Ενδείξεις για ιρανοσαουδική συνεννόηση: ένα δυνάμει αντίβαρο στη λεηλασία της περιοχής από τις υπερδυνάμεις

Οι ανακατατάξεις στην ευρύτερη περιοχή από την άμεση ρωσική παρέμβαση στη Μέση Ανατολή, η οποία προήλθε από την επικράτηση του στρατοπέδου στις ΗΠΑ που προνομοποιεί μια αμερικανορωσική συνεννόηση σε βάρος όλων των άλλων (Κίνα, ΕΕ κλπ), δεν μπορούσαν να αφήσουν ανεπηρέαστες τις αντιθέσεις δευτερευόντων παραγόντων σε παγκόσμιο επίπεδο αλλά “βασικών παιχτών” σε περιφερειακό (Ιράν, Σ.Αραβία κλπ).

109553-irans-president-ahmadinejad-walks-hand-in-hand-with-saudi-arabia-king Η εικόνα με τους δύο ηγέτες των δύο περιφερειακών δυνάμεων (Σ. Αραβίας και Ιράν) να περπατούν χέρι-χέρι μπορεί να είναι ασυνήθιστη για όλους, αλλά και απευκταία για τις υπερδυνάμεις (όταν δεν είναι «υπό την αιγίδα» τους). Στη φωτό, οι πρώην επικεφαλής των χωρών, Αμπντάλα και Αχμαντινετζάντ (πηγή)

Η παρέμβαση αυτή, κύρια μέθοδος της οποίας δεν είναι αυτή της ευθείας αντιπαράθεσης, είχε, κατ’αρχάς, στόχο να ανακόψει την ανεξαρτητοποίηση περιφερειακών παραγόντων ή την αυτόνομη (διμερή ή πολυμερή) περιφερειακή συνεννόηση, ιδίως με το να οξύνει τις περιφερειακές αντιθέσεις.

Πρώτα από όλα, με την άμεση εμπλοκή της στο Συριακό και την άμεση επαφή της με παράγοντες που θεωρούνταν ότι είναι ιρανοκινούμενοι (Χεζμπολάχ, Χούθι), έθεσε σε δεύτερη μοίρα το Ιράν. Ταυτόχρονα, η ρωσική παρέμβαση έλαβε χώρα και με την προσπάθεια ανάπτυξης σχέσεων με τη Σ. Αραβία, ώστε να καλλιεργήσει τον ανταγωνισμό αυτής με το Ιράν: από την άνοιξη του 2015 κλείνει πιο επιδεικτικά το μάτι για πυρηνικά στο Ριάντ. Παράλληλα, όμως, ενισχύει και τις σχέσεις της με όσους επιθυμούν να αμφισβητήσουν τη σαουδαραβική ηγεμονία στις αραβικές χώρες του Κόλπου.

Άλλωστε, ήδη από το καλοκαίρι του 2013, με την άτυπη συνεννόηση με τις ΗΠΑ, ανέκοψε την τάση για αυτόνομη περιφερειακή συνεννόηση, στο πλαίσιο του – πνιγμένου εν τη γεννέσει του – περιφερειακού μπλοκ Αιγύπτου – Τουρκίας – Σ. Αραβίας – Κατάρ, το οποίο έτεινε να επιβάλλει τη δική του (αντιδραστική, αλλά πάντως πιο αυτόνομη) “λύση” στο Συριακό. Έκτοτε, προβαίνει σε υπονόμευση των αυτόνομων παρεμβάσεων και διμερών συνεννοήσεων. Για παράδειγμα, στις σχέσεις Ιράν – Τουρκίας: και οι δύο “αναβαθμίζονται” στο Συριακό ως προνομιακοί συνομιλητές της Μόσχας, αλλά, ταυτόχρονα, συνομιλούν υπό την επίβλεψη της Μόσχας, πράγμα που δείχνει επίσης ότι χάνουν μερικώς την ανεξάρτητη παρέμβασή τους στην περιοχή.

Όσον αφορά τις σχέσεις Αιγύπτου – Σ. Αραβίας, η Ρωσία, με την αποχή της από το Σ.Α. του ΟΗΕ, άναψε το πράσινο φως για την πρώτη επίδειξη δύναμης της υπό σαουδαραβικό έλεγχο σουνιτικής πανστρατιάς στην Υεμένη. O Σίσι, λόγω της σαουδαραβικής οικονομικής στήριξης όταν η Δύση τον μποϊκόταρε, υποχρεώθηκε να συμμετέχει τυπικά σε αυτή την πανστρατιά που την έθετε σε δευτερη μοίρα, όμως ποτέ δεν έστειλε στρατεύματα (αφού παραβίαζε την αρχική συμφωνία για ίσο μερίδιο στην πολιτική ηγεσία μιας αραβικής κοινής στρατιωτικής δύναμης στην οποία το Ριάντ θα έβαζε τα λεφτά και το Κάιρο τα “σφαχτά”). Μάλιστα, φέρεται να ενισχύει τους αντιπάλους της Σ. Αραβίας Χούθι. Τον Οκτώβρη του 2016 η Ρωσία κατέθεσε προσχέδιο απόφασης στον ΟΗΕ που ήταν δεδομένο ότι θα απορριφθεί, η Αίγυπτος το υπερψήφισε και το μόνο αποτέλεσμα ήταν η αγανάκτηση του Ριάντ έναντι του Σίσι. Ακολούθησε η διακοπή αποστολής πετρελαίου από τη Σ. Αραβία (σε ποσότητα που συνιστά το 40% των εισαγωγών της Αιγύπτου). Το Δεκέμβρη, η ανακοίνωση ότι θα χτιστεί σαουδαραβική βάση στο Τζιμπουτί προκάλεσε την αγανάκτηση της Αιγύπτου (που νομίζει ότι η χώρα που έδωσε βάση στην Κίνα βρίσκεται ακόμα υπό τη δική της επιρροή), ενώ πρόσφατα αιγυπτιακό δικαστήριο αποφάσισε πως είναι παράνομη η παράδοση νησιών της Ερυθράς Θάλασσας στη Σ. Αραβία από το στραμμένο στη Ρωσία Σίσι, κάτι που είχε εξάλλου πυροδοτήσει λαϊκό κίνημα στην Αίγυπτο εναντίον του Ριάντ. (για τις αιγυπτοσαουδικές σχέσεις, βλ. επίσης εδώ και εδώ). Βλέπουμε, λοιπόν, πόσο μακριά μοιάζει το πρώτο μισό του 2015 για τις αιγυπτοσαουδικές σχέσεις, προ της άμεσης ρωσικής εμπλοκής στην περιοχή. [για λόγους συντομίας δεν θα γίνει εδώ αναφορά στις σχέσεις Σ. Αραβίας – Τουρκίας υπό το πρίσμα της υπονόμευσής τους από τις υπερδυνάμεις]

a9d98928-57ec-4c0c-8844-43df65f720eeΦωτό από το «μήνα του μέλιτος» ανάμεσα σε Σαουδική Αραβία και Αίγυπτο του Σίσι (πηγή)

Φυσικά, η Ρωσία ενίοτε υιοθέτησε και τη μορφή της ευθείας αντιπαράθεσης: μόνο που όταν έγινε προσφυγή σε αυτή, η Ρωσία εμφανιζόταν ως το θύμα της υπόθεσης. Για παράδειγμα, ήταν η Ρωσία που εμφανίστηκε ως θύμα από την κατάρριψη του ρωσικού αεροπλάνου το οποίο είχε παραβιάσει την εθνική κυριαρχία της Τουρκίας το Νοέμβρη του 2015 (ανεξαρτήτως του αν αυτή η κατάρριψη έγινε κατ’εντολή Ερντογάν, εναπομείναντων δυτικόφιλων στρατηγών ή, όπως ο Ερντογάν ισχυρίζεται, συνδεόμενων με το Γκιουλέν, ο οποίος προτάσσει την προς όφελος και των δύο υπερδυνάμεων απόσυρση της Τουρκίας στα πνευματικά μόνο ζητήματα). Και, όπως με τις σχέσεις με τον Τραμπ, κάνει τη δύσκολη.

Σε μία τέτοια κατάσταση, όπου όλοι οι περιφερειακοί παράγοντες βρίσκονται ριγμένοι από την παρουσία των δύο υπερδυνάμεων στην περιοχή, ως ένδειξη αφύπνισης εμφανίζεται μια τάση βελτίωσης από το φθινόπωρο και μετά, στις σχέσεις δύο κορυφαίων περιφερειακών παραγόντων, του Ιράν και της Σαουδικής Αραβίας. Η έλευση Τραμπ, με τη συστηματική επίθεσή του τόσο στη συμφωνία με το Ιράν, όσο και στην αμερικανική ενεργειακή εξάρτηση από το Ριάντ (παρά τις προσωπικές του επενδύσεις σε σαουδαραβικά έργα), επέτεινε την ανάγκη και για τις δύο χώρες να διερευνήσουν εναλλακτικές.

Μία πρώτη κίνηση όπου αποδείχτηκαν οι δυνατότητες για κοινό τόπο των δύο σε βασικά ζητήματα, και μάλιστα με παγκόσμιο αντίκτυπο ήταν η συμφωνία στον ΟΠΕΚ για μείωση των αποθεμάτων. Το Ιράν διαφωνούσε στη δική του μείωση της παραγωγής, ισχυριζόμενο ότι πρέπει να αντισταθμίσει τις ζημιές που του προκαλούσαν οι δυτικές κυρώσεις. Τελικά, υπήρξε συμφωνία, με το Ιράν να είναι η μόνη χώρα του ΟΠΕΚ που αυξάνει ως χώρα τη συνολικά μειωμένη ποσότητα του Οργανισμού, χωρίς όμως να “πανηγυρίσει” τη “νίκη” επί της Σαουδικής Αραβίας.

Ακολούθησε η ανάδειξη του μαρωνίτη Μισέλ Αούν στην προεδρία του Λιβάνου. Η εκλογή του για πολλούς θεωρείται νίκη του Ιράν, καθώς ο Αούν βοηθήθηκε από τη Χεζμπολάχ, και επειδή έλαβε χώρα σε μια χρονιά επιδείνωσης των σαουδολιβανέζικων σχέσεων, με χαρακτηριστικότερη απόδειξη το πάγωμα της σαουδαραβικής βοήθειας 4 δις $ σε στρατό και ασφάλεια. Όμως, ακόμα και από το Ιράν θεωρείται ότι η εκλογή Αούν, έγινε με τη συγκατάθεση της Σ. Αραβίας, αφού ήταν στο ελεγχόμενο από την Τεχεράνη και το Ριάντ λιβανέζικο κοινοβούλιο που επί 29 μήνες μπλοκαριζόταν η εκλογή προέδρου. Έτσι, παρότι έχει επιδεινώσει τις σχέσεις της με τον υποστηριζόμενο από αυτή Σάαντ Χαρίρι (ο οποίος, βάσει της συμφωνίας, ορίστηκε πρωθυπουργός), η Σ. Αραβία δεν εγκαταλείπει τη χώρα, αλλά βρίσκει νέα ερείσματα: ο Αούν, άλλωστε, ήδη αυτό το μήνα επισκέφτηκε το Ριάντ.

Σε μια ακόμα ένδειξη άμβλυνσης των οξυμένων σχέσεων ανάμεσα στις δύο χώρες, ανακοινώθηκε στις 10 Γενάρη ότι το Ιράν έλαβε τελικά επίσημη πρόσκληση από το Ριάντ για να έρθουν προσκυνητές στην πανισλαμική γιορτή “χατζ” αυτής της χρονιάς. Πέρσι, η συμμετοχή ιρανών είχε απαγορευτεί, μετά από το θάνατο πάνω από 400 ιρανών στον προπέρσινο εορτασμό, οι οποίοι είχαν ποδοπατηθεί λόγω έλλειψης μέτρων ασφαλείας, και την επίσημη ιρανική απόδοση ευθυνών για αυτό στο Ριάντ (η οποία συνοδεύτηκε από λεηλασία της σαουδαραβικής πρεσβείας στην Τεχεράνη και περιφερειακό διπλωματικό πόλεμο).

Τέλος, από τα πλέον επίσημα ιρανικά χείλη, ο τόνος έναντι της Σαουδικής Αραβίας είναι αλλαγμένος. Ο ίδιος ο ιρανός πρόεδρος δήλωσε στις 17 Γενάρη ότι το Ιράν δεν θέλει να αποκλείσει τη Σαουδική Αραβία από την περιοχή και ότι θα καλωσόριζε μία από κοινού με το Ριάντ δουλειά για μια πιο σταθερή Μέση Ανατολή. Όμως, ακόμα πιο αναλυτικός ήταν ο ιρανός υπουργός εξωτερικών στις 18 Γενάρη από το βήμα του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ στο Νταβός. Ο Τζαβάντ Ζαρίφ δήλωσε χαρακτηριστικά ότι “δεν βλέπει κανένα λόγο” για εχθρικές πολιτικές ανάμεσα σε Ριάντ και Τεχεράνη, ότι μπορούν να συνεργαστούν για τη Συρία, την Υεμένη και το Μπαχρέιν. Απαριθμώντας και τις ήδη πρόσφατες συνεργασίες των δύο χωρών, ανέφερε ονομαστικά τη συμφωνία στον ΟΠΕΚ και την άρση του αδιεξόδου στην προεδρική εκλογή στο Λίβανο, και δήλωσε χαρακτηριστικά ότι δεν υπάρχουν zero-sum games πλέον, και ότι είτε όλοι θα χάσουν είτε όλοι θα κερδίσουν.

530301957Το αν μεσολαβήσει ιμπεριαλιστής ή μικρή χώρα στη βελτίωση των σχέσεων ανάμεσα σε Σ. Αραβία και Ιράν δεν είναι αμελητέο. Στη φωτό, ο Ρουχανί υποδέχεται το Μάη του 2014 τον εμίρη του Κουβέιτ, το οποίο έχει προσφερθεί ως μεσολαβητής (πηγή)

Το ερώτημα, βέβαια, είναι ποια θα είναι η αντίδραση των υπερδυνάμεων, οι οποίες, φυσικά και θα έχαναν από μία τέτοια συνεννόηση. Και αν λάβει κανείς υπόψη ότι τέτοιες δηλώσεις από πλευράς Ιράν για τις σχέσεις με το Ιράν γίνονται ήδη από τον περσινό Μάρτη, μπορεί να είναι βέβαιος ότι ήδη οι υπερδυνάμεις έχουν πάρει τα μέτρα τους. Για παράδειγμα, υιοθετώντας μια συνηθισμένη για αυτή τακτική, η Ρωσία έσπευσε να μεσολαβήσει στη συμφωνία Ιράν – Σαουδικής Αραβίας στον ΟΠΕΚ, προσπερνώντας τις 10 χώρες (ανάμεσα στις οποίες το Ιράκ και το Κουβέιτ) που ο Ρουχάνι στην προαναφερθείσα συνέντευξη Τύπου ανέφερε ότι ενδιαφέρονται να μεσολαβήσουν.

Ο δρόμος προς μια ύφεση ανάμεσα στις δύο αυτές επιδραστικότατες περιφερειακές δυνάμεις είναι ήδη ναρκοθετημένος. Άλλωστε, τα ερείσματα των υπερδυνάμεων διαπερνούν τις ηγετικές ομάδες των δύο αυτών χωρών (οι αναφορές σε συνεργασία διαδέχονται, ειδικά από πλευράς Ριάντ και ελεγχόμενων από αυτό ΜΜΕ, απαισιόδοξες προβλέψεις) και οι αυταπάτες για απόκτηση ή διατήρηση καθεστώτος “προνομιακού συνομιλητή” με κάποια από τις δύο υπερδυνάμεις θα αργήσουν να εξαφανιστούν (δεν θα εκλείψουν άλλωστε και οι αντίστοιχες παγίδες από τις υπερδυνάμεις). Ωστόσο, αποτελεί προϋπόθεση για τους λαούς της περιοχής, ώστε αυτοί να αποτινάξουν τον ιμπεριαλιστικό ζυγό και, ταυτόχρονα, να θέτουν τις βάσεις για την απαλλαγή από τους ντόπιους εκμεταλλευτές τους και την ιδιαίτερη (θεοκρατική) μορφή που αυτή έχει λάβει.

Advertisements

Tagged: , , , , , , , , , ,

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: