Σρι Λάνκα: Η ρωσική σφήνα στον Ινδοειρηνικό, το ΔΝΤ και η λαϊκή εξέγερση

Η σύγκρουση ανάμεσα σε ιμπεριαλιστές για τον έλεγχο της Σρι Λάνκα έχει θύμα το λαό της χώρας, ο οποίος, τις τελευταίες εβδομάδες, αντιμετωπίζοντας εκρηκτικές αυξήσεις τιμών  (με πληθωρισμό σχεδόν 30% τον Απρίλη) και ελλείψεις σε καύσιμα, τρόφιμα και φάρμακα, βγήκε στους δρόμους για να διαδηλώσει κατά του διεφθαρμένου συστήματος που έχει εγκαθιδρύσει η άρχουσα οικογένεια Ρατζαπάκσα. Οι διαδηλωτές, παρότι έχουν ήδη πετύχει την απομάκρυνση του πρωθυπουργού Μαχίντα Ρατζαπάκσα, εξακολουθούν να φωνάζουν «να πάει σπίτι» και ο πρόεδρος Γκοταμπάγια Ρατζαπάκσα, όπου «σπίτι» βλέπε όχι το οικογενειακό σπίτι (το οποίο πυρπολήθηκε από τους διαδηλωτές), αλλά (άσχετα αν δεν κατονομάζονται) τις ΗΠΑ, των οποίων είναι πολίτης, όπως και άλλα μέλη της οικογένειάς του που κατέχουν θέσεις εξουσίας.

Φωτογραφία από τις διαδηλώσεις στη Σρι Λάνκα (AP Photo/Eranga Jayawardena)

Τα υπόλοιπα συνθήματα των διαδηλωτών είναι ως και αντικρουόμενα μεταξύ τους. Κάποιοι διαδηλωτές ζητούσαν προσφυγή στο ΔΝΤ, ενώ άλλοι έκαναν καμπάνια αγοράς τοπικών προϊόντων (που και η κυβέρνηση είχε κάνει, ανεπιτυχώς). Μερικοί ζητούσαν την κατάργηση της αδασμολόγητης εισαγωγής αυτοκινήτων για προνομιούχες τάξεις (πολιτικών, γιατρών, πανεπιστημιακών), ενώ άλλοι στέκονταν κατά της ιδιωτικοποίησης της Υγείας και της Παιδείας, όπως και της πώλησης ενός συγκροτήματος παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας σε αμερικανική εταιρία. Τέλος, άλλοι ζητούσαν από τις ΗΠΑ να επιστρέψουν την περιουσία του Υπουργού Οικονομικών Καταστροφών Μπασίλ Ρατζαπάκσα (ο «κύριος 10%», όπου 10% η μίζα του σε κάθε σύμβαση) για να αποπληρωθεί το εθνικό χρέος. Με λίγα λόγια, διατυπώνονταν οικονομίστικα και ρηχά, στην καλύτερη, αιτήματα που, όπως έχουμε δει (και στην Ελλάδα), στην καλύτερη, θα εξοικονομούσαν λίγα χρήματα, όμως δεν θα έλυναν κανένα γενικότερο πρόβλημα.

Η 22 εκατομμυρίων κατοίκων χώρα, που το 2019 οριζόταν από την Παγκόσμια Τράπεζα ως χώρα Ανώτερου Μεσαίου Εισοδήματος, δήλωσε, μετά από συνεχείς (και, για πολλούς, στημένες) υποβαθμίσεις και εκφράσεις «ανησυχιών» από διεθνείς οίκους «αξιολόγησης» και λοιπούς συγγενείς, αδυναμία αποπληρωμής χρέους (συνολικά οφείλει 51 δις $ και φέτος πρέπει να πληρώσει 7 δις $ σε Goldman Saks, Black Rock και Vanguard, μεταξύ άλλων).

Τώρα, η πρώτη νοτιοασιατική χώρα που υπέστη Πρόγραμμα Δομικής Προσαρμογής, ενόψει διαπραγματεύσεων με το ΔΝΤ για δάνειο 8 δις $ (άλλοι λένε μόνο για 2-3 δις $), με κόστος δανεισμού αυξημένο γενικά, με δεδομένο μάλιστα ότι το Fed είναι σε φάση αύξησης του επιτοκίου (0,25% το Μάρτη, 0,5% το Μάη), αναμένεται να ξεπουλήσει πολλά αεροδρόμια, το υπό επέκταση βόρειο λιμάνι του Κολόμπο, την επιχείρηση τηλεπικοινωνιών, την επιχείρηση ασφαλειών κ.ά. Η χώρα δεν έχει πετρέλαιο ή φυσικό αέριο για να ξεπουλήσει. Έχει, βέβαια, το παγκόσμιας φήμης τσάι και κάποιο ορυκτό πλούτο (υψηλής ποιότητας γραφίτη, αστρίους, άργιλο, δολομίτη, ασβεστόλιθο, μαρμαρυγία, ζιρκόν, χαλαζίτη κλπ. σπάνιες γαίες.). Ωστόσο, δεν είναι αυτός ο λόγος για τον οποίο ιμπεριαλιστικές και άλλες δυνάμεις διαγκωνίζονται, αλλά η γεωγραφική της θέση. Η χώρα είναι σημαντική για την παγκόσμια κυβερνοασφάλεια (Από την Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη της χώρας, π.χ. περνάνε διάφορα καλώδια μεταβίβασης δεδομένων). Πάνω από όλα, όμως, είναι σημαντικό σημείο στο κινεζικό σχέδιο Ζώνη-Δρόμος, ενώ εφάπτεται της Ινδίας. Έτσι, μπορεί να χαντακώνει και άξονες και τετράγωνα τύπου QUAD (Ινδία-Αυστραλία-Ιαπωνία-ΗΠΑ). Πρακτικά, μπορεί να ελέγξει σημαντικό τμήμα του Ινδικού Ωκεανού, η σημασία του οποίου μεγάλωσε πέρσι με το AUKUS.

Το σπίτι του παραιτηθέντα υπουργού Σάναθ Νισάντα πυρπολημένο (φωτό)

Γιατί όμως γίνεται λόγος για στημένες ή, έστω, αβάσιμες υποβαθμίσεις; Γιατί η φημολογία ότι η χώρα είχε πέσει σε παγίδα δανεισμού από την Κίνα δεν ίσχυε, παρά το χρήμα που έχει ρίξει το Πεκίνο στη χώρα. Η Σρι Λάνκα έχει χρέος έναντι της Κίνας 10,8%, της Ιαπωνίας, της Παγκόσμιας Τράπεζας και της Ασιατικής Αναπτυξιακής Τράπεζας (από 10% περίπου στον καθένα) και της Ινδίας από 4%, ενώ στους Ευρωπαίους και Αμερικάνους κατόχους των ομολόγων της έχει πάνω από 55%, με το 47% να είναι από τις αγορές, που ως γνωστόν έχουν υψηλότερα επιτόκια. Εξάλλου, η αναλογία χρέους προς ΑΕΠ 110% δεν είναι κάτι εξ ορισμού τρομερό και μη διαχειρίσιμο (βλ. Ιαπωνία, 2η παγκοσμίως. Τι να πει και η Ελλάδα που είναι 4η, μετά τη Βενεζουέλα και το Σουδάν;), ενώ ούτε καν την κατατάσσει στην χειρότερη δεκάδα χωρών.

Προφανώς όλοι οι ιμπεριαλιστές ευνόησαν τη δημιουργία ή την εδραίωση του καθεστώτος των Ρατζαπάκσα. Όμως, υπήρξαν και συγκεκριμένες εγχώριες πολιτικές που έφεραν τη χώρα με μόλις 1,8 δις $ αποθέματα από 5 δις $ το 2019. Για παράδειγμα, η επιλογή για απότομη στροφή στις βιολογικές καλλιέργειες είχε αρνητική επίδραση στην εγχώρια παραγωγή τροφίμων, αλλά και του  διάσημου τσαγιού, κάτι που οδήγησε σε αυξημένες εισαγωγές. Κερασάκι στην τούρτα ήταν οι μεγάλες περικοπές στη φορολογία. Κι όλα αυτά, παράλληλα με τη γιγάντωση της διαφθοράς του καθεστώτος που διαχειριζόταν την τεράστια εισροή κεφαλαίου μετά τη χρηματοπιστωτική κρίση του 2008, καθώς συνδύαζε τα χαρακτηριστικά μιας «αναδυόμενης αγοράς» και μιας οικονομίας που εξερχόταν από πόλεμο, συγκεκριμένα τον εμφύλιο με τη μειονότητα των Ταμίλ (12% του πληθυσμού). Ενδεικτικό είναι ότι, 18 μήνες μετά τη λήξη του εμφυλίου (το 2009, με παρέμβαση Ινδίας), το χρηματιστήριο είχε τετραπλασιάσει την αξία του.

Όμως, σε αντίθεση με τις αναβαθμίσεις-επιβραβεύσεις από την Παγκόσμια Τράπεζα, το ΔΝΤ έκανε λόγο ήδη το 2016 για «ανισόρροπες μακροοικονομικές πολιτικές» και τον Ιούνη του 2018 για «ευάλωτη θέση σε περίπτωση απρόσμενων εγχώριων και διεθνών σοκ». Αυτά γράφονταν κατά την κορύφωση της κινεζικής προέλασης (με την τεράστια εισροή κεφαλαίων τις δύο τελευταίες δεκαετίες) στη χώρα. Μάλιστα, το 2018 βρίσκονταν σε εξέλιξη συνομιλίες για δημιουργία Ζώνης Ελευθέρων Συναλλαγών που διακόπηκαν την ίδια περίοδο με την δημοσίευση της έκθεσης του ΔΝΤ, λόγω της διατύπωσης αιτήματος από το Κολόμπο για δικαίωμα αναθεώρησής της μετά από 10 χρόνια. Ακολούθησαν, το Πάσχα του 2019, εκρήξεις σε κινεζικά ξενοδοχεία στη χώρα, της οποίας ο τουρισμός συμβάλλει κατά 10% στο ΑΕΠ για τις οποίες το Ισλαμικό Κράτος ανέλαβε την ευθύνη (οι Μουσουλμάνοι είναι 9,7% του πληθυσμού στη χώρα και υφίστανται διακρίσεις), που αποτέλεσαν προοίμιο του πλήγματος που θα ακολουθούσε, λόγω κορονοϊού, στον τουρισμό, που συμβάλλει με 10% στο ΑΕΠ. Τον Ιούλη της ίδιας χρονιάς, η Σρι Λάνκα ήταν ανάμεσα στις 50 χώρες που υπέγραψαν κοινή επιστολή στην Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ για την κακομεταχείριση των Ουιγούρων και γενικά των Μουσουλμάνων στην Κίνα.

Ο Λαβρόφ με τον παραιτηθέντα πρωθυπουργό Μαχίντα Ρατζαπάκσα το Γενάρη του 2020 (φωτό)

Η πίεση από τους Δυτικούς κορυφώθηκε εν μέσω της ναζιστικής εισβολής Πούτιν στην Ουκρανία κατά την Εαρινή Σύνοδο του ΔΝΤ. Ούτε αυτό είναι τυχαίο. Η Ρωσία, γνωρίζοντας την αμερικανική στροφή στην Ασία και τον Ειρηνικό ήδη από εποχής Ομπάμα, απλώνει, τα τελευταία χρόνια, τα δίχτυά της στο Σμαραγδένιο Νησί με το οποίο, παρότι αυτό ανήκε στο Κίνημα των Αδεσμεύτων, είχε ανέκαθεν γενικά καλές σχέσεις. Το Μάρτη του 2017, ο πρόεδρος Σιρισένα επισκέφτηκε τη Μόσχα, κατόπιν πρόσκλησης Πούτιν. Το κοινό ανακοινωθέν μιλούσε για συνεργασία στο πλαίσιο του ΟΗΕ, της Σαγκάης και του Διαλόγου Συνεργασίας Ασίας, ενώ έθετε και στόχο για τζίρο στο διμερές εμπόριο 700 εκ. $ (ήδη έφτασε τα 492 εκ. $). Τα χρόνια που ακολούθησαν, πληθώρα συμφωνιών υπογράφτηκε, δημιουργώντας ένα ανεπτυγμένο νομικό πλαίσιο στην αλιεία, τον τουρισμό, τον πολιτισμό, το διάστημα, την επιστήμη, τεχνολογία και καινοτομία. Τον Ιούνη του 2021 μπήκε στη συζήτηση και η ανάπτυξη εργοστασίων πυρηνικής ενέργειας και χρήσης της πυρηνικής ενέργειας σε ιατρική και γεωργία στο νησί.

Ακόμα δυναμικότερες είναι οι σχέσεις τα τελευταία χρόνια στον τομέα της ασφάλειας. Τον Αύγουστο του 2021, κατά την επίσκεψη του σριλανκέζου γραμματέα του Υπουργείου Άμυνας (Υπουργός είναι ο πρόεδρος της χώρας) και του Υπουργείου Εθνικής Ασφάλειας διερευνήθηκαν οι προοπτικές συνεργασίας ενάντια στον «εξτρεμισμό», την «τρομοκρατία» τις κυβερνοαπειλές και την ανταλλαγή πληροφοριών κλπ. Τον Σεπτέμβρη του 2021, εκπρόσωποι της χώρας παρευρέθηκαν στις κοινές ρωσολευκορωσικές ασκήσεις Ζάπαντ (Δύση 2021). Τον Οκτώβρη του 2021, αντιπροσωπεία του στρατού επισκέφτηκε τη Ρωσία και συνήφθησαν συμφωνίες για κοινά γυμνάσια, εκπαίδευση και κατάρτιση προσωπικού στη Μόσχα. Τον ίδιο μήνα εφαρμόστηκε προκαταβολικά η συμφωνία που προβλέπει τον ελλιμενισμό ρωσικών πλοίων στη Σρι Λάνκα. Τον Νοέμβρη του 2021 «έκλεισαν» αμοιβαίες προσκλήσεις, με τους Ρώσους να κάνουν σεμινάρια και ασκήσεις στη σριλανκέζικη ζούγκλα. Αξίζει να σημειωθεί η ρητή τοποθέτηση των αρχών της χώρας ενάντια στο αμερικανικό σχέδιο περί «Ελεύθερου & Ανοιχτού Ινδοειρηνικού» (πηγές από Valdai), ενώ είναι ενδεικτικό ότι η Σρι Λάνκα, στις αρχές Μάρτη, απείχε στη ΓΣ του ΟΗΕ κατά την ψηφοφορία καταδίκης της ναζιστικής εισβολής Πούτιν στην Ουκρανία. Ομοίως, ακύρωσε, ως βλαπτικό για την εθνική κυριαρχία, το αμερικανικό ιμπεριαλιστικό «αναπτυξιακό πρόγραμμα» MCC το Δεκέμβρη του 2020, το οποίο οι ΗΠΑ είχαν εγκρίνει τον Απρίλη του 2019. Ωστόσο, πρέπει να σημειωθεί πως, με τις κινήσεις της, η Ρωσία αφαιρεί χώρο όχι μόνο από ΗΠΑ και Κίνα, αλλά και από το Ιράν, το μεγαλύτερο δωρητή προς τη χώρα, ο οποίος βοηθούσε ακόμα και σε υδροηλεκτρικά έργα και διυλιστήρια πετρελαίου, ενώ είχε και στρατιωτική συνεργασία (στον εμφύλιο).

Είναι προφανής, λοιπόν, η έντονη διαπάλη ανάμεσα σε ιμπεριαλιστές, αλλά και την Ινδία για τον έλεγχο της χώρας. Στα πρώτα στάδια αυτής της διαπάλης μετά το ξέσπασμα της κρίσης, παρά το αρχικό προβάδισμα, η Κίνα φαίνεται να έμεινε πίσω. Αρχικά, το Γενάρη, το Πεκίνο δεν ήθελε αναδιάρθρωση του χρέους της Σρι Λάνκα, αντιπροτείνοντας νέα δάνεια για αποπληρωμή των παλιών. Η χώρα στράφηκε στο ΔΝΤ. Τότε, η Κίνα απείλησε ότι οι διμερείς σχέσεις θα εξαρτηθούν από την συμφωνία με το ΔΝΤ, ενώ, είδε την Ινδία να προστρέχει παρέχοντας υλική και χρηματική βοήθεια 1 δις $ για αγορά τροφίμων, φαρμάκων και καυσίμων. Εκτιμώντας ως προσωρινό τον χαρακτήρα της ινδικής βοήθειας, δεν είδε ότι έχανε το κύρος της στους κατοίκους υπέρ της Ινδίας (που «διόρθωνε» την κακή εικόνα της λόγω της χρόνιας παρεμβατικότητάς της). Έτσι, αν και τηρεί σχετικά σκληρή στάση για το θέμα της αναδιάρθρωσης του σριλανκέζικου χρέους, άλλαξε στάση για το θέμα του ΔΝΤ. Σε αντάλλαγμα, ο ήδη παραιτηθείς πρωθυπουργός της Σρι Λάνκα Μαχίντα Ρατζαπάκσα δήλωσε ότι η χώρα του θα ξαναρχίσει τις συνομιλίες για τη Ζώνη Ελευθέρων Συναλλαγών. Όμως, πλέον δεν έχει η Κίνα τον πρώτο λόγο.

Αγωνιστές-τριες του Νεοδημοκρατικού Μαρξιστικού-Λενινιστικού Κόμματος

Πέραν των ξένων παραγόντων, υπάρχει και μια άλλη αρνητική κατάσταση για το λαό. Συγκεκριμένα, δεν κινητοποιείται ο βορράς (ακόμα, τουλάχιστον), στον οποίο πλειοψηφούν οι ηττημένοι στον εμφύλιο Ταμίλ. Ο λόγος είναι η κυριαρχία των μεσαίων στρωμάτων στον μειονοτικό δημόσιο λόγο, τα οποία δεν επλήγησαν ακόμα σε μεγάλο βαθμό, και περιορίζουν το κίνημα μόνο στο εθνικό ζήτημα, αλλά αποσπασμένο από τα κοινωνικά, δηλαδή, στερώντας την υλική του βάση. Το Νεοδημοκρατικό Μαρξιστικό-Λενινιστικό Κόμμα πρωτοστατεί στην αλλαγή αυτής της άσχημης κατάστασης, την οποία αξιοποιούν ο ιμπεριαλισμός και ο ινδικός επεκτατισμός (που βοήθησαν στην κατάπνιξη των Ταμίλ στον εμφύλιο), αλλά και το καθεστώς (πέρα από τους τραμπούκους που στέλνει για να διαλύουν τις συγκεντρώσεις διαμαρτυρίας).

Βλ. επίσης

Τα προοδευτικά μαζικά κινήματα και η στάση της Λ.Δ. Κίνας στην εξέγερση στην Κεϋλάνη (1971)

Tagged: ,

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: