Ορέστης Κανέλλης: Για μια Ζωντανή Νεοελληνική Τέχνη

Ένα σύνθημα που ακούγεται συχνά είναι: “Κάνετε ελληνική τέχνη”. Και πριν από τον πόλεμο και τώρα πολλοί αισθητικοί και κριτικοί με τις πιο διαφορετικές κατευθύνσεις δίνουν αυτή τη συμβουλή στους καλλιτέχνες μας. Δε χρειάζεται όμως καμμιά ειδικότητα για να καταλάβει κανείς πως ο καθένας τους δίνει άλλο νόημα στο κοινό αυτό σύνθημα. Έτσι, για τους πολυπληθέστερους κύκλους της Σχολής Καλών Τεχνών και τους αισθητικούς της, ελληνική τέχνη είναι η γερμανική του Μονάχου του 19ου αιώνα, που ανάλαβαν κιόλας να τη διδάξουν και να διαμορφώσουν μ’αυτή ολόκληρες γενιές καλλιτεχνών, ενώ για μερικούς άλλους είναι η απομίμηση βυζαντινών μορφών ή η αναπαράσταση από σκηνές της ζωής, αντικείμενα και τοπία της Ελλάδας, σύμφωνα με το γαλλικό ιμπρεσιονισμό, ρεαλισμό και κυβισμό ακόμα. Μερικές φορές η απλοϊκότητα έφτασε σε τέτοιο σημείο, ώστε ένα τοπίο με γαλάζιο ουρανό να θεωρείται ελληνική τέχνη κι ένα άλλο με συννεφιασμένο, ξένη, σα να ήταν το θέμα που θα’δινε τους αισθητικούς χαρακτήρες στο έργο και, σ’αυτή την περίπτωση, σα να ήταν προνόμιο της Ελλάδας ο γαλάζιος ουρανός και η συννεφιά όλου του υπόλοιπου κόσμου. Μεγαλόσχημοι κριτικοί σε μεγάλες εφημερίδες και “σοβαρά” περιοδικά μεταχειρίζονται τέτοια ή ελάχιστα σοβαρότερα επιχειρήματα για να κατατάξουν τα έργα τέχνης σε ελληνικά και ξένα.

cebaceb1cebdceadcebbcebbceb7cf82-cebfcf81ceadcf83cf84ceb7cf82-cebcceb9cebacf81cebfceaf-cf88ceb1cf81ceacceb4ceb5cf821

Για να περικλείσουμε στο γραπτό λόγο τους ιδιαίτερους χαρακτήρες της ελληνικής τέχνης χρειάζεται χώρος πολύς. Και για να μην είναι δυνατό να γίνει σύγχυση με την Ετρουσκική, την Αιγυπτιακή, την Φλωρεντινή και μ’άλλες πολλές μορφές τέχνης, τα αισθητικά κριτήρια πρέπει να συμπληρωθούν με κοινωνιολογικά, ψυχολογικά και φιλοσοφικά. Εκείνο όμως που είναι δύσκολο να πραγματοποιήσουν τόμοι ολόκληροι, μπορούν να το πετύχουν μερικά έργα αντιπροσωπευτικά απ’όλες τις εποχές της Ελληνικής Τέχνης. Γι’ αυτό, όσοι αισθητικοί ή καλλιτέχνες με καλλιεργημένο κριτήριο ενδιαφέρθηκαν πραγματικά γι’ αυτό το ζήτημα είναι σύμφωνοι για μερικά κοινά χαρακτηριστικά της ελληνικής τέχνης ίσαμε σήμερα, που τα αισθάνονται χωρίς να είναι πάντα σε θέση να τα καθορίσουν με τέτοια σαφήνεια που δεν αφήνει κενά και αμφιβολίες.

Οι μόνιμοι όμως χαρακτήρες είναι λίγοι και πολύ γενικοί όταν έχουμε μπροστά μας ολόκληρη την εξέλιξή της. Γίνονται πολυπληθέστεροι και ειδικότεροι όταν στενεύουμε τα όρια και μελετούμε εποχές ανάλογες μεταξύ τους ή πλησιέστερες χρονικά.

cebaceb1cebdceadcebbcebbceb7cf82-cebfcf81ceadcf83cf84ceb7cf82-ceb5cebbceb9ceacΚαι πραγματικά, μεγαλύτερες ομοιότητες προβάλλουν από το Φειδία και τον Πραξιτέλη, παρά από τον 6ο αιώνα, τους δυο αυτούς και την ελληνιστική τέχνη, κι απ’ όλους αυτούς μαζί πολύ περισσότεροι απ’ ολόκληρη την ελληνική τέχνη, προχριστιανική και χριστιανική.

Μπορούμε να πούμε χωρίς προκατάληψη πως σε μερικές εκατοντάδες ή χιλιάδες χρόνια, μπορεί να μην είναι δυνατό να βρούμε κοινούς χαρακτήρες για ολόκληρη την τέχνη των χτεσινών, σημερινών και αυριανών Ελλήνων που να μην είναι κοινοί με άλλες ολότελα ξένες τέχνες. Γιατί η τέχνη κάθε εποχής έχει διπλή την καταγωγή της, την ίσαμε τότε τέχνη, από τη μια, και την κοινωνική και φυσική πραγματικότητα, από την άλλη. Και οι πραγματικοί καλλιτέχνες κάθε καιρού δε μεταχειρίζονται αναλλοίωτες τις φόρμες που βρίσκουν, αλλά τις μεταβάλλουν σύμφωνα με τις εκφραστικές τους ανάγκες, τις μεταβάλλουν για να τις δώσουν μια καινούργια σημασία.

Δε μπορούμε να προβάλουμε μερικούς τύπους για μίμηση. Ο καλλιτέχνης δημιουργεί από αναγκαιότητα. Το έργο του πρόκειται να ζήσει, δε γίνεται με αποφάσεις. Η θέληση επεμβαίνει μονάχα για να πραγματοποιήσει την εκφραστική ανάγκη.

Να πούμε στους καλλιτέχνες ακόμα κι όταν είμαστε σε θέση, με σαφήνεια να τους καθορίσουμε: να, αυτοί είναι οι κυριότεροι χαρακτήρες της ελληνικής τέχνης ώσαμε σήμερα, διατηρήσετέ τους στα έργα σας, είναι όχι μόνο μάταιο, αλλά και τεράστιο σφάλμα.

cebaceb1cebdceadcebbcebbceb7cf82-cebfcf81ceadcf83cf84ceb7cf82-ceb2ceaccf81cebaceb1Πολλά κοινά γνωρίσματα από δύο εποχές δεν είναι κοινά για τρεις, και πολλά κοινά για τρεις, τέσσερις ή πέντε εξαφανίζονται όταν μελετούμε ολόκληρη την ιστορία μιας τέχνης.

Κάθε μορφή τέχνης που βγήκε από πραγματικούς Έλληνες καλλιτέχνες, είτε διατηρεί πολλά ή λίγα χαρακτηριστικά από τις προηγούμενες και έχει άλλα νεότερα και διαφορετικά, είναι ελληνική. Δεν υπάρχουν αμετάβλητοι τύποι. Και η Αρχαϊκή και η Κλασσική και η Βυζαντινή και η ζωγραφική του Θεόφιλου είναι ελληνικές τέχνες.

Αν όμως κανείς δε μπορεί να δώσει την συνταγή για να κάνουμε ελληνική τέχνη, χρέος μας είναι να πούμε στους καλλιτέχνες μας: Μελετήσετε την Ελληνική Τέχνη, γνωρίστε κάθε τέχνη, δουλέψετε, αγαπήστε τη φύση που σας τριγυρίζει, ζήσετε τις συγκινήσεις του λαού και προσπαθήσετε να εκφραστείτε φυσιολογικά, με ειλικρίνεια. Τότε τα έργα που θα βγουν θα’ναι η ζωντανη Νεοελληνική Τέχνη.

Πηγή: “Ο Ρίζος της Δευτέρας” (Δευτεριάτικη Έκδοση του “Ριζοσπάστη”), 18/11/1946, σ. 2. Πάρθηκε από το απόκομμα της εφημερίδας που υπάρχει στο ψηφιακό αρχείο του ΑΣΚΙ.

Περισσότερα έργα του Ορέστη Κανέλλη υπάρχουν εδώ.

Advertisements

Tagged: , , , ,

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: