Το editorial της Πράβντα για την 1η επέτειο από τη σύναψη του Συμφώνου Ρίμπεντροπ-Μολότοφ (23/08/1940)

Το Σύμφωνο Ρίμπεντροπ-Μολότοφ, παρότι αποτελεί τη μεγαλύτερη στρατηγική διπλωματική επιτυχία όλων των εποχών στη διεθνή σκηνή, αλλά και ειδικότερα για τη Σοβιετική Ένωση, η οποία πέτυχε να διασπάσει το ενιαίο αντισοβιετικό μπλοκ Δύσης-Ναζί που είχαν ως τότε “φάει” την Τσεχοσλοβακία και την Αυστρία, και να κερδίσει τον απαραίτητο χρόνο για την προετοιμασία της για την αναπόφευκτη ναζιστική εισβολή, θεωρείται, πέρα από παραδοσιακούς αντικομμουνιστές, και από τη συντριπτική πλειοψηφία της (ελληνικής και όχι μόνο) αριστεράς ως κάτι το “παράταιρο”, το “προς αποφυγή” και φυσικά δεν μελετάται, ούτε καν ως μια κίνηση κάποιου “εχθρού”. Φυσικά, αυτή η δυσπεψία ή και αποστροφή οφείλεται στην απαξίωση της πλειοψηφίας της αριστεράς να μελετά την εξωτερική πολιτική, που τη θεωρεί ως κάτι αταξικό, αντιδιεθνιστικό, εθνικιστικό και ενίοτε φιλοπόλεμο. Οφείλεται στις εύκολες και απλοϊκές, και συνήθως εξωπραγματικές, αναλύσεις της πλειοψηφίας της αριστεράς. Είναι η ίδια η αριστερά που δεν μπορεί να καταλάβει ούτε πως ούτε πώς το “κόκκινο” μπορεί να μετατραπεί σε “μαύρο”, και φτάνει είτε να απαξιεί στρουθοκαμηλίζοντας, είτε να εγκαταλείπει την όποια προσπάθεια ανάλυσης της πραγματικότητας ως έχει, δηλαδή, της πραγματικότητας που καθίσταται πιο σύνθετη, οι αντιθέσεις οξύνονται, και τα συμφέροντα αλλάζουν (δημιουργώντας κατάλληλες ευκαιρίες αξιοποίησής τους από το προλεταριάτο, για την προώθηση της υπόθεσης του σοσιαλισμού, όπως και έγινε, τόσο το 1940, με τις Βαλτικές χώρες, όσο και με την κεντρική και ανατολική Ευρώπη μεταπολεμικά). Έτσι, ερμηνεύει τα πάντα στη βάση της βασικής αντίθεσης “εργασία-κεφάλαιο”, με αποτέλεσμα τη δραματική πτώση της επιρροής και της αξιοπιστίας της.

Στην επέτειο του ενός χρόνου από το σύμφωνο Ρίμπεντροπ-Μολότοφ, πολλά είχαν αλλάξει στην Ευρώπη. Η Γαλλία είχε πια παραδοθεί και όλα έδειχναν ότι το επόμενο μεγάλο μέτωπο θα είναι προς ανατολάς. Η Σοβιετική Ένωση είχε, φυσικά, αρχίσει την προετοιμασία της. Σε έκθεση με ημερομηνία 13/6/1940 από την αμερικανική πρεσβεία αναφέρεται ότι σοβιετικοί ανώτατοι στρατιωτικοί αξιωματούχοι εκτιμούσαν πως “εντός έτους” θα υπήρχε ένοπλη σύγκρουση της ΕΣΣΔ με τη ναζιστική Γερμανία. Όμως επ’ ουδενί η ΕΣΣΔ δεν επιθυμούσε μόνη της να το επιδεικνύει στους ναζί. Το Σεπτέμβρη, άλλωστε, η Γερμανία περνά στρατεύματα μέσα από το έδαφος της Φινλανδίας η οποία είχε συμφωνήσει, όπως και να αγοράσει γερμανικά όπλα. Η ΕΣΣΔ μπορούσε να εκμεταλλευτεί τις κινήσεις του αντιπάλου της, ώστε να δείξει ότι δεν είναι κάποια αφελής που παρασύρεται από τις όποιες συμμαχίες της. Όχι μόνο επέδειξε ενδιαφέρον (ελαφρά ενόχληση) για αυτές τις κινήσεις, αλλά και δεν επεδίωξε τη συμμετοχή της, παρά τη ναζιστική προσφορά, στην ένταξη στον άξονα Γερμανίας-Ιταλίας- Ιαπωνίας. Αντίθετα, και παρά την (αποτυχημένη) τρικλοποδιά Τρότσκι (με την αποκάλυψη της γνησιότητας του υπομνήματος Τανάκα, βλ.εδώ), υπέγραψε συνθήκη ουδετερότητας με την Ιαπωνία, αλλά ξεχωριστά (στις 13/4/1941), δείχνοντας σε όλους μας τη συνθετότητα αλλά και την αξία μιας πραγματικά πολυδιάστατης εξωτερικής πολιτικής.

Επέτειος του σοβιετογερμανικού συμφώνου

Πριν από ένα χρόνο, στις 23 Αυγούστου 1939, υπογράφτηκε στη Μόσχα το Σοβιετο-Γερμανικό σύμφωνο μη επίθεσης. Αυτή η σύμβαση είναι ένα από τα σημαντικά ντοκουμέντα στην ιστορία των διεθνών σχέσεων της εποχής μας, γιατί σηματοδότησε μια μεγάλη αλλαγή στην ανάπτυξη των σοβιετογερμανικών σχέσεων και ήταν “μια στροφή στην ιστορία της Ευρώπης και όχι μόνο της Ευρώπης” (Μολότοφ).

Με την υπογραφή αυτού του συμφώνου τέτθηκε ένα τέλος στην εχθρότητα μεταξύ Γερμανίας και ΕΣΣΔ, μια εχθρότητα που τεχνητά υποθαλπτόταν από τους προβοκάτορες του πολέμου τους οποίους η φιλία μεταξύ των λαών της ΕΣΣΔ και της Γερμανίας οδήγησε σε αδιέξοδο.

Με την υπογραφή του συμφώνου, και τα δύο συμβαλλόμενα μέρη άρχιζαν από μια τέτοια κατάσταση όπου η εχθρότητα μεταξύ των δύο κρατών, όπως έχει φανεί στην ιστορία, ποτέ δεν είχε φέρει όφελος ούτε στο γερμανικό λαό, ούτε στους λαούς της ΕΣΣΔ. Η διαφορά στα πολιτικά συστήματα και την ιδεολογία δεν θα μπορούσε και δεν θα έπρεπε να αποτελεί ως ένα απόλυτο εμπόδιο για την εγκαθίδρυση σχέσεων ειρήνης και πραγματικά καλής γειτονίας μεταξύ δύο κρατών.

Η θέση της Σοβιετικής Ένωσης καθοριζόταν από τη μονίμως βασική και συνεπή πολιτική της για τον αγώνα για την ειρήνη, μια πολιτική η οποία ξεκάθαρα διατυπώθηκε από το σ. Στάλιν στην έκθεσή του στο 18ο συνέδριο του κόμματος:

Είμαστε υπέρ της ειρήνης και της εγκαθίδρυσης δεσμών με όλες τις χώρες, έχουμε και θα έχουμε αυτή τη θέση για όσο οι χώρες αυτές θα διατηρούν τις ίδιες σχέσεις με τη Σοβιετική Ένωση και δεν θα προσπαθούν να βλάψουν τα συμφέροντα της χώρας μας”.

Η εγκαθίδρυση σχέσεων φιλίας και καλής γειτονίας με τη Γερμανία ήταν μια απάντηση και ανταποκρίνεται στα βασικά κρατικά συμφέροντα της ΕΣΣΔ. Επομένως, η Σοβιετική Ένωση συμφώνησε στην πρόταση της Γερμανίας για έναρξη διαπραγματεύσεων για τη σύναψη συμφώνου μη επίθεσης.

Η πολιτική της Γερμανίας οριζόταν στη δεδομένη περίπτωση με τον ίδιο τρόπο από τα θεμελιώδη κρατικά συμφέροντά της, βασιζόταν στον ψύχραιμο υπολογισμό του τεράστιου ειδικού βάρους της ΕΣΣΔ στη διεθνή ζωή, της επιρροής της ΕΣΣΔ σε όλες τις διεθνείς εξελίξεις.

Η μεγαλύτερη ιστορική αξία του σοβιετογερμανικού συμφώνου η οποία συνδέεται αδιάσπαστα με τις γενικότερες διεθνείς εξελίξεις, φαίνεται ακόμα πιο διακριτή όταν συγκρίνεται με τα μεγάλα γεγονότα που έλαβαν χώρα την περασμένη χρονιά. Το σοβιετογερμανικό σύμφωνο συνάφθηκε κατά τη στιγμή όπου πάνω από την Ευρώπη βρίσκονταν σύννεφα ενός ιμπεριαλιστικού πολέμου, που εδώ και καιρό και βαθμιαία προετοιμαζόταν στα διπλωματικά γραφεία του Λονδίνου και του Παρισιού. Τα γεγονότα που ακολούθησαν αυτή πλήρως επαλήθευσαν το γεγονός ότι οι προβοκάτορες του πολέμου έκαναν τα γενικά επιτελεία να υποθάλπτουν την εχθρότητα μεταξύ Γερμανίας και ΕΣΣΔ, να προκαλέσουν μια ένοπλη σύγκρουση μεταξύ των δύο αυτών μεγαλύτερων κρατών της Ευρώπης. Η ύπαρξη τέτοιων σχεδίων επιβεβαιώνεται επίσης από τα περιεχόμενα πλήθους διπλωματικών εγγράφων που αργότερα εκτέθηκαν, παρά τη θέληση των συγγραφέων τους, δημοσίως.

Αυτό το σκοπό της πρόκλησης ένοπλης σύγκρουσης μεταξύ ΕΣΣΔ και Γερμανίας εξυπηρετούσε η διαβότη αυτή πολιτική της Αγγλο-Γαλλικής διπλωματίας της “μη ανάμειξης”, όλη η πολιτική τύπου Μονάχου, στην καρδιά της οποίας βρίσκεται η φιλοδοξία του να τεθεί η Γερμανία ενάντια στη Σοβιετική Ένωση. Τον ίδιο σκοπό εξυπηρετούσε επίσης μετά το Μόναχο η απατηλή πολιτική της εισόδου της ΕΣΣΔ στο Αγγλο-Γαλλικό μπλοκ. Στην καρδιά αυτής της πολιτικής βρίσκεται η φιλοδοξία να τεθεί η ΕΣΣΔ εναντίον της Γερμανίας, να δημιουργηθεί ενάντια στη Γερμανία ένα “ανατολικό μέτωπο” από την ΕΣΣΔ, να διεξαχθεί ένας πόλεμος ενάντια στη Γερμανία από τα χέρια της ΕΣΣΔ.

Τα πλάνα των προβοκατόρων του πολέμου αποκαλύφτηκαν. Ο σ. Στάλιν, μιλώντας στο 18ο συνέδριο έδωσε τα τρομακτικά χαρακτηριστικά της λεγόμενης πολιτικής της μη επέμβασης η οποία αποτελούσε ένα συστατικό στοιχείο στις προετοιμασίες για τον ιμπεριαλιστικό πόλεμο στην Ευρώπη. Οι Αγγλο-Γάλλοι ιμπεριαλιστές ήθελαν να επιβάλλουν αυτό τον ιμπεριαλιστικό πόλεμο στη Σοβιετική Ένωση. Ο σ. Στάλιν κάλεσε τη χώρα σε επαγρύπνησε, απηύθυνε έκκληση “να είμαστε προσεκτικοί και να μην ενδώσουμε να εμπλέξουμε τη χώρα μας στις συγκρούσεις των προβοκατόρων του πολέμου, που έχουν συνηθίσει να δημιουργούν φωτιά με τα χέρια άλλων”. Το υποκριτικό, διπρόσωπο παιχνίδι του Αγγλο-Γαλλικού μπλοκ αποκαλύφτηκε πλήρως κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων μεταξύ Αγγλίας και Γαλλίας, από τη μια, και της ΕΣΣΔ, από την άλλη. Οι διαπραγματεύσεις αυτές απέτυχαν, γιατί η ΕΣΣΔ φιλοδοξούσε να υπάρχουν υποχρεώσεις στις περιοχές δυτικά των συνόρων της χώρας μας για τη διασφάλιση της ειρήνης, όμως η Αγγλο-Γαλλική διπλωματία αγνοούσε αυτά τα προβλήματα της ΕΣΣΔ, ώστε να ξεσπάσει πόλεμος και να εμπλακεί η Σοβιετική Ένωση σε αυτόν.

Οι μανούβρες των Αγγλο-Γάλλων ιμπεριαλιστών απέτυχαν τόσο στη Μόσχα όσο και στο Βερολίνο. Ακόμα και οι εμπορικές διαπραγματεύσεις που άρχισαν το καλοκαίρια του 1939 μεταξύ Γερμανίας και ΕΣΣΔ που τέλειωσαν με τη σύναψη μιας εμπορικής-πιστωτικής συμφωνίας στις 19 Αυγούστου 1939 έδειξαν υπάρχει κάθε δυνατότητα για ειρηνική και αμοιβαία επωφελή οικονομική συνεργασία.

Μετά τη σύναψη της σοβιετογερμανικής εμπορικής-πιστωτικής συμφωνίας υπήρχε άμεσα ένα ζήτημα βελτίωσης των πολιτικών σχέσεων μεταξύ Γερμανίας και ΕΣΣΔ.

Για τις διαπραγματεύσεις αυτές ο Γερμανός Υπουργός Εξωτερικών φον Ρίμπεντροπ έφτασε στη Μόσχα, και το σύμφωνο μη επίθεσης μεταξύ Γερμανίας και ΕΣΣΔ υπογράφτηκε στις 23 Αυγούστου.

Η είδηση για τη σύναψη σοβιετογερμανικού συμφώνου βρήκε τη πιο μεγάλη ικανοποίηση των λαών τόσο της ΕΣΣΔ όσο και της Γερμανίας. Δίκαια οι λαοί αυτοί εκτίμησαν τη μεγάλη σημασία αυτού του ιστορικού κειμένου που έθετε τη βάση για φιλία μεταξύ των λαών της Γερμανίας και την ΕΣΣΔ, που το εκτίμησαν ως νίκη της πολιτικής ενάντια στην πρόκληση πολέμου.

Και το πραγματικό γεγονός είναι ότι τα δύο μεγαλύτερα κράτη της Ευρώπης συμφώνησαν για ειρήνη και απέκλεισαν τη δυνατότητα για στρατιωτική σύγκρουση μεταξύ τους, και με αυτό περιόρισαν την έκταση των επιχειρήσεων για τους Αγγλο-Γάλλους οργανωτές του πολέμου, περιορίζοντας τα προγεφυρώματα για το δεύτερο ιμπεριαλιστικό πόλεμο που σύντομα ξέπασε. Ως αποτέλεσμα της υπογραφής του σοβιετογερμανικού συμφώνου όλη η ανατολική Ευρώπη απομακρύνθηκε από τον κίνδυνο μετατροπής της σε πεδίο μάχης. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η διασφάλιση της ειρήνης στην ανατολική Ευρώπη προώθησε σε τεράστιο βαθμό επίσης τη διατήρηση της ειρήνης και στα Βαλκάνια.

Παρά την εδραίωση της ειρήνης στην ανατολική Ευρώπη, και τον περιορισμό των πιθανών πολεμικών προγεφυρωμάτων για όσους προετοίμαζαν αυτό τον πόλεμο, που υπολόγιζαν να εμπλέξουν όσο περισσότερα κράτη γινόταν, μέχρι αυτή τη στιγμή δεν έχουν σταματήσει να ελπίζουν για περαιτέρω επέκταση του πολέμου, για μετατροπή του σε παγκόσμιο. Έτσι, ο ιμπεριαλιστικός Τύπος της Αγγλάς, της Γαλλίας και των ΗΠΑ αντιμετώπισε εχθρικά τη σύναψη του σοβιετογερμανικού συμφώνου, έβγαλε κακόβουλα ουρλιαχτά, άρχισε μια βίαιη εκστρατεία σπίλωσης της ΕΣΣΔ.

Το μήνυμα από τη σύναψη του σοβιετογερμανικού συμφώνου ήχησε ως η τελευταία προειδοποίηση στους οργανωτές και εμπνευστές ενός ιμπεριαλιστικού πολέμου. Αυτή η προειδοποίηση, ωστόσο, δεν είχε αποτέλεσμα. Ο πόλεμος ξεκίνησε. Πρώτο της θύμα έπεσε το σάπιο Πολωνικό κράτος, που ρίχτηκε σε μια πολεμική περιπέτεια βασιζόμενο στις περίφημες “εγγυήσεις” του Λονδίνου και του Παρισιού.

Η Πολωνία των Παν δεν άντεξε το χτύπημα και διαλύθηκε, κατέρρευσε ως χάρτινος πύργος, μη έχοντας να περιμένει κάποια βοήθεια από τους συμμάχους. Παρά την αποτυχία αυτή, το Αγγλο-Γαλλικό μπλοκ δεν σταμάτησε τα σχέδιά του. Και ειλικρινά, οι ελπίδες ότι θα είναι εφικτή η διάλυση της σοβιετογερμανικής φιλίας παραμένει ακόμα στους ιμπεριαλιστικούς κύκλους της Γαλλίας και της Αγγλίας. Νέα απογοήτευση ήρθε στους κύκλους αυτούς. Οι σοβιετογερμανικές σχέσεις συνέχισαν να αναπτύσσονται καλά και για τα δύο μέρη. Στις 28 Σεπτέμβρη 1939, μια νέα σοβιετογερμανική συμφωνία υπογράφτηκε: η Γερμανο-Σοβιετική συνθήκη φιλίας και οριοθέτησης συνόρων μεταξύ της ΕΣΣΔ και της Γερμανίας.

Αυτή η σύμβαση διευθέτησε ζητήματα που σχετίζονταν με τη διάλυση του Πολωνικού κράτους, δημιουργησε μια ισχυρή βάση για μια διαρκή ειρήνη στην ανατολική Ευρώπη, δημιούργησε τις προϋποθέσεις για περαιτέρω ανάπτυξη και ενίσχυση της φιλίας μεταξύ Γερμανίας και ΕΣΣΔ. Στις 28 Σεπτεμβρη ο Πρόεδρος του Συμβουλίου των Λαϊκών Επιτρόπων της ΕΣΣΔ και Λαϊκός Επίτροπος Εξωτερικών σ. Β.Μ. Μολότοφ αντάλλαξε με το Γερμανό Υπουργό Εξωτερικών φον Ρίμπεντροπ επιστολές αναφορικά με την περαιτέρω ανάπτυξη των οικονομικών σχέσεων μεταξύ των δύο κρατών.

Μετά τη διάλυση του Πολωνικού κράτους η Γερμανία προσφέρθηκε στην Αγγλία και τη Γαλλία για τον τερματισμό του πολέμου. Η σοβιετική κυβέρνηση υποστήριξε την πρωτοβουλία της Γερμανίας. Όμως ούτε η Γερμανική προσφορά, ούτε η στάση της ΕΣΣΔ δεν βρήκαν απάντηση ούτε από την Αγγλία, ούτε από τη Γαλλία. Ο πόλεμος συνέχισε, προκαλώντας συντρίμμια, καταστροφές και δεινά σε όλους τους λαούς που οι οργανωτές του πολέμου έμπλεξαν σε αυτό το σφαγείο.

Το Σοβιετο-Γερμανικό σύμφωνο είχε τη μεγαλύτερη αξία στην ανάπτυξη της πολιτικής ειρήνης της Σοβιετικής Ένωσης για τη διασφάλιση των σοβιετικών συνόρων. Η Σοβιετική Ένωση, όταν υπήρχε ένας πόλεμος μεταξύ Αγγλίας και Γαλλίας, από τη μια, και Γερμανίας, από την άλλη, τήρησε θέση ουδετερότητας.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι το σοβιετογερμανικό σύμφωνο διευκόλυνε τη Σοβιετική Ένωση στη διατήρηση της ουδετερότητας, διευκόλυνε τη Σοβιετική Ένωση στην εφαρμογή της της πολιτικής της ειρήνης.

Από την άλλη, η ύπαρξη του σοβιετογερμανικού συμφώνου και, επίσης, η συνθήκη φιλίας και οριοθέτησης συνόρων μεταξύ Γερμανίας και ΕΣΣΔ, παρείχε στη Γερμανία μια εμπιστοσύνη στην κατάσταση ανατολικά.

Η ανάπτυξη της σοβιετογερμανικής φιλίας βρήκε μια έκφραση στην ενίσχυση και επέκταση των οικονομικών δεσμών μεταξύ των δύο κρατών. Ως αποτέλεσμα της δράσης της σοβιετικής οικονομικής αντιπροσωπείας που έφυγε για τη Γερμανία και της γερμανικής οικονομικής αντιπροσωπείας που ήρθε στην ΕΣΣΔ, οι διαπραγματεύσεις για την οικονομική συμφωνία η οποία υπογράφτηκε ολοκληρώθηκαν επιτυχώς στις 11 Φλεβάρη 1940. Αυτή η συμφωνία επέφερε μια πλατιά και αμοιβαία επωφελή ανάπτυξη του εμπορίου μεταξύ των δύο κρατών.

Ένας χρόνος έχει περάσει από τη στιγμή της σύναψης του σοβιετογερμανικού συμφώνου μη επίθεσης. Οι σοβιετογερμανικές σχέσεις, θεμελιωμένες σε νέα βάση, πέρασαν το τεστ με επιτυχία, αξιοσημείωτη, αφού αυτό το τεστ διεξήχθη σε μια κατάσταση εξαιρετικής έντασης, σε συνθήκες που προκαλούνται από την τεράστια κλίμακα του πολέμου, από την έντονη όξυνση των αντιθέσεων μεταξύ των μεγαλύτερων κρατών του καπιταλιστικού κόσμου, σε συνθήκες που επίκεινται νέες συγκρούσεις, σε συνθήκες σταθερών και επίμονων αποπειρών των γνωστών διεθνών στοιχείων να προκαλέσουν ρήγμα στις σοβιετογερμανικές σχέσεις.

Η αντοχή των σημερινών σοβιετογερμανικών σχέσεων οφείλεται στο ότι “η βάση των σοβιετογερμανικών σχέσεων φιλίας και καλής γειτονίας δεν θεμελιώνεται σε περιστασιακούς λόγους παροδικού πολιτικού χαρακτήρα, αλλά σε θεμελιώδη κρατικά συμφέροντα τόσο της ΕΣΣΔ όσο και της Γερμανίας” (Μολότοφ).

Το κείμενο στα αγγλικά:http://histdoc.net/history/godo1940.htm

Το κείμενο στα ρωσικά:http://histdoc.net/history/ru/godo1940.htm

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: