Πάμπλο Στεφανόνι: Η Λουλ-οποίηση της λατινοαμερικανικής αριστεράς

Στο χώρο της λατινοαμερικανικής Αριστεράς υπάρχει εδώ και καιρό μια συζήτηση για το αν κλείνει ένας πρώτος κύκλος 10ετίας-15ετίας. Πολλά είναι τα στοιχεία που συνηγορούν σε κάτι τέτοιο: η αλλαγή παγκόσμιου σκηνικού, όπου δεν υπάρχει πια ο μονοπολικός κόσμος, η παρουσία νέων (ιμπεριαλιστικών ή μη) δυνάμεων στην περιοχή, η ωρίμανση των νέων γενιών που δεν έζησαν τον νεοφιλελευθερισμό και οι νέες απαιτήσεις των άλλοτε περιθωριοποιημένων, η κρατικοποίηση, η παγκόσμια κρίση που επιδρά και στη Λ. Αμερική, τόσο λόγω του καλύτερου πελάτη της (Κίνα), όσο και λόγω του ακήρυχτου “πετρελαϊκού πολέμου”. Αυτά οδηγούν τις αριστερές ή προοδευτικές κυβερνήσεις σε συμβιβασμούς στο εσωτερικό και το εξωτερικό, με ό,τι αυτό συνεπάγεται (αυταρχικοποίηση, στροφή σε παραγωγικά μοντέλα που άλλοτε καταδικάζονταν, ελκυστικότητα μιας ανανεωμένης Δεξιάς).

Παρατίθεται ένα περσινό κείμενο για όλα αυτά από έναν σοσιαλδημοκράτη, τον Pablo Stefanoni, εκδότη του Νueva Sociedad, το οποίο μελετά τις εξελίξεις στη Λ.Αμερική. Θα ακολουθήσει μια πρόσφατη “απάντηση” του Κατού Αρκονάδα που οριοθετεί τη συζήτηση αυτή, η οποία δεν αφορά απλώς τα “Διεθνή”, αλλά και τις προοπτικές διεξόδου της χώρας μας (διεθνείς συμμαχίες, δυνατότητα αναφοράς σε αυτά τα μοντέλα, συνθετότητα, ακόμα και αναγνώριση του εύρους του κύκλου που κλείνει).

Τάσεις του μετανεοφιλελευθερισμού

Η Λουλ-οποίηση της λατινοαμερικανικής αριστεράς

του Πάμπλο Στεφανόνι*

Μετά από πάνω από μια δεκαετία λαϊκών κυβερνήσεων -15 στη Βενεζουέλα και 8 στη Βολιβία και το Εκουαδόρ- η “ηρωική περίοδος” της λατινοαμερικανικής αριστεράς που βρίσκεται στην εξουσία έφτασε στο τέλος της. Σήμερα, η βενεζουελάνικη κρίση έχει αφήσει στη Βραζιλία ελεύθερο το δρόμο για την ανάληψη της ηγεσίας της περιοχής χάρη στο επιτυχημένο νεοαναπτυξιακό οικονομικό μοντέλο της.

Από τα τέλη της δεκαετίας του ’90, η Λατινική Αμερική βιώνει αυτό που, ελλείψει πιο συγκεκριμένων όρων, έχει ονομαστεί “μετανεοφιλελευθερισμός”, και που ο πρόεδρος του Εκουαδόρ Ραφαέλ Κορέα όρισε ως “αλλαγή εποχής”. Πρόκειται, αναμφίβολα, για μια ποικιλία διαφορετικών εμπειριών που δύσκολα μπορεί να περιοριστεί στην κατηγοριοποίηση των “δύο Αριστερών”, όσο διευρυμένες και αυτές να είναι. Αυτή η κατηγοριοποίηση που ο Άλβαρο Βάργκας Λιόσα όρισε – προσφεύγοντας σε μανιχαϊστικές μεταφορές- ως “χορτοφάγα” Αριστερά (Χιλή, Βραζιλία, Ουρουγουάη) έναντι της “σαρκοφάγας” Αριστεράς (Βενεζουέλα, Βολιβία, Εκουαδόρ) έχει το ρίσκο να απεικονίζει στενά και στατικά μιας μεγάλη ποικιλία διαφορετικών διαδικασιών- και ούτε να “πιάνει” τα κοινά μεταξύ αυτών των δύο κατηγοριών. Παρόμοια προβλήματα συναντάμε με εκείνους, από τη ριζοσπαστική Αριστερά, που προβαίνουν στην ίδια διαίρεση, θέτοντας όμως στη “σωστή” πλευρά τις επαναστατικές κυβερνήσεις και στην “αρνητική” τις ρεφορμιστικές. Το ότι, πρόσφατα, ένα εκτενές άρθρο στους New York Times έπλεξε το εγκώμιο της μακροοικονομικής διαχείρισης του Έβο Μοράλες με τον όρο “σόφρων” (1), το ότι η εφημερίδα La Nacion- “η εφημερίδα της ολιγαρχίας της Αργεντινής”- δημοσιεύει άρθρο με τίτλο “Η Βολιβία δίνει το παράδειγμα”(2) ή το ότι το πρόγραμμα “Money” του CNN δίνει το “χρυσό μετάλλιο” στη χώρα των Άνδεων, λέγοντας πως “η Βολιβία είναι καλύτερα σε σχέση με το 2005”(3), συνιστούν ενδεικτικές προειδοποιήσεις τόσο για τους μοχθηρούς αντιλαϊκιστές όσο και για όσους πιστεύουν ότι το μπολιβαριανό μπλοκ θα εξέλθει του καπιταλισμού. Το ίδιο συμβαίνει με την ενδιαφέρουσα διαδικασία στο Εκουαδόρ, η οποία συνδυάζει βαθείς μετασχηματισμούς- ακόμα και θεμελιώδεις- με έναν δολαριοποιημένο εθνικισμό.

Αναλύοντας κανείς τις εμπειρίες της Αριστεράς που βρίσκεται στην εξουσία, δεν μπορεί να αφήσει κατά μέρος το γεγονός ότι αυτές οι κυβερνήσεις αλλαγής είναι ακριβώς μετανεοφιλελεύθερες γιατί, παρότι επιδιώκουν να ανατρέψουν τις επιπτώσεις της “μακράς νύχτας” της Συναίνεσης της Ουάσινγκτον, προτείνουν την εκ νέου αύξηση του ρόλου του κράτους στις κοινωνίες που όμως έχουν βαθιά τροποποιηθεί από εκείνες τις δομικές μεταρρυθμίσεις και από το σημερινό παγκοσμιοποιημένο, ατομικιστικό και καταναλωτιστικό καπιταλισμό, τον οποίο ο ιταλός Ραφαέλε Σιμόνε αποκάλεσε “το αγαπητό τέρας”(4) και, γενικά, επιδιώκει να αποφύγει την επιστροφή στον παλιό κρατισμό, η κρίση του οποίου προετοίμασε τις ιδιωτικοποιήσεις. Σε περιπτώσεις όπως η Βολιβία και το Εκουαδόρ, οι λαϊκές κυβερνήσεις έκαναν την ανάπτυξη και την οικονομική σταθερότητα μια από τις σημαίες τους. Για αυτό, ο Μοράλες συσσώρευσε ένα από τα μεγαλύτερα στον κόσμο συναλλαγματικά αποθέματα σε σχέση με το ΑΕΠ, ένα επίτευγμα για το οποίο τον εκθείασαν οι New York Times και το ΔΝΤ (5). Αυτό, αναμφίβολα, ξεχωρίζει τις δύο αυτές μπολιβαριανές χώρες από τη Βενεζουέλα, όπου τμήμα της σύνθετης κατάστασης που αντιμετωπίζει ο Νικολάς Μαδούρο συνδέεται με μια διαχείριση της οικονομίας με ισχυρές αναδιανεμητικές αλλά και μη θεσμικές και σπάταλες τάσεις.

Το τέλος του σοσιαλισμού του 21ου αιώνα

Εδώ και πάνω από μια δεκαετία από την αριστερή στροφή (15 χρόνια στη Βενεζουέλα και 8 στη Βολιβία και το Εκουαδόρ), η “ηρωική περίοδος” έφτασε στο τέλος της: παρατηρείται μια στασιμότητα της αντι-νεο-φιλελεύθερης ολοκλήρωσης- για παράδειγμα, η υπόθεση της Unasur (6)- και οι Αριστερές έχασαν το μονοπώλιο των σημαιών της αλλαγής. Μια νέα Δεξιά, ικανή να συνδιάζει λαϊκισμό σε θέματα ασφαλείας, πολιτιστικό φιλελευθερισμό και ένα “κοινωνικό πρόσωπο”, έχει αρχίσει να θέτει σε αμφισβήτηση το μετανεοφιλελεύθερο μπλοκ σε περιφερειακό επίπεδο (για παράδειγμα, μέσω της δημιουργίας της “Συμμαχίας του Ειρηνικού”, ως μιας καλύτερης και πιο σύγχρονης εναλλακτικής για την περιοχή), καθώς και σε εθνικό επίπεδο: Σέρχιο Μάσα και Μαουρίσιο Μάκρι στην Αργεντινή, Ενρίκε Καπρίλες στη Βενεζουέλα ή Μαουρίσιο Ρόδας, ο οποίος μόλις νίκησε τον Κορεϊσμό στο δήμο του Κίτο, στο Εκουαδόρ.

Αυτό δεν σημαίνει πως η Αριστερά δεν διατηρεί πιθανότητες να κερδίσει σε διάφορες χώρες (Έβο Μοράλες, Ντίλμα Ρούσεφ και Ταμπαρέ Βάσκεζ κατεβαίνουν σήμερα με πιθανότητες επανεκλογής, άμεσης ή μετά από θητεία φιλικού υποψηφίου, ενώ η ίδια η Μισέλ Μπασελέτ κέρδισε με άνετη διαφορά τη δεξιά τον περασμένο δεκέμβρη). Ωστόσο, αυτό που, σε κάποια φάση, ειδωνόταν ως γραμμική μετάβαση προς ένα είδος σοσιαλισμού του 21ου αιώνα, ήταν περισσότερο συνδεδεμένο με τη βολονταριστική υπερδραστηριότητα του Ούγκο Τσάβες, παρά με μια περιφερειακή συναίνεση, και η κρίση στη Βενεζουέλα άνοιξε το δρόμο σε μια Βραζιλία που προωθεί έναν αναπτυξιακό καπιταλισμό πολύ συνδεδεμένο με τις πολυεθνικές της. Η Βραζιλία παίζει το ρόλο τόσο της “ατμομηχανής της περιοχής” όσο και της ανερχόμενης δύναμης με τα ιδιαίτερά της συμφέροντα στο παγκόσμιο παιχνίδι. Τμήμα αυτού του ρόλου μπορεί κανείς να δει στην αύξηση της επιρροής της στην Κούβα, όπου αύξησε σημαντικά την οικονομική (και πολιτική) παρουσία της χάρη στην αύρα του Λούλα. Αν ο Φιδέλ Κάστρο ήταν ένας στενός -πολιτικός και συναισθηματικός- σύμμαχος του Τσάβες, δεν είναι για να εκπλήσσεται κανείς με το ότι οι πιο ψυχροί κουβανοί στρατιωτικοί, οι οποίοι ελέγχουν τους στρατηγικούς τομείς της οικονομίας, και η “ραουλιστική” τεχνοκρατική ελίτ έχουν μεγαλύτερη συγγένεια με τους βραζιλιάνους, παρότι παραμένουν εξαρτώμενοι από το πετρέλαιο της Βενεζουέλας (7). Η εφημερίδα El Pais, για παράδειγμα, ανέφερε ότι ο Λούλα έφερε σε ένα από τα ταξίδια του στην Αβάνα τον αποκαλούμενο “βασιλιά της σόγιας”, πρώην κυβερνήτη της Μάτο Γκρόσο, Μπλαίρο Μάγι, για να διδάξει στους κουβανούς να παράγουν σπόρους ανώτερης ποιότητας (8).

Ο πρώην συνδικαλιστής από το Σάο Πάολο δεν απέφυγε ούτε να συμβουλέψει – όχι χωρίς μια δόση πατερναλισμού- τον πρόεδρο της Βενεζουέλας: “Ο Μαδούρο θα πρέπει να προσπαθήσει να περιορίσει την πολιτική συζήτηση, ώστε να αφοσιωθεί πλήρως στη διακυβέρνηση, στην εφαρμογή μιας πολιτικής συμμαχίας, στην οικοδόμηση ενός μίνιμουμ προγράμματος και στη μείωση της έντασης” (9).

Η νεοαναπτυξιακή συναίνεση

Σε όλες τις λατινοαμερικάνικες χώρες, οι Αριστερές που βρίσκονται στην εξουσία έχουν συνδυάσει μια επέκταση των εξορυκτικών δραστηριοτήτων με μια ανάπτυξη κοινωνικών πολιτικών, στο πλαίσιο μιας αναπτυξιακής συναίνεσης. Αυτό έχει προκαλέσει μια σειρά από συγκρούσεις για περιβαλλοντικά ζητήματα (σε Αργεντινή, Περού, Εκουαδόρ, Βραζιλία και Βολιβία) και πολλές συζητήσεις γύρω από τη στροφή των οικονομιών στον πρωτογενή τομέα και τις πρώτες ύλες, την αυξανόμενη επιρροή της Κίνας, τις υποδομές και εκμεταλλεύσεις σε προστατευόμενες περιοχές (βλ. περίπτωση TIPNIS στη Βολιβία και Γιασουνί στο Εκουαδόρ) (10). Στις περιπτώσεις της Αργεντινής, της Βραζιλίας και της Παραγουάης, προστίθεται στη συζήτηση η μετατροπή τεράστιων εκτάσεων σε καλλιέργειες σόγιας, η οποία εδώ και χρόνια έχει μετασχηματίσει βαθιά την αγροτική παραγωγή και ζωή, ακριβώς λόγω της μεγάλης ζήτησης από την Ασία.

Ωστόσο, αυτή η αναπτυξιακή εικόνα δεν υπάρχει μόνο στις μεγάλες οικονομίες της περιοχής. Ο Ραφαέλ Κορέα εγκαινίασε, με δάκρια στα μάτια, την Πόλη της Γνώσης Γιάτσαϊ (11). Υλοποιηθείσα αρχικά με νοτιοκορεατική στήριξη, αυτή η “πόλη” στοχεύει στη δημιουργία μιας οικονομίας ταλέντων σε στενή συμμαχία με διάφορες επιχειρήσεις και κέντρα έρευνας του εξωτερικού. Ο Έβο Μοράλες, εξίσου συγκινημένος, παρακολούθησε από την Κίνα την εκτόξευση του βολιβιανού δορυφόρου Τούπακ Καταρί (TKSAT-1), για τον οποίο το κράτος επένδυσε 300 εκατομμύρια δολάρια: σε μια πρόσφατη συνέντευξη ανέφερε τρεις φορές τη Νότια Κορέα, στην οποία προσβλέπουν με ενδιαφέρον Βολιβία και Εκουαδόρ.

Απέναντι σε αυτές τις ψευδαισθήσεις περί ανάπτυξης, έχουν προκύψει διάφορες συζητήσεις αμφισβήτησής τους οι οποίες έχουν καποιο πολιτικό βάρος. Ένα τμήμα αυτών στέκεται στις υπάρχουσες κοινωνικοπεριβαλλοντικές συγκρούσεις και επιδιώκει την αποδόμηση της “Συναίνεσης των Εμπορευμάτων” που φέρεται να έχει αντικαταστήσει τη Συναίνεση της Ουάσινγκτον της δεκαετίας του ’90 (12). Άλλο μέρος, όχι πάντα άμεσα σχετιζόμενο με το πρώτο, επικεντρώνει τη συζήτηση στο θέμα της “ευημερίας” που δήθεν σχετίζεται με τις κοσμοαντιλήψεις των ιθαγενών, όμως, λόγω του γενικόλογου και “φιλοσοφικού” χαρακτήρα του, στερείται σημαντικής κοινωνικής υποστήριξης απέναντι στην “ολοκλήρωση μέσω της κατανάλωσης”, η οποία κυριαρχεί από τη Βραζιλία ως τη Βολιβία και δημιουργεί την κοινωνική βάση των προοδευτικών κυβερνήσεων.

Ωστόσο, το ερώτημα, στο τέλος-τέλος, είναι αν αυτές οι χώρες θα μπορέσουν να ξεπεράσουν τη σημερινή εξάρτηση από τις πρώτες ύλες.

Προοδευτικές ή λαϊκές;

Στον τομέα της ηθικής και της δεοντολογίας, οι νέες κυβερνήσεις έρχονται αντιμέτωπες με μια ακόμα ένταση: είναι συχνά περισσότερο λαϊκές (και αντι-νεο-φιλελεύθερες) παρά προοδευτικές. Αν στην Αργεντινή ο κιρχνερισμός διατηρεί την αντίθεσή του στη συζήτηση για την έκτρωση, παρότι κινήθηκε με πρωτοφανή τρόπο στην κατοχύρωση των δικαιωμάτων της διαφοροποίησης των φύλων, στο υπόλοιπο της περιοχής, οι Αριστερές που βρίσκονται στην εξουσία ήταν πιο φειδωλές στην επέκταση των δικαιωμάτων σε αυτό τον τομέα της κοινωνίας.

Ένα παράδειγμα αποτελεί ο Ραφαέλ Κορέα. Παρότι το Δεκέμβρη του 2013 συναντήθηκε με συλλογικότητες LGBTQI, στην πρώτη συνάντηση προέδρου της χώρας με αυτό τον τομέα της κοινωνίας, λίγο μετά εξαπέλυσε μια επίθεση ενάντια στις “ακρότητες της ιδεολογίας του φύλου”. “Ξαφνικά”, είπε ο Κορέα, “υπάρχουν ακρότητες, φονταμενταλισμοί σε αυτούς που προτείνουν παράλογα πράγματα. Δεν αφορούν πλέον σε ισότητα δικαιωμάτων, αλλά σε ισότητα σε όλες τις πτυχές, οι άντρες να φαίνονται γυναίκες και οι γυναίκες άντρες. Αρκετά!”(13). Πιστός στην προσχώρησή του στον καθολιισμό, απείλησε να παραιτηθεί αν προχωρούσε η συζήτηση περί έκτρωσης στο ίδιο του το κόμμα, όπου διάφορα ηγετικά στελέχη υπερασπίζονται την αποποινικοποίηση. Παρ’ όλα αυτά, ήδη από τα τέλη του 2012 προωθείται ως κρατική πολιτική το “χάπι της επόμενης μέρας” σε δημόσια νοσοκομεία (14), αποδεικνύοντας ότι όλες αυτές οι διαδικασίες δεν περιορίζονται μόνο σε διακηρυκτικό επίπεδο.

Στη Βολιβία, ο Έβο Μοράλες κάλεσε τους υπουργούς που υπερασπίζονται το άνοιγμα της συζήτησης περί διακοπής της εγκυμοσύνης να σιωπήσουν. Και πιο πρόσφατα, ο Κώδικας για τα Δικαιώματα του Παιδιού ορίζει ότι η ζωή αρχίζει από τη σύλληψη του εμβρύου. Παρότι σε περιπτώσεις βιασμού μπορεί μια έκτρωση να ζητηθεί δικαστικά, ο Κώδικας θέτει ένα νέο εμπόδιο για τη συζήτηση περί του θέματος. Αναφορικά με τη σεξουαλική διαφοροποίηση, παρότι δημιουργήθηκε μια Διεύθυνση Αποπατριαρχικοποίησης υπό το Υφυπουργείο Αποαποικιοποίησης, οι πρόοδοι που σημειώνονται είναι μικρές. Αναμφίβολα, όπως έλεγε ένα από τα Gay Pride της περασμένης δεκαετίας, “η Βολιβία είναι πιο διαφοροποιημένη από όσο σου λένε”, δηλαδή, η ποικιλομορφία δεν τελειώνει μόνο στο εθνο-πολιτισμικό ζήτημα. Ωστόσο, ο υπό τροποποίηση Οικογενειακός Κώδικας συνεχίζει να απαιτεί για τους γάμους και τα σύμφωνα συμβίωσης να συνάπτονται μεταξύ άνδρα και γυναικας.

Στην περίπτωση του Εκουαδόρ, το νέο Σύνταγμα υποστηρίζει τις ενώσεις πολιτών: το άρθρο 68 αναγνωρίζει “τη σταθερή και μονογαμική ένωση μεταξύ δύο προσώπων” χωρίς να διευκρινίζει το φύλο (15).

Στην Αργεντινή, όπου ο νόμος για το γάμο ομοφυλοφίλων και την ταυτότητα φύλου επιτρέπει την αλλαγή φύλου στο δελτίο ταυτότητας μόνο με την παρουσίαση του ενδιαφερομένου ατόμου στο ληξιαρχείο, υπάρχει μια από τις παγκοσμίως πιο προχωρημένες νομοθεσίες, σε όρους αναγνώρισης δικαιωμάτων. Μάλιστα, αντί να χάνονται ψήφοι από την κυβέρνηση, αυτές οι αποφάσεις έδωσαν τροφή σε διαφημιστικά σποτ στην εκλογική εκστρατεία. Επίσης, ο γάμος ομοφυλοφίλων εγκρίθηκε στην Ουρουγουάη και τη Βραζιλία (ωστόσο, με δικαστική και όχι πολιτική απόφαση).

Όλα αυτά, ωστόσο, ανάγονται στην ικανότητα της κοινωνικής κινητοποίησης: σε πολλές χώρες είναι πολύ πιο ισχυρά τα καλέσματα των Καθολικών και των Ευαγγελιστών από αυτά των LGBTQI (το θέμα της διείσδυσης των ευαγγελιστών σε λαϊκά τμήματα λίγο απασχολεί τις Αριστερές). Και, συχνά, οι ίδιες οι οργανώσεις LGBTQI εμφανίζονται διχασμενες, δρουν με τρόπους αυτοαναφορικούς – με μεγάλες διασπάσεις- και το σύνθημα πάλης για τον γάμο ομοφυλοφίλων προκαλεί εσωτερικές διαμάχες. Όλα αυτά συμβάλλουν στην ενίσχυση των συντηρητικών τάσεων στις κυβερνήσεις (16).

Παρόν και μέλλον

Μ’αυτά και μ’ αυτά, η Λατινική Αμερική έχει αλλάξει από πολλές πλευρές, και οι αριστερές έχουν συμβάλει σε αυτό. Σήμερα, με τη βενεζουελάνικη εμπειρία να βρίσκεται σε κρίση και χωρίς δυνατότητες να ηγηθεί σε περιφερειακό επίπεδο, οι λεγόμενες “δύο Αριστερές” εμφανίζονται να συγκλίνουν σε μία: με περισσότερες αποχρώσεις “Λούλα”, όπως παρατήρησε ο Φρανκλίν Ραμίρες. Έτσι, το στοίχημα είναι ένα νέο μοντέλο ανάπτυξης, κανονισμών για τις αγορές και διανομής (μεταξύ υποβοηθούμενης κοινωνικής ένταξης και απόδοσης δικαιωμάτων του πολίτη, ανάλογα την περίπτωση). Ο μετανεοφιλελευθερισμός τείνει να ομοιομορφοποιείται σε έναν δρόμο λιγότερο αντισυστημικό, με περισσότερο ή λιγότερο βάθος συμφωνίας στις δομικές μεταρρυθμίσεις που κάθε κυβέρνηση έχει πραγματοποιήσει: για παράδειγμα, το Εκουαδόρ και η Ουρουγουάη έχουν προβεί σε φορολογικές μεταρρυθμίσεις που δεν υπάρχουν στην Αργεντινή. Οι συμφωνίες του Έβο Μοράλες με την αστική τάξη της Σάντα Κρουζ μπορούν να συμπεριληφθούν σε αυτή την τάση. Και, σε κάθε περίπτωση, αυτή η λουλ-ίστικη παρέκκλιση περιορίζει τα “μετακαπιταλιστικά” οικονομικά πειράματα σε ένα περιθωριακό χώρο.

Το γεγονός ότι οι νέες Δεξιές δεν θέτουν ανοιχτά στην ατζέντα τους προτάσεις για επανιδιωτικοποιήσεις, και ενίοτε συναγωνίζονται σε προτάσεις για κοινωνική ένταξη τις προοδευτικές κυβερνήσεις, ανεξαρτήτως ειλικρίνειας με τις οποίες αυτές εκφράζονται, δείχνει το κλίμα της εποχής, η οποία παρουσιάζει νέα σενάρια και δυσκολίες. Για τις εθνικο-λαϊκές Αριστερές, η δυνατότητα εκλογικής ήττας είναι εκτός ορίζοντά τους. Το πρόβλημα για τα κόμματα που θεωρούν τις εκλογές ως την αδιαμφισβήτητη έκφραση της λαϊκής θέλησης είναι ότι “δεν μπορούν” να χάσουν και ούτε καν να σκεφτούν προσωρινά να εγκαταλείψουν την εξουσία χωρίς να δουν αυτή την εκλογική ήττα ως αντεπανάσταση. Με αυτή την πορεία, οποιοδήποτε θεσμικό μέτρο για τη διασφάλιση της εναλλαγής στην εξουσία είναι λίγο μπροστά στις ανάγκες του λαού ή της επανάστασης. Ωστόσο, όπως οι σημερινές επαναστάσεις (“των πολιτών” στο Εκουαδόρ, “μπολιβαριανή” στη Βενεζουέλα, “δημοκρατική και πολιτιστική” στη Βολιβία) ξεκίνησαν με θριάμβους εκλογικούς, επίσης με εκλογές μπορούν να ανακληθούν. Αυτό απαιτεί συνεχείς επανεκλογές. Ο ίδιος ο Κορέα, μετά από την ήττα στις πρόσφατες τοπικές εκλογές, προτίθετο να αναθεωρήσει την απόφασή του να μην επιδιώξει επανεκλογή, παρότι πολλοί από την ηγεσία της Αλιάνσα Παΐς έχουν τοποθετηθεί αντίθετα. Στην περίπτωση των πιο ρεφορμιστικών κυβερνήσεων, επιδιώκεται να επιλυθεί το ζήτημα της συνέχειας με περισσότερη θεσμικότητα στα κόμματα και με ασυνέχειες στις επανεκλογές: η Μπασελέτ ήδη επέστρεψε στην εξουσία, ο Ταμπαρέ ελπίζει στην επιστροφή του και ο Λούλα λειτουργεί ως ρεζέρβα απέναντι σε οποιαδήποτε υποχώρηση της Ντίλμα ή ως πιθανός μελλοντικός υποψήφιος. Όλα αυτά αποδεικνύουν πως μέσα στις πιο θεσμικές κομματικές Αριστερές δεν υπάρχει μια καθαρή διαδικασία αλλαγής ηγεσιών και ότι το βάρος των ηγετών είναι τεράστιο: με λίγα λόγια, περισσότερος Λουλισμός παρά PT-ισμός (σ.parapoda: αναφέρεται στο PT, το Κόμμα των Εργαζομένων).

Σε κάθε περίπτωση, οι Αριστερές αντιμετωπίζουν σήμερα την πρόκληση να σκεφτούν νέες ατζέντες για την εμβάθυνση των αλλαγών: η επίκληση της μακράς νεοφιλελευθερης νύχτας είναι όλο και λιγότερο αποτελεσματικές ειδικά στις νέες γενιές που δεν την έζησαν, ενώ οι άλλοι αρχίζουν να την ξεχνούν και να θέτουν νέα αιτήματα σχετικά με τα νέα προβλήματα. Η Βραζιλία ζει ακριβώς αυτές τις εντάσεις, με ένα ΡΤ περισσότερο κρατικοποιημένο και αγκυλωμένο, και μια νέα γενιά να θέτει νέα αιτήματα σε σχέση με το δημόσιο χώρο, την εκπαίδευση, το περιβάλλον, τη βιομηχανία ή τις σπατάλες για το Μουντιάλ εν μέσω επιβράδυνσης της οικονομίας. Στη Βολιβία, τα νέα τμήματα που συμπεριλήφθησαν στην κοινωνία και την κατανάλωση σύντομα θα είναι ιθαγενείς μιας φύσης διαφορετικής από τους προγόνους τους που ήταν αποκλεισμένοι από το εθνικό κεφάλαιο των Λευκών. Η περίπτωση της Ουρουγουάης αξίζει περισσότερη ανάλυση, καθώς συνδυάζει σημαντικά κοινωνικά μέτρα (νομιμοποίηση της έκτρωσης και της μαριχουάνας) και οικονομικές πολιτικές περισσότερο συμβατικές και φιλικές προς τις ξένες επενδύσεις.

Εν συντομία, αντίθετα με τα αρχικά χρόνια, όπου η αντιπολίτευση εύκολα ταυτιζόταν με το παλιό νεοφιλελεύθερο καθεστώς, σήμερα η μοίρα των Αριστερών κρίνεται στη δημιουργικότητα τους, στην ανοιχτότητά τους στις νέες μορφές άσκησης πολιτικής και στην ικανότητά τους να διατηρήσουν τη σταθερότητα και την ανάπτυξη. Και, κάτι όχι λιγότερο σημαντικό, στην ικανότητά τους να αποφύγουν η σημαία της αλλαγής να αρπαχτεί από μια μεταμοντέρνα Δεξιά με νέα πρόσωπα, ανανεωμένο λόγο και υποψήφιους πιο νέους και εκπαιδευμένους για τις καμπάνιές τους στα μετανεοφιλελεύθερα σενάρια τα οποία δημιούργησαν οι ίδιες οι Αριστερές.

Το κείμενο στα ισπανικά: http://www.eldiplo.org/notas-web/la-lulizacion-de-la-izquierda-latinoamericana

*αρχισυντάκτης της “Νέας Κοινωνίας

1. William Neuman, “Turnabout in Bolivia as Economy Rises From Instability”, The New York Times, 16-2-14.
2. “Bolivia da la nota: ya es uno de los países más pujantes de la región”, La Nación, 13-4-14.
3. http://www.economiayfinanzas.gob.bo/index.php?opcion=com_media&ver=video&id_item=100&categoria=31&idcm=761
4. José Fernández Vega, “El monstruo amable. Nuevas visiones sobre la derecha y la izquierda”, Nueva Sociedad, Nº 244, marzo-abril de 2013.
5. Las reservas internacionales ya superan el 50% del PIB.
6. Véase Nicolás Comini y Alejandro Frenkel, “Una Unasur de baja intensidad. Modelos en pugna y desaceleración del proceso”, Nueva Sociedad, Nº 250, marzo-abril de 2014.
7. “Necesitamos reducir el papel del Estado en la sociedad, y no soy del Tea Party por decir eso”, señaló hace poco un ex diplomático, y aún consejero del gobierno.
8. “El sueño secreto de Lula con Cuba”, El País, 6-3-14.
9. El Universal, Caracas, 8-4-14.
10. Eduardo Gudynas, “Izquierda y progresismo: Dos actitudes ante el mundo”, El Desacuerdo, La Paz, 17-4-14.
11. “Ecuador inaugura su ‘Silicon Valley’”, El País, 6-4-14.
12. Maristella Svampa, “‘Consenso de los Commodities’ y lenguajes de valoración en América Latina”, Nueva Sociedad, Nº 244, marzo-abril de 2013.
13. Noticias eclesiales, 11-1-14, http://www.eclesiales.org/noticia.php?id=002097
14. “Ministerio de Salud de Ecuador entregará la pastilla del día después de forma gratuita”, El Universo, Quito, 26-3-13.
15. “Doce parejas homosexuales legalizaron su unión de hecho en Ecuador”, Sentido G, 2-7-10.
16. Sobre las estrategias en la lucha de las organizaciones LGBTI y las tensiones al interior de los movimientos, ver: Bruno Bimbi, Matrimonio igualitario, Planeta, Buenos Aires, 2010.
17. Franklin Ramírez, “La confluencia post-neoliberal”, mimeo, Quito, 2014.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: