Για τις αντιθέσεις στο ρωσοκινεζικό άξονα: Προβλεψιμότητα vs. Χάος

Ένα μεγάλο έλλειμμα στη σημερινή ανάλυση των περισσότερων αριστερών και επαναστατικών οργανώσεων στον κόσμο υπάρχει στη μελέτη των δευτερεουσών αντιθέσεων και των αντιθέσεων εντός των δύο βασικών (αλλά όλο και πιο χαλαρών) στρατοπέδων στη διεθνή σκηνή. Αν και οι διαφορές ΕΕ-ΗΠΑ έχουν αρχίσει, λόγω και της στάσης τους έναντι του θέματος της Ελλάδας, να μελετούνται στη χώρα μας (έστω και όχι στη δυναμική τους διάσταση, δηλαδή όχι με το πώς τοποθετείται κανείς έναντι των αναδυόμενων δυνάμεων δεδομένης της στρατηγικής εξασθένισης της Δύσης και δη των ΗΠΑ), ωστόσο, η σχέση Ρωσίας-Κίνας αντιμετωπίζεται ωσάν να είναι ένα “μονομπλοκ”.

Το πρόβλημα δεν είναι μόνο ότι όποιο κίνημα ή πολιτική συλλογικότητα δεν μελετά και τις δευτερεύουσες αντιθέσεις, προβαίνει σε απλοϊκές αναλύσεις, δεδομένου ότι βρισκόμαστε σε μια περίοδο όπου έχουν όλο και πιο βαρύνουσα σημασία οι διεθνείς εξελίξεις στις εσωτερικές, και οι δευτερεύουσες συνολικά στις διεθνείς (δεδομένου ότι ζούμε μια χαλάρωση των στρατοπέδων και όλοι τείνουν να παίζουν σε διπλό ταμπλώ). Το πρόβλημα είναι πολύ πιο σοβαρό, καθώς η αξιοποίηση των ίδιων των αντισυστημικών κινημάτων εντάσσεται στη στρατηγική των δύο βασικών ιμπεριαλιστών, των ΗΠΑ αλλά και της Ρωσίας. Ειδικά στην περίπτωση που εξετάζουμε, η Ρωσία τα εντάσσει στη στρατηγική της να διαιρέσει το “δυτικό μπλοκ”. Δεν είναι ασύνδετη, από αυτή την άποψη, η περίπτωση Αλεξάντρ Ντούγκιν, ο οποίος είναι ο ιδεολογικός καθοδηγητής του Πούτιν. Ο Ντούγκιν, που προάγει τη θεωρία της υπέρβασης των όρων “δεξιά” και “αριστερά” και προωθεί την “4η πολιτική θεωρία”, με το που άλλαξε ο συσχετισμός κομματικών δυνάμεων στην Ελλάδα το 2012, άρχισε την αναζήτηση πιθανών συμμάχων στην Ελλάδα, “δεξιά κι αριστερά”. Κι αν μεν στα δεξιά, τους βρήκε (ΑΝΕΛ-ναζιστικό κατακάθι), στα αριστερά βρήκε συνεργάτη τον παλαιοπασόκο Δημήτρη Κωνσταντακόπουλο. Ο Κωνσταντακόπουλος έγινε αρθρογράφος στο περιοδικό του “Κέντρου Συντηρητικών Μελετών” του Ντούγκιν, Λεβιάθαν, αλλά και σε εφημερίδες με αναφορά στο χώρο του ΣΥΡΙΖΑ, όπως η “Αυγή” και ο “Δρόμος”, και διέδιδε παρόμοια “υπερβατικά” πράγματα, αλλά πάντα φιλορωσικά (και μέσα στα όργανα του ΣΥΡΙΖΑ).

vladimir_putin_and_xi_jinping_-_edm_september_9__2016

Να γιατί είναι απαραίτητη η μελέτη των διεθνών σχέσεων από τα επαναστατικά και προοδευτικά κινήματα και συλλογικότητες, αλλά και το να έχουν υπόψη να μην διατυπώνουν μια πολιτική που να εντάσσεται στη στρατηγική των ιμπεριαλιστών. Φυσικά, αυτή η ανάγκη δεν επισημαίνεται τώρα για πρώτη φορά. Χαρακτηριστικές είναι οι περιπτώσεις όπου κατά τη δεκαετία του ’70, η ΛΔ της Κίνας δεν στήριξε αυτομάτως προοδευτικά κινήματα στη Σρι Λάνκα και το Μπανγκλαντές, καθώς στο χρόνο που αυτά ξέσπαγαν εμμέσως ευνοούσαν, παρά τη θέλησή τους, ιμπεριαλιστές (βλ. εδώ και εδώ).

Δυστυχώς αυτή τη στιγμή, όποιος επιθυμεί να παρακολουθεί και αυτές τις αντιθέσεις, σε μεγάλο βαθμό είναι αναγκασμένος να μελετά είτε κείμενα εμφορούμενα από αντιρωσική ή αντικομμουνιστική εμπάθεια, είτε κείμενα που απολυτοποιούν παραπάνω από όσο θα έπρεπε τις ρωσοκινεζικές αντιθέσεις (παρότι αυτές, αυτή τη στιγμή, είναι δευτερεύουσες). Σε κάθε περίπτωση, το παρακάτω κείμενο, παρά τα όποια στερεότυπά του (καθώς προέρχεται από πολωνό καθεστωτικό αναλυτή), μπορεί να δώσει μια ιδέα για την αξία της μελέτης και της αντίθεσης αυτής, η οποία θα καθίσταται σημαντικότερη όσο αλλάζει ο πολιτικός χάρτης της Δύσης (όπως και η μελέτη της “ενότητας” των κορυφών των δύο στρατοπέδων έναντι των αποσπώμενων από αυτές δυνάμεις ή της παραμικρής κίνησης από τις δευτερεύουσες δυνάμεις να κινηθούν λίγο ανεξάρτητα).

***

Προβλεψιμότητα vs. Χάος

Η Κίνα και η Ρωσία συχνά τσουβαλιάζονται ωσάν να εκπροσωπούν την ενιαία και την πιο σοβαρή πρόκληση απέναντι στη Δύση. Αναμφίβολα, τα δύο αυτά κράτη έχουν ίδιες απόψεις σε πλήθος θεμάτων στη διεθνή πολιτική και έχουν επίσης πολλά κοινά συμφέροντα. Όμως είναι τα σημεία στα οποία διαφέρουν αυτά που λένε περισσότερα για τις σχέσεις τους με τη Δύση και τη διεθνή τάξ γενικότερα.

Ένα ενδιαφέρον σχήμα αναπτύσσεται τους τελευταίους δύο μήνες. Η Ρωσία επενδύει σε αυξανόμενο χάος στη Δύση. Ενθάρρυνε τόσο το Brexit όσο και την εκλογή του Ντόναλντ Τραμπ στις ΗΠΑ. Η ρωσική υποστήριξη προς λαϊκιστικές δυνάμεις στην Ευρωπη μπορεί να βρεθεί στη δημιουργία του Ινστιτούτου για τη Δημοκρατία και τη Συνεργασία στο Παρίσι ήδη από το 2008. Η Κίνα, από την άλλη, είναι πολύ πιο προσεκτική. Επέλεξε την προβλεψιμότητα, υποστηρίζοντας την παραμονή του Ηνωμένου Βασιλείου στην Ευρωπαϊκή Ένωση και έκλινε υπέρ της Χίλαρι Κλίντον ως μια κατά τι καλύτερη λύση, παρότι υπήρχαν και φωνές στη συζήτηση που αναπτύχθηκε στην Κίνα που υποστήριζαν τον Τραμπ. Αν τόσο η Κίνα, όσο και η Ρωσία είναι δυσαρεστημένες με τη Δύση, τότε προς τι αυτές οι σημαντικές διαφορές;

Μία σύντομη απάντηση είναι ότι η Κίνα έχει πολλά περισσότερα να χάσει από την παρακμή της Δύσης από ό,τι η Ρωσία. Η περίπτωση του πυρηνικού σταθμού Hinkley Point (σ.parapoda: γαλλοκινεζική συνεργασία για δημιουργία πυρηνικού εργοστασίου στη Βρετανία) είναι χαρακτηριστική. Το Brexit και η συνεπαγόμενη αλλαγή της βρετανικής κυβέρνησης σχεδόν στέρησαν από την Κίνα την πρώτη της επένδυση σε πυρηνική ενέργεια στον αναπτυγμένο κόσμο. Η Τερέζα Μέι έθεσε στον πάγο την απόφαση του προκατόχου της, διατυπώνοντας επιφυλάξεις προς μια ξένη επένδυση σε στρατηγικούς τομείς. Αναμφίβολα, χρειάζεται να περιμένουμε πολύ μέχρι να μάθουμε αν πράγματι ασκήθηκε πίεση από την Κίνα ώστε η κα. Μέι να αναθεωρήσει την άποψή της, όμως η ανοιχτή επιστολή του κινέζου πρέσβη άφησε λίγες αμφιβολίες για το ότι το Πεκίνο δεν θα ανταπαντούσε σε περίπτωση μπλόκου στην επένδυση από το Λονδίνο. Παρ’όλα αυτά, είναι πολύ πιθανό ότι η Κίνα θα μπορούσε να έχει υποστεί απώλειες από την ακύρωση της επένδυσης. Για τη Ρωσία, το Brexit ήταν κάτι που είχε καθαρά οφέλη, μεταξύ άλλων και επειδή η προσοχή της ΕΕ απομακρύνθηκε από τη σύγκρουση στην Ουκρανία.

g20O Ξι Τζινπίνγκ με την Τερέζα Μέι στη σύνοδο των G-20 στο Χανγκζού (φωτό)

Με το ίδιο σκεπτικό μπορεί να αντιμετωπιστεί και η σχετική προτίμηση της Κίνας στη Χίλαρι Κλίντον έναντι του Ντόναλντ Τραμπ. Η ρητορική του Τραμπ εναντίον του ελεύθερου εμπορίου στρέφεται άμεσα ενάντια στην Κίνα. Ένας εμπορικός πόλεμος θα μπορούσε να υπονομεύσει τις εξαγωγές της Κίνας, ιδίως με δεδομένο ότι οι ΗΠΑ είναι η μεγαλύτερη αγορά για την Κίνα και η μεγαλύτερη πηγή του εμπορικού της πλεονάσματος. Ακόμα και μια πιθανή κατάρρευση του αμερικανικού συστήματος συμμαχιών στην ανατολική Ασία, η οποία θα ενίσχυε την θέση του Πεκίνου στην περιφέρεια εκείνη, είναι δυνατό να αναμένεται να φέρει τόσες προκλήσεις όσα και οφέλη. Οι νοτιοκορεατικές ελίτ ήδη συνηγορούν υπέρ της απόκτησης πυρηνικών όπλων έναντι μίας αυξανόμενης βορειοκορεατικής απειλής. Αν ο Τραμπ έκανε πράξη την απειλή του να εγκαταλείψει τους ασιάτες συμμάχους της Αμερικής (και αυτό είναι τουλάχιστον μία πιθανότητα), άλλα κράτη, όπως η Ιαπωνία, θα μπορούσαν να προχωρήσουν σε επανεξοπλισμό. Στην περίπτωση της Ρωσίας, οι κίνδυνοι από την εκλογή Τραμπ είναι εξαιρετικά λιγότερο συγκεκριμένοι και τα πιθανά οφέλη είναι ακόμα πιο εκτεταμένα. Ο όγκος του ρωσοαμερικάνικου εμπορίου είναι αμελητέος, ενώ το χάος το οποίο μπορεί να ξεσπάσει από την εκλογή Τραμπ στη Δύση μπορεί να βοηθήσει τη Ρωσία να πετύχει το μακροπρόθεσμο στόχο της να διασπάσει τη διατλαντική κοινότητα.

Η υποστήριξη του Κρεμλίνου σε ευρωπαϊκά λαϊκιστικά, αντισυστημικά και ακροδεξιά κόμματα ενέχει επίσης λιγότερους κινδύνους για τη Ρωσία και παρέχει πολλά οφέλη. Οι εκπρόσωποι αυτών των κινημάτων ανοιχτά δηλώνουν την υποστήριξή τους προς την “ισχυρή ηγεσία” του Πούτιν, βλέπουν τη Ρωσία ως το τελευταίο οχυρό απέναντι στην “υποβάθμιση” της Ευρώπης και υποστηρίζουν τη ρωσική αντιαμερικανική εξωτερική πολιτική. Η Κίνα, από την άλλη, εξέφρασε αγωνία για την άνοδο λαϊκιστικών δυνάμεων ήδη από τις ευρωεκλογές του 2014. Αντισυστημικά ευρωπαϊκά κόμματα βλέπουν την οικονομική επέκαση της Κίνας ως έναν από τους βασικότερους υπεύθυνους για την οικονομική στασιμότητα της Ευρώπης και την απώλεια θέσεων εργασίας. Οι δασμοί αντιντάμπινγκ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που στοχοποιούν την κινεζική παραγωγή χάλυβα είναι μόνο το πρώτο σημάδι προστατευτισμού, τον οποίο η Κίνα αναμένει ότι θα κυριαρχήσει στην οικονομική πολιτική της Ευρώπης αν ακροδεξιά και ακροαριστερά κόμματα καταλάβουν την εξουσία.

obamacΟ Μπάρακ Ομπάμα στη Μεγάλη Αίθουσα του Λαού στο Πεκίνο στις 12 Νοέμβρη 2014 (φωτό)

Η πρόσφατη ομιλία του Πούτιν στη λέσχη Βαλντάι παρέχει μερικά στοιχεία αναφορικά με την πολιτική της Ρωσίας. Είναι έτοιμη να αγκαλιάσει το αντιπαγκοσμιοποιητικό κίνημα, να οξύνει τη δυσαρέσκεια και το φόβο απέναντι στους υπερεθνικούς γραφειοκράτες, τους παγκόσμιους ολιγάρχες και τις πολυεθνικές εταιρίς. Η επίκληση όρων όπως “απλός άνθρωπος” ή “σιωπηρή πλειοψηφία”, που στερούνται τα δικαιώματά τους από τις δικές τους ελίτ, παρουσιάζει τη Ρωσία ως σημαντικά διαφορετική από τις “διεφθαρμένες δυτικές ελίτ”, οι οποίες είναι αποσπασμένες από τις κοινωνίες τους. Η Ρωσια αναμένει να αξιοποιήσει το πιθανό χάος που θα αναπτυχθεί πέρα από τα σύνορά της. Τέτοιο χάος καθιστά ευκολότερο να κατηγορεί τον έξω κόσμο για τις δικές της αποτυχίες και πετυχαίνει την αξιοποίηση της λαϊκής υποστήριξης προς το Κρεμλίνο ενάντια στη “νέα παγκόσμια αταξία”. Επίσης καθιστά ευκολότερο για τον Πούτιν να διασπά τη δυτική κοινότητα μέσω επιλεγμένων δυνάμει συνεταίρων. Το Κινεζικό Κομμουνιστικό Κόμμα, όσο μισεί τη δυτική δημοκρατία, άλλο τόσο χρειάζεται το καπιταλιστικό σύστημα για να παραμείνει στην εξουσία. Η Κίνα βασίζεται στο ελεύθερο εμπόριο και τις σταθερές αγορές, όπως και στον αυξανόμενο, ή τουλάχιστον μη μειούμενο πλούτο των δυτικών καταναλωτών. Χρειάζεται σταθερή ζήτηση από τη Δύση για τα αγαθά και τα κεφάλαιά της.

Η πρόκληση προς τη Δύση και τις φιλελεύθερες αξίες της είναι πραγματική και προέρχεται τόσο από τη Ρωσία όσο και την Κίνα. Θα ήταν λάθος, ωστόσο, να υποτιμούνται οι διαφορές ανάμεσα στους αυτοκράτορες της Μόσχας και του Πεκίνου και να υποθέτουμε ότι τα συμφέροντα είναι τα ίδια.

Marcin Kaczmarski

http://www.russiachinarelations.com/

Advertisements

Tagged: , , ,

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: