Τι απέγινε το αντιρωσικό ανάχωμα της GUAM;

Κατά τη δεκαετία του ’90, στα δυτικά της Ρωσίας, οι δυτικές ιμπεριαλιστικές δυνάμεις έτειναν να ενισχύουν την ίδρυση περιφερειακών συνασπισμών κυρίως πολιτικού χαρακτήρα, ώστε να εξαλείψουν τα υπολείμματα της ρωσικής παρουσίας στις χώρες αυτές. Η περίπτωση των χωρών της ομάδας GUAM – Γεωργία, Ουκρανία, Αζερμπαϊτζάν, Μολδαβία – είναι χαρακτηριστική. Πλέον, τα πράγματα έχουν αλλάξει. Η Ρωσία έχει ασκήσει ενεργητικές πολιτικές και σε στρατιωτικό (με ωμές ή δι’ αντιπροσώπων εισβολές) και σε πολιτικό επίπεδο, και από την άλλη, οι αντιθέσεις μεταξύ ΕΕ και ΗΠΑ και στην περιοχή έχουν οξυνθεί (χαρακτηριστικό παράδειγμα η Ουκρανία). Αυτό είχε ως αποτέλεσμα η στάση των χωρών αυτών να έχουν διαφοροποιηθεί έναντι τόσο της Ρωσίας όσο και της “Δύσης”, όσο όμως, και μεταξύ τους. Και στην περίπτωση της GUAM, λοιπόν, μια πιο έμμεση “διαίρει και βασίλευε” πολιτική, όπως αυτή που ασκεί η Ρωσία, οδηγεί τους πάντες σε προνομοποίηση διμερών σχέσεων μαζί της και ταυτόχρονα αποδυνάμωση όλων (κάτι αντίστοιχο κάνει η Γερμανία που προνομοποιεί διμερείς ενεργειακές σχέσεις, αλλά σε ευρωπαϊκό επίπεδο διατηρεί αντιρωσικές αιχμές και διασπά την ΕΕ, προς μεγάλη χαρά της Ρωσίας).

***

Το come-back της GUAM;

του Ζαούρ Σιρίγιεφ

Με την πρώτη σύνοδο κορυφής να λαμβάνει χώρα για πρώτη φορά μετά το 2008, η ομάδα GUAM – Γεωργία, Ουκρανία, Αζερμπαϊτζάν, Μολδαβία – προφανώς κάνει απόπειρα να ανακάμψει. Όμως δεν είναι ξεκάθαρο σε πιο βαθμό οι τέσσερις χώρες έχουν κοινή ατζέντα: ενώ κάποιες γεωπολιτικές στροφές τις έχουν φέρει κοντά, κάποιες άλλες τις έχουν απομακρύνει.

Οι επικεφαλής των τεσσάρων χωρών στη συνάντηση του Κιέβου στις 27 Μάρτη (φωτό)

Στις 27 Μάρτη, οι πρωθυπουργοί της Γεωργίας, της Ουκρανίας και της Μολδαβίας, και ο αναπληρωτής πρωθυπουργός του Αζερμπαϊτζάν συναντήθηκαν στο Κίεβο. Ήταν η πρώτη τέτοια συνάντηση μετά από σχεδόν μια δεκαετία και η ομάδα φάνηκε ότι προσπάθησε να απομακρυνθεί από την προηγούμενη αντιρωσική της στάση και να υιοθετήσει μια ατζέντα με έμφαση στην οικονομία. Οι συμμετέχοντες συμφώνησαν να εφαρμόσουν μία περιφερειακή συμφωνία ελεύθερους μπορίου και να αναπτύξουν ένα διάδρομο μεταφορών.

Το ότι συναντιόμαστε σήμερα για πρώτη φορά σε επίπεδο επικεφαλής κυβερνήσεων είναι ένα ξεκάθαρο σημάδι ότι δίνουμε στη συνεργασία μεταξύ μας την προσοχή που της αξίζει, είπε ο Ουκρανός πρωθυπουργός Βολοντίμιρ Γκρόισμαν στη συνάντηση.

Οι σημμετέχοντες στο φόρουμ ομόφωνα αναγνωρίζουν ότι οι οργάνωση χρειάζεται νέα ώθηση και πιο ενεργητικές προσεγγίσεις από διάφορους τομείς”, πρόσθεσε ο Γεωργιανός πρωθυπουργός Γκιόργκι Κβιρικασβίλι.

Η ομάδα ιδρύθηκε το 1997 ως περιφερειακό μπλοκ με στόχο την κοινή στάση έναντι στη ρωσική ανάμειξη στα ζητήματά τους, και υποστηριζόταν τότε από τις ΗΠΑ και την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η GUAM ήταν το κλαμπ των “καλών παιδιών”, ένας νέος άξονας νέων κρατών που κάπως ήταν σε θέση να αντισταθούν στι νέα ρωσία με οικείους, μετασοβιετικούς όρους, και να βασίζεται στη “διεθνή κοινότητα” για υποστήριξη στα δύσκολα”, έγραψε ο βετεράνος αναλυτής για θέματα Καυκάσουν Τόμας Γκόλτζ.

Όμως η ενότητα της ομάδας αποδυναμώθηκε καθώς πολλά μέλη επεδίωξαν μια λιγότερο συγκρουσιακή στάση έναντι της Ρωσίας. Ο πρόεδρος της Μολδαβίας, Βλαντίμιρ Βορόνιν, απουσίασε από την τελευταία σύνοδο του 2008, και ενώ ισχυριζόταν ότι αυτό έγινε για λόγους υγείας, ένα τηλεγράφημα της αμερικανικής διπλωματίας που δημοσίευσαν τα Wikileaks αργότερα έλεγε ότι “η Μολδαβία προσπαθεί να υποβαθμίσει τη συμμετοχή της ελπίζοντας να εξασφαλίσει ρωσική υποστήριξη στο ζητημα της Υπερδνειστερίας”.

Στο μεταξύ, ο Ουκρανός πρόεδρος Βίκτορ Γιουστσένκο, παρότι ανέβηκε στην εξουσία με την αντιρωσική Πορτοκαλί Επανάσταση, σταδιακά μαλάκωσε τη στάση του έναντι της Μόσχας και επέκρινε τη GUAM στη βάση του ότι “προωθεί μια περισσότερο ρομαντική παρά πραγματιστική πολιτική”.

Όταν η Ευρωμαϊντάν επανέφερε αργότερα στην Ουκρανία μία ισχυρή αντιρωσική εξωτερική πολιτική, οι δεσμοί με την Ουκρανία παρέμειναν τετατμένοι με τη Γεωργία ως αποτέλεσμα της “υιοθέτησης” του πρώην γεωργιανού πρωθυπουργού Μιχαήλ Σαακασβίλι και αρκετών μελών της ομάδας του από τη νέα ουκρανική κυβέρνηση. Ο πρώην πρωθυπουργός της Γεωργίας εξακολουθεί να βρίσκεται σε διαφωνία με τη σημερινή ηγεσία της Γεωργίας.

Τώρα, ωστόσο, θα φαινόταν ότι υπάρχουν ευνοϊκότερες συνθήκες για συνεργασία. Με την προσάρτηση της Κριμαίας από τη Ρωσία το 2014, και οι τέσσερις χώρες τώρα βιώνουν μια κατάσταση όπου τμήμα της επικράτειάς τους βρίσκεται υπό τον έλεγχο (σε διαφορετικό βαθμό) υποστηριζόμενων από τη Ρωσία αποσχιστών. “Οι ανεπίλυτες συγκρούσεις στην περιοχή της GUAM συνεχίζουν να εμποδίζουν την πολιτική, οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη. Απ’ αυτή την άποψη, η φωνή της GUAM θα έπρεπε να ηχεί όσο πιο δυνατά γίνεται. Όλοι μας θα πρέπει να χρησιμοποιούμε πιο ενεργά τις δυνατότητες της GUAM για την απόκτηση ευρύτερης διεθνούς υποστήριξης”, είπε ο Κβιρικασβίλι κατά τη συνάντηση το Μάρτη.

Επιπρόσθετα, η αποχώρηση του Σαακασβίλι από την εξουσία της περιφέρειας της Οδησσού έχει επιτρέψει την επανισχυροποίηση των δεσμών ανάμεσα σε Τιφλίδα και Κίεβο. “Πρόσφατα, οι σχέσεις ανάμεσα σε Ουκρανία και Γεωργία δεν ήταν θερμές, και τώρα αυτό δείχνει να αλλάζει και έτσι υπάρχει μια ευκαιρία για αναβίωση της GUAM”, ανέφερε η Μαρίνα Βορότνικ, αναλύτρια για περιφερειακά ζητήματα στην ουκρανική δεξαμενή σκέψης Πρισμ.

Ο υπουργός εξωτερικών της Ουκρανίας, Παύλο Κλίμκιν, ο οποίος το 2014 κατέθεσε μια αποτυχημένη πρόταση για να αλλάξει η γλώσσα εργασίας της GUAM από τα ρωσικά στα αγγλικά επισκέφτηκε την Τιφλίδα στις 20-21 Απρίλη και κάλεσε σε κοινές προσπάθειες για ενοποίηση με την ΕΕ.

Από την πλευρά του, το Αζερμπαϊτζάν ενδιαφέρεται να επανενεργοποιηθεί η GUAM ως ένας οργανισμός οικονομικής συνεργασίας, καθώς και ως μια πολιτική πλατφόρμα που πραγματεύεται ανεπίλυτες συγκρούσεις: “Πρώτον και κύριον, είναι απαραίτητο να συνδυάσουμε τις προσπάθειες για την επίλυση υπαρχουσών συγκρούσεων στην περιοχή της GUAM”, δήλωσε το Δεκέμβρη ο Αλτάι Εφεντίγιεφ, γενικός γραμματέας της GUAM και αζέρος διπλωμάτης.

Τα κράτη μέλη πρέπει να προσέλθουν με μια κοινή θέση σε πολλά ζητήματα, ιδίως για να αντισταθούν στην επίθεση και κατοχή εδαφών των κρατών μελών από άλλες χώρες”, πρόσθεσε ο Εφεντίγιεφ.

Όμως ο Εφεντίγιεφ κάλεσε τη GUAM επίσης να αυξήσει την προσοχή της στο εμπόριο και τις μεταφορές. Ενώ οι αζέροι αξιωματούχοι έχουν εκθειάσει τα περιφερειακά πρότζεκτ για τις μεταφορές ως απόδειξη της αποτελεσματικότητας της GUAM, άλλοι παραμένουν σκεπτικοί.

Το έργο για ένα διάφρομο μεταφοράς και ενεργειακή συνεργασία έχει επιταχυνθεί σε διμερές επίπεδο (π.χ. ανάμεσα σε Γεωργία και Αζερμπαϊτζάν) και σε πολυμερές επίσης (συμπεριλαμβανομένης της Ουκρανίας), όμως δεν έγινε υπό την ομπρέλα της GUAM, δήλωσε στο Eurasianet.org, υπό τον όρο της ανωνυμίας αζέρος διπλωμάτης.

Το φθίνον ενδιαφέρον του Αζερμπαϊτζάν για την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση θα μπορούσε επίσης να αμφισβητήσει τη χρησιμότητά της GUAM σήμερα για αυτό. Η αρχική θεώρηση της GUAM συνίστατο στο ότι αποτελούσε μέσο για τους συμμετέχοντες για αμοιβαία συνεργασία για να έρθουν πιο κοντά στην ΕΕ και το ΝΑΤΟ. Όμως τα τελευταία χρόνια, το Αζερμπαϊτζάν έχει εγκαταλείψει αυτούς τους στόχους, με τη Γεωργία να παραμένει σταθερά προσηλωμένη και την Ουκρανία και τη Μολδαβία κάπου στη μέση.

Η σημασία της GUAM για τη Γεωργία έχει μειωθεί ως αποτέλεσμα της αδράνειας της ομάδας και της έλλειψης ξεκάθαρης αντίληψης για το μέλλον, και τα θετικά σχόλια του πρωθυπουργού Κβιρικασβίλι στο Κίεβο θα πρέπει να ερμηνευθούν ως απλώς μια προσπάθεια για οικοδόμηση δεσμών με την Ουκρανία στη μετα-Σαακασβίλι εποχή, είπε ο Κορνέλι Κακατσία, διευθυντής στο Γεωργιανό Ινστιτούτο Πολιτικής και καθηγητής Πολιτικών Επιστημών στο Κρατικό Πανεπιστήμιο της Τιφλίδας.

Οι προσπάθειες της ομάδας για αναβίωση έχουν ζημιωθεί από την απώλεια της ισχυρής υποστήριξης από ΗΠΑ-ΕΕ και τις αποκλίνουσες προσεγγίσεις όσον αφορά την ένταξη στην ΕΕ, ανέφερε: “Η Γεωργία, η Ουκρανία και η Μολδαβία θα πρέπει να αναζητήσουν νέες ομαδοποιήσεις υπό την προστασία της ΕΕ, όμως δεν είναι ξεκάθαρο τι θα κάνουν με το Αζερμπαϊτζάν, το οποίο δεν δείχνει να έχει όρεξη για ένταξη στην ΕΕ”.

Ο Ζαούρ Σιρίγιεφ είναι Academy Associate στο Royal Institute of International Affairs (Chatham House).

Το κείμενο στα αγγλικά: http://www.eurasianet.org/node/83481

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: