Pierre Bauby: Οι “παραλείψεις” του Αλέν Τουρέν

Σημείωση parapoda: Οι ιδέες του Αλέν Τουρέν δεν είναι νέες και δεν έχουν απήχηση μόνο σε ένα δεξιό σοσιαλδημοκρατικό κοινό στην Ελλάδα και τη Δυτική Ευρώπη που θέλει να δικαιολογήσει τις πρακτικές του. Έχει διεισδύσει και σε ένα κοινό που στην Ελλάδα αυτοαποκαλείται αριστερό. Η ταξική “ουδετεροποίηση” φαινομένων έμφυτων στην καπιταλιστική κοινωνία, ο άκρατος εκθειασμός και ταξική “ουδετεροποίηση” του τεχνοκρατισμού, η απόρριψη της κεντρικότητας όχι μόνο της εργατικής τάξης, αλλά και της κεντρικότητας της ίδιας της παραγωγικής διαδικασίας, ο πρωτόγονος αντισοσιαλισμός, αποτελούν απόψεις που ακόμα ταλανίζουν ιδιαίτερα ανένταχτους ανθρώπους που νιώθουν αριστεροί, αλλά και άτομα που έχουν κατσικωθεί σε θέσεις-κλειδιά διαφόρων αριστερών συλλογικοτήτων, και πλασάρουν αυτά τα ιδεολογήματα ως κάτι το νέο και σύμφυτο με την αριστερά στον 21ο αιώνα. Ίδιον των τελευταίων είναι και η επιμονή του Τουρέν (όπως και άλλων “από καθ’έδρας” φλύαρων περί κινημάτων καθηγητάδων) να επαναλαμβάνει ισχυρισμούς χωρίς την παραμικρή τεκμηρίωση. Σαφώς, η κριτική του Pierre Bauby εμφορείται και από τις αντιλήψεις του κόμματός του (το γαλλικό Μαρξιστικό Λενινιστικό Κομμουνιστικό Κόμμα – PCML) την περίοδο εκείνη (π.χ. άκρατος εκθειασμός της επαναστατικότητας του Τρίτου Κόσμου). Ωστόσο, παραμένει γεγονός πως εκφράσεις του Τουρέν που φαίνονται με μια πρώτη ματιά πως επαληθεύτηκαν δεκαετίες μετά, παραμένουν εσφαλμένες καθώς το πλαίσιό τους είναι λάθος (ή, μάλλον, αταξικό).

***

b4b93cc4-7807-11dd-a8fc-9fb6727b67ac

O Αλέν Τουρέν

Ο σοσιαλισμός είναι νεκρός. Η λέξη φιγουράρει παντού (…) όμως είναι κενή νοήματος. Εκτός κι αν με αυτή εννοούμε μια τεράστια οικογένεια απολυταρχικών κρατών”. Ήδη από τις τρεις πρώτες φράσεις του νέου βιβλίου του Αλέν Τουρέν “Μετά το σοσιαλισμό”, η ουσία έχει λεχθεί, ο σκοπός του έργου έχει αποσαφηνιστεί.

Ισχυρίζεται ότι “ο σοσιαλισμός τελείωσε το Σεπτέμβρη του 1977” (οπότε και υπήρξε η ρήξη στην ενότητα της αριστεράς[σ.parapoda:Σοσιαλιστικού και Κομμουνιστικού Κόμματος. Στη Γαλλία θεωρείται και το ΣΚ αριστερά]), και προσπαθεί να το δικαιολογήσει αυτό, ενώ υποστηρίζει πως ο σοσιαλισμός γεννήθηκε στη βιομηχανική κοινωνία. Ωστόσο, αυτη έχει εξαφανιστεί μπροστά στα μάτια μας, κατά τον Τουρέν, από την “προγραμματισμένη κοινωνία”, η οποία δημιουργήθηκε από κάποιο τρόπο ανάπτυξης, είτε καπιταλιστικό είτε σοσιαλιστικό.

Νέες μορφές εξαθλίωσης εμφανίζονται: τεχνοκρατική κυριαρχία, απώλεια ταυτότητας, εξαιτίας του βάρους της “ιδεολογίας της κανονικότητας”: απομάκρυνση των κέντρων λήψης αποφάσεων. Ένα νέο κοινωνικό κίνημα εμφανίζεται σε αυτή την “προγραμματισμένη κοινωνία”, το οποίο αποτελείται ουσιαστικά από το γυναικείο κίνημα, από τα κινήματα της διαμαρτυρίας των περιφερειών της χώρας και από το αντιπυρηνικό κίνημα.

Έκτοτε, κατά τον Τουρέν, βρισκόμαστε στην περίοδο “μετά το σοσιαλισμό”: “πρέπει τώρα να ασχοληθούμε με το ουσιαστικό, το σχηματισμό νέων κοινωνικών κινημάτων που να επιτίθενται στην τεχνοκρατία, τη νέα άρχουσα τάξη, και να προτείνουν συγκεκριμένα έναν άλλο τρόπο κοινωνικής χρησιμοποίησης της γνώσης, η οποία έχει γίνει η κύρια παραγωγική δύναμη”.

Ξαφνικά, ο Τουρέν δηλώνει οπαδός ενός “σεναρίου Ροκάρ”, “δίχως συγκεκριμένη ιδεολογική αναφορά”, “ανοιχτού στα νέα κοινωνικά κινήματα”, “που θεωρεί την οικονομία ως ένα σύνολο εμποδίων που είναι δύσκολα να υπερπηδηθούν”, “που περιορίζει το ρόλο του κόμματος σε αυτός ενός πολιτικού διαμεσολαβητή”.

Ο Τουρέν παρουσιάζεται έτσι ως μέλος της δραστήριας σκεπτόμενης πτέρυγας του ρεύματος Rocard. Είναι, επομένως, απολύτως ενδιαφέρουσα η ανάλυση του βιβλίου αυτού.

Η παριζιάνικη εφημαρίδα “Le Matin”, υπό τον τίτλο “Πρέπει να κάψουμε το σοσιαλισμό;”, εγκαινίασε μια μεγάλη έρευνα πάνω στο βιβλίο του Τουρέν, στην οποία συμμετείχαν από τις 23 Ιούνη κι έκτοτε, συγκεκριμένα, οι Chevenement, Mauroy, Attali, Martinet, Ellenstein, Stoleru, Brice Lalonde κλπ.

Ο σύντροφός μας Pierre Bauby παρέθεσε την παρακάτω ανάλυση στην Matin de Paris για το βιβλίο του Τουρέν, εκτενή αποσπάσματα της οποίας εμφανίστηκαν στο φύλλο της Matin της 5ης Ιούλη.

hr1213Το πρωτοσέλιδο της εβδομαδιάτικης ως το 1980 εφημερίδας Humanité Rouge που περιλαμβάνει το άρθρο του Pierre Bauby για το βιβλίο του Τουρέν

***

Η Γαλλία εισήλθε το Σεπτέμβρη του 1977 στην περίοδο μετά το σοσιαλισμό”. Αυτό βρίσκεται στο φόντο του βιβλίου του Αλέν Τουρέν και του συμπεράσματός του ότι: “ο σοσιαλισμός είναι νεκρός, ανήκει στο παρελθόν”.

Ο Τουρέν βασίζει τον ισχυρισμό του σε μια συγκεκριμένη κριτική των στρατηγικών του Σοσιαλιστικού Κόμματος και του ΚΚΓ, του κοινού τους προγράμματος, των εθνικοποιήσεων. Ας αναφέρουμε, συγκεκριμένα, αυτές τις απόψεις: “η λογική του Κοινού Προγράμματος δεν είχε βάθος ώστε να επιταχύνει το σχηματισμό μιας νέας καθοδηγητικής ελίτ με στόχο να ενισχύσει την κρατική και τη δική της εξουσία·η εθνικοποίηση από μόνη της δεν τροποποιεί σε τίποτα τον ταξικό συσχετισμό δύναμης·οι συντάκτες των κύριων τμημάτων του πρόσφατου σοσιαλιστικού σχεδίου αναφέρουν εμφατικά τους εργατικούς αγώνες ενάντια στον καπιταλισμό, όμως ουσιαστικά δεν είναι λιγότερο αλαζόνες ιδεολόγοι μιας ανερχόμενης καθοδηγητικής τάξης στο δρόμο για την εξουσία και ανυπόμονοι να την κατακτήσουν”.

Θα ήταν δελεαστικό, σε αυτό το σημείο, να προσάψουμε στον Τουρέν ότι καθυστερημένα συνειδητοποίησε τη στρατηγική των δύο μεγάλων κομμάτων της αριστεράς και του κοινού τους προγράμματος, καθώς ο ίδιος έγραφε το 1977 ότι θα έπρεπε “να ενισχύσουμε την Ένωση της Αριστεράς”(1).

Οι μαρξιστές-λενινιστές φαίνονταν να βρίσκονταν εκτός μόδας όταν, ήδη, από την υπογραφή του κοινού προγράμματος, ανακοίνωναν την αναπόφευκτη αποτυχία της ψεύτικης ενότητας ΚΚΓ-ΣΚ, κατήγγειλαν την εκλογικίστικη στρατηγική, και αποδείκνυαν γιατί το κοινό πρόγραμμα δεν οδηγούσε στο σοσιαλισμό, αλλά σε μια διαιώνιση του καπιταλιστικού συστήματος.

Πράγματι, η αποτυχία του 1978 καταγράφτηκε, στις στρατηγικές του ΚΚΓ και του ΣΚ. Όμως δεν πρόκειται παρά για την αποτυχία μιας προσπάθειας ενίσχυσης του κρατικού καπιταλισμού και σίγουρα όχι του ίδιου του σοσιαλισμού, ο οποίος δεν ήταν ποτέ το πραγματικό διακύβευμα του κοινού προγράμματος. Οι επαναλαμβανόμενοι ισχυρισμοί του Αλέν Τουρέν, χωρίς την παραμικρή τεκμηρίωση, δεν αρκούν για να αποδειχτεί ο θάνατος του σοσιαλισμού.

Μια κοινωνία βαθιά καπιταλιστική

Αν, πράγματι, είναι παράλογη η άρνηση της εξέλιξης της κοινωνίας, της ανάπτυξης της πληροφορικής και της τεχνοκρατίας, της θέσης του κινήματος των γυναικών, των κινημάτων των περιφερειών ή της οικολογίας, οι κατηγορηματικοί ισχυρισμοί του Τουρέν περί εμφάνισης μιας “προγραμματισμένης κοινωνίας” και της αναπόφευκτης ανάπτυξής της, αποκαλύπτουν μια βαθειά έλλειψη γνώσης της πραγματικότητας του καπιταλισμού σήμερα.

Πώς μπορεί κανείς να γράφει, χωρίς να συνοφρυώνεται, ότι “δεν είναι στην εργασία όπου βρίσκονται οι κεντρικές ταξικές σχέσεις”, ότι “η πληροφορική μετασχηματίζει την κουλτούρα”, ότι “η γνώση έχει καταστεί η κύρια παραγωγική δύναμη”, ότι “η τεχνοκρατία είναι η νέα άρχουσα τάξη”;

Ο Τουρέν παίρνει τις επιθυμίες του για πραγματικότητα. Όμως αυτή η πραγματικότητα είναι εντελώς διαφορετική, όχι μόνο για την εργατική τάξη (που αναφέρει μόνο εν παρόδω στο κείμενο), αλλά για το σύνολο του λαού: σήμερα, όπως και χτες, η καπιταλιστική κοινωνία βασίζεται στην εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο, στην επιδίωξη της μεγιστοποίησης του κέρδους, στη λεηλασία των χωρών και των λαών του Τρίτου Κόσμου.

Η πολιτική της κυβέρνησης και της εργοδοσίας δεν μπορεί να χαρακτηρίζεται περιοριστικά απλώς ως ένας “καπιταλισμός που παραμένει βίαιος” όπως λέει ο Τουρέν. Πρόκειται για τη σφοδρή επίθεση ενάντια στους εργαζόμενους και στα δικαιώματά τους, σε όλους τους τομείς – οικονομικό, κοινωνικό, πολιτιστικό, δημοκρατικό. Και δεν πρόκειται για “καθαρά αμυντική” αυτή η μάχη που δίνουν οι Ζισκάρ (2) – Μπάρ (3) Σεϊράκ (4), αλλά το αντίθετο, μια οξυμένη επίθεση, μια ενίσχυση της καπιταλιστικής εκμετάλλευσης της μεγάλης μάζας του πληθυσμού.

Δεν υπάρχει άλλη πραγματική διέξοδος για τα κινήματα των γυναικών, των περιφερειών και της οικολογίας, παρά να στοχοποιήσουν το ίδιο το καπιταλιστικό σύστημα και σίγουρα όχι μόνο, ούτε κυρίως, ο ισχυρισμός του Τουρέν, σύμφωνα με τον οποίο “είναι η ικανότητα της επικοινωνίας, της δημιουργίας σχέσης με τους άλλους που καθορίζουν την ατομική ή συλλογική επιτυχία”.

Παρότι ο Τουρέν δεν τολμά να αρνηθεί πως η “προγραμματισμένη κοινωνία” παραμένει καπιταλιστική, το σύνολο του έργου του βασίζεται σε μια πρώτη “παράλειψη”, αυτή της εκμετάλλευσης ανθρώπου από άνθρωπο που δίκαια καθιστά αναγκαίο το σοσιαλισμό.

Μια κοινωνία ιμπεριαλιστική

Η δεύτερη “παράλειψη” του Τουρέν, είναι η σχεδόν πλήρης απουσία, στο έργο του, του ιμπεριαλιστικού χαρακτήρα της γαλλικής κοινωνίας, των σχέσεων κυριαρχίας και καταπίεσης που η αστική τάξη ασκεί στις χώρες και τους λαούς του Τρίτου Κόσμου, είτε πρόκειται για τα λεγόμενα Εξωχώρια Διαμερίσματα και Εδάφη της Γαλλίας (DOM-TOM), είτε για τη γαλλική ζώνη επιρροής στην Αφρική, είτε για τη σκληρή εκμετάλλευση, στην ίδια τη Γαλλία, των μεταναστών εργαζομένων (όλα αυτά τα προσπερνά σιωπηρά).

Το βιβλίο του Αλέν Τουρέν χαρακτηρίζεται από τον ίδιο φιλοϊμπεριαλιστικό σωβινισμό από τον οποίο χαρακτηρίζεται έντονα το γαλλικό εργατικό κίνημα. Ενώ ο Τρίτος Κόσμος αποτελεί σήμερα την κινητήρια δύναμη της παγκόσμιας επανάστασης, ο Τουρέν γράφει ότι “τα νέα κράτη του Τρίτου Κόσμου απομακρύνονται, πολύ συχνά εξαιρετικά βίαια, από το επαναστατικό και εθνικιστικό λαϊκό σκίρτημα”.

Κατά τον ίδιο τρόπο, φτάνει σε πλήρες αδιέξοδο αναφορικά με τη διεθνή κατάσταση, η οποία χαρακτηρίζεται από έναν αυξανόμενο ανταγωνισμό των ΗΠΑ και της ΕΣΣΔ για την παγκόσμια ηγεμονία, όπως και αναφορικά με τον αυξανόμενο κίνδυνο πολέμου που αυτός ο ανταγωνισμός προκαλεί. Τι καταλαβαίνει, επομένως, ο Τουρέν από φράσεις όπως “το Κράτος οφείλει να διασφαλίζει την ειρήνη και να προετοιμάζει το μέλλον”; Κανένα ίχνος, επ’ουδενί, αναγκαιότητας ρήξης με τον ιμπεριαλιστικό χαρακτήρα της Γαλλίας, ο οποίος επίσης θεμελιώνει την αναγκαιότητα του σοσιαλισμού.

Ο σοσιαλισμός επίκαιρος όσο ποτέ άλλοτε

Όχι, ο σοσιαλισμός δεν είναι νεκρός. Νεκρές είναι οι στρατηγικές του ΚΚΓ και του ΣΚ (είτε του Μιτεράν, είτε του Σεβενεμάν είτε του Ροκάρ, τις οποίες ο Τουρέν φαίνεται πως πραγματεύεται ως ένα πράγμα), οι οποίες οδηγούν τους εργαζόμενους στο αδιέξοδο.

Για την απελευθέρωση της εργατικής τάξης και του συνόλου του λαού από την καπιταλιστική εκμετάλλευση, για τη ρήξη με την ιμπεριαλιστική καταπίεση του Τρίτου Κόσμου, δεν υπάρχει άλλη λύση, όσο και να δυσαρεστείται ο Τουρέν, παρά ο σοσιαλισμός.

Σίγουρα, όχι αυτός της ΕΣΣΔ και των ανατολικών χωρών, που σωστά καταδικάζει τόσο σε επίπεδο εσωτερικής όσο και εξωτερικής πολιτικής: “Η Σοβιετική Ένωση παίρνει όλο και πιο πολύ το ρόλο μιας μεγάλης δύναμης, κάτι που την οδηγεί να προωθεί τα συμφέροντά της στον Τρίτο Κόσμο και στην Ασία” (δεν υποεκτιμά, ωστόσο, λιγότερο τον ιμπεριαλιστικό χαρακτήρα της ΕΣΣΔ και της κούρσας της για παγκόσμια ηγεμονία όταν γράφει ότι “είναι αδύναμη να εμποδίζει την προοδευτική επανένταξη ενός τμήματος των λαϊκών δημοκρατιών στη Δύση”).

Όμως, γιατί, επομένως, να ταυτίζεται ο σοσιαλισμός με το αντίθετό του, όπως αυτό υπάρχει στην ΕΣΣΔ σήμερα; Μια Γαλλία σοσιαλιστική, ανεξάρτητη, αλληλέγγυα με τον Τρίτο Κόσμο, λαμβάνουσα υπόψη τις δημοκρατικές παραδόσεις που υπάρχουν στη Γαλλία, όμως ερχόμενη σε ρήξη με την εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο και με τις σχέσεις κυριαρχίας με τον Τρίτο Κόσμο, είναι όσο ποτέ άλλοτε επίκαιρη. Αυτός ο σοσιαλισμός πρέπει να καταργήσει την ατομική ιδιοκτησία των μέσων παραγωγής, να μετασχηματίσει σε βάθος τις σχέσεις παραγωγής. Αυτό θα καταστήσει εφικτό τον τερματισμό της καπιταλιστικής αναρχίας (που δεν έχει τίποτα το “προγραμματισμένο”), την αποτελεσματική πάλη κατά της ανεργίας και του πληθωρισμού, και την προώθηση μιας παραγωγής που να ανταποκρίνεται στις ανάγκες του λαού στη Γαλλία, όπως και σε αυτές της παγκόσμιας επανάστασης.

Σίγουρα, χρειάζεται να εμβαθύνουμε στο περιεχόμενο αυτού του σοσιαλισμού που θα είναι προσαρμοσμένος στην πραγματικότητα της γαλλικής κοινωνίας και εμείς είμαστε έτοιμοι να συμμετέχουμε σε μια πλατιά συζήτηση μαζί με όλους όσους θέλουν να διευκρινήσουν συγκεκριμένα τι περιλαμβάνει ο σοσιαλισμός για τη Γαλλία.

Όμως κάτι τέτοιο απαιτεί την πλήρη απόρριψη των ιδεών και των ισχυρισμών όσων, όπως ο Τουρέν, καταδικάζουν το σοσιαλισμό, κάτω από το βάρος της απογοήτευσής τους για το 1978.

Συνεπώς, χρειάζεται να κάψουμε το σοσιαλισμό ή το βιβλίο του Τουρέν; Ούτε το ένα, ούτε το άλλο. Γιατί αυτό το βιβλίο δεν αξίζει ούτε υπερβολικές τιμές, ούτε απαξίωση.

Δημοσιεύτηκε στην Humanité Rouge, όργανο του γαλλικού Μαρξιστικού Λενινιστικού Κομμουνιστικού Κόμματος (PCML), φύλλο 12-13, 11-30 Ιούλη 1980.

Σημείωση parapoda: Ο Pierre Bauby ήταν στέλεχος του Ενωμένου Σοσιαλιστικού Κόμματος (PSU), μετά το 1974 στέλεχος του ΜΛ ΚΚ Γαλλίας (PCMLF) και από το 1977, οπότε και το κόμμα βγήκε από την παρανομία, του ΜΛΚΚ (PCML), ενώ είχε οριστεί από το Κόμμα ως υποψήφιος Πρόεδρος της Δημοκρατίας. Αν και δεν κατάφερε να συμμετάσχει στις εκλογές, έγινε επικεφαλής της φιλοσοσιαλιστικής πτέρυγας η οποία αναπτύχθηκε στο κόμμα, υποστηρίζοντας Μιτεράν το 1981 στο β’ γύρο. Το 1989, και μετά την αποτυχία της απομαοϊσμένης μετεξέλιξης του PCML ονόματι “Κόμμα για μια Κομμουνιστική Εναλλακτική” (PAC), προσχωρεί στο Σοσιαλιστικό Κόμμα.

Σημειώσεις: (1 – P.B.) Le Matin, 26-27 Μάρτη 1977

(2) Βαλερί Ζισκάρ Ντ’ Εστέν (1926- ): πρόεδρος της Γαλλίας (27/05/1974-21/05/1981)

(3) Ραϊμόντ Μπαρ (1924-2007), πρωθυπουργός επί προεδρίας Ντ’Εστέν (26/08/1976-22/05/1981)

(4) Φρανσουά Σεϊράκ (1912-2010), πρόεδρος του Εθνικού Συμβουλίου των Γάλλων Εργοδοτών (CNPF) (1972-1981)

Το κείμενο βρέθηκε στα γαλλικά στην ιστοσελίδα http://editions-proletariennes.fr

Advertisements

Tagged: , , , , , , , , , , ,

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: