Miguel Ángel Barrios: H παγκοσμιοποίηση δεν πέθανε (απάντηση στον βολιβιανό αντιπρόεδρο Άλβαρο Γκαρσία Λινέρα)

Ο Άλβαρο Γκαρσία Λινέρα, εκτός από αντιπρόεδρος της Βολιβίας, είναι και ένας από τους πιο διάσημους στοχαστές στη Λατινική Αμερική τα τελευταία χρόνια. Το να προσπαθεί κανείς να παράξει νέο θεωρητικό έργο σε καιρούς που δεν υπάρχει – και μάλλον αντικειμενικά δεν μπορεί να υπάρξει – ο “6ος κλασικός”, πολλώ δε μάλλον όταν αυτό βασίζεται στην ζώσα εμπειρία (ο Λινέρα έζησε και ο ίδιος τον ένοπλο αγώνα, αλλά και τον αγώνα από κυβερνητικούς θώκους), είναι κάτι αξιοσέβαστο. Αρκεί να είναι πράγματι νέο και όχι με τρομερούς υποκειμενισμούς, συσκοτίσεις και απλοϊκές αναπαραστάσεις του θεωρητικού και του πρακτικού έργου των παλαιότερων να νομίζουμε ότι παράγουμε νέο έργο. Δεν είναι, λοιπόν, να μέμφεται κανείς το Λινέρα αποκλειστικά για την απόρριψη της ένοπλης επανάστασης. Όμως, ο Λινέρα, όταν καταπιάνεται με τη σχέση κράτους-κινήματος, είναι ένα βήμα πίσω σε σχέση με τις επεξεργασίες που έκαναν στον 20ό αιώνα οι επαναστάτες που είχαν πετύχει να πάρουν την εξουσία. Κι αυτό γιατί ο Λινέρα δεν καταπιάνεται με το πώς παρεμβαίνει σε αυτή τη σχέση ο διεθνής παράγοντας, η πίεση στο (προοδευτικό, επαναστατικό κλπ) κράτος που ασκεί (όλο και περισσότερο καθώς προχωράει η οικοδόμηση μιας νέας κοινωνίας) ο ιμπεριαλισμός. Για την ακρίβεια, ο Λινέρα και η παράταξή του, υποχρεώθηκαν να καταπιαστούν πέρσι, όταν τα χαϊδεμένα τους παιδιά, οι “Κοιν.Σ.Επ.”-ίτες ανθρακωρύχοι (αφεντικά) αποθρασσύνθηκαν και έφτασαν να καταλύσουν ως και το κρατικό εξαγωγικό μονοπώλιο (βλ.εδώ). Οπότε, τότε, ο Λινέρα και η παράταξή του εστίασαν, ως αίτια της αναταραχής, στον εξωτερικό παράγοντα, μιλώντας για “συνωμοσία”, μένοντας πίσω δηλαδή, και από τις αναλύσεις των επαναστατών του 20ού αιώνα, οι οποίοι μιλούσαν και για τις εσωτερικές ευθύνες (Ο Λινέρα και η παράταξή του, στάθηκαν σε αυτές αφού είχε γίνει η ζημιά, σε περιφερειακό, μάλιστα, επίπεδο).

56bc95c27e546

Ο πρόεδρος της Βολιβίας Έβο Μοράλες παραλαμβάνει χρήματα από τους «Κοιν.Σ.Επ»-ίτες ανθρακωρύχους (αφεντικά) για την επανεκλογή του με το δημοψήφισμα της 21/02/2016. Λίγους μήνες μετά, οι δυνάμεις καταστολής του θα δολοφονούν (έστω και ταξικά ασυνείδητους) πραγματικούς εργαζόμενους των «Κοιν.Σ.Επ.» (πηγή)

Επίσης, ο Λινέρα, στη σχέση κράτους-κινημάτων, πρόκρινε – κάτι το διόλου καινούργιο – ουσιαστικά την κρατικοποίηση των κινημάτων (βλ. «φιλοδοξία διαχείρισης» του κράτους). Κάτι αντίστοιχες προτάσεις διατύπωναν άλλοι, τη δεκαετία του ’20 (στρατιωτικοποίηση συνδικάτων στην ΕΣΣΔ, που κι εκεί ακόμα, με τη μικρή τότε εμπειρία και με λίγους αξιοποιήσιμους ανθρώπινους πόρους, απορρίφθηκαν). Ενώ, από την εμπειρία του 20ού αιώνα, μάλλον το αντίστροφο θα έπρεπε τώρα να προτείνεται (ακριβώς ως μέτρο διασφάλισης του επαναστατικού χαρακτήρα του κράτους).

Και όχι μόνο αυτό. Ο Λινέρα δεν μελετούσε καν τη σχέση αυτή στη δυναμική της διάσταση: τι γίνεται όταν η οικοδόμηση της νέας κοινωνίας προχωρά και, στα χαρτιά τουλάχιστον, κάποια στοιχεία του κράτους που έχουν να κάνουν με το εσωτερικό (όχι με την ασφάλεια κλπ) μπορούν να “απονεκρώνονται” (άλλο «εκχώρηση οικονομικής δύναμης» και «ικανότητα (του κινήματος) να προχωρά παράλληλα με το κράτος», και άλλο «απονέκρωση» κρατικών ρόλων). Και βέβαια, ας σκεφτούμε τι αλλαγές υπάρχουν και σε αυτό το κράτος με κρατικοποιημένο (εν μέρει, έστω) κίνημα, και σε τι κατάσταση είναι το εναπομείναν (που δεν κρατικοποιήθηκε) κίνημα (π.χ. βορά στην ιμπεριαλιστική και αντισοσιαλιστική προπαγάνδα, αποθάρρυνση, όπως στην Ελλάδα μετά το ’15, κοκ).

Δεν είναι τυχαίο ότι, έστω και άθελά του, ο Λινέρα προσέφερε “τεκμηρίωση” που κάποιοι έψαχναν μέσα στο Σύριζα για μείνουν σε αυτόν και να…κρατικοποιηθούν.

Τέλος, ο Λινέρα δεν καταπιάστηκε με τη “γεωπολιτική” διάσταση της σχέσης (προοδευτικού) κράτους – κινημάτων ή, σκέτα, της ύπαρξης προοδευτικών κυβερνήσεων: Αν, έστω, κάποιος άλλος ιμπεριαλιστής είναι δυνατό να οφελείται από την αναρρίχηση μετανεοφιλελεύθερων κυβερνήσεων. Αυτό δεν είναι κάτι το θεωρητικό. Είδαμε καλά ότι, επί μετανεοφιλελεύθερων κυβερνήσεων πάτησαν γερά πόδι και η Κίνα και η Ρωσία (βλ.εδώ). Και είδαμε, επίσης, ότι, αφού ζούμε πια σε εποχή “διπλού ταμπλό”, μόλις το “πάτημα” διασφαλίστηκε, ούτε οι ντόπιες ελίτ είχαν κάποιο πρόβλημα να διατηρήσουν την παρουσία των “νεοεισερχόμενων” δυνάμεων, ούτε οι “νεοεισερχόμενες” κινήθηκαν φοβικά. Χαρακτηριστικό παράδειγμα οι σχέσεις του νεοσυντηρητικού αργεντίνου Μάκρι με την Κίνα. Αυτή η παράλειψη καθιστά την ανάλυση του Λινέρα πιο απλοϊκή σε σχέση με τις θεωρητικές επεξεργασίες των επαναστατών του 20ού αιώνα, και αδικαιολόγητη, δεδομένου ότι υπάρχει πια η εμπειρία του 20ού αιώνα.

lineraΟ Άλβαρο Γκαρσία Λινέρα

Σε νεότερο κείμενό του, ο Λινέρα ασχολείται με το αν “η παγκοσμιοποίηση πέθανε”, περιορίζοντας την παγκοσμιοποίηση μόνο σε θέμα αφήγησης περί συνόρων, κράτους και “χώρου”, ταυτίζοντάς τη με το νεοφιλελευθερισμό, δίνοντάς της, ταυτόχρονα, μονοδιάστατα χαρακτηριστικά και με μία κατεύθυνση. Σε αυτό στέκεται η παρακάτω κριτική από το Miguel Ángel Barrios.

Φυσικά, και αυτή η κριτική, όπως και το κείμενο του Λινέρα, γράφεται από λατινοαμερικάνικη σκοπιά. Έτσι, παραβλέπει ότι ουσιαστικά ο Λινέρα λέει ότι αυτοί που κατάφεραν τα πρώτα πλήγματα στην “παγκοσμιοποίηση”, έστω και όπως αυτός την ερμηνεύει, ήταν οι μετανεοφιλελεύθερες κυβερνήσεις της Λατινικής Αμερικής, και όχι τα διάφορα (ακόμα και ένοπλα) κινήματα. Αντίθετα, έμμεσα αναδεικνύει έναν αλλο παράγοντα που (όσο κι αν είναι στενάχωρο) πράγματι συνέβαλλε: την “αντιπαγκοσμιοποιητική” αφήγηση μερικών από τις αναδυόμενες δυνάμεις (που ο Λινέρα και οι ομοϊδεάτες του στη Λ.Αμερική και αλλού συνεχώς ξεχνούν). Με λίγα λόγια, η κριτική από το Miguel Ángel Barrios δεν ασκείται απλώς από λατινοαμερικάνικη ή συντηρητική σκοπιά (βλέπε και πολλούς στους οποίους αναφέρεται: όχι μόνο τους πάπες, αλλά και τους ούλτρα συντηρητικούς γεωπολιτικούς της “ηπειρωτικής” αντίληψης).

Ενω, λοιπόν, θα μπορούσε κάποτε να πει κανείς ότι ταυτίζοντας νεοφιλελευθερισμό με παγκοσμιοποίηση παίζει το παιχνίδι των αναδυόμενων (που έχουν πιο ελεγχόμενη από την πολιτική εξουσία οικονομία), τώρα που αυτή η ταύτιση «παγιώθηκε» (και με δεδομένο ότι πάτησαν πόδι οι αναδυόμενοι στη Λ. Αμερική), μπορεί να γίνεται κριτική ακόμα και από την αντίθετη σκοπιά, προκειμένου να τεθεί μια νέα ατζέντα (που θα ευνοήσει πάλι τους «αναδυόμενους»). Ας αναλογιστούμε, π.χ. η πρόταση για λατινοαμερικάνικη ολοκλήρωση όταν δεν λαμβάνει υπ’όψη τις ανακατατάξεις στον έλεγχο της περιοχής, ποιον ευνοεί: τίνος την παρουσία παγιώνει, αν δεν τον στοχοποιεί. Γιατί καλή και συγκινητική η πρόταση, αλλά πρέπει να λαμβάνουμε υπ’όψη ποιος τη διατυπώνει και πότε. Σωστή είναι πάντοτε μόνο όταν προτείνεται σε αντιιμπεριαλιστική βάση. Επομένως, μόνο τυχαία δεν είναι η παρουσία άρθρων του στο Katehon, δεξαμενή σκέψης από γεωπολιτικούς της “ηπειρωτικής” αντίληψης υπό το Ντούγκιν (γκουρού του Πούτιν). Ούτε ότι θέτει χρονική διορία για τη λατινοαμερικανική ενοποίηση. Αυτό αναφέρεται για να βλέπουμε όχι μόνο πόσο «αθώες» δεν είναι διάφορες προτάσεις που διατυπώνονται, αλλά και πόσο περιορισμένος μπορεί να είναι ένας διάλογος.

miguel_angel_barriosΟ Miguel Ángel Barrios

Σε κάθε περίπτωση, υποχρέωση καθενός και καθεμιάς που θέλει να αλλάξει η ελληνική κοινωνία είναι να μελετά τις θεωρητικές επεξεργασίες που γίνονται και στη Λατινική Αμερική και αλλού (ειδικά Ινδία, μία σύνθετη κοινωνία από το μέλλον): με την επίγνωση ότι θα αλλάξει με οργάνωση σε πολιτική συλλογικότητα (οργάνωση, κόμμα κλπ) και όχι με την ατομική μελέτη του καθενός-μιας ή τον θαυμασμό προς όσους-ες “μελετούν” ή τη “συλλογική μελέτη” σε (απολίτικες) ομάδες “ζύμωσης” (η προώθηση των οποίων, αντί για τις πολιτικές συλλογικότητες, εξυπηρετεί τη διατήρηση της υπάρχουσας κατάστασης).

H παγκοσμιοποίηση δεν πέθανε: απάντηση στον Άλβαρο Γκαρσία Λινέρα

του Miguel Ángel Barrios

Τις τελευταίες μέρες, πολλές ιστοσελίδες αναδημοσίευσαν ένα σημείωμα με την εκτίμηση για την παγκόσμια κατάσταση στην οποία προέβη ο σημερινός αντιπρόεδρος της Βολιβίας, Άλβαρο Γκαρσία Λινέρα, υπό τον τίτλο “Η παγκοσμιοποίηση πέθανε”.

Λαμβάνοντας υπ’όψη τη διεθνή εμβέλεια της προσωπικότητας του Λινέρα και το διανοητικό του βάθος, το σημείωμα μάς φαίνεται ότι χρησιμεύει για να πυροδοτήσει μια συζήτηση γύρω από τη δράση που η Αμερική Μας χρειάζεται σε μια κρίσιμη στιγμή της ιστορίας του και της μοίρας που μας περιμένει με την παγκοσμιοποίηση.

Ας μας δοθεί η ταπεινή άδεια να διαφωνήσουμε με το Λινέρα σε αρκετά σημεία των θέσεων που αναπτύσσει στο άρθρο, γιατί θεωρούμε πως ο στρατηγικών επιπτώσεων καιρός που μας έλαχε να ζούμε και να δρούμε, μας υποχρεώνει θαρραλέα να συζητούμε και να αντιπαρατιθόμαστε χωρίς περιφράσεις, καθώς μας ενώνουν ο ίδιος σκοπός και παρόμοιες επιθυμίες: η ανεξαρτησία της Λατινικής Αμερικής. Για αυτό γράφουμε αυτό το σημείωμα· όχι γιατί επιθυμούμε να τοποθετήσουμε εαυτόν στο ίδιο επίπεδο με το Λινέρα, αλλά με την πεποίθηση ότι την ανεξαρτησία θα την πετύχουμε – αν την πετύχουμε – όλοι μαζί, ότι δεν βρισκόμαστε στην εποχή του φιλόσοφου βασιλιά του Πλάτωνα.

Επομένως, δεν θα προχωρήσουμε στην ανάλυση του παραδείγματος το οποίο παρουσιάζει ο Λινέρα, αλλά θα επισημάνουμε λάθη, τα οποία μας φαίνονται ότι γίνονται σε στρατηγικά, κομβικά σημεία για την παγκόσμια και περιφερειακή κατάσταση, και τα οποία ο Λινέρα δεν βλέπει σωστά. Περιττό να ειπωθεί πως πρόκειται για μία διαφορετική προσέγγιση, όμως δεν προσποιείται ότι είναι η μοναδική, αλλά χρησιμεύει ως πυροδότης μιας διαπάλης ιδεών για δράση.

Δεν γράφουμε από τη σκοπιά μιας “επιστημονικής ουδετερότητας”· αντίθετα, είμαστε βουτηγμένοι στον ακαδημαϊκό πολιτικό στρατευμένο αγώνα για τη Μεγάλη Πατρίδα του Μανουέλ Ουγάρτε (σ.parapoda: αργεντίνος εθνικιστής αντιιμπεριαλιστής συγγραφέας, οπαδός της λατινοαμερικάνικης ομοσπονδιοποίησης, διαγραμμένος από το Σοσιαλιστικό Κόμμα και, μεταπολεμικά, διπλωμάτης του Περόν) και της ηπειρωτικής αντίληψης του Χουάν Ντομίνγκο Περόν. Έχοντας αποσαφηνίσει αυτό το σημείο, ας περάσουμε στην επιγραμματική παράθεση όσων θεωρούμε λάθη ή μερικές αλήθειες που μπορούν να μας οδηγήσουν σε εσφαλμένες εκτιμήσεις, ώστε να δημιουργήσουμε έναν οδικό χάρτη που να μας τοποθετήσει στον ορίζοντα της αυτονομίας.

manuel_ugarte08 Ο Μανουέλ Βαλδομέρο Ουγάρτε (27/02/1875-03/12/1951)

Ο Άλβαρο Γκαρσία Λινέρα προβαίνει στο κείμενό του αυτό σε ένα πολύ σημαντικό περίγραμμα της κατάστασης στην οποία βρίσκεται σήμερα ο κόσμος, υπό τον τίτλο “Η παγκοσμιοποίηση πέθανε”.

Στην πραγματικότητα, η λεγόμενη παγκοσμιοποίηση, σφαιρικοποίηση, παγκόσμιο σύστημα ή οικουμενισμός – όπως διορατικά την όριζε ο Χουάν Περόν – είναι μία πολυδιάστατη ιστορική διαδικασία παγκόσμιας αλληλοσύνδεσης και όχι ολοκλήρωσης, ούτε ομογενοποίησης που καλύπτει και διαπερνά όλες τις πτυχές, την πολιτική, την οικονομική, την επιστημονικο-τεχνολογική, την κοινωνική, την πολιτιστική, τη δημογραφική. Αυτό που θέλουμε να πούμε είναι ότι, ανεξαρτήτως ονόματος, αυτό το σύστημα παγκόσμιας αλληλοσύνδεσης, το οποίο άρχισε το 15ο αιώνα στην Ευρώπη με την εμφάνιση του καπιταλισμού και των μεγάλων γεωγραφικών επεκτάσεων που γέννησαν την παγκόσμια πολιτική, και δημιούργησαν κέντρα και περιφέρειες και το αντίστροφο, δεν μπορεί να περιορίζεται και να θεωρείται ένα φαινόμενο αποκλειστικά καπιταλιστικό, γιατί θα κατρακυλούσαμε σε μια δογματική και μη στρατηγική ερμηνεία του ιστορικού προτσές.

Η παγκοσμιοποίηση μπορεί μερικώς μόνο να γίνει νοητή αν τη συνδέσουμε αποκλειστικά με το νεοφιλελευθερισμό, και, στην πραγματικότητα, με το τελευταίο υποστάδιο της παγκοσμιοποίησης, το οποίο άρχισε πριν από 40 χρόνια όταν διερράγη η κεϋνσιανή συναίνεση. Ο νεοφειλελευθερισμός βλέπει την παγκοσμιοποίηση από μια ιδεολογική σκοπιά όπου η αγορά διαφεντεύει και η πολιτική διευθύνει, και η αγορά ενοποιείται μέσω της κυβέρνησης των χρηματαγορών. Έτσι, βρισκόμαστε ενώπιον του “τέλους της ιστορίας”, της “γεωγραφίας”, ακόμα και του ίδιου του κράτους, χωρίς να προσδιορίσουμε τι τύπος κράτους εισέρχεται σε κρίση και τι τύπος κράτους αναδύεται.

Αυτό που είναι σε κρίση – αποφασιστικό σημείο καμπής κατά την ελληνική ετυμολογική καταγωγή της λέξης – είναι ένας μονοπωλιακός καπιταλισμός πολυεθνικών ομίλων με παγκόσμιας εμβέλειας διακλαδώσεις στο χρηματοπιστωτικό, τον οικονομικό, τον επικοινωνιακό και το στρατιωτικό τομέα και με επίκεντρο τις ΗΠΑ.

Όμως δεν πρέπει μηχανικά να συνδέουμε και να συγχέουμε νεοφιλελευθερισμό και παγκόσμιο σύστημα. Ο νεοφιλελευθερισμός, όπως είπαμε, είναι ένα υποστάδιο του παγκόσμου συστήματος, το οποίο άρχισε να υπάρχει το 15ο αιώνα στη δυτική Ευρώπη.

Ο πρώτος που χρησιμοποίησε την κατηγορία του παγκόσμιου συστήματος ως παγκόσμιας πολιτικής ήταν ο μεγάλος γεωπολιτικός άγγλος Χάλφορντ Μακίντερ, όταν στην περίφημη διάλεξή του το 1904 “Η γεωπολιτική στροφή της ιστορίας” (σ.parapoda: βλ.εδώ), ισχυρίστηκε ότι η εποχή των μεγάλων ανακαλύψεων είχε φτάσει στο τέλος της και ο κόσμος μετατρεπόταν σε ένα ενιαίο σύστημα.

mckinderΟ Χάλφορντ Μακίντερ (15/02/1861 – 06/03/1947)

Η κρίση της παγκοσμιοποίησης στην υποπερίοδο του παγκόσμιου συστήματος ήταν, μεταξύ άλλων, μία από τις αιτίες της νίκης του Τραμπ στις Ηνωμένες Πολιτείες, του Brexit, της ευρωπαϊκής κρίσης με τη συνεχή εμφάνιση “αντισυστημικών” – και κακώς αποκαλούμενων λαϊκιστικών – κομμάτων τα οποία, στο τέλος-τέλος, εκπροσωπούν την παλιά ξενοφοβία η οποία οδήγησε σε ολοκληρωτισμούς.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση, αντίθετα με ό,τι ισχυρίζεται ο Λινέρα, ποτέ δεν ήταν “η μεγαλύτερη και πιο επιτυχημένη φιλελεύθερη αυταπάτη των καιρών μας”, ούτε “προέρχεται από δύο έθνη τα οποία πριν από 35 χρόνια, ντυμένα με την πανοπλία τους, ανακήρυξαν την έλευση του ελεύθερου εμπορίου και την παγκοσμιοποίηση ως την αναπόφευκτη σωτηρία της ανθρωπότητας”.

Αυτό, στην πραγματικότητα, είναι μια αντίληψη αφηρημένη και κάπως συγκεχυμένη. Η Ευρώπη απέτυχε γιατί δεν μπορούσε να προωθήσει τη θεμελιώδη ιδέα ενός ευρωπαϊκού κράτους όπως το οραματίστηκαν οι Σουμάν, Αντενάουερ, Μονέ κλπ. Επικράτησαν τα θρησκευτικά, πολιτιστικά, γλωσσικά και πολιτικά ρήγματα και η Ευρώπη δεν μπόρεσε να εναρμονίσει ή να συχρονίσει την ταυτότητα ανάμεσα σε Ευρωπαϊκή Ένωση, Ευρωζώνη και ΝΑΤΟ· και όλα αυτά, ελλείψει ενός αμιγώς ευρωπαϊκού στρατιωτικού βραχίονα και με την Αγγλία να διαβρώνει και να χτυπά ως αιχμή του βορειοαμερικανικού δόρατος. Με λίγα λόγια, ισχύει η παλιά αλλά πάντοτε επίκαιρη πολιτική που ο μεγάλος βορειοαμερικάνος γεωπολιτικός της θαλάσσιας ισχύος, ο ναύαρχος Άλφρεντ Μάχαν, συμβούλεψε τους Άγγλους το 1940 να ακολουθήσουν: να συνδεθούν με τη βορειοαμερικάνικη πολιτική.

Η παγκοσμιοποίηση ως ιδεολογικός “πολιτικός ορίζοντας” που “είναι σε θέση να κατευθύνει τις συλλογικές ελπίδες προς μία ενιαία μοίρα που να επιτρέπει να υλοποιούνται όλες οι πιθανές προσδοκίες για ευημερία έχει διαλυθεί σε χίλια κομμάτια”, λέει ο Λινέρα. Στο σημείο αυτό, μας φαίνεται πως υπάρχει ένα λάθος – κλειδί, γιατί αυτό που διαλύθηκε ήταν η δικτατορία της “μοναδικής σκέψης” του νεοφιλελευθερισμού και της εσφαλμένης του επιλογής ότι η αγορά διαφεντεύει και το κράτος διευθύνει. Ωστόσο, το παγκόσμιο σύστημα – χρησιμοποιούμε αυτή την αναλυτική κατηγορία από τη γεωπολιτική σκοπιά του Μακίντερ – προχωρά με πρωτόγνωρη ταχύτητα. Και αυτή η ιδεολογική πλαστότητα έχει τόση δυναμική στη Δύση που κατέληξε να αποικιοποιήσει πολιτιστικά τη δυτική πολιτική σκέψη σε όλο της το φάσμα, από το ιδεολογικό τόξο του φιλελευθερισμού ως το σοσιαλφιλελευθερισμό στην πολιτική και στις κοινωνικές επιστήμες· ο τρίτος δρόμος του Άντονι Γκίντενς ήταν μια καρικατούρα του φιλελευθερισμού.

220px-alfred-thayer-mahanΟ Άλφρεντ Θάγιερ Μάχαν (27/09/1840 – 01/12/1914)

Αυτό, όμως, δεν σημαίνει, όπως υποστηρίζει ο Λινέρα, ότι “σήμερα δεν υπάρχει στη θέση του τίποτα παγκόσμιο που να διαρθρώνει όλες αυτές τις κοινές προσδοκίες· αυτό που έχουμε είναι μία τρομακτική οπισθοχώρηση εντός των συνόρων και η επιστροφή σε έναν πολιτικό φυλετισμό, ο οποίος τροφοδοτείται από την ξενοφοβική οργή, απέναντι σε έναν κόσμο που πλέον δεν είναι ο κόσμος κανενός”.

Εξάλλου, είναι αδιαμφισβήτητη η συνεισφορά του Μαρξ ως ενός από “τους πρώτους και πιο εμβριθείς ερευνητές των διαδικασιών της παγκοσμιοποίησης του καπιταλιστικού συστήματος” ή “τα σχήματα του Τζιοβάνι Αρίγκι στην πρόταση που διατυπώνει για συστημικούς κύκλους καπιταλιστικής συσσώρευσης με επικεφαλής ένα ηγεμονικό κράτος: τη Γένοβα, κατά το 15ο-16ο αιώνα, τις Κάτω Χώρες, κατά το 18ο αιώνα, την Αγγλία, κατά το 19ο αιώνα, και τις Ηνωμένες Πολιτείες, κατά τον 20ό αιώνα”.

Ο Λινέρα στέκεται στο να αναφέρει το Μαρξ και τον Αρίγκι, όμως δεν προσδιορίζει – και αυτό καθίσταται θεμελιώδες – τους τύπους και τις ιδιότητες του κράτους σε κάθε συστημικό κύκλο του καπιταλισμού. Η ιστορική διαδρομή θα είχε ως εξής: αστική πόλη-κράτος, μοναρχικό κράτος, βιομηχανικό έθνος-κράτος – αυτός ο παράγοντας έπαψε να είναι αποκλειστικά ευρωπαϊκός και έφτασαν να έχουν αυτή την ιδιότητα η Αγγλία, η Γαλλία, η Γερμανία και η Ιταλία – κατ’ αυτή την σειρά- , η Ιαπωνία – η πρώτη μη ευρωπαϊκή χώρα, και το βιομηχανικό ηπειρωτικό κράτος – οι ΗΠΑ, μετά τον πόλεμο της απόσχισης, και η ΕΣΣΔ. Στην ουσία, ένα βιομηχανικό ηπειρωτικό κράτος συγκεντρώνει, σε ένα χώρο γεωγραφικών διαστάσεων ηπείρου, μία εξουσία που συγκεντρώνει την επιστημονική-τεχνολογική, τη βιομηχανική, τη στρατιωτική και την πολιτιστική διάσταση και, επομένως, το γεωστρατηγικό όφελος να συγκεντρώνει μία βιομηχανική ηπειρωτική κρατική εξουσία. Στην πραγματικότητα, ο ψυχρός πόλεμος, πέρα από μια ιδεολογική αντιπαράθεση ήταν ένας διπολισμός δύο βιομηχανικών ηπειρωτικών κρατών. Όταν διαλύθηκε η ΕΣΣΔ άρχισε μία νέα παγκόσμια λογική. Εδώ καθίστανται απολύτως απαραίτητες δύο επισημάνσεις:

Α.Στην ιστορία είχαν υπάρξει κι άλλες φορές ηπειρωτικά κράτη, όμως ήταν αγροτικά πολυεθνικά, όπως η ρωμαϊκή, η μογγολική αυτοκρατορία κλπ. Ωστόσο, το πρώτο βιομηχανικό κράτος ήταν οι ΗΠΑ, οι οποιες ξεπερνούσαν κάθε προηγούμενη πολιτική οντότητα.

Β.Ο Λινέρα έχει εκφράσει, σε πολλές περιπτώσεις, την ανάγκη να διαμορφώσουμε στην Αμερική Μας ένα “πολυεθνικό ηπειρωτικό κράτος”. Καθίσταται, όμως, δύσκολο να γίνει αντιληπτή αυτή η έννοια γιατί, στην πραγματικότητα, είμαστε ένα έθνος διασπασμένο σε πολλά κράτη. Ένα έθνος με ποικιλομορφία, όπου το κοινό είναι το ιβηρικό στοιχείο και η διαφορετικότητα έγκειται στον πλούτο των ντόπιων εθνοτήτων και τις διαφορετικές μορφές που έλαβε η επιμειξία, με συγκρούσεις και ενοποιήσεις.

jdpΟ Χουάν Ντομίνγκο Περόν (08/10/1895 – 01/07/1974)

Έτσι, η μόνη απάντηση στην πρόκληση που μας θέτει το παγκόσμιο σύστημα είναι το Έθνος των Δημοκρατιών του Μπολιβάρ, η Μεγάλη Πατρίδα του Ουγάρτε, ο ηπειρωτισμός του Περόν. Σε αυτό έγκειται ο πυρήνας της λογικής μας “να ζει κανείς ή να μη ζει”. Είναι η Μεγάλη Πατρίδα ή τίποτα. Τόσο απλά. Τόσο σύνθετα. Και τόσο συναρπαστικά.

Άλλο σημείο. Η πτώση της ΕΣΣΔ σήμαινε για τον Τζορτζ Μπους τον πατέρα την απαρχή μίας “νέας παγκόσμιας τάξης πραγμάτων”, σε σύμπνοια με το βορειοαμερικάνο γιαπωνέζο Φρανσίς Φουκουγιάμα ο οποίος κάνει λόγο για “Το τέλος της ιστορίας”. Αυτό ήταν μια επίσημη ερμηνεία που διέδιδε στον κόσμο η Αυτοκρατορική Δημοκρατία, κατά τον ορισμό του Αρόν. Ο Λινέρα κατρακυλά σε αυτή αντίληψη όταν ισχυρίζεται ότι: “Σήμερα, όταν εκρήγνυνται τα τελευταία πυροτεχνήματα της μεγάλης γιορτής για το τέλος της ιστορίας, προκύπτει ότι αυτός που εξήλθε νικητής, πέθανε αφήνοντας έναν κόσμο χωρίς νικηφόρο τέλος ή ορίζοντα”.

Δεν είμαστε επ’ ουδενί σύμφωνοι με αυτόν τον – συν τοις άλλοις, ριψοκίνδυνο – ισχυρισμό, γιατί, στην πραγματικότητα, κατά την δική μας οπτική, η πτώση του ενός πόλου – της ΕΣΣΔ – δεν αντανακλάστηκε στη νίκη του άλλου πόλου – ΗΠΑ –, αλλά άρχισε μία νέα παγκόσμια λογική όπου οι αβεβαιότητες επικρατούν επί των βεβαιοτήτων. Ένας από όσους είχαν προειδοποιήσει για αυτή τη νέα παγκόσμια λογική – οφείλουμε να το αναγνωρίσουμε – ήταν ο Πάπας Ιωάννης Παύλος ο 2ος, το 1991, στην εγκύκλιο Centesimus Annus (σ.parapoda:βλ.εδώ), κατά την 100ή επέτειο του Rerum novarum.

..με τον κρατικό σοσιαλισμό να έχει ηττηθεί και το νεοφιλελευθερισμό να έχει αυτοκτονήσει, ο κόσμος έχει μείνει χωρίς ορίζοντα, χωρίς μέλλον, χωρίς κινούσα ελπίδα”.

Επαναλαμβάνουμε, ο Λινέρα εκφράζει μία απαισιοδοξία, η οποία επισκιάζει τη σχετική αισιοδοξία του – αν σταθούμε στο σημείωμά του – από την κρίση της Δύσης.

Ωστόσο, αυτή η κρίση της Δύσης επ’ουδενί δεν πρέπει να επισκιάσει δύο κεντρικά – για την Αμερική Μας, σύμφωνα με την κατηγορία του Χοσέ Μαρτί – γεγονότα του σημερινού παγκόσμιου συστήματος:

την οριστική ανάδυση μίας πολυπολικής “τάξης πραγμάτων” παγκόσμιου και μη δυτικού χαρακτήρα – για πρώτη φορά στην ιστορία – και πολυπολιτισμικού, από πολιτιστικούς κύκλους που συγκλίνουν γεωπολιτιστικά με τα ηπειρωτικά κράτη (ΗΠΑ, Κίνα, Ρωσία, Ινδία, Ιράν κλπ).

την άνοδο ενός λατινοαμερικάνου στον παπικό θρόνο για πρώτη φορά στην Ιστορία, όπως ο Πάπας Φραγκίσκος, τέκνο της Θεολογίας του Πολιτισμού η οποία διασώζει τη λαϊκή θρησκευτικότητα, την επιλογή υπέρ των φτωχών και τη Μεγάλη Πατρίδα. Οπαδός ενός Ηπειρωτικού Κράτους στη Λατινική Αμερική, επηρεασμένος πολύ από τον ουρουγουανό στοχαστή Alberto Methol Ferré.

Μία πολυπολική “τάξη πραγμάτων” μάς δίνει στους λατινοαμερικάνους ένα μεγαλύτερο περιθώριο βιωσιμότητας, αν σταθούμε στο ύψος των περιστάσεων της εποχής.

Το τέλος ή το συμπέρασμα στο οποίο καταλήγει ο Λινέρα μάς φαίνεται ενδιαφέρον. Μας καλεί να ελπίζουμε: “Δεν υπάρχει ανθρώπινο ον που μπορεί να υπάρξει χωρίς ορίζοντα και σήμερα είμαστε υποχρεωμένοι να δημιουργήσουμε έναν. Αυτό είναι το κοινό για όλους τους ανθρώπους και αυτό το κοινό είναι που μπορεί να μας φτάσει να σχεδιάσουμε ένα νέο δρόμο διαφορετικό από αυτόν του αναδυόμενου καπιταλισμού και ο οποίος μόλις έχασε την ίδια του την αυτοπεποίθηση”.

Κανείς δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς ελπίδα. Όμως, σε αυτό το συμπέρασμα του Λινέρα, ας κάνουμε την εξής παρατήρηση. Πρώτον, δεν πρόκειται περί ενός αναδυόμενου καπιταλισμού, αλλά για μία οικονομία-καζίνο η οποία γεμίζει το παγκόσμιο σύστημα με αυτό που ο Πάπας Φραγκίσκος αποκάλεσε “παγκοσμιοποίηση της αδιαφορίας”. Και το να βρίσκουμε μόνο καταφύγιο στην ελπίδα είναι ένας δρόμος προς μια προαναγγελθείσα ήττα. Εδώ πάλι επιστρέφουμε στον τελευταίο απελευθερωτή, το Χοσέ Μαρτί, όταν έλεγε: “Για να δημιουργήσει κανείς, πρέπει να πιστεύει”.

marti99Ο Χοσέ Χουλιάν Μαρτί Πέρες (28/01/1853 – 19/05/1895)

Θα υπερέβαινε το σημείωμα αυτό και θα ξεπέφταμε σε έναν μη χρήσιμο και βλαπτικό διανοουμενισμό, αν πιστεύαμε ότι μπορούμε να αναπτύξουμε ένα κυβερνητικό σχέδιο ως έναν οδικό χάρτη συμβιβασμού με το μέλλον εκκινώντας από τις ρίζες μας και όχι οδικό χάρτη εκφυγής και παθητικού καταφυγίου στην ελπίδα.

Σε αυτή την τεράστια πρόκληση μάς οδηγεί ο Δάσκαλος του Απελευθερωτή Σιμόν Μπολιβάρ, ο Δον Σιμόν Ροντρίγκες, και το απόφθεγμά του: “είτε θα εφεύρουμε είτε θα σφάλλουμε”.

Απ’ αυτή την άποψη, ας διαφυλάξουμε το κύμα ολοκληρώσεων στη μετά τη Συναίνεση της Ουάσινγκτον εποχή, το οποίο ενοποίησε τα βήματα της Mercosur, της Unasur, και της CELAC. Ομως, όπως έχει πει ο πρώην πρόεδρος της Ουρουγουάης Χοσέ Μουχίκα, έχουμε μείνει όμηροι των λόγων.

Ένας οδικός χάρτης αποτελείται από συγκεκριμένα σημεία τα οποία μετασχηματίζονται σε στρατηγικούς στόχους που πρέπει να επιτευχθούν σε όχι περισσότερο από δύο χρόνια. Δηλαδή, οι στόχοι να αντιστοιχούν στα λόγια. Στόχοι οι οποίοι πρέπει να οδηγούν στο ηπειρωτικό κράτος. Ως παράδειγμα, ας μου επιτραπεί να αναφέρω μερικούς οι οποίοι πρέπει να υλοποιηθούν, όπως προείπα, το πολύ εντός δύο ετών:

-Κοινή νοτιοαμερικανική και λατινοαμερικανική υπηκοότητα.

-Αναγνώριση των σπουδών όλων των βαθμίδων.

-Γη, στέγαση και εργασία να είναι οι προγραμματικές συμφωνίες όλων των πολιτικών δυνάμεων και των κοινωνικών κινημάτων.

-Ενοποίηση των υποδομών και των ενεργειακών δομών της υποηπείρου βάσει του παραδείγματος του Κοινού Σπιτιού Αυτοϋποστηριζόμενης και Αειφόρου Ανάπτυξης.

-Εναρμόνιση των ποινικών κωδίκων και της δίωξης του οικονομικού εγκλήματος για μια μετωπική πάλη ενάντια στο οργανωμένο έγκλημα.

-Κοινός περιφερειακός νόμος για τη χρηματοδότηση των πολιτικών καμπανιών με σκοπό την αποφυγή της χρηματοδότησης της πολιτικής και τη μέγιστη διαφάνεια αυτής.

-Ανάκτηση μίας λατινοαμερικάνικης παιδαγωγίας, η οποια να περιλαμβάνει τις νέες τεχνολογίες και τα νέα δίκτυα στην παγκοσμιοποίηση. Πρέπει να γεννούμε τον ανθρωπισμό ο οποίος συμφιλιώνει την Ηθική με την Επιστήμη. Η εκπαίδευση που αντιμετωπίζει τους αποκλεισμούς είναι κάτι τέτοιο, ο μόνος τρόπος, αν είναι ποιοτική. Αυτό είναι ανέφικτο χωρίς μια πολιτική που να επαναφέρει τη συμμαχία ανάμεσα στο κράτος, την οικογένεια και το σχολείο.

-Ενίσχυση και απόδοση δυνατοτήτων στα μέσα ενημέρωσης από και για την κοινότητα. Με αποφασιστικό ρόλο και με σεβασμό στην ελευθερία.

-Προώθηση αλυσίδων βιομηχανικής οικονομικής συμπληρωματικότητας, η οποία να έχει ως βάση τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις και το συνεταιρισμό.

Αυτά είναι απλές συγκεκριμένες αναφορές ως παραδείγματα. Όμως όλες αυτές είναι ανέφικτες χωρίς το σημείο που τώρα θα αναφέρουμε, και όλα θα ήταν ένα ψέμα.

-Είναι εφικτό να υλοποιηθούν αυτά τα μέτρα με μία ανασυγκρότηση μίας ηθικής πολιτικής εξουσίας η οποία να είναι αδιαπέραστη από τη διαφθορά, η οποία είναι ο πιο δύσκολος καρκίνος με τον οποίο μας έλαχε να ζήσουμε. Όχι γιατί είναι κάτι νέο, αλλά γιατί αρχίζει να γίνεται συστημικό. Για αυτό, αυτή η ιστορία μάς αφορά όλους.

Ευχαριστώ πάρα πολύ τον Άλβαρο Γκαρσία Λινέρα που με έκανε να σκεφτώ. Και αυτό είναι ένα καθήκον για όλους, γιατί η σκέψη μαζί με πολλούς άλλους είναι καλύτερη από ό,τι αν σκεφτόμαστε μόνοι.

Ο Miguel Ángel Barrios (από την Αργεντινή) είναι δρ. Εκπαίδευσης και Πολιτικών Επιστημών, συγγραφέας πολλών διάσημων κειμένων για τη Λατινική Αμερική.

Μεταφράστηκε από τα ισπανικά. Το κείμενο στα ισπανικά: http://www.alainet.org/es/articulo/182638

Advertisements

Tagged: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: