Γιατί η Ρωσία επιθυμεί να παραμείνουν οι ΗΠΑ στο Αφγανιστάν

Στην εξωτερική πολιτική, η χρησιμοποίηση των κινήσεων των άλλων δρώντων είναι κάτι το σύνηθες. Αυτή την τακτική ακολουθούν οι μεγάλες δυνάμεις, αξιοποιώντας μικρότερες χώρες. Όμως, ήδη από το 19ο αιώνα οι Μαρξ και Ένγκελς κατήγγειλαν ότι η ρωσική εξωτερική πολιτική είναι ίσως η μόνη που συστηματικά αξιοποιεί τις κινήσεις όχι απλώς άλλων, αλλά των βασικών αντιπάλων της για να προωθεί τα στρατηγικά συμφέροντά της. Η μελέτη μιας τέτοιας τακτικής είναι απαραίτητη για την εκπόνηση μιας επαναστατικής στρατηγικής για τους εργαζόμενους στην Ελλάδα, ιδίως αφού η χώρα μας αποτελεί πεδίο άμεσης και έμμεσης δράσης πολλών μεγάλων δυνάμεων.

Ένας χάρτης όπου δείχνει χοντρικά τις ζώνες που κάθε πλευρά ελέγχει τον Αύγουστο του 2017. Δυναμική και η εμφάνιση του Ισλαμικού Κράτους σιγά – σιγά.

Είναι ιδιαίτερα διδακτική, επομένως, η περίπτωση του Αφγανιστάν, όπου, παρότι την πρωτοβουλία των κινήσεων εμφανίζεται να την έχουν οι ΗΠΑ, ωστόσο, η Ρωσία αξιοποιεί όχι μόνο τις αντίπαλες εγχώριες παρατάξεις, αλλά και τις ίδιες τις ΗΠΑ, για να προωθήσουν τα στρατηγικά τους συμφέροντα. Το Αφγανιστάν, εξάλλου, μας επισημαίνει και, με αφορμή την πρόσφατη ανακοίνωση Τραμπ της νέας στρατηγικής των ΗΠΑ για τη χώρα, μας υπενθυμίζει την ιδιαίτερη πτυχή που έχουν παρακμάζοντες ιμπεριαλισμοί, η οποία συνίσταται στο να συνυπάρχει ταυτόχρονα στρατηγική επέκτασή τους με τη στρατηγική εξασθένισή τους.

***

Γιατί η Ρωσία επιθυμεί να παραμείνουν οι ΗΠΑ στο Αφγανιστάν

Η Μόσχα θα ήθελε να αποφύγει να εμπλακεί η ίδια στρατιωτικά

του Σάμιουελ Ραμάν

Στις 15 Αυγούστου 2017, ο ειδικός απεσταλμένος του ρώσου προέδρου Βλαντίμιρ Πούτιν για το Αφγανιστάν, Ζαμίρ Καμπούλοφ, κάλεσε τις ΗΠΑ να αποσύρουν τη στρατιωτική παρουσία  από το Αφγανιστάν και να τερματίσουν τη 16χρονη εκστρατεία τους να σταθεροποιήσουν την κατεστραμμένη από τον πόλεμο χώρα. Οι σκληρές επικρίσεις του πολέμου των ΗΠΑ στο Αφγανιστάν εκθειάστηκαν από επιφανή μέλη της ρωσικής άνω βουλής όπως το γερουσιαστή Αλεξέι Πουσκόφ,  ο οποίος ισχυρίστηκε ότι οι ΗΠΑ έχασαν τον πόλεμο στο Αφγανιστάν εξαιτίας της ανηλεούς άσκησης βίας από το Μπους και της ανικανότητας του Ομπάμα να τερματίσει έγκαιρα τον πόλεμο.

Παρότι οι διαμορφωτές της ρωσικής πολιτικής δριμύτατα επικρίνουν τον πόλεμο των ΗΠΑ στο Αφγανιστάν, μια πιο προσεκτική εξέταση της στρατηγικής της Μόσχας για το Αφγανιστάν αποκαλύπτει ότι τα στρατηγικά συμφέροντα της Ρωσίας προωθούνται από τη διατήρηση-εγκλωβισμό των στρατευμάτων των ΗΠΑ στο Αφγανιστάν. Παρά τις πρόσφατες δηλώσεις του όπου επικαλούταν το αντίθετο, ο Καμπούλοφ αποδέχτηκε αυτή τη γεωπολιτική πραγματικότητα το Γενάρη του 2017 σε συνέντευξή του στο πρακτορείο Interfax , όπου δήλωσε ότι «όλα θα κατέρρεαν» στο Αφγανιστάν αν οι ΗΠΑ απέσυραν τα στρατεύματά τους από τη ζώνη των συγκρούσεων.

Υπό το φως της παραπάνω εκτίμησης του Καμπούλοφ, η απόφαση του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ στις 21 Αυγούστου για την επέκταση των αντιτρομοκρατικών επιχειρήσεων στο Αφγανιστάν βοηθά τις προσπάθειες της Ρωσίας να σταθεροποιήσει τη χώρα με δύο σημαντικούς τρόπους. Πρώτον, η απόφαση του Τραμπ για διατήρηση της στρατιωτικής παρουσίας των ΗΠΑ στο Αφγανιστάν επιτρέπει στη Ρωσία να επηρεάσει την κατάσταση της ασφάλειας στο Αφγανιστάν μέσω άσκησης διπλωματικής πίεσης προς την Ουάσινγκτον παρά μέσω της ανάπτυξης δικού της στρατιωτικού προσωπικού. Δεύτερον, οι διαμορφωτές της ρωσικής πολιτικής πιστεύουν ότι μια εκτεταμένη παρουσία στρατευμάτων των ΗΠΑ στο Αφγανιστάν θα εμποδίσει τους Ταλιμπαν να επεκτείνουν περεταίρω τα εδάφη που ελέγχουν και θα στρέψουν τους Ταλιμπάν να υιοθετήσουν την άποψη της Ρωσίας για μια πολιτική επίλυση του πολέμου στο Αφγανιστάν.

Η χρησιμοποίηση της διπλωματικής πίεσης προς τα στρατεύματα των ΗΠΑ στο Αφγανιστάν από τη Ρωσία

Η απόφαση της ηγεσίας Τραμπ να αποστείλει έναν απροσδιόριστο αριθμό πρόσθετων στρατευμάτων στο Αφγανιστάν ευνοεί τα ρωσικά συμφέροντα, καθώς διασφαλίζει ότι οι αντιτρομοκρατικές επιχειρήσεις μπορούν αποτελεσματικά να διεξάγονται στη χώρα χωρίς την ανάπτυξη ρωσικών στρατευμάτων. Παρότι η Ρωσία έχει περιορίσει την εμπλοκή της στο Αφγανιστάν στο επίπεδο μόνο της πολυμερούς διπλωματίας και της πώλησης όπλων στις διάφορες πολιτικές φατρίες, οι διαμορφωτές της πολιτικής του Κρεμλίνου αυξανόμενα επιδιώκουν να αμφισβητήσουν την αποτελεσματικότητα της ανάπτυξης στρατευμάτων στο Αφγανιστάν.

Οι δημόσιες διακηρύξεις από ανώτατους αξιωματούχους της Ρωσίας και της Κεντρικής Ασίας έχουν αυξήσει περαιτέρω τις υποθέσεις για πιθανότητα ρωσικής στρατιωτικής επέμβασης στο Αφγανιστάν. Στις 28 Ιούνη, ο πρόεδρος της Κιργιζίας Αλμαζμπέκ Αταμπάγεφ κάλεσε στη δημιουργία νέας ρωσικής στρατιωτικής βάσης για την προστασία της Κιργιζίας από την αυξανόμενη επιρροή των Ταλιμπάν στο Αφγανιστάν. Αυτές οι ανησυχίες απηχούν την πρόσφατη δήλωση του Καμπούλοφ ότι η αυξανόμενη παρουσία του ΙΣΙΣ στο Αφγανιστάν θα μπορούσε να εξαναγκάσει τη Μόσχα να αναπτύξει στρατιωτικό προσωπικό στην κατεστραμμένη από τον πόλεμο χώρα.

Παρά την αυξανόμενα πολεμική ρητορική του Καμπούλοφ, μια ρωσική στρατιωτική επέμβαση στο Αφγανιστάν παραμένει μια εξαιρετικά ανεπιθύμητη έκβαση. Όπως επεσήμανε ο απόστρατος στρατηγός της αεροπορίας του Αφγανιστάν Ατικουλάχ Αμάρχελ σε μια πρόσφατη συνέντευξη, ανώτατοι αξιωματικοί της Ρωσίας πιστεύουν ότι μια στρατιωτική επέμβαση στο Αφγανιστάν θα επέκτεινε υπερβολικά την έκταση των αμυντικών δυνατοτήτων της Ρωσίας και θα εξέτρεπε πολύτιμους πόρους από τη συνεχιζόμενη αεροπορική υποστήριξη της Ρωσίας προς το καθεστώς του Μπασάρ Αλ Άσαντ στη Συρία.

Κάτοικος της πόλης Κούντουζ δείχνει το πτώμα μικρού παιδιού που σκοτώθηκε από αεροπορικό βομβαρδισμό της «συμμαχίας» στη διαφιλονικούμενη πόλη το Νοέμβρη του 2016 (φωτό)

Η ολέθρια κληρονομιά του σοβιετικού πολέμου στο Αφγανιστάν (1979-1988) καθιστά επίσης βέβαιο ότι η ανάπτυξη ρωσικών στρατευμάτων θα συναντούσε πιθανώς έντονη λαϊκή αντίδραση. Όπως μου ανέφερε ο διευθυντής του (σ.parapoda: μη κυβερνητικού κέντρου δημοσκοπήσεων και κοινωνιολογικών ερευνών) Λεβάντα Σέντερ της Μόσχας, Λεβ Γκούντκοφ, σε συνέντευξη το 2015, η αδιαφορία της ρωσικής κοινής γνώμης για τις πολιτικές κρίσεις στη Μέση Ανατολή και τη Νότια Ασία είναι μια διαρκής επίπτωση της ατυχούς στρατιωτικής επέμβασης της Μόσχας στο Αφγανιστάν.

Σε αυτό το πλαίσιο, μια ρωσική στρατιωτική επέμβαση στο Αφγανιστάν πιθανώς να συναντούσε λίγη λαϊκή υποστήριξη, εκτός αν υπήρχε μια μεγάλη τρομοκρατική επίθεση σε ρωσικό έδαφος η οποία αποδεδειγμένα θα μπορούσε να συνδεθεί με την αστάθεια στο Αφγανιστάν. Επομένως, η στρατηγική του Πούτιν για το Αφγανιστάν παραμένει βασισμένη στην άσκηση επιρροής στην πολιτική της Ουάσινγκτον για το Αφγανιστάν με έμμεσους τρόπους, αντί για ανάπτυξη ρωσικού στρατιωτικού προσωπικού στο Αφγανιστάν.

Ένα βασικό στοιχείο της ρωσικής στρατηγικής της έμμεσης πίεσης για το Αφγανιστάν πειστικά είναι η επίκληση της απειλής στρατιωτικών αντιποίνων ή αντεπιθέσεων αν η στρατηγική της Ουάσινγκτον δεν ανταποκριθεί στις ανησυχίες της Μόσχας για την ασφάλειά της. Η επιθυμία της ηγεσίας Τραμπ για αποφυγή ενός πολέμου Ρωσίας – ΗΠΑ δι’ αντιπροσώπων θα μπορούσε να πείσει το στρατό των ΗΠΑ να ανταποκριθεί στα ζητήματα στρατηγικής σημασίας της Ρωσίας καθώς αποπειράται να επιλύσει την πολιτική κρίση του Αφγανιστάν.

Με το να απειλούν για στρατιωτικά αντίποινα, οι ρώσοι αξιωματούχοι πιστεύουν ότι μπορούν να πείσουν το στρατό των ΗΠΑ επιθετικά να καταστέλλουν  την κίνηση αεροπλάνων χωρίς διακριτικά  που παρέχουν όπλα στο ΙΣΙΣ και να εντείνουν τις προσπάθειες να ανακόψουν τη ροή ναρκωτικών προς την περιοχή της Κοινοπολιτείας Ανεξάρτητων Κρατών. Καθώς η ηγεσία Τραμπ επιδιώκει να αποτρέψει τα έσοδα από το εμπόριο ναρκωτικών στο Αφγανιστάν να φτάνουν στους Ταλιμπαν και να καταπολεμήσει την τρομοκρατία στο Αφγανιστάν, η στρατηγική της έμμεσης πίεσης από πλευράς Ρωσίας θα μπορούσε πιθανώς να παρέχει μια βάση για συνεργασία σε επίπεδο τακτικής για ζητήματα που και για τα δύο μέρη έχουν σημασία.

Οι προσπάθειες της Ρωσίας να θέσει εντός ορίων την επιρροή των Ταλιμπάν στο Αφγανιστάν

Οι αυξανόμενα επιθετικές προσπάθειες των ΗΠΑ να ανατρέψουν την εδαφική επέκταση των Ταλιμπάν ευνοεί επίσης τα ρωσικά συμφέροντα, παρότι η Ρωσία έχει ενισχύσει τη διπλωματική και στρατιωτική συνεργασία της με τη σουνιτική εξτρεμιστική οργάνωση τους τελευταίους μήνες. Η ανάσχεση της εδαφικής επέκτασης των Ταλιμπάν προωθεί τα μακροπρόθεσμα ρωσικά συμφέροντα, καθώς η στασιμότητα στην πρόοδο ή και οι ήττες στα πεδία των μαχών θα μπορούσαν να πείσουν την ανώτατη ηγεσία των Ταλιμπάν να αποδεχτεί τις προτάσεις της Ρωσίας για πολιτική επίλυση του πολέμου στο Αφγανιστάν.

Η νέα στρατηγική της ηγεσίας Τραμπ για το Αφγανιστάν είναι επίσης ελκυστική και στους ρώσους ιθύνοντες, καθώς η Μόσχα παραμένει ανήσυχη για τις διασυνδέσεις των Ταλιμπάν με δίκτυα τρομοκρατών.  Οι ρωσικές υπηρεσίες ασφαλείας μονίμως συλλαμβάνουν σε ρωσικό έδαφος άτομα τα οποία είναι ύποπτα για συνεργασία με τους Ταλιμπάν και το ρωσικό Ανώτατο Δικαστήριο έχει χαρακτηρίσει τους Ταλιμπάν τρομοκρατική οργάνωση από το Φλεβάρη του 2003.

Αν οι ΗΠΑ αυξήσουν την πίεση στο Πακιστάν ώστε να διακόψει τους δεσμούς του με τους Ταλιμπάν, η Ουάσινγκτον θα μπορούσε να βοηθήσει να διατηρηθεί η στρατηγική ισορροπίας της Ρωσίας στη Νότια Ασία. Καθώς η Ινδία βλέπει τους Ταλιμπάν ως εργαλείο του Πακιστάν για ισχύ στο Αφγανιστάν, το Νέο Δελχί είναι πιθανό να ενισχύσει την συνεργασία σε θέματα οικονομίας και ασφάλειας με την Καμπούλ ώστε να θέσει εμπόδια στο δρόμο των Ταλιμπάν προς τη στρατιωτική νίκη.

Αν ο Τραμπ δεν πίεζε το Πακιστάν για τους δεσμούς του με περιφερειακά δίκτυα τρομοκρατίας, η Μόσχα ίσως θα ήταν αναγκασμένη μονομερώς να απομακρυνθεί από το Ισλαμαμπάντ ώστε να καθησυχάσει το Νέο Δελχί για τη συνέχιση της αξιοπιστίας του ως συνεταίρου σε θέματα ασφαλείας. Αυτό το σενάριο θα μπορούσε να είναι καταστροφικό για την ασφάλεια της Ρωσίας, καθώς το Πακιστάν διατηρεί στενούς δεσμούς με σουνίτες εξτρεμιστές στην Τσετσενία, και μπορεί να προβεί σε αντίποινα σε βάρος της Ρωσίας αν οι δεσμοί Μόσχας – Ισλαμαμπάντ επιδεινώνονταν λόγω του Αφγανιστάν. Αντίθετα, αν η στρατηγική του Τραμπ για το Αφγανιστάν εφαρμοστεί πλήρως και η συνεργασία ΗΠΑ – Πακιστάν για θέματα ασφαλείας αυξηθεί, η Ρωσία θα είναι πιθανώς σε θέση να αποφύγει μια πιθανή διπλωματική σύγκρουση με το Πακιστάν.

Παρότι οι αξιωματούχοι του Κρεμλίνου συχνά επικρίνουν τη διαχείριση της κρίσης ασφαλείας στο Αφγανιστάν από τις ΗΠΑ και έχουν καλέσει τις ΗΠΑ να αποσυρθούν από το Αφγανιστάν, μια προσεκτικότερη εξέταση των στρατηγικών συμφερόντων της Ρωσίας αποκαλύπτει ότι η νέα στρατηγική του Τραμπ για το Αφγανιστάν θα μπορούσε να εδραιώσει το ρόλο της Ρωσίας στο Αφγανιστάν ως ενός μεγάλου παίκτη. Επομένως, οι ρώσοι ιθύνοντες είναι πιθανό περιφρονητικά να αποδεχτούν την απόφαση του Τραμπ να διατηρήσει και επιλεκτικά να επεκτείνει τη στρατιωτική παρουσία της Ουάσινγκτον στο Αφγανιστάν για το προσεχές μέλλον.

Ο Σάμιουελ Ραμάνι είναι υποψήφιος δρ διεθνών σχέσεων στο Κολέγιο του Αγίου Αντωνίου στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης. Είναι επίσης δημοσιογράφος και αρθρογραφεί τακτικά στην Ουάσινγκτον Ποστ και τη Χάφινγκτον Ποστ. Το άρθρο στα αγγλικά δημοσιεύτηκε εδώ: http://thediplomat.com/2017/08/why-russia-wants-the-us-to-stay-in-afghanistan/

Advertisements

Tagged: , , , , , ,

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: