξέρουμε τους Σοσιαλιστές καλά. Οι Σοσιαλιστές είναι η αριστερή πτέρυγα της αστικής τάξης. Τώρα το σημαντικότερο πράγμα για εμάς είναι η δημιουργία ενός αριστερού μετώπου. Το Κομμουνιστικό Κόμμα, παρότι είναι ισχυρότερο παρά ποτέ, δεν θα πρέπει να είναι η μόνη δύναμη που θα μιλάει εναντίον της αντίδρασης. Το Κομμουνιστικό Κόμμα δεν πρέπει να απομονωθεί. Το σημερινό καθήκον του Κόμματος είναι η δημιουργία άμεσων δεσμών με τα συνδικάτα και τη νεολαία. Η νεολαία δεν θα πρέπει να αποκαλείται Κομμουνιστική Νεολαία. Θα πρέπει κανείς να λαμβάνει υπόψη ότι οι σημαίες μας τρομάζουν πολύ κόσμο. Θα πρέπει κανείς να λάβει αυτό υπόψη.

BlumAndPopularFront_left_05

Εποχές Λαϊκού Μετώπου. Ο Λεόν Μπλουμ με τον Τορέζ και, πίσω, στρίβει τσιγάρο, ο Νταλαντιέ (πηγή)

Οι κομμουνιστές, συνεχίζει ο σ. Στάλιν, δεν είναι αρκετά ισχυροί ώστε να διεξάγουν τον αγώνα εναντίον της αντίδρασης από μόνοι τους. Ο σ. Στάλιν λέει ότι ελπίζει πως το Κόμμα δεν υπερεκτιμά τις δυνάμεις του. Αν ο εχθρός καταφέρει να το προβοκάρει, το Κόμμα θα συντριβεί. Θα πρέπει κανείς λίγο λίγο και υπομονετικά να δημιουργήσει ένα αριστερό μέτωπο. Αν κάποιος καταγάγει επιτυχίες σε αυτό τον τομέα, τότε η αντίδραση θα γίνει πολύ πιο προσεκτική.

Ο σ. Στάλιν λέει πως οι κομμουνιστές θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη το γεγονός πως ο Ντε Γκωλ θα πάρει μέτρα εναντίον των κομμουνιστών, και ακόμα κι αν δεν θέλει να το κάνει μόνος του, θα τον ωθήσουν οι Άγγλοι και οι Αμερικάνοι, οι οποίοι επιθυμούν τη δημιουργία μιας αντιδραστικής κυβέρνησης στη Γαλλία, όπως και παντού όπου κάτι τέτοιο θα μπορούσε να είναι εφικτό. Να γιατί το Κόμμα θα πρέπει να έχει συμμάχους, ακόμα κι αν αυτοί είναι αδύναμοι αρχικά. Αν ο ηγέτης του Σοσιαλιστικού Κόμματος λέει στην εισήγησή του ότι το Σοσιαλιστικό Κόμμα είναι υπέρ της ενότητας με το Κομμουνιστικό Κόμμα, τότε κάποιος θα πρέπει να του απαντά: “Παρακαλώ, κάντε την πράξη!”. Θα πρέπει κανείς να προσελκύσει κι άλλες πολιτικές ομάδες σε αυτό το μέτωπο. Θα πρέπει κανείς να έχει συμμάχους στα συνδικάτα, θα πρέπει κανείς να δημιουργήσει ένα είδος μετώπου.

Ο σ. Στάλιν ρωτά αν οι αντιστασιακές οργανώσεις έχουν καθόλου ένοπλες δυνάμεις.

Ο σ. Τορέζ απαντά ότι υπάρχουν ένοπλα τμήματα της πατριωτικής πολιτοφυλακής, οι οποίες ήταν οι κύριες δυνάμεις της αντίστασης κατά τη διάρκεια της κατοχής της Γαλλίας. Επί του παρόντος, αυτά τα τμήματα της πολιτοφυλακής διατηρούν τον οπλισμό τους.

foto_05

Ομάδα των αντιστασιακών Francs Tireurs et Partisans (τμήμα ξένων) (πηγή)

Ο σ. Στάλιν λέει ότι θα πρέπει κανείς να λαμβάνει υπόψη το γεγονός ότι επί του παρόντος στη Γαλλία υπάρχει μια κυβέρνηση αναγνωρισμένη από τις Σύμμαχες δυνάμεις. Υπό αυτές τις συνθήκες, είναι δύσκολο για τους κομμουνιστές να έχουν παράλληλες ένοπλες δυνάμεις, αφ’ης στιγμής υπάρχει τακτικός στρατός. Θα μπορούσαν να ζητήσουν από τους κομμουνιστές το λόγο για τον οποίο διατηρούν παράλληλα ένοπλα τμήματα. Εφ’ όσον δεν υπάρχει προσωρινή κυβέρνηση, εφ’ όσον δεν υπάρχει κάποια περιοχή στα μετόπισθεν υπό τον έλεγχό τους, τότε η ύπαρξη αυτών των τμημάτων έχει ένα συγκεκριμένο νόημα. Για ποιο λόγο αυτά τα τμήματα υπάρχουν τώρα όταν υπάρχει μια κυβέρνηση με το δικό της στρατό; Τέτοια θα είναι τα επιχειρήματα των εχθρών των κομμουνιστών. Αυτά τα επιχειρήματα θα μπορούσαν να πείσουν το μέσο Γάλλο. Να γιατί η θέση του Κομμουνιστικού Κόμματος να διατηρεί δικές της ένοπλες δυνάμεις είναι όλο και πιο αδύναμη και θα φαντάζει αδύναμη και μελλοντικά. Είναι δύσκολο να υπερασπιστεί κανείς αυτή τη θέση. Να γιατί είναι απαραίτητος ο μετασχηματισμός αυτών των ένοπλων τμημάτων σε μια άλλη οργάνωση, σε μια πολιτική οργάνωση, όμως τα όπλα θα πρέπει να κρυφτούν (“a oruzhiye nuzhno spryarat”).

43059175

Ο σ. Στάλιν εξηγεί ότι έθεσε αυτό το ζήτημα γιατί του φαίνεται ότι οι κομμουνιστές δεν έχουν ακόμα καταλάβει πως η κατάσταση στη Γαλλία έχει αλλάξει. Οι κομουνιστές δρουν αυθάδικα, και συνεχίζουν να ακολουθούν την προηγούμενη γραμμή, σε μια εποχή που η κατάσταση έχει αλλάξει. Θα ήθελαν να στείλουν όλους τους Σοσιαλιστές αλήτες στο διάολο σε μια περίοδο που θα έπρεπε κανείς να προσπαθεί να δημιουργήσει μέτωπο και να βρει συμμάχους μεταξύ των Σοσιαλιστών. Οι κομμουνιστές προσπαθούν να διατηρήσουν την πολιτοφυλακή. Αυτό δεν θα συμβεί. Υπάρχει μια κυβέρνηση που αναγνωρίζεται από τη Μεγάλη Βρετανία, τη Σοβιετική Ένωση, τις Ηνωμένες Πολιτείες και άλλες δυνάμεις, όμως οι κομμουνιστές συνεχίζουν να δρουν όπως συνήθισαν. Στο μεταξύ, η κατάσταση είναι νέα, διαφορετική, δίνει μια ευκαιρία στο Ντε Γκωλ. Η κατάσταση έχει αλλάξει και είναι απαραίτητο να γίνει μια στροφή. Το Κομμουνιστικό Κόμμα δεν είναι αρκετά ισχυρό για να χτυπήσει κατακέφαλα την κυβέρνηση. Πρέπει να συσπειρώσει δυνάμεις και να ψάξει για συμμάχους. Πρέπει να πάρει μέτρα ώστε, σε περίπτωση μιας επίθεσης της αντίδρασης, οι κομμουνιστές να έχουν μια ισχυρή άμυνα και να μπορούν να πουν ότι η αντίδραση επιτίθεται όχι μόνο στους κομμουνιστές αλλά στο λαό. Αν η κατάσταση αλλάξει μελλοντικά προς το καλύτερο, τότε οι δυνάμεις που συσπειρώνονται γύρω από το Κόμμα θα είναι χρήσιμες για την επίθεση.

CHATEAUNEUF DE BORDETTE

Γάλλοι αντιστασιακοί Francs Tireurs et Partisans στο Châteauneuf-de-Bordette της νοτιοανατολικής Γαλλίας (πηγή)

Θα πρέπει να υπάρχει μια πλατφόρμα για την πολιτική οργάνωση. Αυτή η πλατφόρμα θα πρέπει να περιλαμβάνει την ανάκαμψη της βιομηχανίας, τη δουλειά στους ανέργους, την υπεράσπιση της δημοκρατίας, την τιμωρία όσων περιστέλλουν τη δημοκρατία.

Ο σ. Στάλιν ρωτά πώς ονομάζεται η οργάνωση της αντίστασης στη Γαλλία.

Ο σ. Τορέζ απαντά πως αυτή η οργάνωση έχει τον τίτλο “Κίνημα της Αντίστασης”.

Ο σ. Στάλιν λέει ότι τώρα κάποιος θα πρέπει να της δώσει ένα άλλο όνομα. Ίσως αυτή η οργάνωση θα μπορεί να ονομαστεί “Κίνημα για την Ανασυγκρότηση”. Προηγουμένως, υπήρχε ζήτημα απελευθέρωσης της χώρας και τώρα υπάρχει ζήτημα ανασυγκρότησής της. Αν, υπό αυτή τη σημαία, συσπειρώσει κάποιος τις δυνάμεις της αριστεράς, τους εργάτες, τη διανόηση, τις πολιτιστικές ομάδες, αυτό θα ήταν κάτι καλό.

Ο σ. Τορέζ λέει ότι αυτό θα ήταν καλό για να συσπειρώσει κανείς και τους αγρότες σε αυτό το κίνημα.

Ο σ. Στάλιν λέει ότι ξέχασε να αναφέρει και τους αγρότες. Είναι απολύτως απαραίτητο να τους προσελκύσει κανείς σε αυτό το κίνημα. Μεταξύ αυτών υπάρχουν πολλοί άνθρωποι που θα μπορούσαν να είναι χρήσιμοι.

Είναι απαραίτητο το Κομμουνιστικό Κόμμα να είναι ισχυρό και να περιτριγυριστεί από συμμάχους. Οι αντίπαλοι θέλουν να απομονώσουν το Κομμουνιστικό Κόμμα. Αυτό δεν πρέπει να το επιτρέψει κανείς.

ftp

Francs Tireurs et Partisans στη Βρετάνη (πηγή)

Έπειτα, ο σ. Στάλιν λέει ότι δεν είναι χρήσιμο να αποκαλούν αυτό το μπλοκ “μέτωπο”. Σε μια τέτοια περίπτωση, το όνομα θα θυμίζει στην αστική τάξη το “λαϊκό μέτωπο”. Θα πρέπει κανείς να βρει άλλο όνομα. Μπορεί να αποκαλείται: “Κίνημα για την Ενίσχυση της Δημοκρατίας στη Γαλλία”. Αν κάποιος πει “Κίνημα Αγώνα για τη Δημοκρατία”, τότε θα μπορούσε να του απαντήσει κανείς πως υπάρχει ήδη στη Γαλλία δημοκρατία, έχει ανακηρυχθεί δημοκρατικό καθεστώς κλπ. Ίσως το καλύτερο θα ήταν να αποκαλείται “Κίνημα για την Ανασυγκρότηση μιας Ισχυρής Γαλλίας και για την Υπεράσπιση της Δημοκρατίας”. Αυτό το όνομα είναι σίγουρα πολύ μεγάλο, όμως οι Γάλλοι κομμουνιστές μπορούν να βρουν ένα καλύτερο όνομα από μόνοι τους. Ο σ. Στάλιν εξηγεί ότι αυτός δίνει απλώς μια ιδέα, όμως οι Γάλλοι κομμουνιστές μπορούν να βρουν τις συγκεκριμένες μορφές της υλοποίησής του.

Στην πλατφόρμα αυτού του κινήματος, λέει ο σ. Στάλιν, θα πρέπει κανείς να περιλαμβάνει πάνω από όλα την οικονομική ανασυγκρότηση της χώρας και την ενδυνάμωση της δημοκρατίας. Η πλατφόρμα αυτή θα πρέπει να αναπτυχθεί σε ένα τέτοιο πλαίσιο.

Ο σ. Στάλιν λέει ότι έχει κάνει τα σχόλια που ήθελε να κάνει και ρωτά αν ο σ. Τορέζ έχει ερωτήσεις αναφορικά με αυτά τα σχόλια.

Ο σ. Τορέζ λέει πως δεν έχει κάποιες ερωτήσεις να κάνει.

Έπειτα, ο σ. Στάλιν λέει ότι ο Ντε Γκωλ θέλει να πάρει μέρος στην κατοχή της Γαλλίας. Σε μια από τις ομιλίες του ο Ντε Γκωλ είπε ότι οι Γάλλοι θέλουν να υποβάλουν τις δυνάμεις τους σε αυτού του είδους τις εξετάσεις μέχρι το τέλος του πολέμου. Επομένως, ο Ντε Γκωλ θέλει να δείξει τι είναι οι Γάλλοι. Δεν φοβάται να πάρει μια μάχιμη θέση αναφορικά με τη Γερμανία. Μεταξύ άλλων, ο Ντε Γκωλ παραμονιείται στους ανθρώπους μας ότι θα ήθελε να πάρει όπλα για το στρατό, όμως οι Άγγλοι και οι Αμερικάνοι δεν του δίνουν.

Ο σ. Στάλιν ρωτά πόσες μεραρχίες έχει στη διάθεσή του ο Ντε Γκωλ.

Ο σ. Τορέζ απαντά πως ο Ντε Γκωλ έχει πέντε γαλλικές μεραρχίες εξοπλισμένες με αμερικανικά όπλα. Εξάλλου, υπάρχουν γαλλικά παρτιζάνικα τμήματα τα οποία δεν έχουν βαρύ οπλισμό. Είναι εξοπλισμένα μόνο με ντουφέκια. Μεταξύ άλλων, αυτά τα τμήματα προβαίνουν σε αποκλεισμό των λιμανιών της γαλλικής δυτικής ακτής η οποία κατέχεται από τους Γερμανούς.

Ο σ. Στάλιν λέει ότι ενώ βρισκόταν στη Μόσχα ο Τσώρτσιλ του έθεσε το ζήτημα του μέλλοντος της περιοχής του Ρήνου και του Σάαρ. Ο Τσώρτσιλ ήταν υπέρ του διαμελισμού της Γερμανίας. Δήλωσε ότι η Γερμανία, εξαιρουμένης της Ανατολικής Πρωσίας η οποία θα πρέπει να επιστραφεί στην Πολωνία, θα πρέπει να διασπαστεί στα ακόλουθα τρία κομμάτια: πρώτον, την Πρωσία, δεύτερον, την Αυστρία με επίκεντρο τη Βιέννη, συμπεριλαμβανομένων των νοτίων περιοχών- του Μπάνταν και του Βιρτεμβούργου, τρίτον τη Βεστφαλία και την περιοχή του Ρήνου, η οποία θα πρέπει να αποτελεί μια ξεχωριστή περιοχή υπό διεθνή έλεγχο. Η ιδέα για τη δημιουργία αυτής της περιοχής είναι ώστε να μην επιτρέψει στη Γερμανία να κάνει χρήση του άνθρακα και του χάλυβα. Ο Μασσίλλιii εμφανώς υποστήριξε αυτό το σχέδιο. Σε κάποια στιγμή τάχθηκε υπέρ της απόσπασης της περιοχής του Ρήνου και της Βεστφαλίας και υπέρ της εγκαθίδρυσης διεθνούς ελέγχου επί αυτών των περιοχών.

Ο σ. Στάλιν λέει ότι δεν θα συνιστούσε στους κομμουνιστές να απαιτήσουν την προσάρτηση της περιοχής του Ρήνου και του Σάαρ επί του παρόντος. Η κατάσταση δεν είναι ξεκάθαρη. Θα πρέπει κανείς να βρει ποια είναι η στάση του γαλλικού λαού έναντι αυτών των αιτημάτων. Επί του παρόντος, το καλύτερο θα ήταν να απέχει κανείς από το να θέτει συνθήματα περί προσάρτησης. Αν η κατάσταση αλλάξει και καταστεί ξεκάθαρο ότι η κοινή γνώμη, η διανόηση, ο λαός έιναι υπέρ της, τότε αυτό θα ήταν ένα διαφορετικό ζήτημα. Ο σ. Στάλιν λέει ότι φοβάται πως, σε διαφορετική περίπτωση, οι κομμουνιστές θα βρίσκονταν στο ίδιο στρατόπεδο με την πιο μαύρη αντίδραση. Τότε θα λεγόταν στους κομμουνιστές: “Να με ποιους είστε!”. Το καλύτερο θα ήταν να περιμένει κανείς και να μη θέτει αυτό το σύνθημα. Περιμένετε ένα μήνα, ίσως δύο. Είναι απαραίτητο να συγκεντρωθούν πληροφορίες, να ελεγχθούν τα νερά.

Ο σ. Στάλιν σχολιάζει πως ο Ντε Γκωλ στη δήλωσή του τάχθηκε υπέρ της προσάρτησης γερμανικής περιοχής, την ίδια στιγμή που ο Μπιντό τάχθηκε εναντίον μιας τέτοιας προσάρτησης. Τι είναι όλα αυτά; Πώς μπορεί μέσα σε μια κυβέρνηση να υπάρχουν δύο διαφορετικές πολιτικές γραμμές.

Ο σ. Στάλιν ρωτά ποια η στάση του Μπιντό στο ζήτημα της Αλσατίας και της Λωρραίνης.

Ο σ. Τορέζ απαντά ότι ο Μπιντό θεωρεί την Αλσατία και τη Λωρραίνη τμήμα της γαλλικής επικράτειας. Μιλώντας εναντίον της προσάρτησης από τη Γαλλία, ο Μπιντό εννοεί πως η Αλσατία και η Λωρραίνη ανήκουν στη Γαλλία.

Ο σ. Τορέζ λέει πως κατά την άποψή του, ο Μπιντό αντιτάχθηκε στην προσάρτηση γερμανικών εδαφών προκειμένου επίσης να αντιταχθεί στη μεταβίβαση τμήματος του σημερινού γερμανικού εδάφους στην Πολωνία. Οι γάλλοι αντιδραστικοί θέλουν την Πολωνία να εκτείνεται όσο βαθύτερα γίνεται προς την πλευρά της Σοβιετικής Ένωσης και, επομένως, η επέκταση της Πολωνίας προς τα δυτικά δεν τους αρέσει. Οι γάλλοι αντιδραστικοί, όπως και οι άγγλοι, θα ήθελαν να δουν την Πολωνία να καθίσταται όργανο εναντίον της Σοβιετικής Ένωσης.

Ο σ. Στάλιν λέει ότι, σαφώς, και οι Άγγλοι και οι Γάλλοι θα ήθελαν κάτι τέτοιο, όμως δεν θα το πετύχουν. Οι Πολωνοί θάλουν να αποκτήσουν γερμανικές περιοχές οι οποίες είναι πλούσιες και αναπτυγμένες, και θα χάσουν μόνο την περιοχή του Πινσκ.

Ο σ. Στάλιν ρωτά αν τα εργοστάσια της στρατιωτικής βιομηχανίας επί του παρόντος έχουν τεθεί σε λειτουργία στη Γαλλία.

Ο σ. Τορέζ απαντά ότι τα εργοστάσια δεν λειτουργούν, στην πλειοψηφία τους. Αυτό συνήθως εξηγείται από την έλλειψη πρώτων υλών, από την καταστροφή των μεταφορών και παρόμοιων λόγων. Σε αυτά τα μέρη όπου οι εργάτες, με δική τους πρωτοβουλία, λειτούργησαν τα εργοστάσια, οι κεντρικές αρχές παρενέβησαν και διέκοψαν τη λειτουργία των εργοστασίων. Έτσι, η γαλλική βιομηχανία έχει σταματήσει να λειτουργεί και υπάρχει ένας μεγάλος αριθμός ανέργων.

Ο σ. Στάλιν λέει ότι ένας από τους κύριους στόχους του μαζικού κινήματος για την ανασυγκρότηση της Γαλλίας θα πρέπει να είναι η επαναλειτουργία των βιομηχανικών επιχειρήσεων, και πρωτίστως εκείνων της πολεμικής βιομηχανίας. Ο σ. Στάλιν λέει ότι στη Σοβιετική Ένωση η βιομηχανία υπέφερε από τον πόλεμο περισσότερο από ό,τι η γαλλική βιομηχανία, και παρ’ όλα αυτά πέτυχε γρήγορα να επαναλειτουργήσει στις περιοχές που είχαν καταληφθεί από τους Γερμανούς. Οι γέφυρες, οι σιδηρόδρομοι και τα λοιπά σχετικά επίσης αποκαταστάθηκαν.

Ο σ. Τορέζ λέει ότι οι εργάτες σε αυτά τα μέρη θέλουν να επαναλειτουργήσουν τη βιομηχανία, όμως όταν το ζήτημα φτάνει στις κεντρικές αρχές παρακωλύεται. Ο σ. Τορέζ λέει πως αυτό είναι σαμποτάζ.

Ο σ. Στάλιν συμφωνεί πως πρόκειται για σαμποτάζ, και λέει ότι θα πρέπει κανείς να παλέψει για την ανασυγκρότηση της γαλλικής βιομηχανίας.

Ο σ. Τορέζ επισημαίνει πως οι άγγλοι και οι αμερικάνοι δεν επιθυμούν την ανασυγκρότηση της βιομηχανίας στη Γαλλία.

Ο σ. Στάλιν συμφωνεί με αυτό και λέει ότι οι άγγλοι και οι αμερικάνοι θέλουν να είναι οι μόνοι που να έχουν βιομηχανία, ώστε όλος ο κόσμος να αγοράζει τα αγαθά τους. Να γιατί τα αεροπλάνα τους βομβαρδίζουν τις βιομηχανικές επιχειρήσεις στη Γερμανία τόσο άγρια. Οι άγγλοι και οι αμερικάνοι επιθυμούν να καταστρέψουν όσο περισσότερες βιομηχανικές επιχειρήσεις στη Γερμανία γίνεται, ώστε να είναι δύσκολη η απόκτηση επανορθώσεων από τη Γερμανία. Ο σ. Στάλιν ρωτά τι θα πρέπει να γίνει αν ο Ντε Γκωλ ζητήσει όπλα από τη Σοβιετική Ένωση. Θα πρέπει να του δώσει όπλα;

Ο σ. Τορέζ απαντά πως όλα εξαρτώνται από το πού θα χρησιμοποιήσυν αυτά τα όπλα.

Ο σ. Στάλιν λέει πως είναι δύσκολο να δώσει κανείς όπλα μέ τέτοιο συγκεκριμένο όρο εκ των προτέρων. Ο σ. Στάλιν ρωτά αν οι άγγλοι δίνουν όπλα στους γάλλους.

Ο σ. Τορέζ απαντά πως ο Τσώρτσιλ, σε μια από τις δηλώσεις του, υποσχέθηκε να δώσει όπλα στους γάλλους, όμως έπειτα, σε μια δεύτερη δήλωσή του, είπε ότι ως τώρα οι γάλλοι έχουν λάβει μόνο αμερικανικά όπλα, και πως το ζήτημα χρειάζεται περισσότερη εξέταση προκειμένου να επιτευχθεί η ενοποίηση του συστήματος παροχής όπλων.

Ο σ. Στάλιν ρωτά αν τα γαλλικά στρατεύματα έχουν το δικό τους τομέα στο μέτωπο εναντίον των γερμανικών στρατευμάτων.

Ο σ. Τορέζ απαντά πως έχουν έναν τομέα στο νότιο άκρο του μετώπου έναντι του Μπέλφορτ.

Ο σ. Στάλιν ρωτά αν οι 5 γαλλικές μεραρχίες του Ντε Γκωλ αποτελούνται από γαλλικά ή αποικιακά στρατέυματα.

Ο σ. Τορέζ απαντά πως ένα μεγάλο τμήμα αυτών των μεραρχιών αποτελείται από αποικιακά στρατέυματα.

Ο σ. Στάλιν λέει πως οι παλιοί γάλλοι διοικητές θα προσπαθήσουν να διατηρήσουν αποικιακά στρατεύματα, τα οποία είναι πολύ πειθαρχημένα. Θα πρέπει να προσπαθήσει πολύ κανείς, όσο πιο πολύ μπορεί, προκειμένου να δει ότι υπάρχουν σε αυτά περισσότεροι γάλλοι στο γαλλικό στρατό. Υπάρχουν επίσης καλά παλικάρια από αλγερινούς, όμως, σε κάθε περίπτωση, δεν είναι γάλλοι. Ο σ. Στάλιν λέει ότι θα πρέπει επίσης να προσπαθήσει πολύ για να δει ότι τα γαλλικά στρατεύματα έχουν το δικό τους τομέα στο μέτωπο και ότι τα στρατεύματα σε αυτόν τον τομέα είναι υπό γαλλική διοίκηση.

Ο σ. Τορέζ λέει ότι, κατά την άποψή του, η Γαλλία θα πρέπει να έχει έναν ισχυρό στρατό.

Ο σ. Στάλιν απαντά πως συμφωνεί με αυτό και ότι οι Γάλλοι κομμουνιστές δεν έχουν τίποτε να φοβούνται από τη δημιουργία ενός μεγάλου στρατού. Θα πρέπει να έχουν τους δικούς τους ανθρώπους στο στρατό.

Ο σ. Στάλιν λέει πως η Νορμανδική μοίρα παλεύει στο σοβιετογερμανικό μέτωπο. Ο λαός μας έχει εκθειάσει τους πιλότους αυτής της μοίρας. Λένε ότι οι γάλλοι πιλότοι παλεύουν καλά. Μεταξύ τους υπάρχουν πραγματικοί άσοι. Γνωρίζει ο Τορέζ αυτούς τους πιλότους;

5847671426_29d2981604_zΠιλότοι της νορμανδικής μοίρας (πηγή)

O σ. Τορέζ απαντά πως γνωρίζει μερικούς, αλλά όχι όλους αυτούς. Λέει ότι μεταξύ αυτών των πιλότων υπάρχουν αντιδραστικά στοιχεία, που εκπροσωπούν τις οικογένειες των μεγάλων ευγενών. Πάντοτε είναι κλειστοί στην ομάδα τους και συμπεριφέρονται απέναντί μας με κάποια καχυποψία. Ωστόσο, όταν πρόσφατα η ομάδα αυτής της μοίρας βραβεύτηκε, αυτοί οι πιλότοι επίσης πήραν βραβείο. Αυτό έκανε μεγάλη εντύπωση σε όλη την ομάδα της μοίρας. Ο στρατηγός Πετί μίλησε για αυτό στον Τορέζ πρόσφατα.

Ο σ. Στάλιν λέει ότι δεν δίνουμε βραβεία χωρίς λόγο και ότι ανταμοίβουν όσους πάλεψαν καλά εναντίον των Γερμανών. Σχεδιάζουμε να δώσουμε σε μερικούς από τους γάλλους πιλότους τον τίτλο του Ήρωα της Σοβιετικής Ένωσης.

Ο σ. Στάλιν λέει ότι είναι εφικτό ο Ντε Γκωλ, όταν φτάσει στη Σοβιετική Ένωση, να ζητήσει άδεια να μεταφέρει τη “Νορμανδική” μοίρα στη Γαλλία. Θα πρέπει να επιτρέψει τότε στους πιλότους να πάρουν τα όπλα και τα αεροπλάνα τους μαζί τους;

Ο σ. Τορέζ λέει ότι κάτι τέτοιο θα ήταν καλό και προσθέτει ότι οι γάλλοι πιλότοι είναι πολύ περήφανοι για το ότι πολεμούν με τόσο καλά μαχητικά αεροπλάνα.

Ο σ. Στάλιν απαντά πως πράγματι αυτά τα αεροπλάνα δεν είναι κακά και προσθέτει πως θα ήταν κρίμα αν οι πιλότοι αφοπλίζονταν προτού φύγουν από τη Σοβιετική Ένωση. Ας τους αφήσουμε να φύγουν με τα αεροπλάνα. Ο σ. Στάλιν ρωτά αν ο σ. Τορέζ έχει άλλα ερωτήματα να θέσει σε αυτόν και τους παρόντες συντρόφους.

Ο σ. Τορέζ απαντά ότι δεν έχει άλλες ερωτήσεις.

Κλείνοντας τη συζήτηση, ο σ. Στάλιν εύχεται στο σ. Τορέζ επιτυχίες και του ζητά να δώσει τα χαιρετίσματά του στους γάλλους συντρόφους Ντικλό, Μαρτί και άλλους. Δίνοντας τα χέρια και λέγοντας αντίο στο σ. Στάλιν, ο Τορέζ λέει ότι τον διαβεβαιώνει για την αφοσίωσή του στην υπόθεσή μας και προς το σ. Στάλιν και τον ευχαριστεί για τη συνάντηση.

Η συνομιλία διήρκεσε 1 ώρα και 45 λεπτά.

Ο Πονττσερόμπ κράτησε σημειώσεις.

Η μετάφραση προς τα αγγλικά έγινε από το George Gruenthal από τη γαλλική μετάφραση στο έντυπο “Communisme”, νο. 45-46, 1996, και έχει ελεγχθεί από την “Ιnter” από το ρωσικό πρωτότυπο, όπως αυτό δημοσιεύτηκε στο περιοδικό “Istochnik”, νο. 4, 1995, σ.σ.152-158. Το έγγραφεο είναι από τα Προεδρικά Αρχεία της Ρωσικής Ομοσπονδίας, φάκελος, F45/0/1/d/390/ff.85-93.

Σημειώσεις

i Από το 1943 ως το 1944, ο Μπιντό ήταν ο επικεφαλής του Εθνικού Συμβουλίου Αντίστασης της Γαλλίας. Το Σεπτέμβρη του 1944 ορίστηκε Υπουργός Εξωτερικών της Προσωρινής Κυβέρνησης από το Ντε Γκωλ.

ii Από το 1943 ως το 44, ο Μασσίλλι ήταν ο επικεφαλής του τμήματος Εξωτερικών Υποθέσεων της Γαλλικής Επιτροπής Εθνικής Απελευθέρωσης. Από το 1944 ως το 1955 ήταν πρέσβης της Γαλλίας στη Μεγάλη Βρετανία.

Advertisements

Tagged: , , , , , , , , , , , ,

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: