Φιλοσοφία, Αξίες και Επαναστατική Πρακτική

 

Κομμουνιστικό Κόμμα Εργασίας (PCT) της Δομινικανής Δημοκρατίας

Όπως η φιλοσοφία βρίσκει το υλικό της όπλο στο προλεταριάτο, έτσι και το προλεταριάτο βρίσκει το πνευματικό του όπλο στη φιλοσοφία…

Κεφαλή αυτής της χειραφέτησης είναι η φιλοσοφία, η καρδιά της το προλεταριάτο…” (Καρλ Μαρξ, Συμβολή στην κριτική της φιλοσοφίας του Δικαίου του Χέγκελ, 1844)

Φιλοσοφία; Σε αυτές τις εποχές όπου η θεωρία, η σκέψη και ο συλλογισμός δεν βρίσκουν σχεδόν καθόλου χώρο στη συνείδησή μας, και ο χώρος είναι γεμάτος από πραγματισμό και τις ανάγκες της στιγμής;

Ναι. Η φιλοσοφία είναι απαραίτητη στην πολιτική, προκειμένου να ερμηνεύει και να μετασχηματίζει κανείς την πραγματικότητα, καθώς και να σφυρηλατεί επαναστατική συνείδηση, αξίες και πρακτική.

Ποια είναι η στάση των αγωνιστών της αριστεράς σε άλλες χώρες έναντι της φιλοσοφίας; Δεν γνωρίζουμε. Όμως γνωρίζουμε ότι στη Δομινικανή Δημοκρατία σήμερα δεν είναι σύνηθες να προσφεύγουμε στη φιλοσοφία για να ερμηνεύσουμε και να εξηγήσουμε την πραγματικότητα της κοινωνίας ή της φύσης, ή στο επίπεδο της σκέψης και των ιδεών.

Πέρα από ένα μικρό κύκλο διανοουμένων, η σχέση μεταξύ πολιτικής και φιλοσοφίας αγνοείται, όταν δεν στιγματίζεται με τους χειρότερους όρους. Ο πραγματισμός είναι η κυρίαρχη στάση, και όταν κάποιος τηρεί αποστάσεις από αυτη την πρακτική και προσπαθεί να εξηγήσει θέσεις με φιλοσοφικά εργαλεία, κατηγορείται ότι “φιλοσοφίζει”, ότι περίπου διστάζει να πάρει θέση αντί να “μπαίνει στο ψητό”. Στη Δομινικανή Δημοκρατία ο φιλόσοφος θεωρείται ένας ερασιτέχνης, ένας αργόσχολος.

Το πιο αρνητικό πράγμα από αυτό είναι ότι επιδρά στην Αριστερά, σε όλες της τις τάσεις: όταν αυτό το πολιτικό ρεύμα θα έπρεπε να είναι το πλέον προσηλωμένο στην εκκίνηση από φιλοσοφικές γενικεύσεις όταν θέλει να ερμηνεύσει και να αιτιολογήσει την πραγματικότητα, δίνοντας έτσι σφρίγος στην επαναστατική πολιτική δραστηριότητα.

Η ελλειπής ανάπτυξη της Αριστεράς στη Δομινικανή Δημοκρατία οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην απομάκρυνση από τη θεωρία, ιδιαίτερα από το 1978 και έκτοτε. Με όλη αυτή την άνιση σπατάλη ηθικής, θυσίας και καθετότητας στο να προβεί σε συμβιβασμούς ενίοτε επικίνδυνους, κάνει το λάθος να είναι περισσότερο συναισθηματική παρά ορθολογική: να κάνει πολιτική “με το αυτί”, όπως οι μουσικοί που παίζουν ένα όργανο χωρίς να μπορούν να ερμηνεύσουν μια μελωδία διαβάζοντας νότες. Δηλαδή, είναι πολιτικοί που δεν μπορούν να ερμηνεύσουν γεγονότα βάσει νόμων και κατηγοριών ανάλυσης που υπάρχουν στη φιλοσοφία ως γενική επιστήμη, και σε διάφορες ειδικότερες επιστήμες όπως η ιστορία, η κοινωνιολογία, η οικονομία, ακόμα και η πολιτική επιστήμη, μεταξύ άλλων, οι οποίες παρέχουν μέσα για να αντιλαμβανόμαστε την πραγματικότητα σε όλες της τις λεπτομέρειες και, συνεπώς, να βοηθούμε στην ανάπτυξη μιας πολιτικής σκέψης και θέσης.

Η γενιά των επαναστατών που διαμορφώθηκε και αναπτύχτηκε μεταξύ της επανάστασης του Απρίλη του 1965 και του 1978 ενδιαφερόταν πολύ για τη γενική μελέτη της φιλοσοφίας και της θεωρίας. Σχεδόν κάθε τι που έλαβε χώρα σε εθνικό και διεθνές επίπεδο εκείνη την περίοδο αποτελούσε αντικείμενο μακρών και έντονων συζητήσεων σε εφημερίδες, περιοδικά και συνελεύσεις, όπου διατυπώνονταν θέσεις βασισμένες σε φιλοσοφικές ερμηνείες.

Κι αν πράγματι ισχύει πως οι περισσότερες από αυτές τις συζητήσεις βασίζονταν σε θεωρητικές γενικεύσεις από πραγματικότητες διαφορετικές της δικής μας (από την Κίνα και από τη Σοβιετική Ένωση), και πως αυτό έφερε και σπόρους της διάσπασης, όπως και εσφαλμένη κατανόηση των καθηκόντων που είχαμε σε εθνικό επίπεδο, και πάλι θα πρέπει κανείς να επισημαίνει την έγνοια των αγωνιστών της περιόδου εκείνης για τη θεωρία.

Αυτή η αποσύνδεση από τη θεωρία, μαζί με τις διασπάσεις, τη δράση του εχθρού και την επιβολή αντι-αξιών, διέλυσαν την οργανωμένη πάλη.

Υπάρχει Αριστερά στη Δομινικανή Δημοκρατία; Φυσικά. Και είναι πολυάριθμη. Εκφράζεται σε διάφορες ομάδες διαφορετικών επιπέδων ανάπτυξης. Βρίσκεται στα αισθήματα πολλών ανθρώπων διάσπαρτων στην κοινωνία. Η με κάποιο τρόπο συγκρότησή της και η θέση της σε κίνηση είναι το πιο σημαντικό καθήκον: δύσκολο, αλλά αναγκαίο. Δεν είναι εύκολο. Αλλά είναι απαραίτητο. Η οικοδόμηση του πλατύτερου δυνατού αριστερού κινήματος που να μπορεί να δράσει, τουλάχιστον, ως μια κοινότητα ιδεών και σκοπών προς μια κατεύθυνση αποτελεί προτεραιότητα. Και για αυτό, το ζήτημα της επίτευξης ενότητας σκέψης είναι ζωτικής σημασίας. Όσοι από εμάς βαδίζουμε προς μια κοινότητα σκέψης θα μπορούσαμε να συμβάλουμε περισσότερο στην ανάκαμψη της Αριστεράς ως πολιτικής δύναμης.

Η φιλοσοφία είναι σημαντική σε αυτά τα ζητήματα, ως επιστήμη που μας παρέχει τα εργαλεία ανάλυσης, και μας παρέχει αξίες και σκέψεις που θεμελιώνουν μια πρόταση για επαναστατική αλλαγή.

ΙΙ. Συνείδηση και αξίες

Παντού όπου η αστική τάξη ήρθε στην εξουσία, κατέστρεψε όλες τις φεουδαρχικές, πατριαρχικές και ειδυλλιακές σχέσεις. Έσπασε χωρίς οίκτο τους πολυποίκιλους φεουδαρχικούς δεσμούς που συνδέανε τον άνθρωπο με τους φυσικούς ανώτερούς του και δεν άφησε κανέναν άλλο δεσμό ανάμεσα σε άνθρωπο και σε άνθρωπο, εκτός από το γυμνό συμφέρον, από την αναίσθητη «πληρωμή τοις μετρητοίς». Έπνιξε στα παγωμένα νερά του εγωιστικού υπολογισμού τα ιερά ρίγη του ευλαβικού ρεμβασμού, του ιπποτικού ενθουσιασμού, της μικροαστικής μελαγχολίας.

Μετέτρεψε την προσωπική αξιοπρέπεια σε ανταλλακτική αξία (…)

Το γιατρό, τo νομικό, τov παπά, τον ποιητή, τον άνθρωπο της επιστήμης, τους μετέτρεψε σε μισθωτούς εργάτες της.” (Μαρξ & Ένγκελς, Το Μανιφέστο του Κομμουνιστικού Κόμματος, 1848)

Θα πρέπει να σημειωθεί ότι συχνά συμβαίνει, μεταξύ όσων από εμάς θεωρούμε εαυτόν συνεπή μαρξιστή-λενινιστή, και επομένως, υλιστή, να δίνουμε τόση πολύ έμφαση στην πρωτοκαθεδρία του υλικού έναντι του πνευματικού, ώστε να κάνουμε τα πράγματα να φαίνονται ωσαν μόνο η πρώτη διάσταση να υπάρχει ή να είναι σημαντική, και δεν αποδίδουμε καμία αξία στη δεύτερη. Συχνά συγχέουμε, εσφαλμένα, το πνευματικό με το θρησκευτικό: όπως η θρησκεία, η οποία, καθώς βασίζεται στον ιδεαλισμό, αντιλαμβάνεται και παρουσιάζει την πνευματική διάσταση ως ουσιαστική, ανώτερη της υλικής, και έτσι η πνευματικότητα φέρεται ως ισοδύναμη ή συγχέεται με τη θρησκευτικότητα.

Οι μαρξιστές επαναστάτες πολιτικοί αγωνιστές υιοθετούν το συμπέρασμα ότι η υλική διάσταση προηγείται της πνευματικής, όμως πρέπει να αποδίδουν τη δέουσα σημασία στη δεύτερη: είναι το ίδιο πράγμα με το να λέμε ότι πρέπει να αναδεικνύεται η σημασία της συνείδησης και των αξιών.

Οι αξίες εντάσσονται στον τομέα της ιδεολογίας: είναι προσανατολισμοί, τρόποι ζωής και σκοποί που τα ανθρώπινα όντα δίνουμε στις ζωές μας υπό συγκεκριμένες κοινωνικές και ιστορικές συνθήκες.

Τα ηθικά χαρίσματα του κομμουνιστή δεν εμφανίζονται μόνο με το θρίαμβο της κομμουνιστικής κοινωνίας: πρέπει, ή θα έπρεπε, να εκδηλώνονται από τη στιγμή που κάποιος συνειδητοποιεί την ανάγκη να βάλει τον εαυτό του σε μια θέση αντίθετη με τις αξίες που οι άρχουσες τάξεις όλο και πιο πολύ επιβάλλουν και οι οποίες καθίστανται εγγυητές των συμφερόντων της εκμετάλλευσης και της κυριαρχίας.

Τα κομμουνιστικά και επαναστατικά κόμματα υποτίθεται ότι υιοθετούν ένα μοντέλο συμβολικό, ένα προσχέδιο του πώς θέλουν να οργανώσουν την κοινωνία: προεικονίζουν την κοινωνία που προτείνουν με τα ιδανικά και τις αξίες τους, με τις οργανωτικές τους μορφές, με τους τρόπους με τους οποιους τα μέλη τους αλληλοσχετίζονται και με τον τρόπο με τον οποίο λαμβάνουν αποφάσεις. Επομένως, όταν τα μέλη αποκτούν τη συνείδηση και τη θέληση να αναλάβουν το καθήκον της οικοδόμησης αυτής της κοινωνίας, τα μέλη αυτών των κομμάτων πρέπει να υιοθετούν μια δράση και μια συμπεριφορά συνεπή με τα ιδανικά της κοινωνίας που κηρύσσουν.

Φυσικά, εδώ δεν πρόκειται για μια ξαφνική αλλαγή στη ζωή τους και για έναν εύκολο δρόμο. Το βάρος των κοινωνικών παραδόσεων και η προπαγάνδα του συστήματος θα παρεμβαίνουν συνεχώς και παντού για να μπλοκάρουν την πιθανότητα άνθρωποι να παλεύουν ενάντια στις αντι-αξίες που τους έχουν επιβληθεί (και είναι κυρίαρχες) και να αποδεικνύουν με λόγια και με έργα ότι ένας νέος άνθρωπος είναι εφικτός.

Πρόκειται για μια σκληρή πάλη, στην οποία η γνώση των αιτιών που δημιουργούν τα γενικά προβλήματα στην κοινωνία, η συνείδηση που προκύπτει από αυτό, και η ιδεολογία με τις αντίστοιχες αξίες της, ενώνονται με τη θέληση των αγωνιστών να αντισταθούν στις αχρειότητες της άρχουσας ιδεολογίας.

Ο μαρξισμός-λενινισμός είναι μια ολοκληρωμένη επιστήμη που αναλύει μια διαλεκτική σχέση μεταξύ πράξης, γνώσης, συνείδησης και αξιών. Η πράξη, στην κοινωνική παραγωγή, στην ταξική πάλη ή ακόμα και στην επιστημονική έρευνα, είναι η πηγή της γνώσης και, επομένως, είναι ο δρόμος για την επιστήμη, και με αυτό, ξανά, για την πράξη.

Είναι ο δρόμος με τον οποίο οι άνθρωποι αποκτούν συνείδηση του “γιατί” υπάρχουν τα προβλήματα, καθώς και του “πώς” να τα ξεπεράσουν.

Για το μαρξισμό-λενινισμό, το νόημα των αξιών καθορίζεται από τις πηγές που παράγουν γνώση. Ας τις επαναλάβουμε: 1) η πάλη για την υλική επιβίωση, η κοινωνική παραγωγή, γενικά. 2) η ταξική πάλη στις διαφορετικές της μορφές και 3) η επιστημονική έρευνα.

Δεν μπορεί κανείς να δημιουργήσει αξίες χωρίς γνώσεις, γιατί είναι αυτές που μας επιτρέπουν να αντιλαμβανόμαστε την πραγματικότητα, τις αιτίες των προβλημάτων, και να κρατήσουμε μια στάση για να τις ξεπεράσουμε. Οι αξίες αποτελούν τμήμα αυτής της στάσης.

Κάποιος είναι εγωιστής ή αλληλέγγυος ανάλογα με τη θέση που υιοθετεί στη ζωή και στις κοινωνικές και πολιτικές διαδικασίες.

Η βασική παραδοχή που ο μαρξισμός-λενινισμός θέτει για την αποδοχή ενός συστήματος αξιών είναι το ότι η κοινωνία πρέπει και είναι δυνατό να μετασχηματιστεί. Αυτό το “πρέπει να μετασχηματιστεί” προτείνει αξίες για τους αγωνιστές οι οποίες ακριβώς αντιπαρατίθενται σε όσες είναι κυρίαρχες στην κοινωνία και πρέπει να ξεπεραστούν.

Η κοινωνία που “πρέπει να μετασχηματιστεί” βασίζεται σε συγκεκριμένες αξίες που τη δικαιολογούν, που την παρουσιάζουν ως απαραίτητη: το μόττο ότι “κάθε άτομο είναι αυτοσκοπός”, κοινό στο έργο του Μίλτος Φρίντμαν των Chicago Boys, τροφή του ατομισμού, κύρια εκδήλωση αστικής ιδεολογίας και υπαρκτή στο ν-οστό βαθμό στις νεοφιλελεύθερες πολιτικές, είναι μια αξία (ή, μάλλον, μια αντι-αξία) της καπιταλιστικής κοινωνίας.

Ο καταναλωτισμός, ο ηδονισμός, η επιδίωξη ατομικού οφέλους και άλλες αχρειότητες είναι στοιχεία της αυτοκρατορίας της αγοράς σε αυτή την κοινωνία.

Το συμπέρασμα ότι η κοινωνία “πρέπει να μετασχηματιστεί” που δίνει η μαρξιστική επιστήμη βάσει της γνώσης της καπιταλιστικής κοινωνίας, προτείνει κάποιες συγκρουόμενες αξίες με εκείνες αυτής της κοινωνίας. Ο ατομισμός, ο οποίος, αξίζει να το επαναλάβουμε, είναι το κύριο στίγμα της αστικής ιδεολογίας και αξιών, δεν μπορεί να επικρατεί στους αγωνιστές που προτείνουν την ανατροπή του καπιταλισμού: πρέπει να παλεύουν ενάντια σε αυτή την αχρειότητα. Και το κόμμα ή η οργάνωση, ως συλλογικότητα που προεικονίζει τη νέα κοινωνία, πρέπει να παρέχει μια εκπαίδευση και ατμόσφαιρα εχθρική στον ατομισμό.

Η πρόταση ότι “η κοινωνία μπορεί να μετασχηματιστεί” θέτει επίσης διάφορες απαιτητικές αξίες, ένα πνεύμα, μια διάθεση και ένα γενικό προσανατολισμό που, όταν μεταφράζονται σε έργα, μπορούν να μειώσουν την ισχύ του συστήματος.

Η πρακτική των πύρινων λόγων ενάντια στο καπιταλιστικό σύστημα και τους επικεφαλής του, δίχως την απάρνηση οποιασδήποτε ευκολίας που αυτό το σύστημα συχνά παρέχει είναι μια πλήρης διαστροφή. Χωρίς την απάρνηση καποιων ευκολιών και ανέσεων, χωρίς σκληρή δουλειά, δεν μπορούμε να διανοούμαστε την επανάσταση. Μια απλή ζωή και σκληρή δουλειά είναι αξίες που πρέπει να διακρίνουν τον επαναστάτη αγωνιστή που θέλει να κάνει την επανάσταση.

Αυτός που αφιερώνει στην επανάσταση μόνο ό,τι του απομένει, δεν δίνει τίποτα. Δεν πρέπει να καλούμε σε θυσίες ή μαζοχιστική δραστηριότητα επιδιώκοντάς τη χωρίς να χρειάζεται: αλλά πρέπει να είμαστε διατεθειμένοι να κάνουμε θυσίες. Η αποφασιστικότητα να αγωνιστούμε ή να παλέψουμε ενάντια στο ρεύμα των αξιών των άρχουσων τάξεων περιλαμβάνει και ένα επίπεδο θυσιών.

ΙΙΙ. Οι άνθρωποι δεν γεννιούνται εμφορούμενοι με ατομισμό ή αντι-αξίες

Ο ατομισμός δεν είναι κάτι το έμφυτο στα ανθρώπινα όντα, όπως ισχυρίζονται διάφοροι φιλόσοφοι, από τον Αριστοτέλη ως το Χομπς. Ο τελευταίος έλεγε ότι ο άνθρωπος είναι εγωιστής και κακός από τη φύση του, αρνούμενος έτσι την κοινωνική και ιστορική διάσταση των ανθρώπινων όντων.

Η 6η Θέση του Καρλ Μαρξ για το Φόυερμπαχ αντιτίθεται σε μια τέτοια άποψη. Ο Μαρξ απορρίπτει το Φόυερμπαχ, ο οποίος θεωρεί το ανθρώπινο ον ως κάτι το αφηρημένο, απομονωμένο από τα κοινωνικά ιστορικά προτσές: θεωρεί ότι η “ανθρώπινη φύση” είναι το αποτέλεσμα αυτού του ιστορικού και κοινωνικού προτσές. Τα ανθρώπινα όντα δεν γεννιούνται ούτε “καλά”, ούτε “κακά”: αντίθετα, η προσωπικότητα και οι δραστηριότητές τους διαμορφώνονται στην κοινωνία, όπως και οι αξίες που υπάρχουν στην οικογένεια. Και η οικογένεια, με τη σειρά της, επηρεάζεται από το σύνολο της κοινωνίας, σε μια μακρά διαδικασία.

Να γιατί οι κομμουνιστές ή οι επαναστάτες αγωνιστές που εμφορούνται από ατομισμό και όλες τις συνέπειές του είναι άνθρωποι που δεν γνωρίζουν ή δεν μπορούν να ξεπεράσουν την κυριαρχία των άρχουσων τάξεων. Έχει λεχθεί ότι η πάλη ενάντια σε αυτές τις αξίες είναι σκληρή: δεν είναι κάτι το εύκολο που μπορεί κανείς να επιλύσει απλώς και μόνο με όρκους. Γιατί οι αντι-αξίες υπάρχουν σε καθε πράγμα και παντού, και ο ιμπεριαλισμός έχει δώσει ειδική προσοχή στο πώς να τις επιβάλλει και, φυσικά, έχει πολλά μέσα, από το σχολείο και τα πανεπιστήμια, ως τις εκκλησίες και τους ψεύτικους ήρωες των ταινιών και του επαγγελματικού αθλητισμού που έχουν μετατραπεί σε εμπόρευμα και παράδειγμα προς μίμηση. Επισης, βασίζονται στα ΜΜΕ για να προωθούνται με αμέτρητους τρόπους καθημερινά.

Η κύρια επιτυχία του καπιταλισμού έγκειται στο ότι έχει κάνει σχεδόν όλη την κοινωνία να αποδέχεται τις αντι-αξίες του ως κατάλληλες και φυσιολογικές.

Η κύρια πρόκληση των σχολών κατάρτισης και της γενικής προπαγάνδας των κομμουνιστικών και επαναστατικών κομμάτων και οργανώσεων συνίσταται στο να διαβρώνουν επαρκώς αυτές τις αξίες στα μυαλά των ίδιων τους των μελών. Γιατί αν οι αγωνιστές δεν είναι πεπεισμένοι για την ορθότητα των αρχών και των θέσεών τους, δεν μπορούν να πείσουν κανέναν, και δεν μπορούν να συμβάλλουν επαρκώς στην ήττα του ιμπεριαλισμού και της αστικής τάξης. Νικά όποιος πείθει και πείθει όποιος είναι ο ίδιος πεπεισμένος.

Σήμερα, το παράδειγμα ζωής και αγωνιστικότητας είναι ζωτικής σημασίας για να επισημανθεί ο δρόμος για την αλλαγή αξιών και για να αποκατασταθεί το καλό στοιχείο της πολιτικής, ως δυνατότητας να υπάρχει μια δημόσια οντότητα υπέρ της πλειοψηφίας του λαού: αυτό, με τη σειρά του, θα είναι σημαντικό, στην προσπάθεια να ξαναγίνει η Αριστερά μια πολιτική δύναμη ικανή να ανταγωνίζεται, να κερδίζει και να ασκεί εξουσία, πέρα από το να είναι απλώς μια αποθήκη καλών προθέσεων.

Έτσι έχουν τα πράγματα για τη μελέτη της φιλοσοφίας, η οποία, όπως επισημάνθηκε προηγουμένως, είναι η δυνατότητα γνώσης αιτιών, δημουργίας αξιών και καθοδήγησης της πάλης για τον επαναστατικό μετασχηματισμό της κοινωνίας. Η μελέτη της φιλοσοφίας είναι, συνεπώς, μια επαναστατική πρακτική.

Μάρτης 2015

Περιοδικό “Ενότητα & Πάλη”, τ. 30, Απρίλης 2015, όργανο της Διεθνούς Συνδιάσκεψης Μαρξιστικών – Λενινιστικών Κομμάτων και Οργανώσεων

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: