Αλεξάντρα Κολλοντάι: Η αντιπολίτευση και οι κομματικές μάζες (30/10/1927)

Εκτός από την επέτειο των 100 χρόνων από την Οκτωβριανή Επανάσταση, το επαναστατικό και κομμουνιστικό κίνημα γιορτάζει φέτος και την 90ή επέτειο από τη συντριβή της “Ενωμένης Αντιπολίτευσης” των Τρότσκι – Ζηνόβιεφ – Κάμενεφ. Και γιορτάζει όχι για την ήττα ορισμένων προσώπων. Γιορτάζει για την ωρίμανσή του. Γιατί το κίνημα άφηνε πίσω πια τις θεωρητικούρες και τις αριστεροδεξιές τυχοδιωκτικές παρεκκλίσεις και το μικροαστικό ατομικισμό που ως ένα σημείο συνέκλινε (και ενίοτε ακόμα συγκλίνει) μαζί του. Έτσι το κίνημα έμπαινε για τα καλά στην αγκαλιά των εργαζόμενων, το πρακτικό τους πνεύμα, τη σοβαρότητα και την συνειδητή πειθαρχία τους. Από αυτή την άποψη, έχει μεγάλο ενδιαφέρον η άποψη ανθρώπων που κάποτε μπορεί να είχαν πέσει στα δίχτυα του πνεύματος της μικρής ομάδας – το οποίο κάποτε “συγχωρούταν”, όμως, την ώρα της πραγματικής δουλειάς, της οικοδόμησης της νέας κοινωνίας, το άφηναν κι αυτοί πίσω.

***

Αλεξάντρα Κολλοντάι: Η αντιπολίτευση και οι κομματικές μάζες (30/10/1927)

Όσο πιο χαμηλά πηγαίνει κανείς στην κομματική κλίμακα, όσο πιο βαθιά πηγαίνει στη μάζα των απλών μελών του κόμματος, τόσο πιο συγκεκριμένα και έντονα αρνητική στάση συναντά έναντι της αντιπολίτευσης. Αυτό το φαινόμενο είναι χαρακτηριστικό. Εχθρότητα, θυμός και αγανάκτηση έναντι της αντιπολίτευσης κυριαρχούν στη βάση του κόμματος. Το να εξηγούμε αυτό το φαινόμενο με το ότι ο μηχανισμός “τρόμαξε” τη μάζα, με το ότι στραγγαλίζεται η πραγματική της φωνή, όπως το εξηγεί η αντιπολίτευση, δεν επιτρέπεται, για τον απλούστατο λόγο ότι η αγανάκτηση έναντι της αντιπολίτευσης έχει μαζικό χαρακτήρα. Και καθώς το φαινόμενο έχει μαζικό χαρακτήρα, πρέπει να αναζητήσουμε τη βαθύτερη ρίζα του, στο ίδιο το “είναι” και τη διάθεση των μαζών.

 H Κολλοντάι με την πρώτη αντιπροσωπεία της ΕΣΣΔ στη Σουηδία (φωτό)

Στο κόμμα, όπως σε κάθε συλλογικότητα, πάντοτε, σε μια δεδομένη στιγμή και σε συγκεκριμένες συνθήκες, επικρατεί η μια ή η άλλη διάθεση, υπάρχει πάντοτε η “ψυχή” του.

Όσο ισχυρός κι αν είναι ένας μηχανισμός, ο οποίος καθοδηγεί τη συλλογικότητα, αν ανάμεσα στην πολιτική και καθοδήγηση του μηχανισμού και την επικρατούσα διάθεση, στην πλατιά βάση των μελών της συλλογικότητας υπάρχει αντίθεση, αυτή θα επιδράσει πρώτα από όλα στη μορφή με την οποία η μάζα αντιδρά σε αυτή, ανταποκρίνεται σε αυτό το φαινόμενο.

Η πικρία, η εχθρότητα και η αγανάκτηση με την οποία αντιμετωπίζει η βάση του κόμματος τις τοποθετήσεις της αντιπολίτευσης, προκαλούνται από το συγκεκριμένο βαθμό πνευματικής και διανοητικής ανάπτυξης των μαζών και, επιπλέον, από την ανάπτυξη της εδραίωσης της κολεκτιβίστικης σκέψης.

Η Ένωση, γιορτάζοντας την πρώτη της δεκαετία, βιώνει και το μήνα του μέλιτος του δημιουργικού της πυρετού. Οι εργάτες, η πρωτοπόρα αγροτιά, είναι μέχρι το λαιμό απασχολημένοι με το φλέγον και βασικό ζήτημα: τη δημιουργία νέων μορφών οικονομίας, ζωής, την εγκαθίδρυση νέων σχέσεων ανάμεσα στα διάφορα τμήματα του οργανισμού του κράτους και της οικονομίας. Και όλο αυτό το έργο επικεντρώνεται σε αμέτρητες συλλογικότητες: στα σοβιέτ, στις ενώσεις, στις επιτροπές, στα επιτροπάτα. Πουθενά στον κόσμο η κολεκτιβίστικη αρχή της δουλειάς δεν επικρατεί τόσο ξεκάθαρα πάνω στην πρωτοβουλία ενός μεμονωμένου ανθρώπου, όσο σε εμάς στην Ένωση.

Συχνά, υπάρχει μια υπερφόρτωση από συλλογικά όργανα, τα οποία δυσκολεύουν την ατομική πρωτοβουλία, όμως αυτό το ζήτημα είναι πια άλλης τάξης: το βασικό είναι ότι όλες αυτές οι συλλογικές πρωτοβουλίες καλλιεργούν και μια νέα προσέγγιση στη ζωή των μαζών, μια νέα ιδεολογία. Η μάζα διδάσκεται να μη βασίζεται πλέον σε “ηγέτες”, αλλά να σκέφτεται και να καταλήγει σε ένα θέμα συνολικά μέσα από συλλογικές προσπάθειες. Χρειάζεται μόνο να δούμε τώρα πώς διεξάγονται οι συνελεύσεις, ακόμα και των λιγότερο προετοιμασμένων οργανώσεων. Κάθε ένας από τους συμμετέχοντες, ατομικά αν τον πάρει κανείς, ακόμα και “μικρός άνθρωπος”, μπορεί να μην είχε ιδιαίτερες αρετές στο παρελθόν, ούτε ιδιαίτερα λαμπρές γνώσεις: και ωστόσο, μπορεί να φέρνει στις συνεδριάσεις αυτό ακριβώς που είναι χρήσιμο, τον ιδιαίτερο εκείνο λόγο που προσθέτει κάτι στο έργο. Πολύτιμα κομματάκια σκέψεων, και κομματάκια προτάσεων. Και στο τέλος, συνάγεται ένα ισχυρό μπλοκ πρακτικών, μελετημένων αποφάσεων και καθηκόντων.

Όμως όταν η απόφαση ληφθεί, η συλλογικότητα απαιτεί αποφασιστικά η απόφαση να μην παραβιαστεί. Έχει αναπτυχθεί, έχει μεγαλώσει η απαίτηση της συλλογικότητας, με τη θέλησή του, να λαμβάνονται υπόψη οι αποφάσεις της από όλους, από τη μικρή ως τη μεγάλη. Αυτό είναι μια υγιής αντίδραση οργανωτικής αρχής, η οποία έχει νικήσει τον αναπόφευκτα πλατύ “ερασιτεχνισμό” των μικρών συλλογικοτήτων και των μεμονωμένων προσώπων την εποχή του εμφυλίου πολέμου, όταν αυτός ο ερασιτεχνισμός εκφυλιζόταν σε αναρχικό ατομικισμό. Τότε ήταν μια άλλη εποχή: η εκδήλωση “αυτοπειθαρχίας” ενίοτε έσωζε την κατάσταση. Τώρα είναι η περίοδος της οικοδόμησης και, πάνω από όλα, η ενότητα χρειάζεται όχι μόνο στις πράξεις, αλλά ακόμα και στη σκέψη.

Η Αλεξάντρα Κολλοντάι (φωτό)

Η μάζα με ένα υγιές ένστικτο αυτό το καταλαβαίνει. Να γιατί την αγανακτεί η αντιπολίτευση σε αυτό. Η αντιπολίτευση παραβιάζει τη δύσκολα επιτευχθείσα συνοχή της συλλογικότητας, η αντιπολίτευση προσπερνά το βασικό αίτημα των μαζών: τήρηση της πειθαρχίας. Ακριβώς η ομαδική, η συλλογική εργασία αναπτύσσει πραγματικά ένα ιδιαίτερο, νέο νόημα στη σημασία της πειθαρχίας – όχι ως υπακοή σε “εντολή”, αλλά ως συγχώνευση της θέλησης του ατόμου με αυτή της συλλογικότητας. Η πειθαρχία – είναι ένα τσιμέντο, το οποίο ενώνει τα ανθρώπινα τουβλάκια σε ένα ισχυρό κτίριο, αυτό της συλλογικότητας.

Η εχθρότητα με την οποία η κομματική βάση αντιμετωπίζει αυτή καθ’εαυτή τη λέξη “αντιπολίτευση” εξηγείται σε σημαντικό βαθμό από το ότι η αντιπολίτευση, σύμφωνα με την αυθόρμητη αίσθηση της κομματικής μάζας, δρα “αναρχικά”.

Οδηγεί τη μάζα σε μεγάλο θυμό το γεγονός ότι η αντιπολίτευση, παραβιάζοντας τη θέλησή της, ταυτόχρονα μιλά εξ ονόματός της, εξ ονόματος της μάζας. “Σκεφτείτε, τι υπερασπιστές μας έλαχαν!”, ακούει κανείς τους εργάτες να λένε. “Ποιος τους εξουσιοδότησε; Εμείς σκεφτόμαστε διαφορετικά. Αν εμείς είμαστε με κάτι δυσαρεστημένοι, μόνοι μας στο κόμμα θα το υποστηρίξουμε, θα το θέσουμε”.

Τέτοιες διαθέσεις δεν έχουν καμία σχέση με “πιέσεις από το μηχανισμό”.

Η μάζα δεν πιστεύει την αντιπολίτευση. Όλες τις δηλώσεις της αντιπολίτευσης τις αντιμετωπίζει “με χαμόγελο”. Πραγματικά μπορεί η αντιπολίτευση να πιστεύει ότι η μνήμη των μαζών είναι τόσο κοντή; Αν ακόμα υπάρχουν ελλείψεις στο κόμμα, στην πολιτική γραμμή, ποιος δα, αν όχι τα πιο επιφανή μέλη της αντιπολίτευσης, τις δημιούργησε και τις χειρίστηκε; Συνεπάγεται ότι η πολιτική του κόμματος και η δομή του κομματικού μηχανισμού έγιναν άχρηστοι μόνο την ημέρα που η ομάδα των αντιπολιτευόμενων διαχωρίστηκε από τη θέληση του κόμματος. Το πράγμα μυρίζει απάτη: χτυπούν το μηχανισμό, την πολιτική του κόμματος, αλλά το ίδιο το ζήτημα έχει να κάνει με την ηγεσία. Και η μάζα με αγανάκτηση απομακρύνεται από αυτή τη συζήτηση.

Η μάζα δεν πιστεύει την αντιπολίτευση, επειδή επίσης απεχθάνεται την έλλειψη αρχών. Στην αρχή ηταν πραγματικά ακατανόητο για τα άπειρα στην πολιτική μέλη της βάσης του κόμματος το μπλοκ των χτεσινών αντιπάλων. Ακολούθως, ακόμα λιγότερο κατανοητή ήταν η επίσημη, γραπτή υπόσχεση της αντιπολίτευσης ότι θα υποταχθεί στη θέληση του κόμματος, ένα είδος λόγου τιμής του κομμουνιστή, τον οποίο την επομένη τον παραβίασαν.

Ο ιησουίτικος κανόνας “ο σκοπός αγιάζει τα μέσα” δεν μπορεί να είναι κανόνας για μέλη της ίδιας και αυτής συλλογικότητας. Δεν μπορεί να οικοδομηθεί συλλογικότητα αν δεν υπάρχει εμπιστοσύνη στο λόγο των μελών, αν δεν μπορείς να βασίζεσαι σε υποσχέσεις..

Τα έργα μιλούν καλύτερα από τα λόγια, λένε οι μάζες: όποιος δεν τηρεί το λόγο του μπροστά στη συλλογικότητα, τότε ήδη δεν είναι πραγματικά μαζί μας… Η μάζα δεν συγχωρεί τα παιχνίδια με την συλλογικότητα, τα στριφογυρίσματα. Η μάζα η οποία, με τόση δυσκολία, με τόσες προσπάθειες ξεπερνά τη διασπαστική επιρροή του μικροαστικού ατομικισμού, ποτέ δεν θα καταλάβει, ποτέ δεν θα ανεχτεί και ποτέ δεν θα συγχωρήσει όσους παραβιάζουν τις υποχρεώσεις τους προς τη συλλογικότητα.

Η μάζα δεν αποδέχεται την αποδιοργανωτική παραβίαση της πειθαρχίας και της ενότητας από πλευράς αντιπολίτευσης.

Η μάζα δεν πιστεύει στην αντιπολίτευση και δεν της συγχωρεί τον ιησουίτικο πολιτικαντισμό έναντι του κόμματος.

Η μάζα με έντονη εθχρότητα διαχωρίζεται από την κριτική και τις θέσεις της αντιπολίτευσης – οι οποίες δεν ανταποκρίνονται στις διαθέσεις που κυριαρχούν στη μεγάλη μάζα της κομματικής βάσης.

Και αν η αντιπολίτευση δεν ακούει τις διαθέσεις της μάζας (η δύναμη του Λένιν βρισκόταν ακριβώς στο ότι πάντα μπορούσε να ακούει αυτό που απαιτεί, αυτό που προσπαθεί να πετύχει, αυτό που θέλει η μάζα), πώς μπορεί να μην ηττηθεί;

Δεν είναι δυνατό ατιμώρητα να προσπαθεί κανείς να κάμψει κανείς τη θέληση της συλλογικότητας με τη δική του “ομαδική θέληση”. Όσους προσπαθούν να κάνουν κάτι τέτοιο, θα σταματήσουν οι μάζες να τους θεωρούν “δικούς τους”.

Η μάζα θεωρεί ότι το πραγματικό πνεύμα του “συλλογικού δημοκρατισμού”, το οποίο βρίσκεται σε αντίθεση με τη μικροαστική αντίληψη για το δημοκρατισμό, θα αποκαλυφθεί στην αντιπολίτευση μόνο όταν αυτή θελήσει να καταλάβει ότι η απόφαση της Ολομέλειας της ΚΕ είναι μια αντανάκλαση της θέλησης της μάζας της συλλογικότητας του κόμματος. Και καταλαβαίνοντας αυτό, η αντιπολίτευση θα σταματήσει να υπονομεύει την ενότητα του κόμματος και να διάκειται ενάντια στη διάθεση και τη θέληση των εκατομμυρίων της συλλογικότητας του κόμματος.

Μετάφραση από τα ρωσικά. Το άρθρο δημοσιεύτηκε στην “Πράβντα”, 30 Οκτώβρη 1927. και περιέχεται στο βιβλίο “Διαλεχτά άρθρα και λόγοι”, Μόσχα, Πολιτικές Εκδόσεις (Πολιτιζντάτ), 1972. σ.σ. 364 – 367.

Advertisements

Tagged: ,

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: