Σταύρος Κωτσόπουλος: Μακεδόνικες Εκδόσεις (1951)

Ένα από τα συχνά και μεγαλύτερα ψέματα που λένε οι αντικομμουνιστές στην Ελλάδα, προσπαθώντας να αποδείξουν τον δήθεν αντεθνικό ρόλο του ελληνικού κομμουνιστικού κινήματος, είναι και το παραμύθι ότι τάχα το ΚΚΕ έκανε πλύση εγκεφάλου στα σλαβόφωνα παιδιά της ελληνικής Μακεδονίας για να τα αποσπάσει ψυχικά από την Ελλάδα. Αλήθεια, φυσικά, είναι το εντελώς ανάποδο: το ΚΚΕ, ως μια από τις λίγες πραγματικά πατριωτικές δυνάμεις στη χώρα, με κάθε τρόπο προσπαθούσε να διατηρήσει την ψυχική σύνδεση των σλαβομακεδόνων με την Ελλάδα. Μια τέτοια θέση προϋπόθετε, φυσικά, και διαφοροποίηση της πολιτικής πρότασης για την τύχη των σλαβομακεδόνων, ανάλογα με τη συγκυρία: π.χ. την περίοδο του 1948-49, όταν αφ’ενός οι ελληνόφωνοι μοναρχοφασίστες, ενθαρρυμένοι από τους αγγλοαμερικάνους, ενέτειναν το σωβινιστικό ντελίριο και ολοκαύτωμα σε βάρος του ντόπιου – σλαβόφωνου πληθυσμού, και αφ’ετέρου, οι τιτοϊκοί ενέτειναν την προπαγάνδα τους (που πάταγε και στην πραγματικότητα ότι ο σλαβομακεδονικός λαός για πρώτη φορά ζούσε σχετικά – παρά τη σερβοκροάτικη επιρροή – ελεύθερος στην – αναγνωρισμένη από το Βασίλειο της Ελλάδας – Λ.Δ. Μακεδονίας), το ύστατο μέσο για τη διατήρηση πιθανοτήτων για να υπάρχει στοιχειώδης ενότητα της σλαβομακεδονικής μειονότητας με τον ελληνικό λαό, δεδομένων και των θυσιών της μειονότητας προς χάριν αυτής της ενότητας, ήταν η αναγνώριση του δικαιώματος αυτοδιάθεσης, όπως η ίδια μειονότητα θα την ήθελε (ένα ερώτημα είναι και το πώς αυτή θα την ήθελε, σε περίπτωση νίκης της λαϊκοδημοκρατικής Ελλάδας, και σε αυτό είχαν ήδη απαντήσει οι σλαβομακεδόνες: “αδιάσπαστη ενότητα με τον ελληνικό λαό”. Ωστόσο, αυτό είναι μια άλλη συζήτηση).

Όμως, η πολιτική πρόταση για τους σλαβομακεδόνες δεν είναι αρκετή για τη διατήρηση μιας πνευματικής-ψυχικής σύνδεσης με τον ελληνικό λαό. Χρειάζεται και ένα τεράστιο πνευματικό έργο για κάτι τέτοιο. Και το ζαχαριαδικό ΚΚΕ, ως μια υπεύθυνη πολιτική δύναμη, δεν θα μπορούσε να μην αναλάβει έστω την προσπάθεια για την υλοποίηση αυτού του τιτάνιου έργου (τιτάνιο, καθώς από την απέναντι πλευρά των συνόρων, στην – αναγνωρισμένη από το Βασίλειο της Ελλάδας – Λ.Δ. Μακεδονίας, είχε να αντιμετωπίσει ολόκληρο κρατικό μηχανισμό). Το έργο αυτό είχε δύο πτυχές: πρώτον, την ανάδειξη των κοινών αγώνων Σλαβομακεδόνων και Ελλήνων, τόσο των ιστορικών όσο κυρίως των σύγχρονων αγώνων, για την δημοκρατία και την ανεξαρτησία, ως συστατικού στοιχείου της εθνικής συγκρότησης των σλαβομακεδόνων της Ελλάδας. Δεύτερον, την απαλλαγή των σλαβομακεδόνων από διάφορες πολιτικές επιρροές στην εθνική φιλολογία τους, οι οποίες παρείσφρυαν ως και μέσα στο αλφάβητο των σλαβομακεδόνων.

Σε καιρούς, λοιπόν, σαν τους σημερινούς, όπου η ιμπεριαλιστική επιθετικότητα έχει επίκεντρο τη γειτονιά μας, μια υπεύθυνη εθνική και επαναστατική συνάμα πολιτική, δεν θα ήταν μια νέα εκδοχή της σλαβοφοβίας ή η “παραδοσιακή” τουρκοφαγία, αλλά μια αναγνώριση των ζητημάτων ως έχουν και η προσπάθεια για παρέμβαση σε αυτά με απελευθερωτικό – δημιουργικό τρόπο.

ΥΓ. Λίγα λόγια για το συγγραφέα του κειμένου: ο Σταύρος Κωτσόπουλος (Σταύρο Κότσεφ) γεννήθηκε το 1910 στη Βεύη (ως το 1926, Μπάνιτσα) Φλώρινας. Δικηγόρος, συμμετείχε ήδη προπολεμικά στο ελληνικό κομμουνιστικό κίνημα. Στην κατοχή συμμετείχε καθ’όλη την εξάμηνη ύπαρξή της (Δεκέμβρης 1943-Μάης 1944) στην επιτροπή του Σλαβομακεδονικού Λαϊκού Απελευθερωτικού Μετώπου (ΣΝΟΦ). Ήταν γραμματέας του ΕΑΜ Φλώρινας. Το Γενάρη του 1948, μετά την ενωτική προσπάθεια του ΚΚΕ για τους Σλαβομακεδόνες, μπαίνει στην Κεντρική Επιτροπή του Λαϊκού Απελευθερωτικού Μετώπου (ΝΟΦ). Στις 8 Αυγούστου 1948 γίνεται γραμματέας του ΝΟΦ. Το 1948-’49 γινεται επικεφαλής της Γενικής Διεύθυνσης για τις Εθνικές Μειονότητες στην Προσωρινή Δημοκρατική Κυβέρνηση της Ελλάδας. Στο νέο επεισόδιο κρίσης ηγεσίας της σλαβομακεδονικής μειονότητας (η οποία είχε “ψαρευτεί” συλλήβδην από τον Τίτο), αναλαμβάνει το δύσκολο καθήκον, μαζί με τον Παντελή Βαϊνά, να ανασυγκροτήσουν οργανωτικά το σλαβομακεδονικό προοδευτικό κίνημα της Ελλάδας, έστω και από την προσφυγιά. Γίνεται γραμματέας της οργάνωσης Ήλιντεν, η οποία ιδρύεται τον Απρίλη του 1952 και αντικαθιστά τις μη επιδεχόμενες διόρθωσης υπάρχουσες ως τότε σλαβομακεδονικές οργανώσεις (ΝΟΦ κλπ), μέχρι τη διάλυσή της τον Ιούνη του 1956 από τους πραξικοπηματίες ρεβιζιονιστές της “6ης Ολομέλειας”. Ταυτόχρονα είναι επικεφαλής του σλαβομακεδονικού τμήματος του Εκδοτικού “Νέα Ελλάδα”. Αργότερα, παρέμεινε στη Σόφια, όπου και πέθανε το 1976.

***

Στο χρόνο που μας πέρασε, σημειώθηκε μια σημαντική πρόοδος στον τομέα των μακεδόνικων εκδόσεων.

Τα μακεδόνικα βιβλία και τα άλλα έντυπα, που βγήκαν μέσα στο 1950, από την άποψη του αριθμού, μπορεί να είναι λίγα, αλλά από την πλευρά του περιεχομένου της γλώσσας και της προσπάθειας που καταβλήθηκε, βρίσκονται σε αρκετά ευχάριστο σημείο και ανοίγουν το δρόμο για την παραπέρα προώθηση της δουλειάς. Τα βιβλία που εκδόθηκαν είναι κυρίως σχολικά: 1) Αλφαβητάρι με το πρώτο μέρος του αναγνωστικού. 2) Αναγνωστικό της Β’ τάξης του Δημοτικού. 3) Αναγνωστικό της Ε’ τάξης του Δημοτικού. 4) το παιδικό περιοδικό “Μακεντόντσε”. 5) Το “Μπίλτεν” (Δελτίο Ειδήσεων). 6) Στις ελληνικές εφημερίδες καθιερώθηκε σελίδα στη μακεδόνικη γλώσσα, με την προοπτική μέσα στο 1951 να εκδίδονται ξεχωριστές μακεδόνικες εφημερίδες.

Geografiya_na_Gurtsiya_Kochev1 «Γεωγραφία της Ελλάδας» στα σλαβομακεδόνικα από την Επιτροπή Βοήθειας στο Παιδί και το Εκδοτικό «Νέα Ελλάδα»

Η εντύπωση και η χαρά που προξένησαν τα μακεδόνικα έντυπα στους σλαβομακεδόνες και ιδιαίτερα στα παιδιά, είναι πραγματικά μεγάλη. Η δασκάλα Βικτωρία Φότεφσκα, στέλνοντας τις παρατηρήσεις της πάνω στα βιβλία, αρχίζει με τούτα τα λόγια: “Μόλις λάβαμε τα νέα αναγνωστικά, τα κορίτσια μας αισθάνθκαν μεγάλη χαρά και αυτό τους έδωσε νέα δύναμη για μάθηση. Αυτό είναι ένα γερό χτύπημα στον εχθρό μας”. Με τα ίδια λόγια έγραψαν στις εκθέσεις τους οι δάσκαλοι από τη Λ. Δημοκρατία της Ουγγαρίας, με τα ίδια λόγια μίλησαν οι σλαβομακεδόνες δάσκαλοι που εργάζονται στη Λ.Δ. Της Ρουμανίας στη σύσκεψή τους. Τι είναι εκείνο που έκανε τους σλαβομακεδόνες να δεχθούν με τόση χαρά τα νέα βιβλία;

Είναι το πλούσιο περιεχόμενο, η καλή εμφάνιση και εικονογράφηση. Στα βιβλία αυτά υπάρχουν σειρά από εγκυκλοπαιδικά αναγνώσματα, όπως “επτά πράγματα”, “επτά γρίφοι”, “η δουλειά στο υψικάμινο”, “η ανακάλυψη της Αμερικής” και άλλα, που πλουτίζουν τις γνώσεις των παιδιών.

Υπάρχουν αναγνώσματα που μιλάνε για τους αγώνες του μακεδόνικου λαού ενάντια στους τούρκους, για το Ήλιντεν, τον Ντέλσεφ, Σαντάνσκι, περιέχουν ποιήματα του Μαρκόφσι και Ράτσιν, που βοηθάν τους μαθητές και τον κάθε αναγνώστη να γνωρίσει την ιστορία του μακεδόνικου λαού και τη μακεδόνικη φιλολογία. Υπάρχουν αναγνώσματα για τους αγώνες του ελληνικού λαού, όπως για την 25 άρτη, το Μεσολόγγι, το Σουλιωτόπουλο, τα απομνημονεύματα του στρατηγού Μακρυγιάννη, που γνωρίζουν τους αναγνώστες με τη νεοελληνική ιστορία και τους αγώνες του ελληνικού λαού για ανεξαρτησία και δημοκρατία. Τα αναγνώσματα: “Πολεμάει η Καλλιθέα”, “Ο Μπαρούτας”, “Το δίκωχο του Ελασίτη”, “Η ηρωίδα Τσφέτα”, “Αδελφότητα – Ενότητα”, “Ο λαός στις μάχες Βίτσι”, τα Ποιήματα του Μαρκόφσκι, δείχνουν τους κοινούς αγώνες που έκανε ο ελληνικός λαός με το μακεδόνικο, ενάντια στους γερμανοϊταλούς και αγγλοαμερικάνους καταχτητές και τους μοναρχοφασίστες. Είναι αναγνώσματα που βοηθούν τα μακεδονόπουλα να διαπαιδαγωγηθούν στο πνεύμα της ενότητας και φιλίας με τον ελληνικό λαό και της αγάπης προς την πατρίδα, την ανεξαρτησία και τη δημοκρατία.

Στα βιβλία υπάρχουν και αναγνώσματα από τη σοβιετική φιλολογία, για το Λένιν, το σ. Στάλιν, τον Οστρόφσκι, την ηρωίδα Ζόγια, διηγήματα του Γκόργκι, Φαντέγιεφ, Τιχόνοφ, τα οποία βοηθούν τους αναγνώστες να γνωρίσουν το σοβιετικό πολιτισμό και τους σοβιετικούς ανθρώπους. Είναι αναγνώσματα που εμπνέουν στα παιδιά την αγάπη προς τη χώρα του σοσιαλισμού και το Μεγάλο Στάλιν, τον προστάτη όλων των λαών.

Μέσα στο 1950 και το περιεχόμενο του παιδικού περιοδικού “Μακεντόντσε” βελτιώθηκε. Έγινε περισσότερο παιδικό. Ένα μεγάλο μέρος του περιοδικού γεμίζει με ανταποκρίσεις, ποιήματα, εκθέσεις, γραμμένες από τα ίδια τα παιδιά. Γενικά το περιοδικό έγινε ένα όργανο μόρφωσης και διαπαιδαγώγησης των μακεδονόπουλων. Οι εφημερίδες με τις δημοσιεύσεις άρθρων για τα ζητήματα των σλαβομακεδόνων, για την πάλη του λαού μας στην Ελλάδα, για την κατάσταση στη Μακεδονία του Βαρδάρη βοήθησαν και αυτές στη μόρφωση και στην εκμάθηση της γλώσσας από τους σλαβομακεδόνες.

Ilinden_July-August_1954_First_PageΤο πρωτοσέλιδο του περιοδικού Ήλιντεν, Πολιτικού Οργάνου της Κεντρικής Επιτροπής της Οργάνωσης «Ήλιντεν», τ.4, Ιούλης- Αύγουστος 1954, Χρόνος Γ’.

Τα βιβλία που βγήκαν στο 1950, από γλωσσική πλευρά στέκουν σε αρκετά καλό σημείο. Είναι απαλλαγμένα από τις επιδράσεις της σερβοκροάτικης γλώσσας που η τιτική κλίκα καλλιεργούσε συστηματικά. Είναι γραμμένα σε καθαρώς μακεδονική γλώσσα, στη γλώσσα που έχουν γραφεί τα έργα των καλύτερων μακεδόνων λογοτεχνών, του Κώστα Ράτσιν και Βένκο Μαρκόφσκι. Βοήθησαν και θα βοηθήσουν στην καλλιέργεια και ανάπτυξη της μακεδόνικης γλώσσας. Ο δάσκαλος Θόδωρος Καραμέσεφ, μιλώντας στο αχτίφ των σλαβομακεδόνων δασκάλων πάνω στη γλώσσα των βιβλίων, είπε: “Η γλώσσα των βιβλίων είναι κατανοητή στα παιδιά, σ’ όλους τους μακεδόνες, από οπιαδήποτε περιοχή και αν κατάγονται αυτοί, γιατί είναι λαϊκή μακεδόνικη γλώσσα. Δεν έχει σημασία αν μερικές λέξεις, όπως ιντούστρια (βιομηχανία), ινσταλάτσια (εγκατάσταση) και άλλες δεν τις καταλαβαίνουν τα παιδιά. Αυτές είναι λέξεις επιστημονικές, τεχνικές, που εμείς στα χωριά μας δεν τις είχαμε και δε μπορούσαμε να τις έχουμε, αφού μας απαγόρευαν τη γλώσσα μας. Στα καινούργια έντυπα χρησιμοποιήθηκε το μακεδόνικο αλφάβητο και έφυγαν από τη μέση τα σερβοκροάτικα γράμματα /,ѓ њ,љ,џ και άλλα που οι τιτικοί είχαν μπάσει σ’ αυτό. Έτσι μπορούμε να πούμε ότι το έντυπο υλικό που βγήκε μέσα στα 1950, γενικά βρίσκεται σε καλό δρόμο. Αλλά υστερούμε σημαντικά από τις απαιτήσεις του αγώνα.

Το ζήτημα των μακεδόνικων εκδόσεων πρέπει να το δούμε και από μια άλλη πλευρά. Η έκδοση βιβλίων, περιοδικών, εφημερίδων, στη μακεδόνικη γλώσσα είναι ένα δικαίωμα που αποδείχνει έμπραχτα την ισότιμη θέση των σλαβομακεδόνων με τον ελληνικό λαό. Είναι ένα δικαίωμα που το ΚΚΕ το είχε διακηρύξει από το 1924 και παλεύει γι’ αυτό, και ο σλαβομακεδόνικος λαός με ακριβές θυσίες και το αίμα των καλύτερων παιδιών του το κατέχτησε στον κοινό αγώνα με τον ελληνικό λαό, πάνω στα δοξασμένα βουνά του Γράμμου – Βίτσι. Από την πλευρά αυτή, οι σλαβομακεδόνικες εκδόσεις έχουν μεγαλύτερη ακόμα σημασία και γι’ αυτό ακριβώς η εντύπωση που έκαναν οι εκδόσεις είναι μεγάλη.

Οι ελλείψεις που παρουσιάζουν οι εκδόσεις είναι:

1)Ορισμένα αναγνώσματα στο αναγνωστικό της Ε’ τάξης, κυρίως φιλολογικά, δεν αποδίδονται καλά και μερικές έννοιες δεν είναι τόσο κατανοητές. Κι αυτό γιατί η μετάφραση στα σημεία αυτά έγινε κατά γράμμα.

2)Σε πολλά αναγνώσματα υπάρχουν όροι επιστημονικοί, πολιτικοί, οικονομικοί, που τα παιδιά για πρώτη φορά τους συναντούν. Θα έπρεπε για τις λέξεις αυτές να μπει ένα λεξιλόγιο.

3)Λείπει από τα βιβλία το μέρος της φωνητικής γραμματικής, που ήταν απαραίτητο να γνωρίσει στα παιδιά τα γράμματα του μακεδόνικου αλφάβητου й,щ,ю,я,ъ,ь, που οι τιτικοί πράχτορες τα είχαν αντικαταστήσει με σερβοκροάτικα και που τα γράμματα αυτά για πρώτη φορά μπαίνουν στα βιβλία του 1950.

4)Ορισμένες εφημερίδες δεν έχουν απαλλαγεί ακόμη από τη σερβοκροάτικη επίδραση στη γλώσσα. Πρέπει να προσέξουν το ζήτημα αυτό.

Τι πρέπει να προσεχθεί στις νέες εκδόσεις;

1)Να πλουτισθεί το λεξιλόγιο της γλώσσας με νέες λέξεις από τις άλλες σλάβικες γλώσσες και ιδιαίτερα τη ρούσικη και σε κάθε έντυπο να μπαίνει λεξιλόγιο για την εξήγηση των νέων λέξεων.

2)Να γίνει προσπάθεια για να γραφεί μέσα στο 1951 μια σύντομη γραμματική της μακεδόνικης γλώσσας.

3)Ν’ αρχίσει η καλλιέργεια της φιλολογικής γλώσσας, με βάση τη λαϊκή μακεδόνικη γλώσσα στην οποία είναι γραμμένα τα έργα των μακεδόνων ποιητών Κώστα Ράτσιν και Βένκο Μαρκόφσκι. Προς την κατεύθυνση αυτή θα πρέπει να βοηθήσει ο κάθε μορφωμένος σλαβομακεδόνας.

Με τις παρατηρήσεις και τις υποδείξεις αυτές, που είναι και συμπεράσματα των συσκέψεων των σλαβομακεδόνων δασκάλων, πιστεύουμε ότι μέσα στο 1951 οι μακεδόνικες εκδόσεις θα προωθηθπύν ακόμα περισσότερο.

Σήμερα υπάρχουν οι προϋποθέσεις για να εκδοθούν βιβλία και άλλα έντυπα στη μακεδόνικη γλώσσα ανώτερα από κάθε πλευρά, αρκεί όλοι οι σλαβομακεδόνες να βοηθήσουν προς την κατεύθυνση αυτή.

Σ. Κωτσόπουλος

Περιοδικό Νέος Κόσμος, 1951, τ. 2, χρόνος Γ’, σ.σ. 51-52

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: