Γ. Π. Φράντσεφ – Οι πνευματικοί οπλοφόροι της ιμπεριαλιστικής αντίδρασης (Dewey, Hendel, Russell, Glover, Read, Brightman, Tillich κ.α.)

 

Η σύγχρονη αστική φιλοσοφία χαρακτηρίζεται από μια αφθονία από κάθε είδους ιδεαλιστικά ρεύματα και ρευματάκια «της μόδας». Αυτή όμως η αφθονία ρευμάτων είναι «μια τόσο ψεύτικη ταμπέλα για να καλύψει τη σαπίλα, όσο ψεύτικες είναι και οι ταμπέλες των ευρωπαϊκών αστικών κομμάτων» (Λένιν, Άπαντα, τ.23, σελ.175).

Yuri Pavlovic Franchev (1903 - 1969)

O Γιούρι Πάβλοβιτς Φράντσεφ (1903 – 1969)

Η μεταπολεμική περίοδος της εξέλιξης των κεφαλαιοκρατικών χωρών δε δημιούργησε κανένα βασικά νέο σύστημα ιδεολογίας που να διαφέρει ποιοτικά από τα παλιά που ξέρουμε. Οι μανιασμένες επιθέσεις ενάντια στον υλισμό, το κήρυγμα για το μυστικισμό και τον αγνωστικισμό του κόσμου, η άρνηση της νομοτέλειας στη φύση και στην κοινωνία, η δικαιολογία της αστικής κοινωνικής τάξης πραγμάτων και της έλλειψης κάθε ηθικής – αυτά τα χαρακτηριστικά της σύγχρονης αστικής φιλοσοφίας έχουν ήδη καθορισθεί από καιρό. Έχουν πέρα για πέρα ξεσκεπασθεί στα κλασικά έργα του Β.Ι. Λένιν (Υλισμός & Εμπειριοκριτικισμός) και του Ι.Β. Στάλιν (Αναρχισμός ή σοσιαλισμός;).

Τώρα, τα αντιδραστικά φιλοπόλεμα χαρακτηριστικά της αστικής φιλοσοφίας δυνάμωσαν απότομα. Η σύγχρονη αστική ιδεαλιστική φιλοσοφία βρίσκεται ολοκληρωτικά στην υπηρεσία της ιμπεριαλιστικής αντίδρασης και έχει την εντελώς καθαρά εκδηλωμένη αντισοβιετική της κατεύθυνση. Οι εκπρόσωποί της ξεσπαθώνουν φανερά για να καθυποτάξουν άμεσα τη φιλοσοφία στους πολιτικούς σκοπούς των τάξεων που κυβερνούν.

Το κύριο κέντρο της σύγχρονης αντιδραστικής φιλοσοφίας έχουν γίνει έξω από κάθε αμφιβολία οι Ενωμένες Πολιτείες της Αμερικής. Οι Ενωμένες Πολιτείες μπορούν να «καυχιόνται» για πολλούς εκπροσώπους της γερμανικής αντιδραστικής φιλοσοφίας που μεταφέρθηκαν στην Αμερική και για τους ντόπιους τους φωτοσβέστες, που αυτή τη στιγμή «δίνουν τον τόνο» σε όλο το διεθνές στρατόπεδο της αντιδραστικής φιλοσοφίας.

John Dewey (1859 - 1952)

O John Dewey (1859 – 1952)

Φτάνει για παράδειγμα να αναφέρουμε τη σχολή του αρκετά γνωστού Ντούη για να πεισθούμε πως παράλληλα με τις άλλες μορφές επέκτασης, οι Ενωμένες Πολιτείες εφαρμόζουν και την επέκταση της αντιδραστικής ιδεαλιστικής φιλοσοφίας. Ο Β.Ι. Λένιν στο κλασικό του έργο «Υλισμός & Εμπειριοκριτικισμός» ξεσκέπασε τη λεγόμενη θεωρία του πραγματισμού, που αρνείται την αντικειμενική αλήθεια, κάθε διαφορά ανάμεσα στην επιστήμη και τη θρησκεία. Αυτή η θεωρία, έτσι όπως την επεξεργάστηκε ο Τζων Ντούη, ονομάστηκε «φιλοσοφία του Ινστρουμενταλισμού». Ωστόσο, πίσω απ’ αυτή την «καινούργια» ετικέτα κρύβεται η παλιά, η προ πολλού ξεσκεπασμένη ιδέα των απολογητών του καπιταλισμού. Ολόκληρη η «σοφία» της θεωρίας του Ντούη συνίσταται στο ότι αρνείται την αντικειμενική αλήθεια και τις ιδέες τις θεωρεί σαν μέσα, που με τη βοήθειά τους συμβιβάζονται τελικά οι κοινωνικές αντιθέσεις μέσα στον αστικό κόσμο.

Στη μεταπολεμική εποχή, οι οπαδοί της ιδεαλιστικής φιλοσοφίας άρχισαν να προασπίζουν τις αρχές της «κοινωνικής αρμονίας». Δεν είναι δύσκολο να αντιληφθεί κανείς πως ο σκοπός που εξυπηρετεί αυτή η «φιλοσοφία» είναι να «πείσει» τις εργαζόμενες μάζες πως «οι ηθικές αξίες» του καπιταλισμού, όπως εκφράζεται ο καθηγητής του Πανεπιστημίου του Ουισκόνσιν Κάμπελ Χέρνεττ, είναι απόλυτες και αιώνιες.

Charles W. Hendel (1890 - 1982)

O Charles William Hendel (1890 – 1982)

Μερικοί φιλόσοφοι, όπως ο Τσαρλς Χέντελ (1), καθηγητής του Πανεπιστημίου, προτείνουν να διαιρεθεί η σύγχρονη αστική φιλοσοφία σε δύο μέρη: ένα «που πραγματεύεται τη θεμελίωση της κοινωνικής και πολιτικής ζωής και ένα άλλο που πραγματεύεται τη φιλοσοφία της επιστήμης και της γνώσης». Δηλαδή, κυνικά και απροκάλυπτα αναθέτουν στη σύγχρονη ιδεαλιστική φιλοσοφία το καθήκον να θεμελιώσει το ακαταμάχητο της κεφαλαιοκρατικής δουλείας και του ιμπεριαλιστικού επεκτατισμού. Άλλοι πάλι, για να καμουφλάρουν την άμεση σχέση που έχει η αστική φιλοσοφία με την πολιτική των αρχουσών τάξεων προσπαθούν να προπαγανδίσουν πέρα για πέρα την ψεύτικη «θεωρία» που λέει πως ο σύγχρονος ιδεαλισμός είναι τάχα άσχετος με την πολιτική και πως δεν έχει σχέση παρά μόνο με την εξέλιξη της φυσιογνωσίας. Μια τέτοια «θεωρία» υποστήριξε ένας εξέχων Άγγλος φιλόσοφος – ιδεαλιστής, ο Μπέρτραν Ράσσελ (2) που ισχυρίζεται πως πριν, η φιλοσοφία σχετιζόταν με την πολιτική, αλλά σήμερα σχετίζεται, τάχα, με τη φυσιογνωσία. «Αρχίζοντας από τα τέλη του μεσαίωνα – γράφει – λιγοστεύει αδιάκοπα ο κοινωνικός και πολιτικός ρόλος της φιλοσοφίας». Στην πραγματικότητα, η σχέση της φιλοσοφίας με την πολιτική υπήρχε πάντα, αλλά μέρος απ’ τους αστούς φιλοσόφους το ομολογούν και υπηρετούν αναφανδόν τις τάξεις των εκμεταλλευτών, ενώ άλλοι προσπαθούν με όλες τους τις δυνάμεις να καλύψουν αυτή τη σχέση ώστε να ξεγελάσουν τους ανθρώπους με την ψεύτικη ταμπέλα της «υπεράνω των τάξεων» θεωρίας τους.

Bertrand Russel (1872 - 1970)

Ο Μπέρτραντ Ράσσελ (1872 – 1970)

Ο πόλεμος τάραξε στο εξωτερικό τα πνεύματα εκατομμυρίων ανθρώπων, που ψάχνουν επίμονα να βρουν απάντηση στο ερώτημα με τι τρόπο μπορούν να γλυτώσουν από τη φρίκη των καταστρεπτικών, αιματηρών πολέμων, να καλυτερέψουν τη θέση των λαϊκών μαζών. Την απάντηση που δίνουν οι εκπρόσωποι της αστικής φιλοσοφίας σ’ αυτά τα προβλήματα που συγκλονίζουν τις λαϊκές μάζες, και το σημείο όπου φθάνει ο κυνισμός τους, το δείχνει η συζήτηση που έγινε πέρσι από τις στήλες του αγγλικού περιοδικού «World Review» (3), ανάμεσα στους κοινωνιολόγους Έντουαρντ Γκλόβερ και Χέρμπερτ Ριντ. Αυτός ο τελευταίος ξεσκιζόταν πως «το δημοκρατικό σύστημα που βασίζεται στην κυριαρχία της πλειοψηφίας, δίνει την προτεραιότητα στους σκοπούς της υλικής ευημερίας». Στην πάλη των μαζών για την καλυτέρευση της υλικής τους κατάστασης διέβλεπε το σπουδαιότερο «κίνδυνο που απειλή την εξέλιξη του πολιτισμού. Προπαγανδίζει φανταστικές ιδέες, δηλώνοντας πως η υλική ευημερία οδηγεί στον κόρο, την ανοία, την απάθεια και τελικά στην κατάπτωση».

Edward Glover (1888-1972)

O Edward Glover (1888-1972)

Ο συγγραφέας καταλήγει στο εξωφρενικό συμπέρασμα πως «η υλική εξασφάλιση καταστρέφει το κίνητρο και τη θέληση για τη ζωή». Σύμφωνα μ’ αυτή τη συνταγή «εν ονόματι της προόδου» οι λαοί πρέπει να κρατιούνται σε μια κατάσταση πρίνας. Και ακόμα, ο συγγραφέας ισχυρίζεται πως «τα κίνητρα και η θέληση για τη ζωή» δε συνταυτίζονται με την εξασφάλιση, πως η εξασφάλιση είναι λέει βλαβερή για τους λαούς, και πως σε καιρό ειρήνης, πρέπει να εξευρεθούν τίποτα «υποκατάστατα του πολέμου». «Και έτσι, χρειαζόμαστε μερικές αρχές πάλης και αντιζηλίας, ορισμένα υποκατάστατα του πολέμου σε καιρό ειρήνης». Να ποιες είναι οι φιλοσοφικές «ιδέες» των οπλοφόρων του κεφαλαίου, που προπαγανδίζονται κάτω απ’ τις συνθήκες της περίφημης δημοκρατίας στην Αγγλία.

by Rollie McKenna, bromide print

O Herbert Read (1893 – 1968)

Ο ιδεαλισμός σε όλες του τις ποικιλομορφίες, όπως και αν τον καμουφλάρουν, εκφράζει τα πιο αντιδραστικά συμφέροντα των ιμπεριαλιστικών κύκλων. Οι εκπρόσωποι τόσο του υποκειμενικού όσο και του αντικειμενικού ιδεαλισμού είτε προσπαθούν να υποκαταστήσουν τις αντικειμενικές νομοτέλειες της κοινωνικής ζωής με νουθεσίες «ειρηνιστικού πνεύματος», είτε απλώς αρνούνται την ύπαρξη της αντικειμενικής αλήθειας και δε θεωρούν πραγματικά παρά μόνο τα συναισθήματά τους.

Οι εκπρόσωποι του υποκειμενικού ιδεαλισμού, στηριζόμενοι στους ισχυρισμούς πως δεν υπάρχει αντικειμενική αλήθεια στον κόσμο, παρά μόνο διάφορες «σχετικές» αλήθειες, που εξαρτώνται απ’ τις απόψεις των ανθρώπων, αποδεικνύουν πως και ο φασισμός «είναι και αυτός με τον τρόπο του μια αλήθεια» και προπαγανδίζουν την απόλυτη έλλειψη αρχών στην πολιτική, παίρνοντας τη θέση της άμεσης υπεράσπισης του φασισμού. Ο πόλεμος απόδειξε όλη τη βδελυρότητα και την ατιμία των διάφορων πολιτικών θεωριών του «κατευνασμού» του φασίστα επιδρομέα, των θεωριών των «ειρηνοποιών» του Μονάχου, που βοηθούσαν το φασισμό να προετοιμάσει τον παγκόσμιο πόλεμο.

Οι εκπρόσωποι του αντικειμενικού ιδεαλισμού κάμουν έκκληση να επιστρέψουμε στην αναγνώριση των «απόλυτων», των «αιώνιων» και «αμετάβλητων» αξιών της αστικής ηθικής και πολιτικής.

Edgar Sheffield Brightman (1884-1953)

O Edgar Sheffield Brightman (1884-1953)

Για την ιμπεριαλιστική αντίδραση είναι εξαιρετικά βολικές οι ιδεαλιστικές εκείνες κατευθύνεις που προπαγανδίζουν την πίστη στα «αιώνια» και «αμετάβλητα» δόγματα του καπιταλισμού, που τη βοηθούν να θεμελιώσει την εσωτερική και εξωτερική της πολιτική. Οι αντιδραστικοί χρησιμοποιούν με προθυμία τις υπηρεσίες του Μπράιτμαν (4) που είναι επικεφαλής της αμερικανικής ιδεαλιστικής σχολής των λεγόμενων «περσοναλιστών». Ο Μπράιτμαν, στον τομέα της εσωτερικής πολιτικής κατά τη μεταπολεμική περίοδο, ξεσπαθώνει για μια «ειρηνική κοινωνική τάξη πραγμάτων», για την παραμέριση της ταξικής πάλης των εργαζομένων. Η επίλυση όλων των ζητημάτων της μεταπολεμικής κοινωνικής ζωής μπορεί να επιτευχθεί, κατά τη γνώμη του, με την απαρέγκλιτη εφαρμογή της θεωρίας «περί των ορίων της ελευθερίας μέσα στη φύση και στην κοινωνική τάξη πραγμάτων». Το σύνθημα για τον περιορισμό της ελευθερίας βρίσκει την έκφρασή του στην πολιτική ζωή της σύγχρονης Αμερικής με τους περιορισμούς που βάζει στη δράση των εργατικών οργανώσεων, των προοδευτικών πολιτικών ρευμάτων κλπ.

Ο Μπράιτμαν, παραπέρα, προπαγανδίζει πως «η κατάσταση θα ειρηνεύσει» στη σφαίρα των κοινωνικών σχέσεων όταν οι εργαζόμενοι παραιτηθούν από κάθε ιδέα σχετικά με την αναδιάρθρωση των πραγματικών κοινωνικών σχέσεων και, χάνοντας το ενδιαφέρον για τα εγκόσμια, συγκεντρώσουν όλη τους την προσοχή στις «πνευματικές αξίες». «Μια τέτοια ειρήνη – κηρύττει ο Μπράιτμαν – θα ριζώσει όταν οι άνθρωποι δουν πως η απεριόριστη άνοδος είναι δυνατή στο άτομο μόνο στη σφαίρα των πνευματικών αξιών και όχι στη σφαίρα της οικονομικής ευημερίας». Να ποια είναι η αμερικάνικη έκδοση «της φιλοσοφίας» που καλεί τις λαϊκές μάζες να συμμορφωθούν με τις πιο βαθιές κοινωνικοοικονομικές αντιθέσεις του αστικού κόσμου.

George Thomas White Patrick (1857 - 1949)

Ο George Thomas White Patrick (1857 – 1949)

Οι ιδεαλιστές προσπαθούν να θεμελιώσουν φιλοσοφικά και την εξωτερική επιθετική πολιτική του αμερικάνικου ιμπεριαλισμού. Ο Τζωρτζ Τόμας (5) στο άρθρο «Η φιλοσοφική θεμελίωση του κόσμου», προπαγανδίζει πως για να επιτευχθεί μια μακρόχρονη ειρήνη, είναι πρώτα απαραίτητο να επιτευχθεί η «πνευματική ενότητα» της ανθρωπότητας που σήμερα διαιρείται σε διάφορες εθνικές και κοινωνικές ομάδες. Και για να επιτευχθεί μια τέτοια «ενότητα», κατά τη γνώμη του, δε μπορεί να βοηθήσει παρά μόνο η ιδεαλιστική φιλοσοφία και η θρησκεία. Ένας άλλος Αμερικάνος φιλόσοφος – ιδεαλιστής, ο Π. Τίλλιχ (6), δηλώνει επίσης πως «χωρίς μια πνευματική αρχή που ενώνει, η πολιτική και οικονομική ενότητα του κόσμου είναι ακατόρθωτη».

Αυτή η προπαγάνδα έχει σκοπό να τραβήξει την προσοχή των εργαζόμενων μαζών από τα τόσο σοβαρά καθήκοντα του αγώνα για την ειρήνη που διεξάγεται ενάντια στους εμπρηστές του πολέμου. Η θεωρία για «την πνευματική ενότητα», την «πνευματική ενοποίηση», είναι μια απροκάλυπτη προσπάθεια να δικαιολογηθεί φιλοσοφικά, «επιστημονικά», η επιδρομή, η επέμβαση στα εσωτερικά των άλλων χωρών, να υποστηριχθούν τα πιο αντιδραστικά στοιχεία σε όλο τον κόσμο, και να καταπολεμηθούν οι δημοκρατικές και προοδευτικές δυνάμεις.

Paul Tillich (1886–1965)

Ο Paul Tillich  (1886–1965)

Οι «θεωρίες» των αμερικάνων φιλόσοφων – ιδεαλιστών για το απαραίτητο της «πνευματικής ενοποίησης» του κόσμου είναι η ιδεολογική δικαιολογία για τις τάσεις που έχει ο αμερικάνικος ιμπεριαλισμός να επικρατήσει πάνω σ’ άλλους λαούς, είναι η φιλοσοφική θεμελίωση των περιώνυμων συνταγών των ιμπεριαλιστών για τη δημιουργία των «Ενωμένων Πολιτειών της Ευρώπης», του «διεθνούς κράτους» με επικεφαλής το μονοπωλιακό κεφάλαιο των Ενωμένων Πολιτειών.

Στην πορεία του δεύτερου παγκόσμιου πολέμου, που απ’ την αρχή απόκτησε χαρακτήρα ενός αντιφασιστικού, απελευθερωτικού πολέμου, ένα μέρος απ’ τους δημοκρατικούς, προοδευτικούς διανοούμενους του εξωτερικού πλησίασε τις εργαζόμενες μάζες, που αγωνίσθηκαν ενάντια στο φασισμό. Η σύγχρονη ιμπεριαλιστική αντίδραση έχει κάθε συμφέρον να αποσυνθέσει το προοδευτικό κίνημα, να αποσπάσει αυτά τα στρώματα των διανοουμένων απ’ τους εργαζόμενους. Σ’αυτό τη βοηθούν διάφορα ιδεαλιστικά ρεύματα που κηρύττουν τον υποκειμενισμό και τον αστικό ατομικισμό. Πολλά απ’ αυτά τρέφουν τους διανοούμενους του εξωτερικού με παραμύθια για το ότι η κοινωνία διαιρείται σε «μεμονωμένους ήρωες» και σε «αδρανή μάζα», που δεν είναι, λέει, ικανή για μια ιστορική δημιουργία.

Οι εκπρόσωποι των ιδεαλιστικών ρευμάτων στη σύγχρονη αστική φιλοσοφία προσπαθούν να εμπνεύσουν τη δυσπιστία για την υπόθεση των προοδευτικών δυνάμεων, να δηλητηριάσουν τη συνείδηση των εργαζομένων με το φαρμάκι της αμφιβολίας και του μηδενισμού. Οι απόστολοι αυτών των ιδεών της αντίδρασης έχουν στη διάθεσή τους τη λογοτεχνία, τον κινηματογράφο, το ραδιόφωνο. Αυτές τις ιδέες του σύγχρονου ιδεαλισμού δεν τις χρησιμοποιούν μόνο οι εξ επαγγέλματος φιλόσοφοι, διαδίδονται με τα πιο ποικιλόμορφα μέσα, για να κάνουν να παραλύσει η θέληση των μαζών για την πάλη. Είναι γεμάτος απ’ αυτές ο σύγχρονος αστικός πολιτισμός, αυτές είναι εκείνο που χαρακτηρίζει το μαρασμό του.

Ωστόσο, όλες οι προσπάθειες των ιδεολόγων του ιμπεριαλισμού να κάνουν τις εργαζόμενες μάζες να υποταχθούν και να συμβιβασθούν είναι εκ των προτέρων καταδικασμένες να αποτύχουν. Πολλοί λαοί της Ευρώπης έχουν θετικά μπει στον προοδευτικό δρόμο της οικοδόμησης των νέων δημοκρατικών μορφών της ζωής. Η νομοτέλεια αυτού του δρόμου γίνεται όλο και πιο εξόφθαλμη. Η μεγάλη αλήθεια των κομμουνιστικών ιδεών και του σοσιαλιστικού καθεστώτος, που βάσταξαν νικηφόρα σε όλες τις σκληρές δοκιμασίες του πολέμου, γίνεται πια κτήμα των πλατιών μαζών των εργαζομένων στο εξωτερικό. Κάτω απ’ αυτές τις συνθήκες, οι υπερασπιστές του ιμπεριαλισμού δυσκολεύονται ολοένα και περισσότερο στην ανάπτυξη της αποσυνθετικής τους προπαγάνδας.

Η μπολσεβίκικη κομματικότητα στη φιλοσοφία συνίσταται στο να ξεσκεπάζει ακούραστα την αντιδραστική και ιμπεριαλιστική ουσία της σύγχρονης αστικής φιλοσοφίας, να βοηθεί τις προοδευτικές δυνάμεις στην πάλη τους ενάντια στις διάφορες εκδηλώσεις της ιδεολογίας της ιμπεριαλιστικής αντίδρασης.

Μετάφραση από τα ρώσικα: Μ.Ι.

Σημειώσεις

  • Charles Hendel: Agenda for Philosophers, 1943, σ.182
  • Β. Russel: Philosophy of the 20th Century, New York, 1943, σ. 225.
  • Edward Glover .Zest or Apathy : A Psychological Enquiry Into the Nature of Incentive, World Review, 33, Jan. 1946. Herbert Read “The Imprudentism”, World Review, September 1945, σ. 36.
  • Ε. Brightham: Philosophical Ideasand Enduring Peace,” in Approaches to World Peace, New York, σ. 552.
  • Thomas “Philosophical Foundation for Peace” Approaches to World Peace, New York, 1944, σ. 700
  • Paul Tillich, στο ίδιο, σ.684

Πηγή: Εφημερίδα  «Πράβντα», 25 Μάη 1947

Μεταφράστηκε στα ελληνικά και δημοσιεύτηκε στο δισεβδομαδιαίο περιοδικό «Μόρφωση», όργανο της κεντρικής επιτροπής του Κομμουνιστικού Κόμματος Ελλάδας στο τεύχος 25/08/1947, σ.σ. 301-304

Advertisements

Tagged: , , , , , , , , , , , , , , ,

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: