Σαμίρ Αμίν: Διδάγματα από την Καμπότζη (1976)

40 χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από την απελευθέρωση της Πνομ Πενχ, από τις Λαϊκές Ένοπλες Δυνάμεις Εθνικής Απελευθέρωσης Καμπότζης του Ενιαίου Εθνικού Μετώπου Καμπότζης και της Βασιλικής Κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας, εν συντομία “Ερυθροί Χμερ”. Σε ένα διεθνές πλαίσιο όπου οι ανταγωνισμοί ΗΠΑ-Μπρέζνιεφ είχαν κορυφωθεί το 1975, και με τις ΗΠΑ να τρώνε τριπλό χαστούκι στην Ινδοκίνα, αλλά και με το Βιετνάμ (με το μεγαλύτερο εθνικοαπελευθερωτικό κίνημα) να επιδεικνύει ήδη πριν από το 1975 μεγαλοκρατικές και πατερναλιστικές διαθέσεις έναντι των άλλων δύο κινημάτων (Καμπότζη-Λάος) και να τα έχει βρει με το Μπρέζνιεφ, το κίνημα αυτό βρέθηκε να βάλλεται και από τις δύο υπερδυνάμεις και τα στρατόπεδά της. Έτσι, αφ’ενός, οι διεθνείς του σχέσεις βασίζονταν κυρίως στις Αδέσμευτες χώρες, αφ’ετέρου, η τάση για πλήρη ανεξαρτησία απολυτοποιήθηκε. Συνεπώς, ενώ ρητά επιδιωκόταν η ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων (σε βαθμό υπερβολικό και, για την ακρίβεια, δεξιό), στην πράξη, οι παραγωγικές δυνάμεις, βασιζόμενες στην ένταση εργασίας, δεν αναπτύχθηκαν (δεν μιλάμε εδώ απλώς για τη διάδοση της τεχνογνωσίας), αλλά επέδρασαν αρνητικά και στις σχέσεις παραγωγής (και παρά τη διακηρυγμένη προσπάθεια για διεύρυνση των κοινωνικών μετώπων και μετά το 1975, βλ.εδώ). Ταυτόχρονα, ο διεθνής κλοιός έσφιγγε γύρω από τη χώρα, και ιδιαίτερα από το Βιετνάμ. Το Βιετνάμ, αρχικά, με απόπειρες φιλοβιετναμέζικων πραξικοπημάτων από μερικά στελέχη του καθεστώτος (τα στελέχη του οποίου είχαν γαλουχηθεί στο ενιαίο Ινδοκινέζικο κόμμα, στο οποίο κυριαρχούσαν οι Βιετναμέζοι) και, στα τέλη του 1978, με ωμή εισβολή, παρενέβη αρνητικότατα στις εξελίξεις της Καμπότζης, με αποτέλεσμα περισσότερη αιματοχυσία, η οποία φορτώθηκε στους Ερυθρούς Χμερ εξ ολοκλήρου (ακόμα και οι νεκροί από τους πρωτοφανείς αμερικανικούς βομβαρδισμούς του 1970-1975, που δημιούργησαν μια γενιά εξαγριωμένων ορφανών που κατατάσσονταν μαζικά στους Ερυθρούς Χμερ).

The Fall of Phnom Penh to the Khmer Rouge on April 17, 1975

Το αφιέρωμα στην ιστορία του κινήματος της Καμπότζης συνεχίζεται, με ένα κεφάλαιο από το βιβλίο του Σαμίρ Αμίν, Ιμπεριαλισμός και Άνιση Ανάπτυξη (1976). Ο Σαμίρ Αμίν, με το δικό του σκεπτικό, παρουσιάζει τις ταξικές συμμαχίες των Ερυθρών Χμερ κάπως διαφορετικά από όσο οι ίδιοι, αφού υιοθετεί όλο το προφίλ που παρουσίαζε η Δύση (“κλειστό καθεστώς”, “αγροτικό” κλπ), αν και τελικά το εκθειάζει. Βέβαια, μιλάμε για το 1976, και με τον ίδιο να παραδέχεται ότι οι απόψεις του βασίζονται σε συζητήσεις που έκανε.

Είναι αυτονόητο πως το αφιέρωμα δεν γίνεται για να εκθειαστεί ο τρόπος ή η μέθοδος διαχείρισης της χώρας από τους Ερυθρούς Χμερ μεταξύ 1975-1978, αλλά, αφ’ενός, για να φωτιστούν κάποια σημεία από την ιστορία εκείνη που έχει υποστεί διαστρεβλώσεις τόσο από “παραδοσιακούς” αντικομμουνιστές όσο και από άλλους που δηλώνουν κομμουνιστές ή αριστεροί, και αφ’ετέρου, και κυρίως, για να αναδειχτούν κάποιες πτυχές από την ιστορία εκείνη, που δυστυχώς παρουσιάζονται στις πολιτικές προτάσεις ακόμα και όσων αριστερών κατά τα λοιπά δηλώνουν ρητά την κατηγορηματική αποστροφή τους στους Ερυθρούς Χμερ (π.χ. στο θέμα των παραγωγικών δυνάμεων, στο ζήτημα της μαζικότητας του κινήματος κλπ).

Για περισσότερα κείμενα από την Καμπότζη των Ερυθρών Χμερ, βλ.εδώ.

The Fall of Phnom Penh to the Khmer Rouge on April 17, 1975

Φωτογραφία από την είσοδο των Ερυθρών Χμερ στην πρωτεύουσα της Καμπότζης, Πνομ Πενχ (17/04/1975)

Σαμίρ Αμίν: Διδάγματα από την Καμπότζη (1976)

Υπάρχει μια πολύ πρόσφατη σοσιαλιστική επανάσταση για την οποία δεν ακούμε τίποτα. Αυτό, αναμφίβολα, οφείλεται μερικώς στο ότι οι καμποτζιανοί επαναστάτες δεν νιώθουν πως πρέπει να λογοδοτούν σε όλους τους «κήρυκες» του σοσιαλισμού. Οφείλεται επίσης στο ότι αυτή η επανάσταση, όπως κάποιες άλλες, είναι μακριά από τις καθιερωμένες φόρμουλες. Πραγματοποιήθηκε σε μια χώρα η οποία είναι μεταξύ των πιο «καθυστερημένων» στο παγκόσμιο καπιταλιστικό σύστημα: πήρε τη μορφή ενός αγροτικού πολέμου με επικεφαλής μια μικρή ομάδα «διανοουμένων» σε μια χώρα με σχεδόν καθόλου εργατική τάξη: κατέλαβε παρακμάζουσες πόλεις χωρίς ούτε έναν πυροβολισμό: άμεσα έκλεισε σχεδόν πλήρως τη χώρα σε κάθε ξενική επιρροή: και διεξήγε μια γρήγορη απο-αστικοποίηση. Από μνησικακία, μερικοί άνθρωποι ήδη τη θεωρούν ως μια ασήμαντη αγροτική εξέγερση (jacquerie), ενώ άλλοι θα ισχυριστούν, παρ’ όλες τις ενδείξεις, ότι η επανάσταση αυτή εισήχθη από το εξωτερικό. Κατά την άποψή μας, το δίδαγμα από την Καμπότζη είναι αρκετά ουσιαστικό, γιατί πραγματοποιήθηκε σε μια χώρα της οποίας οι δομές και η κατάσταση θυμίζει αρκετά εκείνες που υπάρχουν σε μια μέση αφρικανική χώρα και κάποιες περιοχές της Ασίας. Έτσι, η νικηφόρα στρατηγική των καμποτζιανών συντρόφων μας πρέπει να συγκριθεί συγκεκριμένα με εκείνες που υλοποιούνται αλλού.

Η Καμπότζη είναι μια μικρή χώρα, τόσο πληθυσμιακά όσο και αναφορικά με τη θέση της στο παγκόσμιο καπιταλιστικό σύστημα. Όντας σχετικά υποαστικοποιημένη και υποβιομηχανοποιημένη, κατατασσόταν μεταξύ των τελευταίων υπανάπτυκων χωρών. Λίγα χρόνια πριν, οι αγροτικές της μάζες δεν φαίνονταν καθόλου πιο ώριμες για μια επανάσταση από τις μάζες στο αφρικανικό Σάχελ, το Κογκό, το Ζαΐρ, τη Δαχομέη, τη Μαδαγασκάρη και τις περισσότερες από τις υπόλοιπες «καθυστερημένες» περιοχές. Οι αστικές της μάζες δεν φαίνονται περισσότερο έτοιμες: μια μικροσκοπική τάχα «ευνοούμενη» εργατική τάξη, μια μικροαστική τάξη εθνικιστών διανοουμένων και δημοσίων υπαλλήλων, μια ξένη κομπραδόρικη αστική τάξη, λίγα μεγάλης κλίμακας ιμπεριαλιστικά συμφέροντα που συγκεντρώνονταν στις μικρές περιοχές των φυτειών. Μετά την άμεση αποικιοποίηση, υπήρχε ένα νεοαποικιακό καθεστώς που χαρακτηριζόταν, όπως αλλού, από το γρήγορο πλουτισμό μιας πολιτικής τάξης η οποία χρησιμοποιούσε τον κρατικό μηχανισμό για να αποκομίσει το ποσοστό της από το ξένο επενδεδυμένο κεφάλαιο, επενδύοντας τα κέρδη από τις καταχρήσεις της σε περιοχές όπως την κατασκευή πολυτελών κατοικιών που ενοικιάζονταν στους ξένους, και σε υπηρεσίες μεταφορών με φορτηγά και ταξί- κατά το δικό της τρόπο, όπως μια μέση αφρικανική χώρα1.

The Fall of Phnom Penh to the Khmer Rouge on April 17, 1975

Όμως εμείς πρέπει να πάμε τη σύγκριση πιο βαθιά. Η αφθονία γης είχε επίσης επιβραδύνει την ανάπτυξη μιας προκαπιταλιστικής ταξικής εκμετάλλευσης των αγροτικών μαζών. Όχι ότι η καμποτζιανή κοινωνία ήταν αταξική: το κράτος των Χμερ ήταν του τύπου εκείνου κράτους που αποσπούσε από τους χωρικούς φόρο σε είδος, σε εργασία και σε ανθρώπους. Προς τούτο, μπορούσε να βασίζεται όχι μόνο στη στρατιά της από δημοσίους υπαλλήλους, αλλά επίσης και στους συμμάχους της στην αγροτική κοινωνία. Η τελευταία, επομένως, αποτελούταν από οικογένειες με άνισο προσωπικό καθεστώς (τόσο «σκλάβους» όσο και ελεύθερους), άνισο κοινωνικό και πολιτικό στάτους (αφέντες και εξαρτώμενοι), και άνισο οικονομικό καθεστώς (άνιση πρόσβαση στην γη και σε άλλες πηγές πλούτου, ποιοτικά και ποσοτικά). Όμως, η οικονομική εκμετάλλευση κάποιων από άλλους ήταν, αν όχι ανύπαρκτη, τουλάχιστον περιθωριακή 2. Δεν υπήρχε κάτι συγκρίσιμο με τις λεγόμενες φεουδαρχικές δομές της Κίνας, του Βιετνάμ, της βόρειας Ινδίας ή της Αιγύπτου, για παράδειγμα. Συνολικά, ήταν μια κοινωνία πολύ όμοια με τις περισσότερες αφρικανικές κοινωνίες.

Αντιδρώντας στους κούφιους ισχυρισμούς εθνικιστών ή νεοαποικιακών ηγετών ότι οι κοινωνίες τους ήταν αταξικές- που αγνοούσε την κρατική εκμετάλλευση που είχαν κληρονομήσει και διατηρούσαν- μερικοί προοδευτικοί ευρωπαίοι κοινωνιολόγοι κατέβαλαν φιλότιμες προσπάθειες να αναδείξουν τις εσωτερικές ταξικές διαφοροποιήσεις αυτών των αγροτικών κοινωνιών. Αυτή η αντίληψη συχνά τους ωθούσε να συγχέουν τις σχέσεις κοινωνικής κυριαρχίας με τις σχέσεις εκμετάλλευσης (απόσπαση υπεραξίας) 3. Αυτή η οπτική συνεπάγεται μια στρατηγική την οποία η εμπειρία της Καμπότζης έχει αποδείξει τώρα ότι είναι εσφαλμένη.

Him_Huy_in_DK_video_embed

Το εξαιρετικά νεαρό προσωπικό μιας από τις φυλακές στη Δημοκρατική Καμπότζη (η επίσημη ονομασία του κράτους επί Ερυθρών Χμερ).

Όταν ο ιμπεριαλισμός βρήκε μερικές προχωρημένες προκαπιταλιστικές μορφές εκμετάλλευσης εντός της ίδιας της αγροτικής κοινωνίας, δεν είχε καμία δυσκολία να βρει συμμάχους στις εκμεταλλεύτριες αγροτικές τάξεις και να ενσωματώσει την κατακτημένη κοινωνία στο καπιταλιστικό σύστημα. Έτσι, οι παλιές ταξικές διαφοροποιήσεις, που βαθμιαία μετασχηματίζονταν κατ’ αυτό τον τρόπο, άλλαζαν σε μορφή και περιεχόμενο, και περιορίζονταν σε αντίθεση μεταξύ ιδιοκτητών γης (μεγαλοκτηματιών και/ή κουλάκων) και εργαζόμενων αγροτών (μεσαίων αγροτών οι οποίοι έτσι δεν μπορούσαν να επεκταθούν, φτωχοί αγρότες, ενοικιαστές γης, κολίγοι, άκληροι αγρότες και εργάτες γης). Οι μεγαλοκτηματίες και οι κουλάκοι- μια μειοψηφία- δημιούργησαν μια συμμαχία με τον ιμπεριαλισμό και ανέπτυξαν το καθεστώς πληρωμής σε μετρητά για το οποίο οι ιμπεριαλιστές ενδιαφέρονταν. Επωφελήθηκαν από αυτή την ενσωμάτωση στο παγκόσμιο σύστημα, που συχνά συνοδευόταν από την στέρηση γης σε όσους αποτελούσαν αντικείμενο εκμετάλλευσης, για να επιβάλλουν συνεχώς αυξανόμενα ενοίκια γης και αυστηρότερους όρους σε όσους πλήρωναν σε είδος, καθώς και για να μειώσουν τους  μισθούς στους εργάτες γης.  Οι εργαζόμενοι αγρότες, ιδιαίτερα οι φτωχοί και άκληροι αγρότες οι οποίοι καθίσταντο μια συντριπτική πλειοψηφία, κατέληξαν στο να συστήσουν έναν στρατό μιας επανάστασης η οποία ήταν πρώτα εθνική και δημοκρατική και έπειτα σοσιαλιστική. Η ιστορία του τρόπου με τον οποίο οι Αιγύπτιοι τσιφλικάδες, οι Ινδοί ζαμιντάρ, και οι Κινέζοι ευγενείς μετατράπηκαν σε ιδιοκτήτες λατιφουντίων ακολούθησε αυτό το παράδειγμα.

Σε μια συγκεκριμένη φάση της ανάπτυξής του, ο ιμπεριαλισμός έπρεπε να μεταφέρει το κέντρο βάρους της αγροτικής του συμμαχίας, από αυτή με τους ιδιοκτήτες λατιφουντίων σε μια ευρύτερη τάξη πλούσιων αγροτών, οι οποίοι επωφελούταν από τις αστικές αγροτικές μεταρρυθμίσεις. Σε αυτή τη φάση, η διεύρυνση της εσωτερικής αγοράς από την ανάπτυξη των βιομηχανιών υποκατάστασης εισαγωγών απαιτούσε τόσο μια αύξηση στην αγροτική παραγωγή για τις αγορές της πόλης όσο και την απελευθέρωση επιπλέον ανθρώπινου δυναμικού, ώστε οι μισθοί στις πόλεις να μπορούν να μειωθούν 4.

The Fall of Phnom Penh to the Khmer Rouge on April 17, 1975

Όμως, όταν είχε να κάνει με κοινωνίες σαν αυτές της Καμπότζης και πολλών περιοχών στην Αφρική, ο ιμπεριαλισμός τα’χανε κάπως. Μπορούσε, ασφαλώς, να δημιουργήσει μια συμμαχία με τις μοναρχίες που κυβερνούσαν και τους τοπικούς φύλαρχους ώστε να εγκαθιδρύσει την πολιτική και στρατιωτική του κυριαρχία. Όμως πώς θα μπορούσε να εκμεταλλευτεί τις αγροτικές μάζες και να τις αναγκάσει να παράγουν για αυτόν;

Μια πιθανή διαδικασία ήταν να απαλλοτριώσει τους αυτόχθονες κατοίκους και να δώσει γη σε εποίκους ή καπιταλιστικές εταιρίες, αποδίδοντάς τους τις απαραίτητες πηγές προκειμένου να αναπτύξουν παραγωγή  προς εξαγωγή με σύγχρονες μεθόδους, και να τους παρέχει φτηνή εργασία με διάφορους τρόπους, από απλό και ωμό εξαναγκασμό (καταναγκαστική εργασία) ως «οικονομικό» φραγμό (υποχρέωση των ιθαγενών να αποκτούν χρήματα προκειμένου να πληρώνουν έτσι τους φόρους τους, υποχρέωση να κρατούν ακατάλληλα «αποθέματα» είναι δύο παραδείγματα). Οι ιμπεριαλιστές το έκαναν αυτό, όμως οι περιοχές που αναπτύχθηκαν με αυτό τον τρόπο ήταν συνήθως περιορισμένες και η πλειοψηφία του αγροτικού πληθυσμού έμεινε εκτός αυτού του συστήματος, εκτός από τη Νότια Αφρική, τη Ροδεσία, την Κένυα και την Αλγερία. Στην Καμπότζη- όπου είναι Βιετναμέζικη- και στη Μαδαγασκάρη και συνολικά στην Αφρική, η μισθωτή εργασία των αποικιακών φυτειών ποτέ δεν συνιστούσε παρά ένα μικρό ποσοστό της αγροτικής εργατικής δύναμης.

The Fall of Phnom Penh to the Khmer Rouge on April 17, 1975

Μια δεύτερη διαδικασία ήταν η ένταξη της αυτόχθονης αγροτικής οικονομίας στο διεθνή καταμερισμό εργασίας. Τα κλασικά μέσα υποχρέωσης σε αυτό είναι καλά γνωστά: φόροι σε χρήμα, τους οποίους οι αγρότες πρέπει να καταβάλλουν παράγοντας για την αγορά το μόνο προϊόν για το οποίο μπορούν να βρουν αγοραστές, σε τιμές μονομερώς ορισμένες από τα μονοπώλια και την κρατική διοίκηση που τα υπηρετεί. Όμως, σε μια τέτοια περίπτωση, οι αγρότες πρέπει πάλι να μείνουν με τα μέσα για να παράγουν ό,τι χρειάζεται για την επιβίωσή τους. Έτσι, το σύστημα χρειάζεται ένα περιθώριο διαθέσιμης γης και εργασίας. Σε αντάλλαγμα, αυτή η κινητοποίηση υπερεργασίας αλλιώνει την αγροτική κοινωνία, η οποία υπόκειται σε εκμετάλλευση από το κεφάλαιο. Πρώτον, διαλύει τις παλιές συμπληρωματικότητες στον καταμερισμό εργασίας: καταργεί τις χειροτεχνίες οι οποίες κάλυπταν τοπικές ανάγκες και ανοίγει μια αγορά για τα προϊόντα της καπιταλιστικής βιομηχανίας, κάνοντας την αγροτική κοινωνία να εξαρτάται από τις εμπορευματικές συναλλαγές. Δεύτερον, μετασχηματίζει τις παλιότερες κοινωνικές διαφοροποιήσεις και δημιουργεί νέες. Η ατομική εμπορική ιδιοκτησία εμφανίζεται σε μερικές ζώνες, ειδικά γύρω από τις πόλεις. Αλλού, όσοι παλιότερα επωφελούνταν από τις προκαπιταλιστικές σχέσεις κυριαρχίας, τις κάνουν τώρα καπιταλιστικές σχέσεις εκμετάλλευσης. Ενώ κατ’εξαίρεση καταλαμβάνουν γη, συνήθως καταλαμβάνουν στρατηγικές θέσεις στις εμπορευματικές συναλλαγές μεταξύ πόλης και χωριού 5.

Η επαναστατική εμπειρία της Καμπότζης αποδεικνύει μια ορθή εκτίμηση της ιεραρχίας των αντιθέσεων που υπάρχουν ειδικά σε έναν τέτοιο τύπο κοινωνίας. Η κυρίαρχη αντίθεση εδώ είναι μεταξύ αγροτιάς συνολικά και κεφαλαίου η οποία κυριαρχεί επ’ αυτής- και το οποίο συμβολίζεται με την πόλη. Οι εσωτερικές αντιθέσεις της αγροτιάς είναι υποδεέστερες έναντι αυτής της κυρίαρχης αντίθεσης. Οι αγρότες- παρότι είναι άνισοι σε κοινωνική δύναμη και πλούτο- δεν εκμεταλλεύεται ο ένας τον άλλο πολύ, όμως όλοι τους, ή σχεδόν όλοι τους, αποτελούν αντικείμενο εκμετάλλευσης από το κεφάλαιο. Απόδειξη του γεγονότος ότι εκμεταλλεύονται ο ένας τον άλλο λίγο είναι το ότι μετά βίας υπάρχουν εργάτες γης, άκληροι αγρότες ή ενοικιαστές γης σε είδος (και για αυτούς τους λίγους, οι όροι καταβολής ενοικίου σε είδος είναι σχετικά χαλαροί, αλλιώς εργάζονται για λογαριασμό των ιδιοκτητών γης που ζουν στις πόλεις, των δημοσίων υπαλλήλων ή των εμπόρων). Το να προσπαθεί κανείς με κάθε κόστος να δει εδώ αντιστοιχήσεις με την Κίνα ή το Βιετνάμ (όπως διάφοροι προοδευτικοί κοινωνιολόγοι συχνά κάνουν, αναφορικά με την Αφρική, τονίζοντας το στάτους ανισότητας- «σκλάβοι» και ελεύθεροι, κάστες- ή το έμβρυο μιας εκμετάλλευσης της εργασίας των ανθρώπων από άλλους) θα ήταν αποπροσανατολιστικό, από την σκοπιά μιας επαναστατικής στρατηγικής. Πώς μπορεί ένα κίνημα  να βασίζεται σε «φτωχούς και άκληρους αγρότες» όταν αυτοί δεν υπάρχουν ή αποτελούν μόνο μια μειοψηφία;

khmer-rouge-in-cambodia

Πώς μπορεί η δράση να βασίζεται σε παλιές αντιθέσεις (απόγονοι σκλάβων ή ελεύθεροι), οι οποίες συνεχώς εξασθενούν από την κοινή κυριάρχησή και των δύο μερών τους από το κεφάλαιο; Αντιμέτωποι με μια κυβέρνηση που τους φορολογεί, με ιμπεριαλιστικές εμπορικές εταιρίες (ή τις κρατικής ιδιοκτησίας διαδόχους τους) οι οποίες τους απογυμνώνουν, τις υπηρεσίες αγροτικής επέκτασης και τις επιβλέπουσες εταιρίες (sociétés dintervention) και όλους τους πράκτορες που, υπό τη μια ή την άλλη ιδιότητα, τους έχουν εκτοπίσει από τη θέση τους στον κόσμο, οι αγρότες είναι ενωμένοι, ή τουλάχιστον, αισθάνονται την ανάγκη να ενωθούν. Είναι ο εχθρός που τους διασπά, εκμεταλλευόμενος τις εσωτερικές διαφοροποιήσεις του κόσμου τους, είναι ο εχθρός που βρίσκει εντός αυτών πράκτορες. Προκειμένου να απελευθερωθούν, χρειάζεται να υπερβούν τις περισσότερες από αυτές τις διαιρέσεις και να απομονώσουν τη μικροσκοπική αυτή μειοψηφία όσων πραγματικά έχουν προσχωρήσει στο εχθρικό στρατόπεδο: χρειάζεται να ενωθούν. Αισθάνονται αυτή την ανάγκη κατά τις εξεγέρσεις τους 6.

The Fall of Phnom Penh to the Khmer Rouge on April 17, 1975

Φωτογραφία από την εκκένωση της Πνομ Πενχ από τους κατοίκους της

Η ιστορία αυτών των αγροτικών κοινωνιών είναι αυτή μιας αδιάκοπης αλυσίδας εξεγέρσεων εναντίον της κυριαρχίας του κεφαλαίου: αντίσταση στην κατάκτηση, στο διοικητικό μηχανισμό, στις απαιτήσεις του για καταναγκαστική εργασία (corvées) και τους φόρους του, μαζικές εξεγέρσεις οποτεδήποτε οι αγρότες νιώθουν ότι η ικανότητα του κεφαλαίου της πόλης να δρα στην επαρχία εξασθενεί 7. Στο Ζαΐρ, εντός δέκα ετών, οι αντιφρονούντες αγρότες εκδίωξαν τους κυβερνητικούς αξιωματούχους, κατέλαβαν πόλεις, επιτέθηκαν σε όλα τα σύμβολα της καταστολής τους, αδυσώπητα άνοιξαν πυρ σε όλους όσους «φορούσαν γραβάτες», έβαλαν φωτιά στις κλιματιζομενες βίλες τους και δεν λυπήθηκαν ούτε τους ιεραπόστολους που είχαν επιληφθεί της ψυχής τους, ούτε το ιατρικό προσωπικό που είχε επιληφθεί, ούτε τους δασκάλους, οι οποίοι είχαν επιληφθεί του μυαλού τους. Υπάρχουν παρόμοια παραδείγματα παντού, από το Καμερούν ως την Κένυα και τη Μαδαγασκάρη. Όλες αυτές οι εξεγέρσεις συντρίφτηκαν. Αυτό συνέβη λόγω των εσωτερικών τους διαιρέσεων ή λόγω της προδοσίας των «προνομιούχων» εντός αυτών; Καθόλου. Οι εξεγέρσεις συντρίφτηκαν απ’ έξω, από έναν οργανωμένο και πιο ισχυρό εχθρό.

Αυτό που έπρεπε να κάνουν, τότε, προκειμένου, με τη σειρά τους, να νικήσουν, ήταν να αποδυναμώσουν τον κοινό εξωτερικό τους αντίπαλο διαιρώντας τον, αντί να επιτρέψουν οι δικές τους εσωτερικές αντιθέσεις να οξυνθούν. Όμως για αυτό, έπρεπε να κοιτάξουν πέρα από τους αγροτικούς τους ορίζοντες, να βρουν συμμάχους στις πόλεις και να αποκτήσουν μια  ηγεσία η οποία θα μπορούσε να συντονίσει τις επιθέσεις τους εναντίον των πόλεων και να αποδυναμώσει τον εχθρό από μέσα. Με δυο λόγια, χρειάζονταν την ιδεολογική ηγεσία της εργατικής τάξης, η οποία μόνο αυτή  μπορούσε να κάνει την εξέγερσή τους ενάντια στο κεφάλαιο μια φάση στην παγκόσμια σοσιαλιστική επανάσταση.

1994 KR

Στη φωτό, Ερυθροί Χμερ το 1994

Επομένως, υπάρχουν δύο αντίθετες στρατηγικές εδώ. Η πρώτη, η οποία προτείνεται από όσους στέκονται στις εσωτερικές αντιθέσεις του αγροτικού κόσμου, συνηγορεί κατηγορηματικά υπέρ της ολόπλευρης και άμεσης ανάπτυξης της ταξικής πάλης στην επαρχία. Αυτή η στρατηγική μπορεί να φαίνεται «επαναστατική»: προκαλώντας, μάλιστα, τη σύγκριση με την Κίνα ή το Βιετνάμ, μπορεί να προκαλέσει συμπάθειες από αριστερούς. Όμως οδηγεί σε αποτυχία και καθίσταται αντικειμενικός σύμμαχος του ιμπεριαλισμού, καθώς επιταχύνει, μετά την ήττα, την αποσύνθεση και την υποταγή της επαρχίας. Η δεύτερη στρατηγική είναι αυτή η οποία οδήγησε τους καμποτζιανούς μας συντρόφους στη νίκη. Όντας καλύτεροι μαρξιστές, συνειδητοποίησαν πως η χώρα τους δεν ήταν ούτε Κίνα ούτε Βιετνάμ. Δημιούργησαν έναν αγροτικό στρατό, ένωσαν όσους είχαν διασπαστεί πρώτα από τα παλιά βασίλεια των Χμερ και έπειτα από τον ιμπεριαλισμό, αποδυνάμωσαν τον εχθρό στερώντας του την υποστήριξη των εργατών και των άκληρων των πόλεων καθώς και των πατριωτικών τμημάτων των μικροαστών, υπονόμευσαν τον στρατό καταστολής τους, και τελικά νίκησαν. Το δίδαγμα στην επαναστατική στρατηγική το οποίο μας έδωσαν είναι το πλέον σχετικό για τις περισσότερες από τις χώρες της Αφρικής 8.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

1.     Για μια σύντομη ιστορία της αποικιακής και νεοαποικιακής περιόδου της Καμπότζης βλ. Jean- Claude Pomonti & Serge Thion ‘Des courtesans aux partisans, La crise cambodgienne’ (Paris: Idées actuelles, 1971). Βλέπε επίσης την έκθεση του René Dumont ‘Les possibilités de développement de l’économie agraire khmère’, mimeo, F.A.O.,1964 ; Khieu Samphan ‘L’économie du Cambodge et ses problèmes d’industriqlisation’,  mimeo, Paris, 1959 ; και Hou Yuon ‘La paysannerie du Cambodge et ses projets de modernisation’, PhD thèse, Paris, Faculté de Droit, 1955. Δυστυχώς, το πόνημα του Julien Cheverny, Eloge du colonialisme, Essai sur les révolutions d’Asie (Paris, 1961), παρότι έχει γραφτεί με ταλέντο, βλέπει μονάχα τις γκροτέσκο πτυχές της νεοαποικιακής εξουσίας και παραβλέπει την επικείμενη επανάσταση. Η μελέτη του Philippe Devilliers ‘Le Cambodge’ L’Asie du Sud-Est, vol. 2 (Paris, Sirey, 1971) είναι καλά στοιχειωθετημένη όσον αφορά τα πολιτικά γεγονότα. Στα αγγλικά, βλMalcolm Caldwell και Lek Than, Cambodia in the Southeast Asian War (New York: Monthly Review Press, 1973), ch.1; Milton E. Osborne, The French Presence in Cochinchina and Cambodia (Ithaca, N.Y.: Cornell University Press, 1969) και Politics and Power in Cambodia (New York: Longman, 1974); David J.Steinberg και H.H. Vreeland, Cambodia (New Haven, Conn.: Human Relations Area Files Press, 1959) και John F.Cady, The Roots of French Imperialism in Eastern Asia (Ithaca, N.Y.: Cornell University Press, 1967); Norodom Sihanouk, My War with the CIA (New York: Pantheon, 1973). Για μια ιστορία του Λάος, το οποίο έχει παρόμοιες αναλογίες, βλ. Nina S. Adams, Alfred Mc Coy, επιμ. Laos, War and Revolution (New York: Harper and Row 1971); και Philippe Devilliers Le Laos’, L’Asie du Sud-Est.

2.     Για μια περιγραφή της προαποικιακής Καμπότζης, βλ. Solange Thierry, Les Khmers (Paris: Seuil, 1964) και στα Αγγλικά: D.G.E. Hall, A History of South-East Asia, 3η έκδ., (New York: St. Martin’s Press, 1968).

3.     Αναμφισβήτητα οφειλόταν σε αυτή τη σύγχυση το ότι οι Rey και Therray βρέθηκαν σε παρανόηση αναφορικά με τις κοινωνίες  βασισμένες στη μεγάλη οικογένεια (σόι). Βλ. Les Alliances de Classes (Paris: Maspero, 1973), Colonialisme, neocolonialisme et transition au capitalisme (Paris: Maspero, 1971); Emmanuel Terray, Marxism andPrimitiveSocieties (New York: Monthly Review Press, 1975).

4.     Αυτή η διαδικασία της μετατροπής της φεουδαρχίας σε καπιταλιστική ιδιοκτησία λατιφουντίων στην Αίγυπτο αναλύεται στο Hassan Riad, LEgypte nassérienne (Paris: Minuit, 1965). Οι Fernando Enrique Cardoso, Enzo Falletto και Andre Gunder Frank προέβησαν στο ίδιο είδος ανάλυσης για τη Λατινική Αμερική, ενώ η περίπτωση της Ινδίας μελετήθηκε, μεταξύ  άλλων, από το. Για το όλο ζήτημα, βλ. Unequal Development. Για τη σημασία των αστικών αγροτικών μεταρρυθμίσεων, συμβουλέψου επίσης το έργο του Michel Gutelman, Structures et réformes agraires (Paris, Maspero, 1975), και την άφθονη φιλολογία αναφορικά με τη σύγχρονη «πράσινη επανάσταση», όπως τα έργα του René Dumont και Keith Griffin.

5.     Ο Rey στο Les Alliances de classes έχει μελετήσει τη διαδικασία με την οποία οι προκαπιταλιστικές σχέσεις κυριαρχίας αναβίωσαν από τον κυρίαρχο καπιταλισμό.

6.     Ο G.Althabe στο Oppression et libération dans limaginaire (Paris : Maspero, 1973) έχει αναλύσει αυτή την παγκόσμια αντίθεση της αγροτικής κοινωνίας στον καπιταλισμό ο οποίος εκπροσωπείται από τον ξένο, την πόλη και την κυβέρνηση.

7.     Η περίπτωση του Γαλλικού Κογκό έχει μελετηθεί βάσει αυτού του πλαισίου από την Catherine CoqueryVidrovitch και τον P.-P. Rey.

8.     Οι ιδέες που αναπτύσσονται εδώ είναι το αποτέλεσμα συζητήσεων με συναδέλφους από την Καμπότζη, το Βιετνάμ, την Αφρική και τη Μαδαγασκάρη. Οι σύντροφοι του Λαϊκού Κόμματος Καμπότζης (σ.parapoda: Εννοεί το ΚΚ Καμπότζης, το οποίο, ακόμα και 2 χρόνια μετά τη νίκη των Ερυθρών Χμερ, συνέχιζε την αναστολή αυτόνομης δράσης. Γνωστό ήταν μόνο πως υπήρχε μόνο κάτι που άτυπα ονομαζόταν “Οργάνωση”), που αποτελεί τον ηγετικό πυρήνα του Ενιαίου Εθνικού Μετώπου Καμπότζης, ήταν οι εμπνευστές της φόρμουλας «Να ενώσουμε όσους η εκμετάλλευση και ο ιμπεριαλισμός έχουν διαιρέσει». Στους Βιετναμέζους οφείλεται η παράδοση του «σταθερότητα συν ευελιξία».

 

Advertisements

Tagged: , , , , , , ,

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: