Τράικο Μίσκοφσκι: Ένας Σλαβο-Μακεδόνας στις Διεθνείς Ταξιαρχίες στον Ισπανικό Εμφύλιο

Ήδη, προ κορονοϊού, η Συμφωνία των Πρεσπών είχε σε μεγάλο βαθμό ξεχαστεί και, παρά την πρόσφατη αποδοχή της ΕΕ για έναρξη των ενταξιακών διαπραγματεύσεων με τη Β. Μακεδονία και την αναμενόμενη κωλοτούμπα της ΝΔ, που χρησιμοποίησε το μακεδονικό για να ανέλθει στην εξουσία, η σχετική συζήτηση δεν αναζωπυρώθηκε. Ωστόσο, οι δυσμενείς επιπτώσεις από την όλη δημαγωγική σπέκουλα στο εσωτερικό της ελληνικής κοινωνίας την περίοδο προ της υπογραφής της Συμφωνίας παραμένουν. Οι αριστερές και επαναστατικές δυνάμεις, ακόμα κι αν διαφώνησαν με τη Συμφωνία των Πρεσπών, δεν μένουν άθιχτες. Υπήρξε, λόγω της αφωνίας τους, ένα πισωγύρισμα στην ελληνική κοινωνία και, άρα, και στην επιρροή των δυνάμεων αυτών. Η αφωνία δεν αφορά φυσικά το συγκεκριμένο θέμα της Συμφωνίας, αλλά το ζήτημα των σχέσεων ανάμεσα σε δύο λαούς. Σε αυτό το ζήτημα, δουλειά έπρεπε να γίνεται πολύ πριν προκύψει ζήτημα συμφωνίας των δύο χωρών, ώστε ακόμα και μια αρνητική στάση επί της συγκεκριμένης συμφωνίας να έχει τα απαραίτητα θεμέλια ώστε να διεκδικεί να ακούγεται ως κάτι το ξεχωριστό, και να μη μείνει στη γωνία ή, ακόμα χειρότερα, να ενταχθεί, από τους περισσότερους, στο στρατόπεδο των απορριπτικών εθνικιστών και φιλορώσων.

Το ίδιο πρέπει να συμβαίνει και μετά από τη Συμφωνία, πολλώ δε μάλλον λόγω της συντηρητικής στροφής τμημάτων της κοινωνίας, και προτού ξαναθέσει ζήτημα ο ιμπεριαλισμός. Για το ζήτημα των σχέσεων ανάμεσα σε δύο λαούς θα μπορούσε και το ίδιο το κράτος να έχει θέση: άσχετα από το θέμα της συμφωνίας και για να ευνοήσει π.χ. διακρατικές μπίζνες. Προφανώς για εκλογικούς σκοπούς, μετά το σάλο, και μιας και επιλέχτηκε από το πολιτικό σύστημα η σιωπηρή αλλαγή πρωθυπουργού, κανένας δεν έκανε το παραμικρό βήμα που, συν τοις άλλοις, θα ευνοούσε και την στριμωγμένη περιοχή της Δυτικής Μακεδονίας, η φυσική προέκταση της οποίας βρίσκεται προς βορρά. Από το ότι το κράτος, όμως, ή γενικά ο αντίπαλος δεν ανακινεί κάποιο ζήτημα συγκεκριμένο για τις διακρατικές σχέσεις, δεν πρέπει, δι’ αντανακλάσεως, να καταλήγουμε στο να μην ασχολούνται με τις “ανεπίκαιρες” σχέσεις των δύο λαών ούτε οι αριστερές και επαναστατικές δυνάμεις. Από το βαθμό ενότητας των δύο λαών, άλλωστε, εξαρτάται η επιτυχία ή αποτυχία των εκάστοτε σχεδίων των κοινών αντιπάλων των δύο λαών.

Με τις ελάχιστες διαθέσιμες δυνάμεις, σε αυτό το ιστολόγιο καταβάλλεται μια προσπάθεια για την ανάδειξη των κοινών συμφερόντων αλλά και ιστορίας των δύο λαών. Μία από αυτές τις πτυχές της κοινής ιστορίας ήταν η συμμετοχή Σλαβομακεδόνων στις Διεθνείς Ταξιαρχίες που συγκροτήθηκαν επί Ισπανικού Εμφυλίου για την υπεράσπιση της Δημοκρατίας και της Ειρήνης απέναντι στο Φασισμό και τον ιμπεριαλιστικό πόλεμο. Παρακάτω υπάρχει η βιογραφία ενός μαχητή από τη γειτονική χώρα, ο οποίος, συνέχισε και μετά την Ισπανία τον αγώνα ενάντια στο φασισμό και τον ιμπεριαλισμό, καθώς και τον τιτοϊκό φιλοϊμπεριαλισμό, καταλήγοντας στην τιτοϊκή Μακρόνησο, το νησί Γκόλι Ότοκ και αργότερα και σε άλλο νησί εξορίας. Η βιογραφία του Τράικο Μίσκοφσκι (Όσκαρ), που συνέγραψε ο ίδιος, περιλαμβάνει και διάφορες πτυχές από την ιστορία του κομμουνιστικού κινήματος στην ενιαία τότε Γιουγκοσλαβία. Ακολούθως, παρατίθεται ένα κάλεσμά του από το μέτωπο στη Μαδρίτη προς τους ομοεθνείς του στις ΗΠΑ και τον Καναδά.

***

Βιογραφία Τράικο Μίσκοφσκι, Σλαβο-Μακεδόνα μαχητή των Διεθνών Ταξιαρχιών

Γεννήθηκα το 1903 στο Βέλες σε εργατική οικογένεια. Ο πατέρας μου ήταν οικοδόμος και η μητέρα μου επίσης εργάτρια, μάζευε όπιο από τους αγρούς. Στα επίσημα έγγραφα αναγράφεται ότι γεννήθηκα το 1904, όμως οι γονείς μου το έγραψαν έτσι, ώστε να πάω αργότερα στο στρατό. Είμαι Εθνικά Μακεδόνας. Στο εργατικό κίνημα προσχώρησα ήδη από την αρχή της νιότης μου, ως μαθητευόμενος σε σχολή ραπτικής το 1902, όταν και έγινα μέλος συνδικάτου.

Το 1921 εκλέχτηκα μέλος της διοίκησης του συνδικάτου ραφτών στο Βέλες, χρεωμένος με την πολιτιστική δουλειά. Το 1922 (δεν θυμάμαι ακριβή ημερομηνία) προσχώρησα στην СКОЈ [σ.parapoda: Ένωση Κομμουνιστικής Νεολαίας Γιουγκοσλαβίας (1919-1948)]. Τον πρώτο καιρό, ήμουν σε έναν πυρήνα τεχνιτών, ενώ αργότερα, όταν άλλαξα δουλειά, πηγαίνοντας να εργαστώ σε καπναποθήκη, ανέλαβα χρέη γραμματέα πυρήνα της СКОЈ μέχρις ότου εντάχθηκα στο ΚΚΓ. Από όσο θυμάμαι, πρέπει να ήταν γύρω στον Απρίλη ή Μάη μήνα του 1923. Εντάχθηκα κατά τη διάρκεια μιας συνεδρίασης που διεξήχθη στο γερμανικό νεκροταφείο, στο οποίο ήταν παρόντες οι ακόλουθοι σύντροφοι: Πάνκο Πράσνερ (Μπράσναρ), Τόντορ Σοπτραϊάνοφ, Λάζο Μπόγκνταν και Καρλέτο.

Στο κόμμα είχα τους ακόλουθους ρόλους: γραμματέας κομματικού πυρήνα, ενώ το 1924, κατά την συνδιάσκεψη πόλης του ΚΚΓ, εκλέχτηκα μέλος της τοπικής επιτροπής Βέλες του ΚΚΓ, μέχρις ότου έφυγα για τη Μόσχα το 1926.

Το 1924 εκλέχτηκα εκπρόσωπος στην περιφερειακή συνδιάσκεψη του κόμματος, η οποία διεξήχθη στα Σκόπια. Ήμουν επίσης παρών και στην περιφερειακή συνδιάσκεψη της СКОЈ που διεξήχθη στα Σκόπια το 1923.

Με απόφαση της ΚΕ του ΚΚΓ το 1926 στάλθηκα για σπουδές στην ΕΣΣΔ, στο КУНМЗ [Κομμουνιστικό Πανεπιστήμιο Εθνικών Μειονοτήτων Δύσης], στο οποίο παρέμεινα μέχρι το 1930.

Με την ολοκλήρωση των σπουδών, στάλθηκα για κομματική δουλειά στο Σρπόχοβο (σ.parapoda: δεν κατέστη δυνατός ο εντοπισμός της πόλης αυτής), όπου ήμουν καθοδηγητής της περιφερειακής επιτροπής του ΠΚΚ(μπ.) και παρέμεινα σε αυτή τη δουλειά μέχρι το 1931. Έπειτα έφτασα στη Μόσχα και δούλεψα στο εργοστάσιο Χλέπτουν ως επικεφαλής του τμήματος ζύμωσης-προπαγάνδας της επιτροπής του ΠΚΚ(μπ.) μέχρι το 1933. Με απόφαση της ΚΕ του ΠΚΚ(μπ.), με τη δημιουργία πολιτικών τμημάτων στα σοβχόζ και τα κολχόζ, τοποθετήθηκα αναπληρωτής επικεφαλής του πολιτικού τμήματος στα σοβχόζ του Τουρκμενιστάν, στο Γκιόκ Τεπέ (σ.parapoda: κοντά στα σύνορα με το Ιράν), όπου έμεινα ως το 1934. Κλήθηκα στην Κομιντέρν και εκεί μου ανακοινώθηκε ότι οι σύντροφοί μου με ψάχνουν για κομματική δουλειά στην πατρίδα και μου είπαν να καλέσω τον εκπρόσωπό μας (του ΚΚΓ) στην Κομιντέρν, το σύντροφο Βλαντίμιρ Τσόπιτς-Σένκο. Όταν κάλεσα τον σύντροφο Τσόπιτς, μου ανακοίνωσε ότι χρειάζεται να πάω στην πατρίδα για κομματική δουλειά ως ινστρούχτορας στην ΚΕ της ΚΚΓ.

Αφότου για κάποιον καιρό διάβασα διάφορα υλικά για την κατάσταση στη χώρα μας και εξοικειώθηκα με διάφορα τεχνικά ζητήματα που σχετίζονταν με το ταξίδι μου, το Γενάρη του 1935 έφυγα από τη Μόσχα για τη Βιέννη. Διαβατήριο πήρα στο όνομα ενός μηχανικού Φράνιο, Γιουγκοσλάβου-Κροάτη, δεν θυμάμαι το επώνυμο. Αφότου έφτασα στη Βιέννη, παρέδωσα το διαβατήριο. Στο δρόμο για τη Βιέννη, έμεινα στην Πράγα δύο μέρες, γιατί χρειαζόταν να αφήσω ένα μήνυμα στη συντρόφισσα Γκράμπεριτσα (Γιοβάνκα Μιλέουσνιτς-Χορβάτιν), η οποία εκείνο τον καιρό εργαζόταν στον τεχνικό μηχανισμό της ΚΕ του ΚΚΓ. Ήταν σύζυγος του [Καμίλο] Χορβάτιν, με ψευδώνυμο Πετρόφσκι. Στη Βιέννη, βρέθηκα με τους [Μίλαν] Γκόρκιτς, [Μπλαγκόγιε] Πάροβιτς, Χορβάτιν και άλλους, των οποίων τα ονόματα δεν θυμάμαι. Οι Γκόρκιτς και Πάροβιτς μου είπαν να πάω στην πατρίδα ως ινστρούχτορας της ΚΕ και να δουλέψω στη Μακεδονία για την δημιουργία Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚ για τη Μακεδονία, στη βάση της απόφασης της [4ης] πανεθνικής συνδιάσκεψης ή ολομέλειας της ΚΕ του ΚΚΓ, που διεξήχθη κάπου στη χώρα, νομίζω στη Σλοβενία το 1934.

Ο σερβοβόσνιος Μπλαγκόγιε Πάροβιτς (1903 – 1937), Πολιτικός Επίτροπος στη 13η Διεθνή Ταξιαρχία επί Ισπανικού Εμφυλίου σκοτώθηκε στη Μάχη της Μπρουνέτε

Σε σχέση με την αναχώρησή μου για την χώρα, είχα διάφορες συζητήσεις με συντρόφους για τις εκλογές της 5ης Μάη του 1935. Το Φλεβάρη του 1935, πέρασα τα αυστριακά σύνορα και έφτασα στη Γιουγκοσλαβία. Η πρώτη μου γιάφκα ήταν στο Ζάγκρεμπ, όμως επειδή όλα πήγαν καλά, συνέχισα για το Βελιγράδι. Έφτασα στο Βελιγράδι στη γιάφκα και μισή ώρα μετά ήρθα σε επαφή με τον Τράικο Σταμένκοβιτς. Εκείνη την εποχή ήταν γραμματέας του ΚΚ για τη Σερβία. Αργότερα, με συνέδεσε με τον σύντροφο Τζότζο-Τζόρτζε Μήτροβιτς, με τον Πάντα-Μιχάηλο Μπουνμπούλοβιτς. Αργότερα, όταν έφτασαν οι Όσκαρ-Κάρλο Χoύντομαλ, Μπλαγκόγιε Πάροβιτς και Φλάισερ (Ιβέν Γκρζετιτς), βρεθήκαμε όλοι μαζί. Με την άφιξή μου, μου είπαν και στη Μακεδονία να βρω σπίτι. Εκείνη την εποχή, άνοιξη 1935, γραμματέας της περιφερειακής επιτροπής Μακεδονίας ήταν ο Αναστάσοφσκι [Μίρε Αναστάσοφ], και η έδρα του ήταν στο Κουμάνοβο. Ο Αναστάσοφσκι έφτασε στο Βελιγράδι και συζητήσαμε περί της άφιξής μου στη Μακεδονία. Αρχικά, θα ήμουν στο Κουμάνοβο, μέχρις ότου βρω στέγη στα Σκόπια.

Όταν έφτασα στο Κουμάνοβο, οργάνωσα διάφορες συνεδριάσεις με μέλη της Περιφερειακής Επιτροπής και της τοπικής επιτροπής Κουμάνοβο. Τότε ήταν επίκαιρο το ζήτημα της δουλειάς της κομματικής οργάνωσης στα συνδικάτα УРС (σ.parapoda: Ενωμένες Εργατικές Συνδικαλιστικές Ενώσεις Γιουγκοσλαβίας), η εισδοχή των κομμουνιστών στα συνδικάτα УРС, η σταδιακή κατάκτηση θέσεων στα συνδικάτα. Δεύτερο ζήτημα ήταν η προετοιμασία των κομμουνιστών για τις εκλογές της 5ης Μάη. Σε σχέση με αυτό, το κύριο καθήκον του κόμματος ήταν η σύνδεση με τις μάζες και ιδίως με την αγροτιά. Μετά από κάποιον καιρό παραμονής στο Κουμάνοβο, πήγα στα Σκόπια και τότε συνδέθηκα με την τοπική επιτροπή στην οποία, από όσο θυμάμαι, ήταν ο Μπλάζο Ορλάντιτς, μαυροβούνιος φοιτητής, ένας ράπτης που τον έλεγαν Όρτσε [Νίκολοφ[ και ένας ακόμα εργάτης, το όνομα του οποίου δεν θυμάμαι, αλλά δούλευε στο αεροδρόμιο. Ήρθα σε επαφή με αρκετούς συντρόφους, όπως για παράδειγμα με τον Αντόν Γκρούμπισιτς, τον [Ντούσαν] Τσέκιτς (εκείνη την εποχή διατηρούσε ένα καπηλειό). Έμεινα στα Σκόπια μέχρι τον Απρίλη του 1935 και γνωστοποίησα στην ΚΕ του ΚΚΓ ότι δεν μπορώ να παραμείνω περαιτέρω στα Σκόπια, διότι ήμουν αρκετά γνωστός καθώς στα Σκόπια υπήρχαν αρκετοί από το Βέλες και μου ήταν δύσκολο να δουλέψω. Στο μεταξύ, εργάστηκα για τη σύνδεση των κομματικών οργανώσεων Βέλες, Πρίλεπ, Στρούμιτσας, Στιπ και Μπίτολα.

Βάσει απόφασης της ΚΕ του ΚΚΓ επέστρεψα στο Βελιγράδι, όπου άρχισα να δουλεύω με κοοπτάτσια στην τοπική επιτροπή Βελιγραδιου του ΚΚΓ.

Συνδέθηκα και με την περιφερειακή επιτροπή Σερβίας του ΚΚΓ. Εκείνο τον καιρό, στο Βελιγράδι ήταν ο Γκρούλοβιτς, γραμματέας της περιφερειακής επιτροπής Σερβίας ήταν ο Τράικο Σταμένκοβιτς, έπειτα ο Τζόρτζε Μήτροβιτς, ο Μπουνμπούλοβιτς με ψευδώνυμο Πάντα, ο Κάρλο Χούντομαλ – Όσκαρ, και για τη σύνδεση με τους συντρόφους ορίστηκε ο Βίντο Βίντερχαλτερ.

Mε το κύμα συλλήψεων του Απρίλη (του 1935) στη Σερβία, στάλθηκα από την πλευρά της περιφερειακής επιτροπής Σερβίας του ΚΚΓ για να αποκαταστήσω την επαφή με τις κομματικές οργανώσεις στο Λέσκοβατς, το Βάλιεβο, το Κρούσεβατς, το Νις και το Ζρένιανιν. Αποκατέστησα την επαφή με αυτές τις οργανώσεις και δημιουργήσαμε τοπικές επιτροπές.

Στο Βελιγράδι δημιουργήσαμε συνδικαλιστική σχολή με επικεφαλής εμένα. Η σχολή αποτελείτο από δύο ομάδες και η κάθε μια αποτελούταν από 16 μαθητές. Αυτό ήταν εκείνο τον καιρό μια μεγάλη επιτυχία. Επίσης καταφέραμε να συσπειρώσουμε τους διανοούμενους-μέλη του ΚΚΓ και συμπαθούντες για να εκδώσουν την Εβδομαδιαία Ενημερωτική Εφημερίδα (ΝΙΝ). Δεν θυμάμαι πότε ήταν ακριβώς, αλλά ξέρω ότι ήταν το 1935. Ασχοληθήκαμε με την οργάνωση της προετοιμασίας για τις εκλογές της 5ης Μάη, μη λαμβάνοντας υπόψη οδηγίες της ΚΕ του ΚΚΓ που, όπως γνωρίζουμε, καθυστέρησαν. Από όσο θυμάμαι, στην ολομέλεια της ΚΕ του ΚΚΓ τον Οκτώβρη, υιοθετήθηκε μια οδηγία για να οργανωθούν μαζικές δράσεις και για να δουλέψουμε για τη μαζική συσπείρωση των εργαζομένων. Επομένως, συμμετείχαμε στη συγκέντρωση του Κραγκούγιεβατς. Αυτή η οδηγία εκδόθηκε μετά την ολομέλεια που διεξήχθη στο Σπλιτ τον Οκτώβρη του 1935.

Εγώ παρέμεινα στο Βελιγράδι, ενώ ο Τζόρτζε Μήτροβιτς πήγε στο Ζάγκρεμπ, ο Μπουνμπούλοβιτς πήγε για αποθεραπεία, όπως και ο Κάρλο Χούντομαλ, ενώ αργότερα ήρθε και ο Φλάισερ, ο οποίος ήταν επίσης μέλος της ΚΕ του ΚΚΓ. Μαζί του ήρθε και ο Μπλαγκόγιε Πάροβιτς, ο οποίος παρέμεινε για κάποιο διάστημα στο Βελιγράδι.

Έμεινα στο Βελιγράδι μέχρι τα τέλη του 1935. Χρειάστηκε να συναντηθούμε με τον Τράικο Σταμένκοβιτς, μου φαίνεται κάπου στο Καλεμεγκντάν. Είχαν περάσει πέντε λεπτά και αυτός δεν είχε έρθει. Έτσι, πήγα στο μέρος αυτό τρεις φορές, όμως αυτός είχε φύγει. Όταν θέλησα να πάω κινηματογράφο, με συνάντησε ένας σύντροφος που δούλευε στον τεχνικό μηχανισμό και εξεπλάγη όταν με είδε. Νόμιζε ότι είχα επίσης συλληφθεί. Με ενημέρωσε για την αστυνομική επιτυχία και μου πρότεινε να φύγω για το Ζάγκρεμπ. Δεν μπορούσα να το δεχτώ, γιατί δεν είχα γιάφκα. Όταν μου πρότεινε να ταξιδέψω με μια συντρόφισσα που σπούδαζε μουσική στην Πράγα και ότι θα με συνέδεε, συμφώνησα και αναχώρησα μαζί της για το Ζάγκρεμπ.

Συμφωνήσαμε ότι θα με συνέδεε και ότι θα περίμενα σε ένα ξενοδοχείο μέχρις ότου μου δώσει σύνδεση. Περίμενα τέσσερις μέρες και μόνο τότε ήρθε και μου είπε ότι και στο Ζάγκρεμπ υπήρχε κύμα συλλήψεων, όμως ότι κατάφερε να με συνδέσει με τη νεολαία. Έτσι συνδέθηκα με το Μάρκο Ντρέσλερ. Με συνέδεσε με τον Αντόν (Στέφαν Λίλιτς), ο οποίος ήταν τότε επικεφαλής του τεχνικού μηχανισμού. Φιλοξενήθκα σε ιδιωτικό σπίτι, ενός καθηγητή. Σε σύντομο χρονικό διάστημα, πληροφορήθηκα ότι η ΚΕ του ΚΚΓ αποφάσισε να πάει στη Βιέννη το Γενάρη του 1936. Έπιασα επαφή και μέσω Σλοβενίας και αυστριακών συνόρων, μετακινήθηκα στη Βιέννη. Εκεί πρώτα συναντήθηκα με το σύντροφο Πάροβιτς και συζητήσαμε για το κύμα συλλήψεων στο Βελιγράδι, καθώς και για τη δουλειά των οργανώσεων. Μου ζήτησε να τα διατυπώσω όλα γραπτώς. Επίσης συναντήθηκα με τον Γκόρκιτς. Μου είπε επί του παρόντος να μείνω στη Βιέννη, να δούμε πώς πάει η κατάσταση με τις συλλήψεις στο Βελιγράδι, και αν υπάρχουν δυνατότητες, να πάω στο Βελιγράδι, και αν όχι, τότε, στη Μόσχα. Έτσι έμεινα στη Βιέννη για περίπου ένα μήνα. Έπειτα, ο Πάροβιτς μου ανακοίνωσε να πάω στην Πράγα Φλεβάρη-Μάρτη του 1936 και εκεί να περιμένω για να μεταφερθώ στη Μόσχα, γιατί δεν θα επέστρεφα στην πατρίδα. Πήγα στην Πράγα παράνομα μέσω των αυστροτσέχικων συνόρων. Παρέμεινα στην Πράγα μέχρις ότου έφυγα για την Ισπανία (τέλη Ιούλη 1936). Στην Πράγα εργάστηκα στην αχτιδική επιτροπή του ΚΚΓ. Σε εκείνη την αχτίδα ήταν και οι Κρτς Πάβελ, Σάικα-Ντανίλο Ραούσεβιτς, Ιβάν Ρουκάβινα, Μάρκο Ντρέσλερ και ένας Βόσνιος από τη Μπάνια Λούκα. Μελετούσαμε την ιστορία του ΠΚΚ(μπ.).

Όταν ξέσπασε ο ισπανικός εμφύλιος πόλεμος, έγραψα μια επιστολή στην ΚΕ του ΚΚΓ και εξέφρασα την επιθυμία να πάω στην Ισπανία. Σε σύντομο χρονικό διάστημα ήρθε ο Γκόρκιτς στην Πράγα και συναντηθήκαμε, και μου είπε ότι η ΚΕ του ΚΚΓ είχε λάβει την επιστολή μου και συμφωνούσε να πάω στην Ισπανία, όμως να πάω πρώτα στο Παρίσι και να έρθω σε επαφή με τους οικονομικούς μας πρόσφυγες και να δω αν υπήρχαν δυνατότητες να συγκεντρώσω εθελοντές για την Ισπανία. Πήγα μέσω Γερμανίας στο Παρίσι, και με εμένα ήρθε και ο Σάικα-Ντανίλο Ραούσεβιτς. Στο Παρίσι ήρθα σε επαφή με τους συντρόφους μας και κατάφερα να συγκεντρώσω μια ομάδα 40 μαχητών. (σ.parapoda: στο αυτοβιογραφικό του σημείωμα της 23ης Μάη 1979, αναφέρει 45 μαχητές και προσθέτει: Εκείνο τον καιρό, εκπρόσωπος του ΚΚΓ ήταν ο Ράντολιουμπ Τσολάκοβιτς, ο οποίος άμεσα πήρε τα απαραίτητα μέτρα και με έβαλε σε ένα σπίτι, και την επόμενη μέρα με συνέδεσε με κάποιους φίλους με τους οποίους μπορούσα να αρσίω δουλειά πάνω στην κομματική γραμμή.)

Έτσι, στις αρχές Σεπτέμβρη 1936, πήγα στα σύνορα και μπήκα στην Ισπανία. Πρώτα πήγαμε στη Φιγκέρες και μετά στο Αλμπαθέτε. Εκεί συγκροτήσαμε μια ομάδα, την οποία πρώτα την αποκαλούσαμε “Βαλκανική Ομάδα”, γιατί σε αυτή υπήρχαν Βούλγαροι, Έλληνες, Ούγγροι, Ρουμάνοι και πρωτίστως Γιουγκοσλάβοι. Εκλέχτηκα επίτιμος επίτροπος, και ο Βέλικο Ρίμπαρ, με το ψευδώνυμο Άνγκερ, διοικητής. Εκείνο τον καιρό οι μαχητές εξέλεγαν τους επιτρόπους και τους διοικητές, τους γηραιότερους. Η ομάδα μας εντάχθηκε στο Τάγμα “Έντγκαρ Αντρέ” (σ.parapoda: η 3η ομάδα, όπως αναφέρει το 1979), η οποία ήταν ένα γερμανικό τάγμα στις τάξεις της 11ης Διεθνούς Ταξιαρχίας. Με το σχηματισμό της, πήγαμε στο μέτωπο της Μαδρίτης. Στη μάχη φτάσαμε στις 7 Νοέμβρη 1937, την μέρα της Οκτωβριανής Επανάστασης. Μετά τη Μαδρίτη, βρέθηκα στη Χαράμα, τη Γουαδαλαχάρα, τη Μπρουνέτε, το Τερουέλ, τη Σαραγόσα, την Τορτόζα, τον Έβρο και άλλα μέτωπα (σ.parapoda: το 1979 αναφέρει το μέτωπο Μπελτσίτε-Κουίντο αντί για το Τερουέλ που είναι στην ίδια ευθεία). Είχα τις ακόλουθες θέσεις: επιτελάρχης στο τάγμα “Τζούρο Τζάκοβιτς” (σ.parapoda: με διοικητή τον Αλέξο Ντεμνιέφσκι και επίτροπο τον Ντούντεκ, όπως αναφέρει το 1979), και μετά διοικητής του τάγματος “Τζούρο Τζάκοβιτς” (σ.parapoda:όπως αναφέρει το 1979, το γιουγκοσλαβικό τάγμα συγκροτήθηκε μετά την επίθεση στη Μπρουνέτε τον Ιούνη του 1937. Όταν ο ίδιος έγινε διοικητής, ο Ντεμνιέφσκι πήγε στο σημείο όπου θα συγκροτούταν η 29η Μεραρχία), επίτροπος στη σχολή αξιωματικών στo Ποθορούμπιο, επικεφαλής του τμήματος επιχειρήσεων της 17ης μεραρχίας, αν και σε βαθμό ήμουν ακόμα λοχαγός. Προήχθην σε ταγματάρχη, όμως δεν έλαβα το βαθμό, γιατί αυτό συνέβη όταν ήρθε η απόσυρση των Διεθνών Ταξιαρχιών από το μέτωπο.

Μετά την απομάκρυνση από την Ισπανία (σ.parapoda: στις 11 Φλεβάρη 1939), τον πρώτο καιρό ήμουν στο στρατόπεδο στο Σεν Σιπριέν, μετά στο Γκουρς, όπου έμεινα μέχρι την γνωστή εξέγερση εκεί, το Μάρτη-Απρίλη του 1940.

Μετά από αυτό, μεταφέρθηκα στο στρατόπεδο Βερνέ, όπου έμεινα μέχρι την επίθεση του Χίτλερ στην ΕΣΣΔ τον Ιούνη του 1941. Στάλθηκα στη φυλακή στην πόλη Καστρ και μετά στην πόλη Γκαιγιάκ στο νότο της Γαλλίας. Σε εκείνη τη φυλακή παρέμεινα μέχρι το 1944, όταν και δραπέτευσα και εντάχθηκα στους παρτιζάνους (Μακί). Η απόδρασή μας οργανώθηκε από την πλευρά της τοπικής επιτροπής του ΚΚ Γαλλίας. Συγκροτήσαμε ένα τμήμα στο οποίο ήμασταν Ιταλοί, Γάλλοι, Ισπανοί, Γιουγκοσλάβοι. Προβήκαμε σε διάφορες δράσεις. Ήρθαμε σε επαφή με ρώσους στρατιώτες που ήταν στο γερμανικό στρατό και τους πείσαμε με τον οπλισμό τους να ενταχθούν στους παρτιζάνους. Έτσι καταφέραμε τη συγκρότηση δύο ταγμάτων από τέτοιους στρατιώτες. Εγώ ήμουν επίτροπος σε ένα από αυτά τα τάγματα, ενώ διοικητής ήταν καποιος Γεωργιανός. Στο δεύτερο τάγμα επίτροπος ήταν κάποιος Μαυροβούνιος, “Αρσένιεβιτς”, και το πραγματικό του όνομα νομίζω ότι ήταν Τόντορ Μπούγιαβιτς. Εκεί είχε πάει από την ΕΣΣΔ, ενώ το 1945, όταν ήρθε στη Γιουγκοσλαβία, πέθανε από φυματίωση.

Συμμετείχαμε σε πολλές δράσεις, ειδικά στον αγώνα για την απελευθέρωση των πόλεων: Τουλούζη, Μασσαλία, Αλμπί και άλλες. Όταν το Φλεβάρη του 1945 στην πόλη Αλμπί ήρθαμε σε επαφή με τη ρωσική στρατιωτική αντιπροσωπεία, παραδώσαμε τους ρώσους μαχητές, ενώ εμείς οι Γιουγκοσλάβοι, μέσω της στρατιωτικής μας αποστολής, με αγγλικά πλοία μεταφερθήκαμε στην Ιταλία, στο Μπάρι, και μετά από σύντομο χρονικό διάστημα, με αεροπλάνο στο Βελιγράδι. 

Το Γκόλι Ότοκ

Από το Βελιγράδι, η ΚΕ του ΚΚΓ με έστειλε άμεσα στα Σκόπια, όπου εργάστηκα για τη δημιουργία συνδικάτων και έγινα μέλος της Εκτελεστικής Επιτροπής Συνδικάτων Μακεδονίας (σ.parapoda: της ΛΔΜ), ινστρούχτορας παρά την προεδρία της κυβέρνησης στο τμήμα για τη συγκρότηση της λαϊκής εξουσίας. Μετά από κάποιο διάστημα, στάλθηκα ως τακτικός δικαστής στο Ανώτατο Δικαστήριο της Μακεδονίας, εκλεγμένος από τη Λαϊκή Συνέλευση Μακεδονίας (σ.parapoda: της ΛΔΜ). Κατά τη δημιουργία του Υπουργείου Εργασίας στη Μακεδονία (σ.parapoda: της ΛΔΜ) αρχικά ήμουν ινστρούχτορας και έπειτα βοηθός Υπουργού Εργασίας. Όλον εκείνο τον καιρό της εργασίας στο υπουργείο ήμουν γραμματέας της κομματικής οργάνωσης. Έμεινα σε εκείνη τη θέση μέχρι τη σύλληψή μου το Γενάρη του 1949, λόγω της απόφασης του Γραφείου Πληροφοριών (σ.parapoda: ο Μίσκοφσκι συντάχθηκε με την απόφαση της Κομινφόρμ που αποκάλυπτε τον φιλοϊμπεριαλιστικό και φιλοκαπιταλιστικό ρόλο του Τίτο). Από το 1949 ως το 1954 ήμουν για δουλειά στο Γκόλι Ότοκ. Μετά την επιστροφή μου, για μεγάλο χρονικό διάστημα ήμουν άνεργος, και έπειτα πωλούσα παιδικά παιχνίδια στο παζάρι. Το 1957 πήγα στο Βελιγράδι και για κάποιο διάστημα ήμουν άνεργος, και μετά πωλούσα στο παζάρι προϊόντα μιας ζάντρουγκας (σ.parapoda: επί τιτοϊσμού, κοοπερατίβα. Παλαιότερα, μορφή συλλογικής καλλιέργειας και γενικότερα οικονομίας που υπήρχε και στους Σλαβομακεδόνες της Ελλάδας). Αυτό έκανα συνεχώς μέχρι τη δεύτερη σύλληψή μου το 1958, όταν και εξορίστηκα στο νησί Γκργκούρ (σ.parapoda: Σβέτι Γκργκούρ, κι αυτό στην Κροατία, νοτίως του νησιού Κρκ), και εκεί έμεινα ως το 1960. Με την επιστροφή μου, συνταξιοδοτήθηκα και σήμερα ζω στο Βελιγράδι.

Τράικο Γιορντάνοφ Μίσκοφσκι

Πηγή: Κρατικά Αρχεία Βόρειας Μακεδονίας, Φάκελος 0980: Τράικο Μίσκοφσκι – μαχητής στην Ισπανία (1903-1981). Αναρτήθηκε στο marxists.org. Μετάφραση από τα σλαβομακεδόνικα (σύγχρονη μακεδονική, όπως αναγνωρίστηκε από την Ελλάδα από το 1977) στα ελληνικά parapoda.

***

Τράικο Μίσκοφσκι: Από το Μέτωπο της Μαδρίτης: Προς τους Μακεδόνες στην Αμερική και τον Καναδά

Αγαπητά αδέρφια, αδερφές και φίλοι, ταξικά συνειδητοποιημένοι Μακεδόνες!

Μέσα από αυτές τις γραμμές, θα ήθελα να απευθύνω θερμό επαναστατικό χαιρετισμό – σε εσάς, τους μακεδόνες εργάτες και εργάτριες στις Ην. Πολιτείες Αμερικής και τον Καναδά – χαιρετισμό από το πεδίο μάχης του ισπανικού λαού που έχει δεχτεί επίθεση. Ταυτόχρονα, θα ήθελα να αποσαφηνίσω τα κίνητρα και τις αιτίες που ώθησαν εμένα και τους συμπατριώτες μου, όπως και χιλιάδες άλλους αντιφασίστες από όλες τις χώρες του κόσμου, με τα όπλα στο χέρι να υπερασπίσουν ιδανικά, βασικές θέσεις και επιθυμίες του εργαζόμενου λαού. Όπως σας είναι ήδη γνωστό, εδώ στην Ισπανία ολόκληρο χρόνο τώρα διεξάγεται ένας αγώνας και ο ισπανικός λαός μάχεται ενάντια στο διεθνή και εγχώριο φασισμό για την υπεράσπιση της δημοκρατίας και της ελευθερίας.

Σε εμένα και τους συντρόφους μου Μακεδόνες, καθώς και τους συντρόφους από τις άλλες εθνότητες, που είναι συνειδητοποιημένοι και πρωτοπόροι εργάτες, ανατέθηκε το μεγάλο και σπάνιο καθήκον και τιμή να παλέψουμε πλάι-πλάι με τον ισπανικό λαό ενάντια στη βάρβαρη επίθεση των προδοτών στρατηγών και των διοικητών τους, Μουσολίνι και Χίτλερ.

Και εμείς οι Μακεδόνες αντιφασίστες και μαχητές στις τάξεις του Δημοκρατικού Στρατού, στα τάγματα των ένδοξων ηρώων και δασκάλων μας “Γκ. Δημητρόφ” και “Τζ.Τζάκοβιτς” δεσμευόμαστε να καταβάλλουμε όλες τις σωματικές και πνευματικές μας δυνάμεις ώστε νικηφόρα να εκπληρώσουμε αυτό το μεγάλο καθήκον.

Συνειδητοποιούμε ότι στα πεδία μάχης της Ισπανίας παλεύουμε για την απελευθέρωση [σ.σ.υπάρχει κενό] είναι εθνικό δικαίωμα και ότι θα το κατακτήσουμε όπως το κατέκτησαν οι διαφορετικοί λαοί της Ισπανίας. Μπορούμε ευθαρσώς να πούμε ότι εμείς, μαχητές από τη Μακεδονία, δεν θα αμαυρώσουμε τα ονόματα των μακεδόνων μαχητών μας Γκότσε Ντέλτσεφ και Ντάμιαν Γκρούεφ όπως και του θαρραλέου Σαντάνσκι και πολλών άλλων που έδωσαν τη ζωή τους στον αγώνα για τα δικαιώματα της Μακεδονίας. Σε εμάς τους Μακεδόνες είναι καλά γνωστό ότι ο λαός μας υπέφερε και υποφέρει και σήμερα όπως κανένας άλλος λαός των Βαλκανίων και ότι, στον αγώνα μας για δικαιοσύνη και ελευθερία του μακεδόνικου λαού, έχουν πέσει πολλά θύματα και είναι γεμάτες οι φυλακές της Γιουγκοσλαβίας και της Βουλγαρίας με μακεδόνες μαχητές και με τα καλύτερα παιδιά του λαού μας.

Όμως εμάς δεν μπορεί τίποτα να μας συγκρατήσει. Προχωρήσαμε και εφεξής θα προχωρούμε μόνο μπροστά. Εμείς οι Μακεδόνες έχουμε τη δική μας ένδοξη ιστορία, την εξέγερση του Ήλιντεν του 1903 και την πρώτη Δημοκρατία του Κρούσεβο, όταν ο μακεδόνικος εργαζόμενος λαός εξεγέρθηκε με το σφυρί και την τσάπα ενάντια στην τουρκική αυτοκρατορία και για την απελευθέρωσή του. Δεν φοβόμαστε την ύπαρξη θυμάτων… [δυσανάγνωστο τμήμα στο έντυπο]ενάντια στα θύματα από τα αδέρφια μας [δυσανάγνωστο τμήμα στο έντυπο] μας δίνουν δύναμη για αγώνα και για να κερδίσουμε, και ήδη γνωρίζουμε ότι όποιος πέφτει για την ελευθερία, ποτέ δεν πεθαίνει και ποτέ δεν τον πενθούν. Εδώ στην Ισπανία, έπεσαν οι νέοι μας ήρωες Μακεδόνες: ο σύντροφος Γκάντσο Χατζή Πάνζοφ, από το Βέλες, που έπεσε ηρωικά στο Κάσα ντε Κάμπο υπερασπιζόμενος τη Μαδρίτη. Επίσης ηρωικά έπεσε ο θαρραλέος τανκίστας σύντροφος Μπλάζο, που γεννήθηκε στη Γευγελή, και έπεσε στη Χαράμα. Πριν από μερικές μέρες στο μέτωπο της Μπρουνέτε έπεσε ο παλιός και θαρραλέος μαχητής, μακεδόνας δάσκαλος Τόντορ Ντιμιτρόφ από τα Σκόπια. Ήταν διοικητής ομάδας στο τάγμα “Τζούρο Τζάκοβιτς” και επί δέκα μήνες συνέτριβε φασίστες. Υπήρξαν πραγματικά παιδιά του μακεδόνικου λαού. Έθεσαν τη ζωή τους για τη δικαιοσύνη και την ελευθερία και για τη σωτηρία της ανθρωπότητας από τα νύχια των φασιστικών δρακόντων. Δεν είναι πια ανάμεσά μας, όμως είναι βέβαιο ότι οι φονιάδες τους εδώ και καιρό έχουν βρεθεί στο χώμα. Πήραμε εκδίκηση για τους συντρόφους μας.

Ο Γκάντσο Χατζή Πάνζοφ (Βέλες 1903 – Μαδρίτη 1936)

Αυτά τα ένδοξα ονόματα ποτέ δεν θα τα ξεχάσει ο μακεδόνικος λαός.

Θα μπουν στην ιστορία της ανθρωπότητας, και ο μακεδόνικος λαός θα τα φέρει μέσα στην καρδιά του. Τίποτα δεν μας τρομάζει, αγαπητοί σύντροφοι και φίλοι. Το σύνθημά μας είναι “να περάσουμε” εμείς, ακόμα κι αν έρθουν κι άλλοι δέκα Χίτλερ και Μουσολίνι. Αυτό φαίνεται ήδη, γιατί τον τελευταίο καιρό το σύνθημά μας γίνεται πραγματικότητα: μέρα τη μέρα, στους φασίστες δίνουμε το ένα μετά το άλλο χτύπημα. Μπορούμε ελεύθερα να πούμε ότι η Ισπανία θα γίνει ο τάφος του φασισμού. Αυτόν τον τάφο τον σκάβουμε με τα όπλα στο χέρι, με τίμημα την ίδια τη ζωή μας. Σύντροφοι και φίλοι, θα πρέπει να γνωρίζουμε ότι και η παραμικρή βοήθεια από την πλευρά σας επιταχύνει την ολοκλήρωση αυτού του τάφου για το φασισμό σε όλο τον κόσμο, και έχετέ το αυτό κατά νου όταν συζητάτε για την κατάσταση στην Ισπανία. Ο φασισμός για όλους εμάς είναι κοινός εχθρός. Ήρθαμε εδώ να του δείξουμε τι σημαίνει να επιτίθεται και να σκοτώνει τον εργαζόμενο λαό. Για την τελική νίκη είμαστε σίγουροι, όμως αυτή εξαρτάται και από εσάς. Εσείς έχετε ένα ευρύ πεδίο για δουλειά. Οργανωθείτε, εργαστείτε και δυναμώστε. Το εργατικό μέτωπό μας δεν είναι μόνο στην Ισπανία, είναι σε κάθε χώρα, σε κάθε χωριό και σε κάθε εργοστάσιο. Εδραιώστε την ενότητα της εργατικής τάξης, ιδρύστε λαϊκό μέτωπο, το οποίο έχει ευνοϊκές συνθήκες για ανάπτυξη σε αυτές τις χώρες, γιατί μην ξεχνάτε ότι αυτό είναι ένα μέσο με το οποίο θα τσακίσετε το φασισμό και τον πόλεμο. Ήδη τώρα είμαστε πολύ κοντά σε έναν παγκόσμιο πόλεμο ανά πάσα στιγμή, γιατί ο Χίτλερ και ο Μουσολίνι προετοιμάζουν νέα σφαγή για την ανθρωπότητα.

Μπορούμε εμείς, οι συνειδητοποιημένοι εργάτες και αγρότες, καθώς και η πρωτοπόρα διανόηση από όλο τον κόσμο θα επιτρέψουμε αυτό το έγκλημα των άμυαλων; Όχι. Μόνο χρειάζεται να δοθούν όλες οι δυνάμεις στον αγώνα ενάντια στον πόλεμο και το φασισμό, για το ψωμί και την ελευθερία, την ειρήνη και την πρόοδο, για την ευτυχία του εργαζόμενου λαού, για την πλήρη ισονομία των λαών στη Γιουγκοσλαβία και για την ελευθερία τους.

Αυτά είναι τα επιτακτικά μας καθήκοντα, αγαπητοί σύντροφοι.

Δεχτείτε τον ειλικρινή χαιρετισμό από όλους τους μαχητές από τη Μακεδονία και τον Μακεδόνα σας

Τράικο Γιόρνταν Μίσκοβιτς (σ.parapoda: η απόδοση του ονόματός του στα σερβοκροάτικα)

Από το μέτωπο της Μαδρίτης, 1.8.37

Δημοσιεύτηκε στην “Πράβντα”, έντυπο των σέρβων εργαζομένων στον Καναδά, έτος 1, αριθμός φύλλου 19, 8 Οκτώβρη 1937. Πηγή: Μπλάζε Ρίστοφσκι “Ζωή και Έργο του Κότσο Ράτσιν (1908-1943)”, εκδόσεις “Μάτιτσα Μακεντόνκα”, Σκόπια, 2009, σ.σ.287-290. Το κείμενο γράφτηκε στα σλαβομακεδόνικα (σύγχρονη μακεδονική, όπως αναγνωρίστηκε από την Ελλάδα από το 1977), αλλά δημοσιεύτηκε στα σερβοκροάτικα. Μετάφραση από τη σερβοκροατική γλώσσα στα σλαβομακεδόνικα (σύγχρονη μακεδονική, όπως αναγνωρίστηκε από την Ελλάδα από το 1977)  Ζντράβκο Σάβεσκι. Αναρτήθηκε στο marxists.org. Μετάφραση από τα σλαβομακεδόνικα (σύγχρονη μακεδονική, όπως αναγνωρίστηκε από την Ελλάδα από το 1977) στα ελληνικά parapoda.

Ο Τράικο Μίσκοφσκι έχει επίσης γράψει το άρθρο με τίτλο “Πολεμικός Δρόμος της πρώτης βαλκανικής στρατιωτικής ομάδας” στο βιβλίο “Ισπανία 1936-1939. Συλλογή Αναμνήσεων Γιουγκοσλάβων εθελοντών στον Ισπανικό Εμφύλιο Πόλεμο”, Βελιγράδι 1971, τόμος 2ος. Το ίδιο άρθρο υπάρχει και στο βιβλίο “Στην καρδιά της Ισπανίας. Αναμνήσεις μελών των Διεθνών Ταξιαρχιών από τη Μακεδονία”, εκδόσεις “Νικ, Νάσα Κνίγκα”, Σκόπια, 1975.

Βλ.επίσης

Σλαβο-μακεδονική ποίηση: Κόστα Ράτσιν – Γλαυκές Αυγές (1939)

Αλέξη Πάρνη: Ο παληός καϋμός του γερο-Τράικου (10/03/1949)

Αλέξη Πάρνη: Τσφέτα – Η ηρωίδα του σλαβομακεδονικού λαού (Στην επέτειο του Ήλιντεν) (31/7-09/08/1949)

Tagged: , , , ,

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: