Όλοι οι δρόμοι οδηγούν στο βάλτο της Κεντρικής Ασίας

Η γενική κρίση του καπιταλισμού και η παγκόσμια οικονομική κρίση έχουν περιορίσει τις περιοχές για νέες επενδύσεις, αλλά και έχουν δώσει νέα ώθηση σε πολιτικές εμπορικού προστατευτισμού. Με νέα μορφή, σε σχέση με ολοκληρώσεις τύπου TTIP (οι οποίες έχουν και μια γεωστρατηγική διάσταση, προστατευτισμού με αντικινεζική αιχμή, και όχι μόνο μια νεοφιλελεύθερη), θα ενταθούν αυτές οι πολιτικές, οι οποίες πρώτο θύμα έχουν την Κίνα. Άλλωστε, ακριβώς με αυτή την ατζέντα ήρθε η εκλογή Τραμπ, η οποία δείχνει πως η πτέρυγα εντός των ΗΠΑ που προνομοποιεί μία άτυπη ρωσοαμερικανική συνεννόηση, μια υφεσιακή στάση έναντι της (πάντοτε ανταγωνίστριας) Ρωσίας με θύματα όλους τους άλλους, παίρνει την πρωτοβουλία των κινήσεων.

Είναι σαφές ότι, παρά τις κολοσσιαίες εμπορικές συμφωνίες της Κίνας με τη Ρωσία, και την κοινή τους στάση σε διάφορα διεθνή ζητήματα, σε αντίθεση με ό,τι θα περίμενε κανείς, οι πολιτικές προστατευτισμού στη Δύση, από τη στιγμή που λαμβάνονται από την “υφεσιακή” έναντι της Ρωσίας δυτική πτέρυγα, οξύνουν τις (ακόμα δευτερεύουσες) ρωσοκινεζικές αντιθέσεις.

Η Κίνα, λοιπόν, βλέποντας να μονιμοποιείται η πτωτική τάση της αύξησης του ΑΕΠ της, και να πυκνώνουν τα σύννεφα του προστατευτισμού παγκοσμίως, διατύπωσε το 2013 την πρόταση για ένα νέο Δρόμο του Μεταξιού (Belt & Road Initiative, ή One Belt, One Road (ΟΒΟR)). Ο δρόμος αυτός, έχει κατάληξη την επίσης ριγμένη από μια ρωσοαμερικανική συνεννόηση Ευρώπη, στη σχέση με την οποία το Πεκίνο επενδύει, παρά τις αντιθέσεις που τη διαπερνούν επί του θέματος. Κατά μήκος του, ο Δρόμος αυτός εμπλέκει από ξηράς τις χώρες της κεντρικής Ασίας (Οικονομική Ζώνη του Δρόμου του Μεταξιού), και από τη θάλασσα (Θαλάσσιος Δρόμος του Μεταξιού του 21ου αιώνα), όλες τις χώρες από τη νότια κινεζική, τον Ινδικό, και την Ερυθρά Θάλασσα, ενώ οι δύο μορφές του Δρόμου ενώνονται μέσω Πακιστάν (στον Οικονομικό Διάδρομο Κίνας – Πακιστάν, CPEC).

obor1

Ο κινεζικός νέος Δρόμος του Μεταξιού & η ρωσική Ευρασιατική Οικονομική Ένωση: δύο εργαλεία αν όχι απόλυτα αντίθετα, σε κάθε περίπτωση όχι αλληλοσυμπληρούμενα

Σε μια ρωσοαμερικανική συνεννόηση, οτιδήποτε κινείται κάπως ανεξάρτητα, σφάζεται, αλλά, πρωτίστως, με το βαμβάκι. Δηλαδή, όχι με τον “παραδοσιακό” βίαιο τρόπο των αμερικάνων, αλλά με μια ένταξη σε ένα πλαίσιο όπου, ενώ δείχνουν πως αναβαθμίζουν τον ανεξάρτητα κινούμενο, στην ουσία, τον παγιδεύουν. Παράλληλα, οδηγούν μία σειρά αποσπώμενες από τις δύο υπερδυνάμεις χώρες με περιφερειακές ή και παγκόσμιες φιλοδοξίες, να εμπλακούν στις περιοχές που αναγκάζεται να προνομοποιήσει η Κίνα, είτε για να μην αλλάξει ο συσχετισμός δύναμης σε βάρος τους, είτε γιατί βλέπουν πως έχει “ψωμί” η υπόθεση (Ιράν, Τουρκία). Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να αποδυναμώνονται σε άλλες περιοχές (Μ.Ανατολή), ευνοώντας τις δύο υπερδυνάμεις, και ειδικότερα, με δεδομένη τη στρατηγική εξασθένιση των ΗΠΑ, τη Ρωσία.

Ας τεκμηριωθεί, όμως, ο παραπάνω ισχυρισμός με συγκεκριμένα στοιχεία.

Κομβικής σημασίας είναι οι ανεξαρτησιακές τάσεις που επιδεικνύουν οι άρχουσες τάξεις των χωρών της πρώην σοβιετικών κεντροασιατικών δημοκρατιών. Το Καζαχστάν, το οποίο είναι ο πρώτος σταθμός στην υλοποίηση του κινεζικού σχεδίου, αποτελεί το πλέον “σκληρό καρύδι” στα διάφορα ρωσικά πρότζεκτ στην Ευρασία, επιδιώκοντας αναβαθμισμένο ρόλο. Και η Ρωσία, με βάση τη “διαβρωτική” τακτική της, προκρίνει μία αναβάθμιση της Αστάνα σε διπλωματικό επίπεδο. Όχι κάποια Ελβετία, αλλά το Καζαχστάν, που είναι μέλος του Οργανισμού Ισλαμικής Συνεργασίας και από χτες του Σ.Α. του ΟΗΕ, θα είναι η χώρα που, κατόπιν ρωσικής πρότασης, θα φιλοξενήσει τις ενδοσυριακές συνομιλίες για ειρήνευση. Παράλληλα, το Καζαχστάν ήταν αυτό το οποίο – Πούτιν θέλοντος – έπαιξε ρόλο ενδιαμέσου κατά την πρόσφατη μικρή περίοδο της ρωσοτουρκικής κρίσης. Αξιοσημείωτο είναι ότι αυτά τα ρωσικά δώρα ήρθαν μετά τη βελτίωση των (μέχρι πρόσφατα “ψυχρών”) κινεζοκαζαχικών σχέσεων και στον αμυντικό τομέα. Έτσι, η χώρα αυτή, παρότι έχει κοινό συμφέρον με την Κίνα στην αντιμετώπιση της “ισλαμιστικής” τρομοκρατίας, με αναβαθμισμένο – χάρη στη Ρωσία – διπλωματικό κύρος, ενισχύεται στη διαπραγματευτική της θέση και έναντι της Κίνας.

Στο Ουζμπεκιστάν, τα τελευταία 25 χρόνια, είδαμε όχι μόνο μια αλλαγή εταίρων (Ρωσίας – ΗΠΑ), όποτε το ήθελε ο ηγέτης της χώρας, Καρίμοφ, αλλά και μια απόρριψη της ένταξης της χώρας σε έναν “παντουρανικό” συνασπισμό (με πρωτοκαθεδρία της Τουρκίας). Η σοβούσα, όμως, οικονομική κρίση, και η θέληση για διαφοροποίηση των εμπορικών σχέσεων (πέραν της Ρωσίας, της Κίνας και της Ν.Κορέας), οδήγησαν την Τασκένδη, όχι μόνο σε εμπορική συμφωνία με την ΕΕ, αλλά και, μετά το θάνατο του Καρίμοφ, σε αναθεώρηση της τουρκοφοβικής πολιτικής. Η αναθεώρηση αυτή ήρθε κι “έδεσε” με το πάγωμα των ενταξιακών διαπραγματεύσεων της Τουρκίας με την ΕΕ και την τουρκική στροφή στη Ρωσία και – με την ενθάρρυνση της τελευταίας – την κεντρική Ασία (επιδίωξη για ένταξη στον Οργανισμό Συνεργασίας της Σαγκάης κλπ). Βλέπουμε και εδώ κάτι το, εκ πρώτης όψεως, περίεργο: ενώ ο νέος ηγέτης της Τασκένδης επιμένει “ανεξαρτησιακά” έναντι της Ρωσίας (απορρίπτοντας την επανένταξη της χώρας στο ρωσοκρατούμενο μηχανισμό συλλογικής ασφάλειας CSTO), βελτιώνει τις σχέσεις της με την Άγκυρα, η οποία έχει βελτιώσει τις σχέσεις της με τη Ρωσία. Έτσι, ενώ, κατ’αρχήν φαίνεται ότι η προσέγγιση Άγκυρας – Τασκένδης, δημιουργεί ένα μέτωπο που ενισχύει τις αυτόνομες έναντι της Ρωσίας τάσεις των δύο χωρών, στην πραγματικότητα, ενθαρρύνθηκε από τη Ρωσία, αφού αλληλοεξουδετερώνει τις αυτόνομες τάσεις τους: η Άγκυρα εγκαταλείπει τις “παντουρανικές” φιλοδοξίες της, ενώ η Τασκένδη “βρίσκει διέξοδο” σε κάποιον που η Μόσχα αναβαθμίζει και σε διπλωματικό επίπεδο φυσικά, κατά το προανεφερθέν πρότυπο του Καζαχστάν (Η Τουρκία συμμετείχε στο ρωσικό – και χωρίς τις ΗΠΑ – σχέδιο κατάπαυσης του πυρός στη Συρία, μοιάζει να αναβαθμίστηκε, αλλά πρακτικά παραιτήθηκε από την εκεί αυτόνομη δράση της). Και αυτή η στάση, λοιπόν, έναντι του Ουζμπεκιστάν, της Τουρκίας, αλλά και των τουρκοουζμπεκικών σχέσεων μαρτυρά την έμμεση ανάμειξη της Ρωσίας για την ανάσχεση αυτόνομων τάσεων, ως μίας από τις πιο έξυπνες και συχνά χρησιμοποιούμενες τακτικές της.

string-of-pearls-china-cpec

Η Ινδία περικυκλώνεται από κινεζικά λιμάνια και τον Οικονομικό Διάδρομο Κίνας – Πακιστάν (πηγή)

Βλέποντας η Ινδία ότι, με το νέο Δρόμο του Μεταξιού, ο συσχετισμός δύναμης με την Κίνα αλλάζει δραματικά σε βάρος της, αντί να δημιουργήσει ένα αντιρωσικό αντίβαρο με την Κίνα εντός BRICS (και όπου αλλού), προσπαθεί και αυτή να βρει ερείσματα στο… “ρωσικό” βάλτο της κεντρικής Ασίας. Και όλα δείχνουν ότι βρίσκει ένα: στην Κιργιζία. Μόλις πριν μία εβδομάδα, η Κιργιζία ωθήθηκε να αρνηθεί να υπογράψει τον Τελωνειακό Κώδικα της Ευρασιατικής Οικονομικής Ένωσης (ΕΟΕ), παραπονούμενη για τους κτηνιατρικούς συνοριακούς ελέγχους από το Καζαχστάν (τελικά, το έκανε, μετά από συμφωνία 100 εκ. $ με την Αστάνα επί του θέματος, μη υπογράφοντας όμως τη δήλωση για τις εμπορικές και οικονομικές σχέσεις). Της άρνησης υπογραφής από πλευράς Μπισκέκ προηγήθηκαν δηλώσεις όχι μόνο ενάντια στην Ευρασιατική Οικονομική Ένωση, αλλά ακόμα και στην παραμονή της ρωσικής στρατιωτικής βάσης στη χώρα, η οποία, μάλιστα, εντάσσεται στα πλαίσια του CSTO (χωρίς βέβαια άμεσο κίνδυνο). Σε ένα τέτοιο πλαίσιο, με το ΑΕΠ της Κιργιζίας να αυξάνεται όλο και λιγότερο από τότε που η χώρα μπήκε στην ΕΟΕ, δεν είναι τυχαίο ότι οι ηγέτες Ινδίας και Κιργιζίας έχουν συναντηθει τρεις φορές μέσα σε 18 μήνες. Οι προοπτικές συνεργασίας, δεδομένων και των στενών σχέσεων επί ΣΣΔ Κιργιζίας, είναι τεράστιες σε όλους τους τομείς, εκτός όμως από τον εμπορικό: μεσολαβεί το Κασμίρ, ο Οικονομικός Διάδρομος Κίνας – Πακιστάν και, βέβαια, ο αυξανόμενος ρόλος της Ρωσίας στο Πακιστάν (που μπορεί να επιδράσει ως και στο ενεργειακό δρόμο Casa-1000, ο οποίος συνδέει την Κιργιζία με το Πακιστάν). Σε κάθε περίπτωση, η Κιργιζία ενθαρρύνει την ένταξη της Ινδίας στην ΕΟΕ: για αντίβαρο στις πιέσεις που δέχεται το Μπισκέκ, και οι οποίες λειτουργούν σαν μαγνήτης στο “στημένο” κεντροασιατικό βάλτο για την Ινδία.

Παρόμοια πράγματα μπορούν να ειπωθούν για το Τουρκμενιστάν: η Ρωσία έχει σταματήσει να προμηθεύεται τουρκμένικο αέριο, καθιστώντας τη χώρα πλήρως βασιζόμενη στην κινεζική αγορά. Έτσι, η τάση που δημιουργείται στη χώρα είναι κινεζοφοβική, και επιδιώκεται η αποδέσμευση της χώρας από την Κίνα, με ταπεινωτικά παρακάλια στη Ρωσία και επένδυση στον αγωγό ΤΑΡΙ, ο οποίος καταλήγει στην Ινδία, περνά όμως μέσα από το (ασταθές λόγω και της Ρωσίας) Αφγανιστάν και το (εξαρτώμενο από τον CPEC) Πακιστάν.

Όσον αφορά το – εντός του Νέου Δρόμου του Μεταξιού – Τατζικιστάν, η Κίνα ενισχύει τον από 25ετίας πρόεδρο Ιμομάλι Ραχμόν, υπερτονίζοντας τον ισλαμιστικό κίνδυνο που η χώρα του διατρέχει, αλλά και ευνοώντας το διμερές εμπόριο, για να ξεχαστεί η παράδοση εδαφών σε αυτήν. Από την πλευρά της, η Ρωσία, που υπέθαλψε τον εμφύλιο στη χώρα (1992 – 1997), αφ’ενός διαβεβαίωσε το Ραχμόν να υπολογίζει σε αυτήν, μετά την κατάπνιξη μιας περίεργης ανταρσίας το Σεπτέμβρη του 2015 (με φερόμενο ως επικεφαλής τον πρώην ισλαμιστή – που όμως φιλοξενούταν στο Καζαχστάν – υφυπουργό άμυνας), η οποία έλαβε χώρα ένα μήνα μετά την απαγόρευση του μόνου νόμιμου ισλαμικού κόμματος στην κεντρική Ασία (και μετέχοντος στον εμφύλιο αλλά και την ειρηνευτική διαδικασία). Αφ’ετέρου, όμως, μερικώς απέσυρε το Φλεβάρη του 2016 τμήμα των στρατευμάτων της από τη χώρα στην οποία έχει τις μεγαλύτερες βάσεις της. Έτσι, έχει να δείχνει στον κόσμο ότι, παρότι είναι μεγάλη δύναμη, μειώνει τα στρατεύματά της στο εξωτερικό, και αφήνει το βάρος της διαχείρισης υποθέσεων όπως το εμπόριο ναρκωτικών και η τρομοκρατία στην Κίνα. Όμως, με δεδομένες τις δυσμενείς προβλέψεις για την οικονομία η τάση είναι υπέρ της ένταξης στην ΕΟΕ, λόγω και των ευκολιών στη μετανάστευση, οι οποίες αφήνονται να εννοηθεί ότι θα υπάρξουν. Σημειωτέον ότι η Ρωσία έχει συμφωνηθεί να αυξήσει το 2010 (όταν η Κίνα θα έχει βουλιάξει στο βάλτο της χώρας) τα στρατεύματά της.

Από την άλλη, ακόμα και το Ιράν είδε τους τελευταίους 15 μήνες το βάρος του στη Μέση Ανατολή να μειώνεται σχετικά: πρώτα με την άμεση ρωσική παρέμβαση στη Συρία και έπειτα, όχι μόνο με το ρωσικό άνοιγμα απ’ευθείας επαφών με θεωρούμενους ως ιρανοκινούμενους στην περιοχή (π.χ. Χεζμπολλάχ, Χούθι Υεμένης), αλλά και με τη συμπερίληψη της Τουρκίας ως άμεσο ρωσικό συνεργάτη στο συριακό (που ναι μεν μείωσε τον αυτόνομο ρόλο της Τουρκίας στο συριακό, μείωσε όμως, αντιστοίχως, δε και το ιρανικό σχετικό βάρος). Έτσι, το Ιράν, υποβοηθούμενο και από τη βελτίωση των σχέσεων με τη Δύση, υποχρεώθηκε να στραφεί και προς ανατολάς (μιας και η τάση για “επένδυση” σε ένα μόνο μπλοκ διεθνώς ανήκει στο παρελθόν). Συνεπώς, το Ιράν προσχώρησε στη Συμφωνία της Ασγκαμπάτ (βλ.εδώ), αλλά και στο Διεθνή Διάδρομο Μεταφορών Βορρά – Νότου. Παράλληλα, αναβαθμίζει το λιμάνι του στο Τσαμπαχάρ, το οποίο έχει απ’ευθείας – χωρίς, δηλαδή, τα πολιτικά επικίνδυνα στενά του Ορμούζ – έξοδο στον Ινδικό Ωκεανό. Αυτό θα ευνοήσει το εμπόριο με την κεντρική Ασία, όχι μόνο του Ιράν αλλά και της Ινδίας, η οποία έτσι αποφεύγει τον πακιστανικό σκόπελο και επενδύει στο λιμάνι, το οποίο βρίσκεται στο ιρανικό τμήμα του Βαλουχιστάν, όπου σοβεί απελευθερωτικό κίνημα. Ταυτόχρονα, μετά το κινεζικό “όχι” στην (ύπουλα προτεινόμενη από τη Ρωσία) ένταξη του Ιράν στον Οργανισμό Συνεργασίας της Σαγκάης (τουλάχιστον πριν την ινδοπακιστανική ένταξη), το Ιράν αναβαθμίζει τις σχέσεις με τους Ταλιμπάν στο Αφγανιστάν, κατά το ρωσικό πρότυπο.

Έτσι, και το Ιράν συμβάλλει στην ενίσχυση ενός ακόμα προσκόμματος στην Κίνα, η οποία επιζητεί σταθερότητα στην περιοχή, από κοινού, όπως προειπώθηκε, με την Ευρώπη και δη τη Γερμανία (η οποία στις 13 του περασμένου Ιούνη υπέγραψε τριμερές μνημόνιο συνεργασίας με Κίνα και Αφγανιστάν για έργα στην πολύπαθη χώρα, εμπλεκόμενη και αυτή στο χώρο της κεντρικής και νότιας Ασίας). Προς μεγάλη επιβεβαίωση της ρωσικής πολιτικής για αλληλοεξουδετέρωση όλων των συμμάχων της που ενωμένοι θα μπορούσαν να δημιουργήσουν κάποιο αντίβαρο έναντι της Ρωσίας και να σταθούν παγκοσμίως χωρίς τις δύο υπερδυνάμεις.. south-china-sea-map

Η διαμάχη στη Νότια Κινεζική Θάλασσα εμπλέκει πολλές χώρες της  ASEAN, από όπου περνά ο Θαλάσσιος Δρόμος του Μεταξιού (πηγή)

ΥΓ. Το ίδιο μπορεί να ειπωθεί και για την αμερικανική πολιτική στην περιοχή της νοτιοανατολικής Ασίας, για την υποθαλπτόμενη ένταση στη Νότια Κινεζική Θάλασσα, την επικείμενη απόκτηση πυρηνικών από τη Νότια Κορέα και την πρόσφατη (προκληθείσα από τον Τραμπ) ένταση ακόμα και για το θέμα της αναγνώρισης της Ταϊβάν.

Φυσικά, ούτε η περιοχή της νοτιοανατολικής Ασίας έχει γλιτώσει από τις ρωσικές βλέψεις (που πρώτο θύμα, μετά τις χώρες της περιοχής, έχουν την Κίνα, η οποία έχει από το 2010 ζώνη ελευθέρων συναλλαγών με την ASEAN). Η Ρωσία διατύπωσε τη (διασπαστική) πρόταση για ζώνη ελευθέρων συναλλαγών της ΕΟΕ με την ASEAN, και ταυτόχρονα προχώρησε το σχέδιό της με διμερείς συμφωνίες με μέλη της. Το Βιετνάμ από τον Οκτώβρη ήδη έχει ζώνη ελευθέρων συναλλαγών με την ΕΟΕ (και κόντρα με την Κίνα για τη Νότια Κινεζική Θάλασσα), η Σιγκαπούρη προβαίνει σε μελέτη σκοπιμότητας για τη ζώνη ελευθέρωση συναλλαγών (και ταυτόχρονα προκαλείται άνευ προηγουμένου επεισόδιο με την Κίνα), ενώ ακόμα και η “ξεφωνημένη” για την υποστήριξη της Κίνας στο ζήτημα της Νότιας Κινεζικής Θάλασσας Καμπότζη στρέφεται προς τη Ρωσία. Έτσι, η ASEAN, μία ένωση 625.000.000 ανθρώπων, παραμένει όχι μόνο διασπασμένη από τις μεγάλες αντιθέσεις στο εσωτερικό της (βλ.και πρόσφατη αντιισλαμική βία – σε περιοχή όπου δημιουργείται κινεζικό λιμάνι – στην πρόσφατα “εκδημοκρατισθείσα” Μυανμάρ, που προκάλεσε κύματα αντιδράσεων σε Μαλαισία-Ινδονησία), αλλά και αδύναμη έναντι των μεγάλων δυνάμεων.

Advertisements

Tagged: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: