Η Ινδία το Βιετνάμ, όπως η Κίνα το Πακιστάν

Κι ενώ η ένταση στη διαφιλονικούμενη περιοχή του οροπεδίου Ντόκλαμ στα σύνορα Κίνας – Ινδίας μειώνεται, με την υποχώρηση των ινδικών στρατευμάτων, το μέλλον των σχέσεων Κίνας – Ινδίας δείχνει ζοφερό. Δύο γίγαντες οι οποίοι, ενωμένοι, θα μπορούσαν να λύνουν και να δένουν στην περιοχή και παγκοσμίως, αποτελώντας σοβαρό εμπόδιο για τις δύο υπερδυνάμεις ΗΠΑ-Ρωσία, βυθίζονται σε ασταμάτητες συγκρούσεις, υποσκάπτοντας και τη δική τους αναβάθμιση. Τώρα, οι δύο χώρες βρίσκονται σε κατάσταση που μόνο ΗΠΑ και Ρωσία ευνοούνται. Μάλιστα, προβαίνουν στη σύναψη συμμαχιών για να υπονομεύει η μια την άλλη. Έτσι, σε απάντηση της μακρόχρονης σχέσης της Κίνας με το Πακιστάν, η Ινδία βελτιώνει τις σχέσεις της με το Βιετνάμ, το οποίο μάλιστα αποτελεί και βατήρα για την παρουσία της Ινδίας στη Νότια Κινεζική Θάλασσα. Σημειωτέον ότι αυτή τη σχέση φαίνεται να βλέπει θετικά και η Ουάσιγκτον λόγω της αναζήτησης αναχωμάτων απέναντι στην Κίνα. Όμως, αυτή τη θετική στάση της Ουάσιγκτον για τις ινδοβιετναμέζικες σχέσεις αξιοποιεί και η Ρωσία, αφού και αυτή πετυχαίνει να εκτραπεί η σκέψη της Κίνας σε μικρότερης στρατηγικής σημασίας ζητήματα από όσο είναι οι αυξανόμενες (δευτερεύουσας επί του παρόντος σημασίας) αντιθέσεις της με τη Ρωσία (οι οποίες αντικειμενικά θα φανούν πιο πολύ σε επόμενο χρόνο).

Ινδοί συνοριοφρουροί ολοταχώς πάνω στους κινέζους συνοριοφρουρούς στο οροπέδιο Ντόκλαμ. Στο βάθος μια από τις πολλές πινακίδες στα σύνορα που μιλούν για τους δύο αρχαίους γειτονικούς πολιτισμούς που ενώνονται για ένα λαμπρό και ένδοξο μέλλον. (πηγή)

Μια τέτοια εξέλιξη, η οποία αναστέλλει τη δημιουργία ενός κόσμου με πλήρως ανεξάρτητους πολλούς πόλους, δεν μπορεί να αφήνει αδιάφορους όσους και όσες ανήκουν στο επαναστατικό στρατόπεδο, καθώς τους μειώνει τα περιθώρια για μια εξωτερική πολιτική που θα εκμεταλλεύεται όλων των ειδών τις αντιθέσεις, για να καταφέρει πλήγματα σε κύριους και δευτερεύοντες αντιπάλους.

Η σχέση Ινδίας – Βιετνάμ: Πέρα από τη σύνδεση λόγω των πυραύλων BrahMos

Η στρατηγική συνεργασία ανάμεσα σε Ινδία και Βιετνάμ

του Harsh V. Pant

Σε μια περίοδο που η Ινδία και η Κίνα βρίσκονται αντιμέτωπες η μία με την άλλη σε μια κατάσταση με αβέβαιη έκβαση στο οροπέδιο Ντόκλαμ, το Βιετνάμ προέβη σε μια ένδειξη την τελευταία εβδομάδα ότι απέκτησε ρωσο-ινδικής ανάπτυξης υπερηχητικούς πυραύλους κατά στόχων επιφανείας και εδάφους BrahMos από την Ινδία, ένα οπλικό σύστημα στο οποίο αποτελούσε εδώ και κάποιο καιρό προτεραιότητα για το Ανόι. Χωρίς να προχωρήσει σε λεπτομέρειες, το Υπουργείο Εξωτερικών του Βιετνάμ δήλωσε ότι «η απόκτηση αμυντικού εξοπλισμού BrahMos από το Βιετνάμ συνάδει με την πολιτική ειρήνης και αυτοάμυνας και είναι η συνήθης πρακτική για την εθνική άμυνα». Το Υπουργείο Εξωτερικών της Ινδίας, στην απάντησή του, χαρακτήριζε αυτές τις αναφορές ως «εσφαλμένες». Όμως δεν υπάρχει αμφιβολία ότι το Ανόι βρίσκεται όλο και πιο πολύ στο επίκεντρο της πολιτικής «Δράση προς Ανατολάς» της Ινδίας.

Ο πρωθυπουργός Ναρέντρα Μόντι επισκέφτηκε το Βιετνάμ πέρσι, μάλλον στοχευμένα, στο δρόμο για την Κίνα και τη σύνοδο G-20. Η επίσκεψη Μόντι κατέστησε σαφές ότι το Νέο Δελχί δεν δίσταζε πια να επεκτείνει την παρουσία του στην περιφέρεια της Κίνας. Ήταν η πρώτη επίσκεψη από Ινδό πρωθυπουργό στο Βιετνάμ τα τελευταία 15 χρόνια, φαινομενικά για τον εορτασμό 10 χρόνων στρατηγικής συνεργασίας ανάμεσα στις δύο χώρες.

Αν και σημαντική η τοποθεσία για την Κίνα, καθώς, σε περίπτωση πολεμικής σύγκρουσης θα μπορούσε να αποκόψει τις ανατολικές πολιτείες της Ινδίας, είναι προφανές πως το πρόβλημα του οροπεδίου Ντόκλαμ είναι μικρότερο από αυτό της Νότιας Κινεζικής Θάλασσας (πηγή)

Η Ινδία επί Μόντι δεν κρατά μυστική την επιθυμία της να παίξει πιο ηγετικό ρόλο στην ευρύτερη περιοχή Ινδικού – Ειρηνικού. Ο ίδιος ο Μόντι έχει ισχυριστεί ότι η Ινδία μπορεί να είναι φάρος ειρήνης, ευημερίας και σταθερότητας από την Ασία ως την Αφρική και από τον Ινδικό ως τον Ειρηνικό Ωκεανό. Επομένως, μία πιο φιλόδοξη προσέγγιση του Βιετνάμ δεν θα πρέπει να εκπλήσσει. Η κυβέρνηση Μόντι επίσης έχει αναφέρει ότι παραμένει πρόθυμη να πουλήσει τους κατασκευασμένους από μία ινδορωσική κοινοπραξία υπερηχητικούς πυραύλους BrahMos στο Βιετνάμ, μετά από μια αναποφασιστικότητα έναντι του αιτήματος του Ανόι για αυτή την πώληση, η οποία υπάρχει από το 2011. Παρότι οι δεσμοί της Ινδίας με το Βιετνάμ αυξάνονται τα τελευταία λίγα χρόνια, αυτή η πώληση θεωρούταν ένα βήμα εξαιρετικά μακρόπνοο, το οποίο θα έφερνε την Ινδία αντιμέτωπη την Κίνα.

Όμως η κυβέρνηση Μόντι πέρσι έδωσε εντολή στη BrahMos Aerospace, η οποία παράγει τους πυραύλους, να προχωρήσει σε αυτή την πώληση στο Βιετνάμ καθώς και τέσσερις άλλες χώρες, οι οποίες περιλαμβάνουν την Ινδονησία, τη Νότια Αφρική, τη Χιλή και τη Βραζιλία. Η Ινδία επίσης παρέχει μια ευνοϊκή πιστωτική γραμμή 100 εκ. $ για την παροχή αμυντικού εξοπλισμού και, ως πρώτα του είδους, πώλησε τέσσερα υπερπόντια περιπολικά σκάφη στο Βιετνάμ, τα οποία είναι πιθανό να χρησιμοποιηθούν για να ενισχύσουν την αμυντική ικανότητα της χώρας στην ενεργειακά πλούσια Νότια Κινεζική Θάλασσα. Η προσέγγιση από την Ινδία έρχεται σε μια στιγμή όπου οι ΗΠΑ έχουν επίσης άρει τη μακρόχρονη απαγόρευση πώλησης θανατηφόρου στρατιωτικού εξοπλισμού στο Βιετνάμ. Μόνιμο ενδιαφέρον της Ινδίας και στο Βιετνάμ παραμένει το πεδίο της άμυνας. Η Ινδία θέλει να οικοδομήσει σχέσεις με κράτη όπως το Βιετνάμ, τα οποία μπορούν να λειτουργήσουν ως σημεία πίεσης της Κίνας. Με αυτό κατά νου, το Νέο Δελχί βοηθά το Ανόι να ενισχύσει τις αμυντικές του δυνατότητες σε Πολεμικό Ναυτικό και Αεροπορία.

Οι στρατιώτες των μεν καλούν με… πανώ τους στρατιώτες των δε να κάνουν πίσω (φωτό)

Οι δύο χώρες έχουν επίσης ενδιαφέρον να διασφαλίζουν την ασφάλεια των θαλάσσιων οδών, καθώς και κοινές ανησυχίες για την κινεζική πρόσβαση στον Ινδικό Ωκεανό και τη Νότια Κινεζική Θάλασσα. Έτσι, η Ινδία βοηθά το Βιετνάμ να αποκτήσει ικανότητα συντήρησης και επιδιόρθωσης των δικών του αμυντικών πλατφορμών. Ταυτόχρονα, οι ένοπλες δυνάμεις των δύο χωρών έχουν αρχίσει συνεργασία σε περιοχές όπως η τεχνολογία πληροφοριών (ΙΤ) και η αγγλόφωνη εκπαίδευση του βιετναμέζικου στρατιωτικού προσωπικού. Οι δύο χώρες δυνάμει μοιράζονται έναν κοινό φίλο επίσης και στις Ηνωμένες Πολιτείες. Το Νέο Δελχί έχει μια αναπτυσσόμενη σχέση με την Ουάσινγκτον, με τους δύο να υπογράφουν συμφωνία λογιστικής υποστήριξης αυτή την εβδομάδα, ενώ το Βιετνάμ καλοπιάνει τις ΗΠΑ καθώς η Νότια Κινεζική Θάλασσα καθίσταται ένα σημείο αυξανόμενης έντασης. Καθώς οι τρεις αυτές χώρες ασχολούνται με το πώς να διαχειριστούν την άνοδο της Κίνας, έχουν έρθει πιο κοντά.

Είναι ενδεικτικό ότι η Ινδία εισήλθε στην περιοχή της Νότιας Κινεζικής Θάλασσας, όπου συνυπάρχουν πολλοί δρώντες, μέσω του Βιετνάμ. Η Ινδία υπέγραψε τον Οκτώβρη του 2011 συμφωνία με το Βιετνάμ για επέκταση και προώθηση της έρευνας για πετρέλαιο στη Νότια Κινεζική Θάλασσα και, έπειτα, επανεπιβεβαίωσε την απόφασή του να προχωρήσει, παρά την αμφισβήτηση της νομιμότητας της ινδικής παρουσίας από την Κίνα. Το Πεκίνο είπε στο Νέο Δελχί ότι χρειαζόταν η άδειά του ώστε η ινδική κρατική εταιρία πετρελαίου και αερίου να κάνει έρευνες για ενέργεια στα δύο βιετναμέζικα οικόπεδα σε αυτή τη θάλασσα. Όμως το Βιετνάμ άμεσα επικαλέστηκε τη Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982 για να διεκδικήσει κυριαρχικά δικαιώματα στα δύο υπό αμφισβήτηση οικόπεδα. Το Ανόι δημόσια φιλονικεί με το Πεκίνο για τη Νότια Κινεζική Θάλασσα τα τελευταία χρόνια, επομένως, μία τέτοια απάντηση ήταν αναμενόμενη.

Χάρτης με τις συνοριακές διαφορές της περιοχής. Να σημειωθεί ότι η περιοχή της Ινδίας κοντά στο Ντόκλαμ είναι το Σικκίμ, μέχρι το 1974 ανεξάρτητο κράτος που η Ινδία καταβρόχθισε. (πηγή)

Αυτή που ήταν νέα, ωστόσο, ήταν η επίθεση του Νέου Δελχί στην Κίνα. Άμεσα αποφάσισε να υποστηρίξει τους ισχυρισμούς του Ανόι. Αποδεχόμενη τη βιετναμέζικη πρόκληση για έρευνα πετρελαίου και αερίου στα οικόπεδα 127 και 128, η ινδική κρατική εταιρία πετρελαίου και αερίου ONGC Videsh Ltd (OVL), όχι μόνο εξέφρασε την επιθυμία του Νέου Δελχί να βαθύνει τη φιλία του με το Βιετνάμ, αλλά και αγνόησε την προειδοποίηση της Κίνας να μείνει μακριά. Αυτή η επίδειξη υποστήριξης βοήθησε την Ινδία να ενισχύσει τη σχέση της με το Βιετνάμ.

Το Ανόι βαθμιαία καθίσταται ο κεντρικός μοχλός αυτής της στροφής του Νέου Δελχί προς Ανατολάς. Το Ανόι είχε έναν μικρής διάρκειας πόλεμο με το Πεκίνο το 1979 και όλο και πιο έντονα ανησυχεί για το αυξανόμενο οικονομικό και στρατιωτικό βάρος του «Μεσαίου Βασιλείου» (σ.parapoda: η Κίνα στη μανδαρίνικη γλώσσα). Να γιατί σε κάποιες γειτονιές του Νέου Δελχί, το Βιετνάμ ήδη θεωρείται ως αντίβαρο, κατά τον ίδιο τρόπο που το Πακιστάν είναι για την Κίνα. Αν η Κίνα θέλει να επεκτείνει την παρουσία της στη Νότια Ασία και την περιοχή του Ινδικού – είναι το σκεπτικό του Νέου Δελχί – η Ινδία μπορεί να κάνει το ίδιο στην Ανατολική Ασία. Και αν η Κίνα μπορεί να έχει μια στρατηγική συνεργασία με το Πακιστάν και να αγνοεί τις ανησυχίες της Ινδίας, η Ινδία μπορεί να αναπτύξει ισχυρούς δεσμούς με κράτη όπως το Βιετνάμ στην περιφέρεια της Κίνας, χωρίς να δίνει δικαιώματα βέτο στην Κίνα για τέτοιες σχέσεις. 

Ο ινδός πρωθυπουργός Ναρέντρα Μόντι με το βιετναμέζο πρόεδρο Τραν Ντάι Κουάνγκ στο Ανόι το Σεπτέμβρη του 2016 (φωτό)

Προσεγγίζοντας το Ανόι, το Δελχί δείχνει έτοιμο να αμφισβητήσει το Πεκίνο στο δικό του γήπεδο. Και τουλάχιστον επί του παρόντος, αυτή τη στάση την καλωσορίζουν κράτη όπως το Βιετνάμ, τα οποία φοβούνται την αυξανόμενη επιθετικότητα της Κίνας. Μια πιο μπλεγμένη στα θέματα της περιοχής Ινδία θα οδηγήσει σε μια πιο σταθερή ισορροπία ισχύος στην περιοχή. Ενώ η Ινδία μπορεί να θέλει να μειώσει τη σημασία της σύνδεσης λόγω BrahMos σε αυτή τη συγκεκριμένη στιγμή επαφής της με το Βιετνάμ, μια τελική απόφαση για αυτό το θέμα θα πρέπει να ληφθεί σύντομα. Η κρίση στο Ντόκλαμ δεν μπορεί να είναι η καθοριστική μεταβλητή. Η απόφαση της Ινδίας θα πρέπει να βασίζεται σε μακροπρόθεσμες προτεραιότητες για την εξωτερική πολιτική και ασφάλεια της χώρας.

Ο Harsh V. Pant είναι καθηγητής διεθνών σχέσεων στο Τμήμα Αμυντικών Σπουδών και το Ινστιτούτο Ινδίας στο Kings College του Λονδίνου. Το άρθρο δημοσιεύτηκε εδώ: http://thediplomat.com/2017/08/the-india-vietnam-relationship-beyond-the-brahmos-connection/

Advertisements

Γιατί η Ρωσία επιθυμεί να παραμείνουν οι ΗΠΑ στο Αφγανιστάν

Στην εξωτερική πολιτική, η χρησιμοποίηση των κινήσεων των άλλων δρώντων είναι κάτι το σύνηθες. Αυτή την τακτική ακολουθούν οι μεγάλες δυνάμεις, αξιοποιώντας μικρότερες χώρες. Όμως, ήδη από το 19ο αιώνα οι Μαρξ και Ένγκελς κατήγγειλαν ότι η ρωσική εξωτερική πολιτική είναι ίσως η μόνη που συστηματικά αξιοποιεί τις κινήσεις όχι απλώς άλλων, αλλά των βασικών αντιπάλων της για να προωθεί τα στρατηγικά συμφέροντά της. Η μελέτη μιας τέτοιας τακτικής είναι απαραίτητη για την εκπόνηση μιας επαναστατικής στρατηγικής για τους εργαζόμενους στην Ελλάδα, ιδίως αφού η χώρα μας αποτελεί πεδίο άμεσης και έμμεσης δράσης πολλών μεγάλων δυνάμεων.

Ένας χάρτης όπου δείχνει χοντρικά τις ζώνες που κάθε πλευρά ελέγχει τον Αύγουστο του 2017. Δυναμική και η εμφάνιση του Ισλαμικού Κράτους σιγά – σιγά.

Είναι ιδιαίτερα διδακτική, επομένως, η περίπτωση του Αφγανιστάν, όπου, παρότι την πρωτοβουλία των κινήσεων εμφανίζεται να την έχουν οι ΗΠΑ, ωστόσο, η Ρωσία αξιοποιεί όχι μόνο τις αντίπαλες εγχώριες παρατάξεις, αλλά και τις ίδιες τις ΗΠΑ, για να προωθήσουν τα στρατηγικά τους συμφέροντα. Το Αφγανιστάν, εξάλλου, μας επισημαίνει και, με αφορμή την πρόσφατη ανακοίνωση Τραμπ της νέας στρατηγικής των ΗΠΑ για τη χώρα, μας υπενθυμίζει την ιδιαίτερη πτυχή που έχουν παρακμάζοντες ιμπεριαλισμοί, η οποία συνίσταται στο να συνυπάρχει ταυτόχρονα στρατηγική επέκτασή τους με τη στρατηγική εξασθένισή τους.

***

Γιατί η Ρωσία επιθυμεί να παραμείνουν οι ΗΠΑ στο Αφγανιστάν

Η Μόσχα θα ήθελε να αποφύγει να εμπλακεί η ίδια στρατιωτικά

του Σάμιουελ Ραμάν

Στις 15 Αυγούστου 2017, ο ειδικός απεσταλμένος του ρώσου προέδρου Βλαντίμιρ Πούτιν για το Αφγανιστάν, Ζαμίρ Καμπούλοφ, κάλεσε τις ΗΠΑ να αποσύρουν τη στρατιωτική παρουσία  από το Αφγανιστάν και να τερματίσουν τη 16χρονη εκστρατεία τους να σταθεροποιήσουν την κατεστραμμένη από τον πόλεμο χώρα. Οι σκληρές επικρίσεις του πολέμου των ΗΠΑ στο Αφγανιστάν εκθειάστηκαν από επιφανή μέλη της ρωσικής άνω βουλής όπως το γερουσιαστή Αλεξέι Πουσκόφ,  ο οποίος ισχυρίστηκε ότι οι ΗΠΑ έχασαν τον πόλεμο στο Αφγανιστάν εξαιτίας της ανηλεούς άσκησης βίας από το Μπους και της ανικανότητας του Ομπάμα να τερματίσει έγκαιρα τον πόλεμο.

Παρότι οι διαμορφωτές της ρωσικής πολιτικής δριμύτατα επικρίνουν τον πόλεμο των ΗΠΑ στο Αφγανιστάν, μια πιο προσεκτική εξέταση της στρατηγικής της Μόσχας για το Αφγανιστάν αποκαλύπτει ότι τα στρατηγικά συμφέροντα της Ρωσίας προωθούνται από τη διατήρηση-εγκλωβισμό των στρατευμάτων των ΗΠΑ στο Αφγανιστάν. Παρά τις πρόσφατες δηλώσεις του όπου επικαλούταν το αντίθετο, ο Καμπούλοφ αποδέχτηκε αυτή τη γεωπολιτική πραγματικότητα το Γενάρη του 2017 σε συνέντευξή του στο πρακτορείο Interfax , όπου δήλωσε ότι «όλα θα κατέρρεαν» στο Αφγανιστάν αν οι ΗΠΑ απέσυραν τα στρατεύματά τους από τη ζώνη των συγκρούσεων.

Υπό το φως της παραπάνω εκτίμησης του Καμπούλοφ, η απόφαση του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ στις 21 Αυγούστου για την επέκταση των αντιτρομοκρατικών επιχειρήσεων στο Αφγανιστάν βοηθά τις προσπάθειες της Ρωσίας να σταθεροποιήσει τη χώρα με δύο σημαντικούς τρόπους. Πρώτον, η απόφαση του Τραμπ για διατήρηση της στρατιωτικής παρουσίας των ΗΠΑ στο Αφγανιστάν επιτρέπει στη Ρωσία να επηρεάσει την κατάσταση της ασφάλειας στο Αφγανιστάν μέσω άσκησης διπλωματικής πίεσης προς την Ουάσινγκτον παρά μέσω της ανάπτυξης δικού της στρατιωτικού προσωπικού. Δεύτερον, οι διαμορφωτές της ρωσικής πολιτικής πιστεύουν ότι μια εκτεταμένη παρουσία στρατευμάτων των ΗΠΑ στο Αφγανιστάν θα εμποδίσει τους Ταλιμπαν να επεκτείνουν περεταίρω τα εδάφη που ελέγχουν και θα στρέψουν τους Ταλιμπάν να υιοθετήσουν την άποψη της Ρωσίας για μια πολιτική επίλυση του πολέμου στο Αφγανιστάν.

Η χρησιμοποίηση της διπλωματικής πίεσης προς τα στρατεύματα των ΗΠΑ στο Αφγανιστάν από τη Ρωσία

Η απόφαση της ηγεσίας Τραμπ να αποστείλει έναν απροσδιόριστο αριθμό πρόσθετων στρατευμάτων στο Αφγανιστάν ευνοεί τα ρωσικά συμφέροντα, καθώς διασφαλίζει ότι οι αντιτρομοκρατικές επιχειρήσεις μπορούν αποτελεσματικά να διεξάγονται στη χώρα χωρίς την ανάπτυξη ρωσικών στρατευμάτων. Παρότι η Ρωσία έχει περιορίσει την εμπλοκή της στο Αφγανιστάν στο επίπεδο μόνο της πολυμερούς διπλωματίας και της πώλησης όπλων στις διάφορες πολιτικές φατρίες, οι διαμορφωτές της πολιτικής του Κρεμλίνου αυξανόμενα επιδιώκουν να αμφισβητήσουν την αποτελεσματικότητα της ανάπτυξης στρατευμάτων στο Αφγανιστάν.

Οι δημόσιες διακηρύξεις από ανώτατους αξιωματούχους της Ρωσίας και της Κεντρικής Ασίας έχουν αυξήσει περαιτέρω τις υποθέσεις για πιθανότητα ρωσικής στρατιωτικής επέμβασης στο Αφγανιστάν. Στις 28 Ιούνη, ο πρόεδρος της Κιργιζίας Αλμαζμπέκ Αταμπάγεφ κάλεσε στη δημιουργία νέας ρωσικής στρατιωτικής βάσης για την προστασία της Κιργιζίας από την αυξανόμενη επιρροή των Ταλιμπάν στο Αφγανιστάν. Αυτές οι ανησυχίες απηχούν την πρόσφατη δήλωση του Καμπούλοφ ότι η αυξανόμενη παρουσία του ΙΣΙΣ στο Αφγανιστάν θα μπορούσε να εξαναγκάσει τη Μόσχα να αναπτύξει στρατιωτικό προσωπικό στην κατεστραμμένη από τον πόλεμο χώρα.

Παρά την αυξανόμενα πολεμική ρητορική του Καμπούλοφ, μια ρωσική στρατιωτική επέμβαση στο Αφγανιστάν παραμένει μια εξαιρετικά ανεπιθύμητη έκβαση. Όπως επεσήμανε ο απόστρατος στρατηγός της αεροπορίας του Αφγανιστάν Ατικουλάχ Αμάρχελ σε μια πρόσφατη συνέντευξη, ανώτατοι αξιωματικοί της Ρωσίας πιστεύουν ότι μια στρατιωτική επέμβαση στο Αφγανιστάν θα επέκτεινε υπερβολικά την έκταση των αμυντικών δυνατοτήτων της Ρωσίας και θα εξέτρεπε πολύτιμους πόρους από τη συνεχιζόμενη αεροπορική υποστήριξη της Ρωσίας προς το καθεστώς του Μπασάρ Αλ Άσαντ στη Συρία.

Κάτοικος της πόλης Κούντουζ δείχνει το πτώμα μικρού παιδιού που σκοτώθηκε από αεροπορικό βομβαρδισμό της «συμμαχίας» στη διαφιλονικούμενη πόλη το Νοέμβρη του 2016 (φωτό)

Η ολέθρια κληρονομιά του σοβιετικού πολέμου στο Αφγανιστάν (1979-1988) καθιστά επίσης βέβαιο ότι η ανάπτυξη ρωσικών στρατευμάτων θα συναντούσε πιθανώς έντονη λαϊκή αντίδραση. Όπως μου ανέφερε ο διευθυντής του (σ.parapoda: μη κυβερνητικού κέντρου δημοσκοπήσεων και κοινωνιολογικών ερευνών) Λεβάντα Σέντερ της Μόσχας, Λεβ Γκούντκοφ, σε συνέντευξη το 2015, η αδιαφορία της ρωσικής κοινής γνώμης για τις πολιτικές κρίσεις στη Μέση Ανατολή και τη Νότια Ασία είναι μια διαρκής επίπτωση της ατυχούς στρατιωτικής επέμβασης της Μόσχας στο Αφγανιστάν.

Σε αυτό το πλαίσιο, μια ρωσική στρατιωτική επέμβαση στο Αφγανιστάν πιθανώς να συναντούσε λίγη λαϊκή υποστήριξη, εκτός αν υπήρχε μια μεγάλη τρομοκρατική επίθεση σε ρωσικό έδαφος η οποία αποδεδειγμένα θα μπορούσε να συνδεθεί με την αστάθεια στο Αφγανιστάν. Επομένως, η στρατηγική του Πούτιν για το Αφγανιστάν παραμένει βασισμένη στην άσκηση επιρροής στην πολιτική της Ουάσινγκτον για το Αφγανιστάν με έμμεσους τρόπους, αντί για ανάπτυξη ρωσικού στρατιωτικού προσωπικού στο Αφγανιστάν.

Ένα βασικό στοιχείο της ρωσικής στρατηγικής της έμμεσης πίεσης για το Αφγανιστάν πειστικά είναι η επίκληση της απειλής στρατιωτικών αντιποίνων ή αντεπιθέσεων αν η στρατηγική της Ουάσινγκτον δεν ανταποκριθεί στις ανησυχίες της Μόσχας για την ασφάλειά της. Η επιθυμία της ηγεσίας Τραμπ για αποφυγή ενός πολέμου Ρωσίας – ΗΠΑ δι’ αντιπροσώπων θα μπορούσε να πείσει το στρατό των ΗΠΑ να ανταποκριθεί στα ζητήματα στρατηγικής σημασίας της Ρωσίας καθώς αποπειράται να επιλύσει την πολιτική κρίση του Αφγανιστάν.

Με το να απειλούν για στρατιωτικά αντίποινα, οι ρώσοι αξιωματούχοι πιστεύουν ότι μπορούν να πείσουν το στρατό των ΗΠΑ επιθετικά να καταστέλλουν  την κίνηση αεροπλάνων χωρίς διακριτικά  που παρέχουν όπλα στο ΙΣΙΣ και να εντείνουν τις προσπάθειες να ανακόψουν τη ροή ναρκωτικών προς την περιοχή της Κοινοπολιτείας Ανεξάρτητων Κρατών. Καθώς η ηγεσία Τραμπ επιδιώκει να αποτρέψει τα έσοδα από το εμπόριο ναρκωτικών στο Αφγανιστάν να φτάνουν στους Ταλιμπαν και να καταπολεμήσει την τρομοκρατία στο Αφγανιστάν, η στρατηγική της έμμεσης πίεσης από πλευράς Ρωσίας θα μπορούσε πιθανώς να παρέχει μια βάση για συνεργασία σε επίπεδο τακτικής για ζητήματα που και για τα δύο μέρη έχουν σημασία.

Οι προσπάθειες της Ρωσίας να θέσει εντός ορίων την επιρροή των Ταλιμπάν στο Αφγανιστάν

Οι αυξανόμενα επιθετικές προσπάθειες των ΗΠΑ να ανατρέψουν την εδαφική επέκταση των Ταλιμπάν ευνοεί επίσης τα ρωσικά συμφέροντα, παρότι η Ρωσία έχει ενισχύσει τη διπλωματική και στρατιωτική συνεργασία της με τη σουνιτική εξτρεμιστική οργάνωση τους τελευταίους μήνες. Η ανάσχεση της εδαφικής επέκτασης των Ταλιμπάν προωθεί τα μακροπρόθεσμα ρωσικά συμφέροντα, καθώς η στασιμότητα στην πρόοδο ή και οι ήττες στα πεδία των μαχών θα μπορούσαν να πείσουν την ανώτατη ηγεσία των Ταλιμπάν να αποδεχτεί τις προτάσεις της Ρωσίας για πολιτική επίλυση του πολέμου στο Αφγανιστάν.

Η νέα στρατηγική της ηγεσίας Τραμπ για το Αφγανιστάν είναι επίσης ελκυστική και στους ρώσους ιθύνοντες, καθώς η Μόσχα παραμένει ανήσυχη για τις διασυνδέσεις των Ταλιμπάν με δίκτυα τρομοκρατών.  Οι ρωσικές υπηρεσίες ασφαλείας μονίμως συλλαμβάνουν σε ρωσικό έδαφος άτομα τα οποία είναι ύποπτα για συνεργασία με τους Ταλιμπάν και το ρωσικό Ανώτατο Δικαστήριο έχει χαρακτηρίσει τους Ταλιμπάν τρομοκρατική οργάνωση από το Φλεβάρη του 2003.

Αν οι ΗΠΑ αυξήσουν την πίεση στο Πακιστάν ώστε να διακόψει τους δεσμούς του με τους Ταλιμπάν, η Ουάσινγκτον θα μπορούσε να βοηθήσει να διατηρηθεί η στρατηγική ισορροπίας της Ρωσίας στη Νότια Ασία. Καθώς η Ινδία βλέπει τους Ταλιμπάν ως εργαλείο του Πακιστάν για ισχύ στο Αφγανιστάν, το Νέο Δελχί είναι πιθανό να ενισχύσει την συνεργασία σε θέματα οικονομίας και ασφάλειας με την Καμπούλ ώστε να θέσει εμπόδια στο δρόμο των Ταλιμπάν προς τη στρατιωτική νίκη.

Αν ο Τραμπ δεν πίεζε το Πακιστάν για τους δεσμούς του με περιφερειακά δίκτυα τρομοκρατίας, η Μόσχα ίσως θα ήταν αναγκασμένη μονομερώς να απομακρυνθεί από το Ισλαμαμπάντ ώστε να καθησυχάσει το Νέο Δελχί για τη συνέχιση της αξιοπιστίας του ως συνεταίρου σε θέματα ασφαλείας. Αυτό το σενάριο θα μπορούσε να είναι καταστροφικό για την ασφάλεια της Ρωσίας, καθώς το Πακιστάν διατηρεί στενούς δεσμούς με σουνίτες εξτρεμιστές στην Τσετσενία, και μπορεί να προβεί σε αντίποινα σε βάρος της Ρωσίας αν οι δεσμοί Μόσχας – Ισλαμαμπάντ επιδεινώνονταν λόγω του Αφγανιστάν. Αντίθετα, αν η στρατηγική του Τραμπ για το Αφγανιστάν εφαρμοστεί πλήρως και η συνεργασία ΗΠΑ – Πακιστάν για θέματα ασφαλείας αυξηθεί, η Ρωσία θα είναι πιθανώς σε θέση να αποφύγει μια πιθανή διπλωματική σύγκρουση με το Πακιστάν.

Παρότι οι αξιωματούχοι του Κρεμλίνου συχνά επικρίνουν τη διαχείριση της κρίσης ασφαλείας στο Αφγανιστάν από τις ΗΠΑ και έχουν καλέσει τις ΗΠΑ να αποσυρθούν από το Αφγανιστάν, μια προσεκτικότερη εξέταση των στρατηγικών συμφερόντων της Ρωσίας αποκαλύπτει ότι η νέα στρατηγική του Τραμπ για το Αφγανιστάν θα μπορούσε να εδραιώσει το ρόλο της Ρωσίας στο Αφγανιστάν ως ενός μεγάλου παίκτη. Επομένως, οι ρώσοι ιθύνοντες είναι πιθανό περιφρονητικά να αποδεχτούν την απόφαση του Τραμπ να διατηρήσει και επιλεκτικά να επεκτείνει τη στρατιωτική παρουσία της Ουάσινγκτον στο Αφγανιστάν για το προσεχές μέλλον.

Ο Σάμιουελ Ραμάνι είναι υποψήφιος δρ διεθνών σχέσεων στο Κολέγιο του Αγίου Αντωνίου στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης. Είναι επίσης δημοσιογράφος και αρθρογραφεί τακτικά στην Ουάσινγκτον Ποστ και τη Χάφινγκτον Ποστ. Το άρθρο στα αγγλικά δημοσιεύτηκε εδώ: http://thediplomat.com/2017/08/why-russia-wants-the-us-to-stay-in-afghanistan/

Ιράν: Λευτεριά στον απεργό πείνας φυλακισμένο συνδικαλιστή Ρεζά Σαχαμπί

Προς τα αδελφά μαρξιστικά – λενινιστικά κόμματα και οργανώσεις, τις εργατικές οργανώσεις και τους προοδευτικά σκεπτόμενους ανθρώπους

Ο Ρεζά Σαχαμπί βρίσκεται σε απεργία πείνας

Να καταδικάσουμε το καθεστώς της Ισλαμικής Δημοκρατίας για τα εγκλήματά του ενάντια στους συνδικαλιστές αγωνιστές!

Αγαπητοί σύντροφοι,

Οι αρχές της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν έκλεισαν ξανά το Ρεζά Σαχαμπί, μέλος του διοικητικού συμβουλίου του Συνδικάτου Εργαζομένων της Εταιρίας Λεωφορείων Τεχεράνης και Προαστίων (Συνδικάτο Bάχεντ) στις φυλακές Ρατζάι Σαχρ στις 9 Αυγούστου 2017.

Ο Ρεζά Σαχαμπί

Ο Ρεζά Σαχαμπί συνελήφθη τον Ιούνη του 2010 για τη συνδικαλιστική του δράση. Το Ισλαμικό Επαναστατικό Δικαστήριο τού φόρτωσε τη χαλκευμένη κατηγορία για “αντικρατική προπαγάνδα” και “δράση ενάντια στην εθνική ασφάλεια” τον Απρίλη του 2012 και τον καταδίκασε σε 6 χρόνια φυλάκιση, ενώ του απαγόρευσε για 5 χρόνια οποιαδήποτε συνδικαλιστική δραστηριότητα.

Το Ισλαμικό Επαναστατικό Δικαστήριο έκλεισε ξανά το Ρεζά Σαχαμπί στη φυλακή με την κατηγορία ότι τμήμα της ιατρικής άδειας που είχε χορηγηθεί στο Σαχαμπί δεν είχε συμφωνηθεί. Ο Σαχαμπί προχώρησε σε απεργίας πείνας αμέσως μετά τον επανεγκλεισμό του στη φυλακή στις 9 Αυγούστου. Συνεχίζει την απεργία πείνας για τρίτη εβδομάδα. Το Ρεζά Σαχαμπί τον μεταχειρίστηκαν πολύ σκληρά οι αρχές των φυλακών το 2010-2015. Κατά τη διάρκεια της σύλληψης και της ανάκρισής του, τον έδειραν άσχημα και τον έριξαν στην απομόνωση για πολλούς μήνες. Ως αποτέλεσμα, η κατάσταση της υγείας του Ρεζά Σαχαμπί στη φυλακή επιδεινώθηκε γρήγορα και ανέπτυξε πόνους στο σβέρκο και την πλάτη, όπως και μούδιασμα στο πόδι και το χέρι. Παρότι οι ιατρικές εξετάσεις έδειξαν ότι χρειάζεται επέμβαση στη σπονδυλική στήλη, οι αρχές των φυλακών δεν του επέτρεψαν άμεσα να έχει ιατρική θεραπεία εκτός των φυλακών. Ο Ρεζά Σαχαμπί προχώρησε σε αρκετές απεργίες πείνας για να διαμαρτηρηθεί για την κακομεταχείριση των συνδικαλιστών και των πολιτικών κρατουμένων. Ως αποτέλεσμα της εγχώριας και διεθνούς πίεσης, το Γραφείο του Ισλαμικού Εισαγγελέα έδωσε στο Σαχαμπί άδεια για ιατρικούς λόγους το Γενάρη του 2013, όμως αυτός αναγκάστηκε να επιστρέψει στη φυλακή τον Απρίλη του 2013. Ο Ρεζά Σαχαμπί έκανε εγχείρηση στη σπονδυλική στήλη και υποφέρει από μόνιμους πόνους στο σβέρκο και την πλάτη. Εξέτισε τη μειωμένη ποινή του το Μάη του 2015.

Αγαπητοί σύντροφοι,

το καπιταλιστικό καθεστώς της Ισλαμικής Δημοκρατίας φοβάται τη δημιουργία ανεξάρτητων εργατικών οργανώσεων. Το Ισλαμικό καθεστώς βλέπει το τέλος της παρασιτικής του ζωής να πλησιάζει όταν η εργατική τάξη και ο λαός είναι ενωμένοι, και προσπαθεί να καταπνιξει κάθε απόπειρα να οικοδομηθούν ανεξάρτητες και δημορκατικές εργατικές οργανώσεις. Γι’ αυτό φυλακίζει και κατηγορεί τους συνδικαλιστές εργάτες για συνωμοσία ενάντια στην “εθνική ασφάλεια”. Όμως ο αγώνας για τη δημιουργία συνδικάτων έχει μακρά ιστορία στο Ιράν και οι συλλήψεις και οι φυλακίσεις των ακτιβιστών από τα καθεστώτα του Σάχη και της Ισλαμικής Δημοκρατίας δεν ήταν σε θέση να σταματήσουν αυτό τον αγώνα. Με την ένταση του αγώνα ενάντια στην Ισλαμική Δημοκρατία, οι εργάτες θα επιβάλουν τα αιτήματά τους στο καθεστώς.

Το Κόμμα Εργασίας Ιράν (Τουφάν) απερίφραστα καταδικάζει τη σύλληψη, την κακομεταχείριση, τις πιέσεις, τα βασανιστήρια και τη φυλάκιση του Ρεζά Σαχαμπί και όλων των εργατών ακτιβιστών. Απαιτούμε την άμεση και άνευ όρων απελευθέρωση όλων των πολιτικών κρατουμένων. Καλούμε τα αδελφά Κόμματα και Οργανώσεις, τις δημοκρατικές και προοδευτικές δυνάμεις, τους εργάτες ακτιβιστές και τους προοδευτικά σκεπτόμενους ανθρώπους να καταδικάσουν το καπιταλιστικό καθεστώς της Ισλαμικής Δημοκρατίας για τον επανεγκλεισμό του Ρεζά Σαχαμπί στη φυλακή και για άλλα εγκλήματα. Ζητούμε από τους συντρόφους να εκφράσουν αλληλεγγύη με τους αγώνες των εργατών του Ιράν και να απαιτήσουν την άμεση και άνευ όρων απελευθέρωση όλων των εργατών ακτιβιστών και όλων των πολιτικών κρατουμένων.

Να απελευθερωθεί άμεσα και χωρίς όρους ο Ρεζά Σαχαμπί!

Να απελευθερωθούν όλοι οι φυλακισμένοι εργάτες ακτιβιστές άμεσα!

Ζήτω οι αγώνες των εργατών του Ιράν!

Κόμμα Εργασίας Ιράν (Τουφάν)

27 Αυγούστου 2017

http://www.toufan.org

***

Συνεχής πίεση στο Συνδικάτο Εργαζομένων της Εταιρίας Bάχεντ και το Ρεζά Σαχαμπί

Σύμφωνα με το γραφείο της εισαγγελίας, όπως δηλώθηκε στη σύζυγο του Ρεζά Σαχαμπί, αυτός ο φυλακισμένος αγωνιζόμενος εργάτης πρέπει να μείνει στη φυλακή ως τις 22 Δεκέμβρη 2018.


Επίσκεψη συνδικαλιστών της Βάχεντ στο σπίτι του Ρεζά Σαχαμπί. Η σύζυγός του η δεύτερη από αριστερά.

Παρά το γεγονός ότι η άδεια για ιατρικούς λόγους περιλαμβάνεται στη διάρκεια της ποινής του, το γραφείο της εισαγγελίας αφαίρεσε πέντε μήνες ιατρικής άδειας από τον φυλακισμένο εργάτη, παρότι αυτή είχε προηγουμένως εγκριθεί από τον ιατροδικαστή. Επιπρόσθετα, ενώ εξέτειε την ποινή του, μία νέα κατηγορία διατυπώθηκε εναντίον του και το δικαστήριο καταδίκασε το Σαχαμπί σε φυλάκιση ενός επιπλέον έτους, η οποία θα αρχίσει αμέσως μετά το τέλος της προηγούμενης ποινής. Έτσι, ο Σαχαμπί πρέπει να είναι στη φυλακή για άλλο έναν χρόνο και πέντε μήνες, μέχρι τις 22 Δεκέμβρη 2018.

Ο ισχυρισμός του εισαγγελέα για αφαίρεση των πέντε μηνών της ιατρικής άδειας από την εξαετή ποινή φυλάκισης του Σαχαμπί είναι αντίθετη σε μια επιστολή που ο Σαχαμπί είδε (στις φυλακές Ρατζάι Σαχρ στις 8 Αυγούστου) σύμφωνα με την οποία η τελευταία ημέρα φυλάκισής του ήταν στις 9 Σεπτέμβρη 2015. Ο Σαχαμπί μπήκε στις φυλακές Ρατζάι Σαχρ στις 8 Αυγούστου και έκτοτε η οικογένεια και οι συνάδελφοί του δεν είναι σε θέση να επικοινωνήσουν μαζί του.

Το Συνδικάτο Εργαζομένων της Εταιρίας Bάχεντ απερίφραστα καταδικάζει τη συνεχιζόμενη πίεση στο Συνδικάτο και τη φυλάκιση ενός μέλους του διοικητικού συμβουλίου του, και καλεί σε άμεση απελευθέρωση του Ρεζά Σαχαμπί και την ακύρωση των καταδικών εναντίον του όπως και εναντίον άλλων μελών του συνδικάτου μας, του κ. Εμπραχήμ Μανταντί και κ. Νταβούντ Ραζαβί, καθώς και άλλων φυλακισμένων εργατών και συνδικαλιστών.

Συνδικάτο Εργαζομένων της Εταιρίας Λεωφορείων Τεχεράνης και Προαστίων (Συνδικάτο Βάχεντ)

12 Αυγούστου 2017

Μετάφραση από τα πέρσικα στα αγγλικά: Διεθνής Συμμαχία για την Υποστήριξη των Εργατών του Ιράν, 14 Αυγούστου 2017.

info@workers-iran.org;
www.workers-iran.org;
www.etehadbinalmelali.com
Face book:
https://www.facebook.com/IASWI
https://twitter.com/IASWIinfo

Μετάφραση από τα αγγλικά στα ελληνικά: https://parapoda.wordpress.com

Για τις διώξεις συνδικαλιστών στο Ιράν βλ.επίσης: Δολοφονία του φυλακισμένου συνδικαλιστή Afshin Osanlou (13/07/2013)

Σχετικά με τις «πιέσεις» στην Εσθονία για σύναψη συμφώνου αμοιβαίας βοήθειας με την ΕΣΣΔ (28/09/1939)

«Αν αυτή η συμφωνία ήταν με αστικό κράτος, τότε αυτό το ζήτημα δεν θα ήταν δύσκολο να επιλυθεί» (Κ. Σέλτερ, εσθονός υπουργός εξωτερικών, 26/09/1939). 

«Η κυβέρνηση πιστεύει ότι αν οι ξένες αντιπροσωπείες δεν δώσουν αρνητική απάντηση, τότε μπορούμε να ξεκινήσουμε διαπραγματεύσεις» (Κ. Σέλτερ, εσθονός υπουργός εξωτερικών, 26/09/1939).

«Η σύναψη συμφωνίας θα προκαλέσει την άνοδο του κομμουνιστικού κινήματος ενάντια στην οποία είναι δύσκολο να αντιταχθεί κανείς» (Β.Πιάτε, μέλος του εσθονικού Κρατικού Συμβουλίου, 26/09/1939).

«Η Ρωσία δεν έχει επιθετικές διαθέσεις, όμως θα πρέπει να επαγρυπνούμε ώστε η κομμουνιστική επανάσταση να μην επεκταθεί περαιτέρω» (Γ.Τίνισον, μέλος της εσθονικής Κρατικής Συνέλευσης, 26/09/1939).

***

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Η ανακήρυξη της ουδετερότητας της Εσθονίας (01/09/1939)

Η εσθονική πρόταση για άμεση υπογραφή βελτιωμένου εμπορικού συμφώνου με την ΕΣΣΔ (02/09/1939)

Διαβουλεύσεις με δυτικούς για εσωτερικά ζητήματα της Εσθονίας

Το υποβρύχιο Orzeł της εμπόλεμης Πολωνίας στο Ταλίν της «ουδέτερης» Εσθονίας και η «απόδρασή» του

Διαβουλεύσεις και με το φασιστικό-καπιταλιστικό μπλοκ

Ενημέρωση των ΗΠΑ προ των συνομιλιών με το Μολότοφ

Συνομιλίες Β. Μολότοφ με τον Υπουργό Εξωτερικών της Εσθονίας Κ. Σέλτερ στη Μόσχα (24-25/09/1939)

«Αν αυτή η συμφωνία ήταν με αστικό κράτος…»

***

Στον απόηχο της φασαρίας για την αντικομμουνιστική φιέστα στην Εσθονία, η οποία παραχωρεί τη θέση της στον εγχώριο «εγκληματικό κομμουνισμό», ενόψει συνεδρίου ανασυγκρότησης της «κεντροαριστεράς», το οποίο θα διαμορφώσει (φαινομενικά δεξιόστροφους ή συριζόστροφους) συσχετισμούς και μικροεξουσίες (βλ.και καημό της βενιζελικιάς Καϊλή για τον «σφαγιασθέντα» συγγενή της από το τουρκόφωνο Κωστελούπ Μογλενών Πέλλας), ενδιαφέρουσα παραμένει (αφού ο αντικομμουνιστικός οχετός «αναβλύζει» συχνά αναθυμιάσεις) η αντίκρουση διαφόρων «επιχειρημάτων» που «τεκμηριώνουν» τα περί σοβιετικής «κατοχής της Βαλτικής» το 1940.

Ένα από αυτά είναι ότι τα βαλτικά κράτη «πιέστηκαν» όχι από την πραγματικότητα του παγκοσμίου πολέμου, αλλά από τη Σοβιετική Ένωση να υπογράψουν σύμφωνα αμοιβαίας βοήθειας το φθινόπωρο του 1939. Φυσικά, ένα τέτοιο επιχείρημα αποσπά την «πίεση» από το ιστορικό πλαίσιο: από το γεγονός, δηλαδή, ότι βρισκόμασταν ήδη εν μέσω Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, στον οποίο όλο το καπιταλιστικό μπλοκ (Δύση – Ναζί) πάσχιζε να σύρει τη Σοβιετική Ένωση. Αντί για πίεση από την πραγματικότητα, οι αντικομμουνιστές βλέπουν πίεση από τη Σοβιετική Ένωση.

Επίσης, τα όποια γεγονότα παρουσιάζονται από τους αντικομμουνιστές με τρόπο που προτάσσεται το αποτέλεσμα (την υπογραφή, τελικά, του συμφώνου ή και την ένταξη στη Σοβιετική Ένωση), ώστε να μην φαίνεται ότι οι βαλτικές αστικές ελίτ (εν προκειμένω, της Εσθονίας) είχαν πάρε-δώσε και δεχόταν επιρροές από άλλα κράτη, καπιταλιστικά.

Τέλος, τα γεγονότα παρουσιάζονται από τους αντικομμουνιστές ωσάν η εσθονική αστική ελίτ να υπεράσπιζε την εθνική της κυριαρχία απέναντι σε κάποιον επεκτατισμό (εν προκειμένω, τον σοβιετικό).

Τίποτα από αυτά δεν έχει σχέση με την πραγματικότητα. Γιατί, κι αν ακόμα είναι «θεμιτό» να μην ενδιαφέρει κάποιον αντικομμουνιστή η ύπαρξη ή μη πραγματικών αναγκών μιας χώρας (εδώ, της ΕΣΣΔ) να θωρακίσει το στρατηγικά σημαντικό για την οικονομία και την ύπαρξή της κέντρο της (εδώ, του Λένινγκραντ)· γιατί, κι αν ακόμα δεν τον ενδιαφέρει αν έχει ή όχι μια χώρα (εδώ, η ΕΣΣΔ) το δικαίωμα να παλέψει να μην παρασυρθεί σε πόλεμο, αν δεν το θέλει· γιατί, κι αν ακόμα δεν είναι ο αντικομμουνιστής στη διανοητική εκείνη κατάσταση ώστε να καταλάβει ότι σε περίοδο πολέμου επιταχύνεται ο πολιτικός χρόνος και δεν ακολουθούνται τα συνήθη στο χρόνο που χρειάζεται η επικύρωση διεθνών συμφωνιών (έτσι, «συνάγεται» η «σοβιετική πίεση»), η πραγματικότητα, όπως συνάγεται ακόμα κι από τα λίγα (και «διαλεχτά», για να βγάλει το πόπολο το ποθούμενο συμπέρασμα) ντοκουμέντα που παρέχει η ίδια η αντικομμουνιστική ιστοριογραφία, μιλά από μόνη της: η εσθονική αστική ελίτ δεν «αντιστεκόταν» για λόγους εθνικής κυριαρχίας στην πρόταση για σύμφωνο αμοιβαίας βοήθειας, αλλά γιατί η πρόταση γινόταν από κομμουνιστές. Επίσης, η εσθονική αστική ελίτ όχι μόνο είχε πάρε-δώσε με φασιστικές και άλλες καπιταλιστικές μεγάλες δυνάμεις, αλλά έδινε κανονική αναφορά σε αυτές για τις σχέσεις της με τη Σοβιετική Ένωση (ενίοτε, ανέμενε και την έγκρισή τους για να προχωρήσει).

Ας πάρουμε, όμως, τα πράγματα από την αρχή.

***

Η ΑΝΑΚΗΡΥΞΗ ΤΗΣ ΟΥΔΕΤΕΡΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΕΣΘΟΝΙΑΣ (01/09/1939)

Την 1η Σεπτέμβρη 1939, με την απόφαση νο.179, ο Πιάτς διακήρυξε μια γενικόλογη ουδετερότητα της Εσθονίας απέναντι στα εμπόλεμα κράτη:

Διάταγμα νο. 179 (01/09/1939)

Δηλώνω ότι η Εσθονική Δημοκρατία θα διατηρήσει αυστηρή ουδετερότητα στον πόλεμο που άρχισε ανάμεσα σε ξένα κράτη.

Για τη διατήρηση αυτής της ουδετερότητας από 1 Σεπτέμβρη 1939 οι σχέσεις με όλα τα εμπόλεμα κράτη θα διέπονται από τις πρόνοιες του νόμου περί ουδετερότητας (ΦΕΚ, 1938, αρ.99, σ.860).

Κ.Πιάτς, Πρόεδρος

Συνυπογράφοντες: Κ.Εενπάλου, Πρωθυπουργός

Κ.Σέλτερ, Υπουργός Εξωτερικών

Πηγή: Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, 1939, ν.73, σ.1543

***

Η ΕΣΘΟΝΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΓΙΑ ΑΜΕΣΗ ΥΠΟΓΡΑΦΗ ΒΕΛΤΙΩΜΕΝΟΥ ΕΜΠΟΡΙΚΟΥ ΣΥΜΦΩΝΟΥ ΜΕ ΤΗΝ ΕΣΣΔ (02/09/1939)

Την επομένη κιόλας, ο Εσθονός Υπουργός Εξωτερικών, Κ. Σέλτερ, καλεί τον πρέσβη της ΕΣΣΔ στη χώρα και του προτείνει βελτίωση του προϋπάρχοντος εμπορικού συμφώνου, με την οποία το εσθονικό εμπόριο θα στραφεί στην ΕΣΣΔ. Μονά-ζυγά δικά τους, οι εσθονοί αστοί επικαλούνται τον πόλεμο στη Βαλτική για να βγάλουν κέρδη (από την ενίσχυση του εμπορίου τους με την ΕΣΣΔ), τον ίδιο πόλεμο για τον οποίο θεωρούν, όπως θα δούμε αργότερα, ανεπαρκή αιτία για τη σύναψη συμφώνου αμοιβαίας βοήθειας με αυτούς που θα τους ταΐζουν την οικονομία:

Τηλεγράφημα του επιτετραμμένου της ΕΣΣΔ στην Εσθονία Κ.Ν.Νικίτιν στο Λαϊκό Επιτροπάτο Εξωτερικών Υποθέσεων (ΛΕΕΥ) της ΕΣΣΔ (02/09/1939)

Επείγον (ελήφθη στις 20.20)

Με κάλεσε στο Υπ.Εξ ο Σέλτερ στις 12.30. Ο Σέλτερ μου ανακοίνωσε ότι με απόφαση του προέδρου της Δημοκρατίας η Εσθονία ανακοινώνει την ουδετερότητά της στον πόλεμο που ξέσπασε ανάμεσα στη Γερμανία και την Πολωνία. Ο Σέλτερ ταυτόχρονα εξέφρασε την ικανοποίησή του για το λόγο του σ.Μολότοφ στο Ανώτατο Σοβιέτ για τη σύναψη του σοβιετογερμανικού συμφώνου. Όσον αφορά το ζήτημα της μορφής της ουδετερότητας ο Σέλτερ ανέφερε ότι τις λεπτομέρειες θα τις επεξεργαστούν στο μέλλον. Ουδετερότητα κήρυξαν όλες οι βαλτικές χώρες, η Φινλανδία και η Σκανδιναβία. Ο Σέλτερ επίσης μου ανακοίνωσε ότι σήμερα οι Χέντερσον και Χίτλερ θα έχουν την καθοριστική συνάντηση, μετά την οποία θα αποσαφηνιστεί η στάση της Αγγλίας για τον πόλεμο που ξέσπασε. Ταυτόχρονα, ο Σέλτερ μού ανέφερε ότι η κυβέρνηση της Εσθονίας θα ήθελε να στρέψει το εμπόριό της στις αγορές της ΕΣΣΔ, καθώς η Βαλτική Θάλασσα είναι πιθανό να κλείσει. Ο Σέλτερ περαιτέρω είπε ότι αν η κυβέρνηση της ΕΣΣΔ δεν είχε κατ’αρχήν αντιρρήσεις, τότε θα έδινε τώρα οδηγίες στο Σεπ ώστε άμεσα να ξεκινήσει με αυτό το πνεύμα εμπορικές διαπραγματεύσεις. Του είπα ότι θα μεταφέρω την επιθυμία τους στην προσοχή της κυβέρνησης της ΕΣΣΔ. Με δεδομένο ότι οι σημερινές εφημερίδες της Εσθονίας ανέφεραν τμηματικά και άλλες περιέλαβαν απίστευτα μικρά τμήματα της ομιλίας του σ. Μολότοφ, εγώ, παρακαλώντας τον, του είπα ότι θα ήταν επιθυμητό, ώστε η κυβερνητική σκοπιά της ΕΣΣΔ για αυτό το ζήτημα να αποσαφηνιστεί πλήρως και με ακρίβεια, για αυτό, θα ήταν καλό ο κ. Σέλτερ να έδινε σε αυτό το ζήτημα ιδιαίτερη έμφαση. Ο Σέλτερ υποσχέθηκε να το κάνει. Περαιτέρω, ο Σέλτερ μού μετέφερε ότι αυτός μαζί με τη σύζυγό του, θα ήθελαν να με προσκαλέσουν την Τρίτη στις 5 μμ, ως εκπρόσωπο μιας τόσο ισχυρής χώρας. Συμφώνησα. Αποχαιρετιστήκαμε, δίνοντας τις συνήθεις φιλοφρονήσεις ο ένας στον άλλο.

Πηγή: Αρχεία Εξωτερικής Πολιτικής ΕΣΣΔ, Φ.59. Υπάρχει στο «Οι πρέσβεις ενημερώνουν»…

Η ΕΣΣΔ, που την ενδιέφερε η εδραίωση της ειρήνης, φυσικά και έδωσε τη συγκατάθεσή της:

Τηλεγράφημα του Λαϊκού Επιτρόπου Εξωτερικών Υποθέσεων της ΕΣΣΔ Β.Μολότοφ στον επιτετραμμένο της ΕΣΣΔ στην Εσθονία, Κ.Ν.Νικίτιν (03/09/1939)

Μπορείτε να μεταφέρετε στο Σέλτερ ότι συμφωνούμε να βελτιώσουμε σοβαρά το εμπόριο ανάμεσα στην ΕΣΣΔ και την Εσθονία. Αν η Εσθονική κυβέρνηση είναι έτοιμη για διαπραγματεύσεις, προτείνουμε να τις διεξάγουμε όπου θέλει η εσθονική κυβέρνηση, είτε στο Ταλίν είτε στη Μόσχα.

Πηγή: Αρχεία Εξωτερικής Πολιτικής ΕΣΣΔ, Φ.59, on. 2, п. 20, д. 230, л. 40-53. Υπάρχει στο «Οι πρέσβεις ενημερώνουν…», σ.σ.42-44.

***

ΕΣΘΟΝΙΚΕΣ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΕΙΣ ΜΕ ΔΥΤΙΚΟΥΣ ΓΙΑ ΕΣΩΤΕΡΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΣΘΟΝΙΑΣ

Παρ’ όλα αυτά, οι εσθονοί αστοί συζητούν με δυτικούς για τα δικά τους ζητήματα.

Μήνυμα του επιτετραμμένου των ΗΠΑ στην Εσθονία. Ου.Λέοναρντ προς τον Υπουργό Εξωτερικών των ΗΠΑ (05/09/1939)

Οι υπουργοί εξωτερικών και ο αρχηγός του γενικού επιτελείου της Εσθονίας θεωρούν τις φήμες ότι το γερμανοσοβιετικό σύμφωνο προβλέπει την κατοχή της Εσθονίας ότι είναι αβάσιμες. Δεν πιστεύουν ότι οι σημερινές κινήσεις των σοβιετικών στρατευμάτων στα δυτικά σύνορα δείχνουν κάτι τέτοιο.

Πηγή: Foreign Relations of the United States. Diplomatic Papers. The Soviet Union 1933-1939, Ουάσινγκτον, 1952, σ. 938.

Το παραπάνω τηλεγράφημα δεν είναι αθώο: γιατί, ενώ τυπικά δείχνει ότι συζητούν εσθονοί και δυτικοί τη διεθνή κατάσταση, αποκαλύπτει (έστω και αυτό το μικρό απόσπασμα από τις συζητήσεις με δυτικούς) ότι στην ουσία μιλούν και για την εσωτερική κατάστασή τους (αν έχουν π.χ. τεθεί σε κατάσταση πολεμικού συναγερμού, με ό,τι αυτή η κατάσταση συνεπάγεται σε διάφορα επίπεδα, περιστολής δημοκρατικών ελευθεριών, συγκεντροποίησης της εξουσίας σε πρόσωπα που επηρεάζονται από τη μια ή την άλλη χώρα κλπ.).

Από τα διαθέσιμα εδώ ντοκουμέντα δεν μπορεί να συναχθεί ότι το διπλό αυτό παιχνίδι των εσθονών αστών ως τακτική διεξάγεται κατ’εντολή των δυτικών (ασχέτως, αν όπως θα δούμε αργότερα, ζητείται η άδειά τους να προχωρήσουν στις σχέσεις τους με τους σοβιετικούς). Όμως υπάρχει διπλό παιχνίδι. Αυτό φαίνεται και από το γεγονός ότι θέλουν να διεξαχθεί εμπιστευτικά η διαπραγμάτευση για εμπορική συμφωνία με ουδέτερο κράτος:

Τηλεγράφημα του πληρεξούσιου της ΕΣΣΔ στην Εσθονία Κ.Ν.Νικίτιν στο ΛΕΕΥ της ΕΣΣΔ (06/09/1939)

Επείγον

Ήμουν στο Σέλτερ στις 12.30. Μου μετέφερε ότι ο πρόεδρος Πιάτς εξέφρασε την ικανοποίησή του για τη συμφωνία της σοβιετικής κυβέρνησης να αρχίσουν διαπραγματεύσεις για την επέκταση του εμπορίου. Ο Σέλτσερ περαιτέρω ανέφερε ότι οι Εσθονοί θέλουν να διεξάγουν αυτές τις διαπραγματεύσεις εμπιστευτικά. Η σειρά των διαπραγματεύσεων, κατά την άποψή τους, πρέπει να είναι αυτή: θα στείλουν για προπαρασκευαστικό έργο στη Μόσχα το διευθυντή του τμήματος διεθνούς εμπορίου του Υπουργείου Εξωτερικών Μέρι. Θα πάει στη Μόσχα με την ιδιότητα του διπλωματικού αποστολέα. Αφότου ο Μέρι στη Μόσχα προετοιμάσει το έδαφος, θα ήταν δυνατό να δημιουργηθεί μία επιτροπή και να προσκληθούν τα συμβαλλόμενα μέρη στη Μόσχα ή το Ταλίν. Αν είστε σύμφωνοι, τότε ο Μέρι μπορεί να έρθει στη Μόσχα αυτή την εβδομάδα. Η κατηγορία των σχετικών εμπορευμάτων θα μου την ανακοινώσει ο Σέλτερ μετά από δύο ημέρες. Λόγος έγινε για σίδηρο, χυτοσίδηρο, αυτοκίνητα, άνθρακα και ζάχαρη, καθώς και για τη δυνατότητα μεταφοράς μέσω του Μουρμάνσκ και του Καναλιού Λευκής Θάλασσας – Βαλτικής.

Πηγή: Αρχεία Εξωτερικής Πολιτικής ΕΣΣΔ, Φ.59, on. 1, п. 305, д. 2111, л. 103. Υπάρχει στο «Οι πρέσβεις ενημερώνουν…», σ.24.

***

ΤΟ ΥΠΟΒΡΥΧΙΟ ΟRZEL ΤΗΣ ΕΜΠΟΛΕΜΗΣ ΠΟΛΩΝΙΑΣ ΣΤΟ ΤΑΛΙΝ ΤΗΣ «ΟΥΔΕΤΕΡΗΣ» ΕΣΘΟΝΙΑΣ ΚΑΙ Η «ΑΠΟΔΡΑΣΗ» ΤΟΥ

Στο μεταξύ, σημειώνεται ένα εξαιρετικά σημαντικό περιστατικό με ένα πολωνικό υποβρύχιο, το Orzeł, το οποίο καταπλέει στο λιμάνι του Ταλίν στις 14 Σεπτέμβρη και παραβιάζει τη θεωρητική ουδετερότητα της Εσθονίας. Οι εσθονοί αστοί, ως ουδέτεροι, δεν θα έπρεπε να δεχτούν το υποβρύχιο. Το διεθνές δίκαιο προβλέπει ότι μόνο αν υπάρχουν τεχνικά προβλήματα που καθιστούν το πλοίο μη μετακινήσιμο δεν θεωρείται ότι παραβιάζεται η ουδετερότητα. Τα μέλη του πληρώματος τίθενται υπό κράτηση. Το υποβρύχιο, όμως, λίγες μέρες μετά, παρά τα μηχανικά προβλήματα, το σκάει, μαζί με το πλήρωμα, και εξοπλισμένο. Οι εσθονοί αστοί είχαν παραβιάσει, έτσι είτε αλλιώς, την ουδετερότητά τους: είτε όταν το δέχονταν (μιας και δεν είχε μηχανική βλάβη), είτε επειδή ανέχονταν, αν δεν συνέβαλαν, στην επιδιόρθωσή του (αν πράγματι είχε μηχανική βλάβη), δηλαδή, να είναι σε θέση να φύγει.

Η στάση των Εσθονών είχε και αντισοβιετική χροιά, αφού η Πολωνία έχει πάψει να υφίσταται ως κράτος, τα ίχνη της ως τις 17 Σεπτέμβρη 1939 κυβέρνησής της αγνοούνται, και η ΕΣΣΔ εισέρχεται στη Δυτική Λευκορωσία – Δυτική Ουκρανία (πρώην εδάφη της, τα οποία είχε αποσπάσει η Πολωνία). Ένα άγνωστο υποβρύχιο απειλεί τη Σοβιετική Ένωση στη Βαλτική και είναι δυνατό να εμπλέξει την ΕΣΣΔ στον πόλεμο. Αυτό το αναγνώριζε ακόμα και η Εσθονία, όπως θα δούμε αργότερα, στις δικαιολογίες της προς την ΕΣΣΔ.

Γενικά, είναι τραβηγμένος από τα μαλλιά ο ισχυρισμός ότι το υποβρύχιο «απέδρασε» χωρίς να το θέλει η Εσθονία. Εν μέσω…παγκοσμίου πολέμου, και μάλιστα δίπλα από τα πεδία των μαχών, δεν είναι δυνατό να υπήρχε τόση χαλαρότητα. Είτε η Εσθονία, στην καλύτερη για αυτήν, έκανε τα στραβά μάτια (ως και στο γέμισμα με καύσιμα και στην απομάκρυνση του υποβρυχίου όχι μόνο από το λιμάνι, αλλά και από τα χωρικά της ύδατα), είτε πράγματι είχε πρόβλημα διασφάλισης όχι μόνο της δικής της ουδετερότητας αλλά και άλλων κρατών (π.χ. της ΕΣΣΔ), των οποίων η ουδετερότητα εξαρτιώταν από την Εσθονία (πράγμα παράδοξο, αλλά η διάταξη των συνόρων στη Βαλτική στο μεσοπόλεμο είχε και αυτά).

Όπως καταλαβαίνει κανείς, είναι αδιανόητο να ζητά κανείς επειγόντως βελτίωση του διμερούς εμπορίου και ταυτόχρονα να υπονομεύει την ειρήνη με τον αντισυμβαλλόμενο. Εκτός αν καθοδηγείται και από άλλα συμφέροντα, εν προκειμένω, όσους ήθελαν να σύρουν την ΕΣΣΔ σε πόλεμο, π.χ. τους δυτικούς, με τους οποίους είδαμε ότι οι εσθονοί αστοί είχαν τουλάχιστον συζητήσεις.

Ήταν, λοιπόν, αδύνατο οποιαδήποτε χώρα που θιγόταν (εν προκειμένω, η ΕΣΣΔ) να μη ζητήσει εξηγήσεις, αλλά και – ούτως ή άλλως, χωρίς καν το επεισόδιο – να μη ζητήσει βελτίωση και των πολιτικών σχέσεων, μέσω της σύναψης συμφώνου αμοιβαίας βοήθειας, επ’ αφορμή μιας τόσο ευνοϊκής (και ζωτικής σημασίας για την εσθονική οικονομία) εμπορικής συμφωνίας που έδινε διέξοδο στα εσθονικά εμπορεύματα εν μέσω πολέμου.

Πρακτικά συζήτησης αναπληρωτή Λ.Ε. Εξωτερικών Β.Π.Ποτέμκιν με τον εσθονό πρέσβη στην ΕΣΣΔ Α.Ρέι (20/09/1939)

Επιδίδοντάς μου το επισυναπτόμενο σημείωμα, ο Ρέι διευκρίνησε ότι αναπαράγει ακριβώς τις οδηγίες που είχε λάβει τηλεφωνικά από το Υπουργείο Εξωτερικών στο Ταλίν για να απαντήσει στη διακοίνωση του σ. Μολότοφ στις 19 Σεπτέμβρη. Ο Ρέι πρόσθεσε ότι η μικρή και ειρηνόφιλη Εσθονία, αυστηρά τηρώντας την ουδετερότητα, βλέπει ως μόνη δυνατότητα τη μη ανάμειξη στον πόλεμο. Άλλη μια έγνοια της Εσθονίας είναι η διατήρηση φιλικών σχέσεων με τη μεγάλη Σοβιετική δύναμη.

Ο σ. Μολότοφ παρατήρησε στο Ρέι ότι η Εσθονία πάντοτε επεδείκνυε συμπάθεια προς την Πολωνία.

Σε αυτό, ο πρέσβης θα ήθελε να επισημάνει ότι η Εσθονία δεν μπορεί να έχει την πολυτέλεια ρομαντικών συμπαθειών. Πρέπει να έχει μια ψύχραιμη άποψη για την πραγματική κατάσταση. Τώρα, η κατάσταση είναι τέτοια, που η Πολωνία ήδη δεν υπάρχει, ο στρατός της έχει εκδιωχθεί και η κυβέρνηση βρίσκεται άγνωστο πού. Υπό τέτοιες συνθήκες, η εσθονική κυβέρνηση πρέπει να σκεφτεί μόνο για το πώς θα προστατεύσει την ασφάλεια και την ανεξαρτησία της ίδιας της της χώρας και να εμποδίσει οτιδήποτε θα μπορούσε να διαταράξει και να κάνει πιο σύνθετες τις σχέσεις καλής γειτονίας της Εσθονίας με τη Σοβιετική Ένωση. Είναι αδιαμφισβήτητο ότι οποιαδήποτε παραβίαση της εσθονικής ουδετερότητας υπέρ των Πολωνών είναι ασύμβατη με αυτές τις φιλοδοξίες της εσθονικής κυβέρνησης. Αυτό που συνέβη στο Ταλίν, κατά την άποψη του πρέσβη, μπορεί να εξηγηθεί μόνο από την απειρία ή από την ακατάλληλη διαχείριση του ζητήματος από τους εκπροσώπους εκείνους του εσθονικού πολεμικού ναυτικού, οι οποίοι δεν μπόρεσαν να δεσμεύσουν πραγματικά το πολωνικό υποβρύχιο και επέτρεψαν την απόδρασή του από το λιμάνι. Κλείνοντας, ο Ρέι ανέφερε ότι η κυβέρνησή του συμφώνησε με όλες τις επιθυμίες της σοβιετικής πλευράς, οι οποίες συνδέονται με τη σύνταξη νοτών, η ανταλλαγή των οποίων έχει να κάνει με τη διευθέτηση του πλου σοβιετικών πλοίων στη Θερμή Λίμνη (σ.parapoda: Λέμμιγιερβ ή Πέιπους, στα εσθονικά) και σε εσθονικά ύδατα. Σε οποιαδήποτε στιγμή, τουλάχιστον αύριο, ο Ρέι είναι έτοιμος να προβεί σε ανταλλαγή νοτών. Ζητά να τον ενημερώσουμε πώς θα διεξαχθεί η διπλωματική διαδικασία. Υποσχέθηκα να πληροφορήσω το Ρέι με την απάντησή μας επί του ζητήματος.

Β. Ποτέμκιν

Το υπόμνημα των Εσθονών που αναφέρει ο Ποτέμκιν και περιέχει τις εξηγήσεις τους για το περιστατικό με το υποβρύχιο είναι το ακόλουθο:

Υπόμνημα της Αποστολής της Εσθονίας στην ΕΣΣΔ (20/09/1939)

Η κυβέρνησή μου μου έδωσε εντολή να σας πληροφορήσω, σε απάντηση της διακοίνωσής σας, τα ακόλουθα. Το πολωνικό υποβρύχιο, το οποίο έφτασε στο λιμάνι του Ταλίν στις 15 αυτού του μήνα, δεσμεύτηκε από τις εσθονικές αρχές. Παρά τις αντιρρήσεις της διπλωματικής αντιπροσωπείας, η οποία ισχυριζόταν ότι το υποβρύχιο εισήλθε στα εσθονικά χωρικά ύδατα εξαιτίας ατυχήματος, και παρά τις κατεστραμμένες μηχανές, που καθιστούσαν την κίνησή του δύσκολη. Η εσθονική κυβέρνηση, θεωρώντας χρήσιμο να εφαρμόσει τους κανόνες της ουδετερότητας με κάθε αυστηρότητα, αποφάσισε να δεσμεύσει το υποβρύχιο, μη λαμβάνοντας υπόψη τις αντιρρήσεις. Λαμβάνοντας υπόψη τις εγγυήσεις της πολωνικής κυβέρνησης ότι θα σεβαστεί την ουδετερότητα της Εσθονίας, η διαδικασία της δέσμευσης, όσον αφορά το προσωπικό του υποβρυχίου, έλαβε χώρα σε συμφωνία με τα παραδεκτά με το διεθνές δίκαιο. Αμέσως μετά προχωρήσαμε στον αφοπλισμό του. Την Κυριακή 17 του Σεπτέμβρη, απομακρύνθηκαν από το πλοίο κλείστρες, βλήματα όπλων και 14 τορπίλες. Απέμειναν 5 ακόμα τορπίλες που δεν απομακρύνθηκαν. Όταν οι εργασίες απομάκρυνσης σταμάτησαν την Κυριακή το βράδι, εσθονική φρουρά τοποθετήθηκε στο πλοίο. Οι αφοπλισμένοι πολωνοί ναύτες, οι οποίοι προσωρινά είχαν κρατηθεί στο πλοίο, επιτέθηκαν στην εσθονική φρουρά που τοποθετήθηκε εκεί τη νύχτα. Μαζί με το υποβρύχιο, δύο από τους παρευρισκόμενους εκεί φρουρούς εξαφανίστηκαν, και σε σχέση με έναν από αυτούς υπάρχουν λόγοι να φοβόμαστε ότι δεν βρίσκεται πια στη ζωή ή υγιής.

Με δεδομένο ότι είναι άγνωστο πού βρίσκεται και αν συνεχίζει καν να υπάρχει η Πολωνική κυβέρνηση, η εσθονική κυβέρνηση στερείται της δυνατότητας, σε σχέση με το υπάρχον ζήτημα, να λάβει μέτρα έναντι της πολωνικής κυβέρνησης, την υιοθέτηση των οποίων θεωρεί δικαίωμά της στη βάση των κανόνων του διεθνούς δικαίου και της υποχρέωσής της που υπαγορεύουν τα συμφέροντα της Εσθονίας για τη διατήρηση της ουδετερότητάς της. Ως απότέλεσμα, η εσθονική κυβέρνηση θεωρεί δικαίωμά της να λάβει όλα τα διαθέσιμα μέτρα για να καταστρέψει το πλεούμενο, του οποίου τον αυστηρό έλεγχο δεν έχει η κυβέρνηση, το οποίο επίσης ωμά έχει παραβιάσει την αναγνωρισμένη από όλες τις μεγάλες δυνάμεις, συμπεριλαμβανομένης της Σοβιετικής Ένωσης, ουδετερότητα της Εσθονίας. Για αυτό, η εσθονική κυβέρνηση με ικανοποίηση βλέπει ότι και η κυβέρνηση της ΕΣΣΔ, προκειμένου να προστατεύσει την ασφάλεια των πλοίων της, αποφάσισε να προβεί σε έρευνες για το ως άνω υποβρύχιο. Η εσθονική κυβέρνηση επιθυμεί να βρίσκεται σε επαφή με τα όργανα της κυβέρνησης της ΕΣΣΔ για την επίτευξη αυτού του στόχου, για τον οποίο εξίσου ενδιαφέρονται τα δύο κράτη. Οι αξιωματούχοι, οι οποίοι ήταν υπεύθυνοι για την κράτηση και τον αφοπλισμό του υποβρυχίου, απομακρύνθηκαν από τις θέσεις τους και προκαταρκτική έρευνα άρχισε για τις ευθύνες τους.

Πηγή: Αρχεία Εξωτερικής Πολιτικής ΕΣΣΔ, ф. 06, on. I, n. 21, д. 231, л. 6-9. Υπάρχει στο «Οι πρέσβεις ενημερώνουν…», σ.24.

Την επομένη κιόλας, οι εσθονοί αστοί, προκειμένου να κάνουν τη «βρεγμένη γάτα», ζητούν από τους σοβιετικούς άμεσα να υπογράψουν την εμπορική συμφωνία. Ακόμα κι αν η τακτική της «βρεγμένης γάτας» δεν εντάσσεται σε μια στρατηγική εξαπάτησης της ΕΣΣΔ, ισχύει το «μονά – ζυγά δικά τους»: όταν πρόκειται για την εμπορική συμφωνία που δίνει το φιλί της ζωής στην οικονομία τους, τότε ο χρόνος για τις τυπικές διαδικασίες δεν έχει σημασία για τους εσθονούς αστούς. Όταν, όμως, πρόκειται για το σύμφωνο αμοιβαίας βοήθειας, τότε θα επικαλεστούν, όπως θα δούμε παρακάτω, το χρόνο που εν καιρώ ειρήνης απαιτούν συνήθως οι κοινοβουλευτικές διαδικασίες.

Τηλεγράφημα του επιτετραμμένου της ΕΣΣΔ στην Εσθονία Κ.Ν.Νικίτιν προς το ΛΕΕΥ της ΕΣΣΔ (21/09/1939)

Με κάλεσαν στο Υπουργείο Εξωτερικών στο Σέλτερ στις 14 η ώρα. Ο Στέλτερ μου ανακοίνωσε ότι οι εμπορικές διαπραγματεύσεις στη Μόσχα έχουν προχωρήσει τόσο πολύ, ώστε είναι έτοιμοι για να υπογράψουν. Ο Σέλτερ είπε ότι θα μπορούσε να υπογράψει ο απεσταλμένος τους, στον οποίο θα μπορούσαν να δώσουν την κατάλληλη εξουσιοδότηση, όμως ο Σέλτερ θεωρεί πως αυτή η εκδοχή απαιτεί χρόνο. Και για αυτό θέλει να επισπεύσει το ζήτημα. Είπε ότι μπορεί να πάει για υπογραφή ο υπουργός Σεπ, ή μπορεί να πάει και ο ίδιος. Φαίνεται ότι ο Σέλτερ θέλει να έρθει ο ίδιος προσωπικά. Μπορεί να φύγει αύριο κιόλας. Από την πλευρά μου θεωρώ απαραίτητο να προσκαλέσουμε το Σέλτερ. Θέλουν να προκαλέσουν κάποια επίδραση και, κατά την άποψή μου, αυτό χρειάζεται να τους το δώσουμε.

Πηγή: Αρχεία Εξωτερικής Πολιτικής ΕΣΣΔ, ф. 06, on. I, n. 21, д. 231. Υπάρχει στο «Οι πρέσβεις ενημερώνουν…», σ.σ.52-53.

***

ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΕΙΣ ΚΑΙ ΜΕ ΤΟ ΦΑΣΙΣΤΙΚΟ-ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΤΙΚΟ ΜΠΛΟΚ

Την ίδια περίοδο, οι εσθονοί έχουν συζητήσεις για τις εκτιμήσεις τους, και προδίδουν και τις δικές τους κινήσεις και στους ιταλούς. Είναι προφανής η υποτίμηση του περιστατικού με το υποβρύχιο από τους Εσθονούς αστούς προς το φασιστικό καπιταλιστικό μπλοκ:

Τηλεγράφημα ιταλού πρέσβη στο Ταλίν Β.Τσικονάρντι στη Ρώμη (21/09/1939)

(…)Ο εσθονός υπουργός εξωτερικών μού είπε ότι εκτιμά την κατάσταση ως πολύ σοβαρή, όμως δεν πιστεύει ότι υπάρχει κίνδυνος σοβιετικής κατοχής. Η κυβέρνησή του ειλικρινά πιστεύει ότι η Σοβιετική Ένωση πραγματικά θα ήθελε την αναβολή των στρατιωτικών επιχειρήσεων στα βαλτικά κράτη για όσο η Γερμανία έχει ενεργό το δυτικό μέτωπο. Από την άλλη, ο κ. Σέλτερ ισχυρίζεται ότι δεν είναι γνωστό αν το ζήτημα των βαλτικών κρατών βρισκόταν καν ως θέμα συζήτησης κατά τις σοβιετογερμανικές πληροφορίες, παρότι, φυσικά, δεν αποκλείει μια τέτοια πιθανότητα.

Πηγή: I Documenti diplomatici italiani 1939-1940, vol. I, Roma, 1957, σ.243.

Το ερώτημα είναι γιατί υποτιμούν οι εσθονοί αστοί προς τους φασίστες το θέμα με το υποβρύχιο. Αυτή η υποτίμηση δεν γίνεται από φόβο μήπως οι ιταλοί ενημέρωναν τους γερμανούς και οι γερμανοί τους σοβιετικούς, αφού, περιέχονται και άλλα, πιο αντισοβιετικά πράγματα στη συζήτηση, η αναφορά στα οποία, αν και πιο αντισοβιετικά, δείχνει ότι δεν τους νοιάζει (το αντίθετο: ενδιαφέρει) τους εσθονούς αστούς να φτάσουν στα αυτιά της ΕΣΣΔ.

Οι εσθονοί, ταυτόχρονα, συνεχίζουν να κάνουν τη βρεγμένη γάτα, αφού δεν προβαίνουν σε καμία εμφανή κίνηση για στρατολογία «προφανώς για να αποφύγουν ενέργειες που η σοβιετική κυβέρνηση θα μπορούσε να χαρακτηρίσει προβοκατόρικες» (Πηγή: Documenti diplomatici italiani 1939-1940, vol. I, Roma, 1957, p. 243.).

***

ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΤΩΝ ΗΠΑ ΠΡΟ ΤΩΝ ΣΥΝΟΜΙΛΙΩΝ ΜΕ ΤΟ ΜΟΛΟΤΟΦ

Όμως, οι εσθονοί πληροφορούν τους Αμερικάνους για την επικείμενη σύναψη εμπορικής συμφωνίας, οι διαπραγματεύσεις για την οποία έπρεπε – και καλά – να διεξαχθούν μυστικά:

Ενημέρωση του πρέσβη των ΗΠΑ στη Μόσχα Λ.Στέινγκαρντ προς τον Υπ.Εξ. των ΗΠΑ (23/09/1939)

Αύριο στη Μόσχα φτάνει ο Υπουργός Εξωτερικών της Εσθονίας. Σε σχέση με αυτό, ο εκπρόσωπος της τοπικής εσθονικής αντιπροσωπείας, εμπιστευτικά ανέφερε ότι σκοπός της επίσκεψης είναι η υπογραφή εμπορικής συμφωνίας ανάμεσα στη Σοβιετική Ρωσία και την Εσθονία, η οποία προβλέπει αύξηση της διακίνησης εμπορευμάτων και διασφάλιση των σοβιετικών αγαθών κατά τη διαμετακόμιση μέσω της Εσθονίας, καθώς και παρόμοιους όρους για τη μεταφορά εσθονικών αγαθών στη Σοβιετική Ένωση. Επιπλέον, προβλέπεται αύξηση στο εμπόριο ανάμεσα στις δύο χώρες. Η συμφωνία προφανώς έγινε σε επιτακτική βάση, καθώς αναφέρεται ότι οι συνομιλίες ξεκίνησαν μόλις στις 15 Σεπτέμβρη. Παρά την αβεβαιότητα του πληροφοριοδότη μου, μου φαίνεται ότι οι διαπραγματεύσεις ξεκίνησαν με πρωτοβουλία της Σοβιετικής Ένωσης (σ.parapoda: με πολλούς, ως φαίνεται, έπαιζαν διπλό παιχνίδι οι εσθονοί αστοί). Παρότι ο πληροφοριοδότης μου θεωρεί την υπογραφή της εμπορικής συμφωνίας κύριο στόχο της επίσκεψης του Υπουργού Εξωτερικών, αναγνωρίζει επίσης ότι καθώς η επίσκεψη θα διεξαχθεί μετά από αίτημα της Σοβιετικής κυβέρνησης, είναι πιθανό να συζητήσουν πολιτικά ζητήματα, όμως ο ίδιος δεν είναι σε θέση να καθορίσει τη σημασία τους. Από τα ως άνω συνάγεται ότι η σοβιετική κυβέρνηση συνάπτει με την Εσθονία αυτή τη συμφωνία ώστε να πετύχει μεγαλύτερες δυνατότητες διαμετακόμισης σοβιετικών εμπορευμάτων μέσω Εσθονίας προς τη Γερμανία. Η ιδέα ότι θα προκύψει αύξηση της εξαγωγής εσθονικών αγαθών προς τη Σοβιετική Ένωση σχεδόν δεν έχει ιδιαίτερη σημασία για αυτή τη χώρα. Φαίνεται ότι κατά την επίσκεψη του υπουργού εξωτερικών θα συζητηθούν πιο μεγάλης εμβέλειας ζητήματα, τα οποία, προφανώς, έχουν να κάνουν με την οχύρωση εσθονικών νησιών στην είσοδο του Φινλανδικού Κόλπου.

Πηγή:Foreign Relations of the United States. Diplomatic Papers. The Soviet Union 1933-1939, Ουάσινγκτον, 1952, σ. 939-940

Το κείμενο του αμερικανού πρέσβη δεν αναφέρει τη δική του αντίδραση. Βέβαια, είναι φυσικά αδύνατο να μην υπήρξε, όπως επίσης είναι πιθανό να υπήρξε και πρόταση από πλευράς αμερικανών ενόψει των συνομιλιών με τους σοβιετικούς.

Κι αυτό γιατί στη συνάντηση Σέλτερ με Μολότοφ, ο πρώτος έχει μια δυσανάλογα επιθετική στάση (που μόνο από τις «πλάτες» και όχι την πατριωτική «ψυχή» εξηγείται, όπως θα δούμε πιο κάτω) μόλις ο δεύτερος μιλά για τις προοπτικές των διμερών σχέσεων δεδομένων των συνθηκών ενός παγκοσμίου πολέμου, όπου αποφάσεις πρέπει να λαμβάνονται από τη μια μέρα στην άλλη. Ο Σέλτερ θυμάται την αυστηρή προσήλωση στα συνήθη χρονοδιαγράμματα που απαιτούν οι κοινοβουλευτικές διαδικασίες εν καιρώ ειρήνης.

***

ΣΥΝΟΜΙΛΙΕΣ Β.ΜΟΛΟΤΟΦ ΜΕ ΤΟΝ ΥΠΟΥΡΓΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΩΝ ΤΗΣ ΕΣΘΟΝΙΑΣ Κ.ΣΕΛΤΕΡ ΣΤΗ ΜΟΣΧΑ (24-25/09/1939)

Ο Υπουργός εξωτερικών της Εσθονίας Κ. Σέλτερ με τη σύζυγό του έφτασαν στη Μόσχα με πρόσκληση της κυβέρνησης της Ένωσης ΣΣΔ στις 24.09.39 στις 16 η ώρα. Τον συνόδευε ο διευθυντής του εμπορικού τμήματος του Υπουργείου Οικονομικών Ουουέμα (…) Το απόγευμα της ίδιας ημέρας στις 21 η ώρα, ο Πρόεδρος του Συμβουλίου Λαϊκών Επιτρόπων και Λαϊκός Επίτροπος Εξωτερικών Υποθέσεων Μολότοφ υποδέχτηκε τον υπουργό εξωτερικών της Εσθονίας στο Κρεμλίνο. Στην υποδοχή παραβρέθηκε από την εσθονική πλευρά ο πρέσβης Α.Ρέι, ενώ από την πλευρά της Σοβιετικής Ένωσης – ο Λαϊκός Επίτροπος Εμπορίου Μικογιάν. Το έγγραφο εσφαλμένα έγραφε 23/09/1939 (σημ.έκδ.)

Το πρώτο τμήμα της συζήτησης είχε να κάνει με τις εμπορικές συναλλαγές ανάμεσα σε Εσθονία και Σοβιετική Ένωση, ενώ επισημάνθηκε ο ρόλος του Υπουργού Σέλτερ στην υπογραφή στη Μόσχα το 1934 της αντίστοιχης συμφωνίας. Αυτή η συμφωνία έφερε αλλαγές στις εμπορικές συναλλαγές των δύο χωρών, οι οποίες αναπτύχθηκαν από τότε ισομερώς και χωρίς δυσκολίες. Έπειτα ο Μολότοφ μετέφερε τη συζήτηση στον τομέα της πολιτικής, αναφέροντας τα ακόλουθα.

Μολότοφ: Φαίνεται ότι οι εμπορικές σχέσεις έχουν εδραιωθεί και η νέα εμπορική συμφωνία, για την υπογραφή της οποίας η κυβέρνηση της Σοβιετικής Ένωσης σας προσκάλεσε στη Μόσχα, είναι έτοιμοι. Οι πολιτικές ωστόσο σχέσεις ανάμεσα στη Σοβιετική Ένωση και την Εσθονία, όχι μόνο δεν είναι οι αντίστοιχες, αλλά είναι μη ικανοποιητικές. Η φυγή του δεσμευμένου πολωνικού υποβρυχίου από το Ταλίν δείχνει ότι η κυβέρνηση της Εσθονίας δεν ενδιαφέρεται για την ασφάλεια της Σοβιετικής Ένωσης. Η κυβέρνηση της Εσθονίας είτε δεν θέλει είτε δεν μπορεί να διατηρήσει την τάξη στη χώρα της και, έτσι, θέτει σε κίνδυνο την ασφάλεια της Σοβιετικής Ένωσης. Η γραπτή εξήγηση της εσθονικής κυβέρνησης για το ζήτημα που μεταφέρθηκε από τον πρέσβη Α.Ρέι, είναι μη πειστική. Εσείς δα αναγνωρίζετε ότι οι μηχανισμοί του υποβρυχίου είχαν συγκεκριμένες βλάβες. Συνεπώς και, ωστόσο, αυτό επιβεβαιώνει την πληροφορία μας, ότι το υποβρύχιο επισκευάστηκε στο Ταλίν, εξοπλίστηκε με καύσιμα, αφέθηκε με 6 τορπίλες και του δόθηκε η δυνατότητα να φύγει. Η εξήγηση της εσθονικής κυβερνήσης δεν διαλύει αυτές τις αμφιβολίες. Με αυτό τον τρόπο, στη θάλασσα εμφανίστηκε ένα υποβρύχιο, το οποίο αποτελεί κίνδυνο για το σοβιετικό στόλο. Η Σοβιετική Ένωση, στη Βαλτική θάλασσα έχει σημαντικά συμφέροντα: το μεγάλο λιμάνι του Λένινγκραντ, μεγάλο πολεμικό και εμπορικό στόλο, και έτσι, σε τίποτα δεν είναι προστατευμένη από υποβρύχιες εκπλήξεις και μελλοντικά. Η έξοδος από το Φινλανδικό Κόλπο βρίσκεται στα χέρια άλλων κρατών, και η Σοβιετική Ένωση χρειάζεται να υπομένει όσα αυτά κάνουν στην έξοδο αυτού του κόλπου. Αυτό δεν μπορεί να συνεχίζεται άλλο. Χρειάζεται να δοθούν στη Σοβιετική Ένωση αποτελεσματικές εγγυήσεις για την ενίσχυση της ασφάλειάς της. Το πολιτικό γραφείο και η κυβέρνηση της Σοβιετικής Ένωσης αποφάσισαν να ζητήσουν από την κυβέρνηση της Εσθονίας τέτοιες εγγυήσεις και για αυτό να προτείνουν τη σύναψη αμυντικής ένωσης ή σύμφωνο αμοιβαίας βοήθειας, το οποίο, ταυτόχρονα, θα παρείχε στη Σοβιετική Ένωση το δικαίωμα να έχει στο έδαφος της Εσθονίας σημεία υποστήριξης για το στόλο και την αεροπορία.

Σέλτερ: Οι σχέσεις της Εσθονίας με τη Σοβιετική Ένωση ήταν απαράλλαχτα καλές. Εγώ ήρθα εδώ ώστε να υπογραμμίσω αυτές τις σχέσεις καλής γειτονίας. Όσον αφορά τις νέες περιστάσεις που αναφέρατε, επιτρέψτε πρώτα από όλα να αναφέρω ότι τον καιρό της δέσμευσης και της φυγής του υποβρυχίου ανάμεσα στη Σοβιετική Ένωση και την Πολωνία επισήμως δεν υπήρχε κατάσταση πολέμου. Επομένως, πρώτα από όλα, γεννιέται το ερώτημα αν, σε κάθε περίπτωση, η κυβέρνηση της Σοβιετικής Ένωσης μπορεί να επιπλήττει την Εσθονία για παραβίαση οποιουδήποτε διεθνούς κανόνα και να βασίζει οποιαδήποτε απαίτηση σε γεγονότα παραβίασής του. Αν, ωστόσο, μιλάμε για κανόνες ουδετερότητας, τότε, σύμφωνα με αυτούς, ο ερχομός υποβρυχίου ενός από τα εμπόλεμα μέρη στα λιμάνια της Εσθονίας ως ουδέτερου κράτους απαγορεύεται, εκτός από κάποιες συγκεκριμένες περιπτώσεις. Το ατύχημα, ή η βλάβη μηχανισμών, είναι μία από αυτές τις περιπτώσεις. Αυτή η περίσταση είναι γνωστή στη Σοβιετική Ένωση. Στην εξήγησή μας αναδείξαμε ότι το υποβρύχιο βάσισε τον ερχομό του ακριβώς στην αβαρία και ζήτησε την απελευθέρωσή του. Ωστόσο, η κυβέρνηση της Εσθονίας βρήκε ότι οι βλάβες των μηχανισμών δεν εμπόδιζαν την κίνηση του υποβρυχίου και για αυτό δεν ενέπιπταν στην έννοια της αβαρίας. Μόνο το γεγονός ότι το υποβρύχιο είχε τη δυνατότητα να κινηθεί μας έδωσε δικαίωμα να το δεσμεύσουμε. Αν το υποβρύχιο δεν μπορούσε να κινηθεί λόγω βλαβών στους μηχανισμούς, τότε δεν θα μπορούσαμε να το δεσμεύσουμε. Για αυτό, είναι αβάσιμη η κατηγορία για το ότι το δεσμευμένο υποβρύχιο επιδιορθώθηκε από την Εσθονία. Εμείς δεν γνωρίζουμε αν οι βλάβες που εντοπίστηκαν στους μηχανισμούς επιδιορθώθηκαν τώρα. Αναφορικά με την απόδραση του πολωνικού υποβρυχίου, μπορώ ακόμα μια φορά να επιβεβαιώσω ότι σε αυτή την ιστορία δεν υπάρχει βάση για να υποψιάζεται κανείς την εσθονική κυβέρνηση είτε για διευκόλυνση προς αυτό είτε για επίδειξη αμέλειας. Το αντίθετο, η κυβέρνηση της Εσθονίας και οι επίσημες αρχές, σύμφωνα με τις δυνατότητές τους, έθεσαν όλες τους τις δυνάμεις ώστε να δεσμεύσουν το υποβρύχιο. Αν αυτό τελικά κατάφερε να αποδράσει, αυτό οφείλεται σε μεγάλο βαθμό σε ατυχία, για την οποία λυπούμαστε το μέγιστο. Από αυτό το περιστατικό επ’ουδενί δεν πρέπει κανείς να συνάγει ότι η κυβέρνηση της Εσθονίας δεν είναι σε θέση να υπερασπίσει η ίδια την ουδετερότητά της ή, όπως είπατε να διατηρήσει την τάξη στη χώρα μας. Ακόμα λιγότερο συνεπάγεται ότι μπορούν να βγουν από αυτό το περιστατικό οποιαδήποτε γενικότερα συμπεράσματα για τις σχέσεις ανάμεσα στην Εσθονία και τη Σοβιετική Ένωση. Σε αυτό, πρέπει να προσθέσω ότι έρευνα για την απόδραση του υποβρυχίου διεξάγεται και θα ήταν ευκταίο να αναμέναμε τα αποτελέσματά της. Αναφορικά δε με το ζήτημα που από την πλευρά σας θέσατε – σύμφωνο περί αμοιβαίας βοήθειας και βάσης, εγώ δεν έχω την εξουσιοδότηση να το συζητήσω. Μπορώ μόνο να πω ότι αυτές οι προτάσεις αντιτίθενται στην πολιτική ισότιμων σχέσεων, την ουδετερότητα με όλα τα κράτη, την οποία η Εσθονία, ιδίως τα τελευταία χρόνια, έχει ακολουθήσει ανελλιπώς. Αυτή η πολιτική είναι τόσο ριζωμένη στη χώρα μας, που η Εσθονία δεν θέλει, σας διαβεβαιώνω, να απαρνηθεί αυτή την πολιτική και δεν θέλει τη σύναψη αμυντικού συμφώνου, είτε υπό την ονομασία συμφώνου βοήθειας με μια μεγάλη δύναμη, εν προκειμένω τη Σοβιετική Ένωση.

Μολότοφ: Ποιος δεν θέλει; Εσείς δεν θέλετε, η άρχουσα ομάδα δεν θέλει, όμως οι ευρύτεροι κύκλοι στην Εσθονία και ο λαός θέλει. Αυτό μας είναι γνωστό.

Σέλτερ: Τολμώ να ισχυριστώ ότι η ουδετερότητα και η άρνηση συμμετοχής στην πολιτική των μεγάλων δυνάμεων είναι ακλόνητη και σταθερή πεποίθηση της συντριπτικής πλειοψηφίας του λαού μας, την οποία κανείς δεν μπορεί να αρνηθεί.

Ρέι: Η ουδετερότητα ήταν η εξωτερική πολιτική της Εσθονίας ήδη από το 1920.

Μολότοφ: Όμως εσείς έχετε ήδη στρατιωτική συμμαχία με τη Λετονία. Μπορείτε να έχετε τέτοιες σχέσεις και με τη Σοβιετική Ένωση.

Ρέι: Η Λετονία είναι μικρή, ενώ η Σοβιετική Ένωση μεγάλη δύναμη. Η εσθονολετονική συμφωνία ένωσης δεν αντιβαίνει την ουδετερότητα καμίας από τις συμβαλλόμενες χώρες – δηλαδή, θεωρούμε την εσθονολετονική ουδετερότητα ως ένα ενιαίο σύνολο. Η συμφωνία για ένωση με μεγάλη δύναμη μπορεί εύκολα να θέσει ένα μικρό κράτος σε εξάρτηση από μια μεγάλη δύναμη και να παραλύσει την ανεξαρτησία του.

Σέλτερ: οι αμοιβαίες σχέσεις σε αμυντική ένωση με μεγάλη δύναμη θα έπλητταν το δικαίωμα ελεύθερης άσκησης της κυριαρχίας της Εσθονίας και θα περιόριζαν την ειρηνική ανάπτυξη της χώρας μας και του λαού μας. Αυτές οι μη επιθυμητές επιπτώσεις θα ήταν ιδιαίτερα εμφανείς στη συγκεκριμένη περίπτωση, όταν η Σοβιετική Ένωση, ως σύμμαχος, θα ίδρυε στο έδαφος της Εσθονίας τα δικά της σημεία υποστήριξης για το στόλο ή για την πολεμική αεροπορία.

Η πορεία του εσθονικού κράτους επί 20 χρόνια τόσο εμφανώς επιβεβαίωσε το δικαίωμά του να υπάρχει σε συνθήκες κυριαρχίας και ανεξαρτησίας που αυτό το δικαίωμα επ’ουδενί δεν μπορεί να παραβιάσουμε με τρόπο που θα χρησιμοποιήσει άλλο κράτος.

Μολότοφ: Μη φοβάστε, το σύμφωνο για βοήθεια με τη Σοβιετική Ένωση δεν θέτει κανένα κίνδυνο. Δεν έχουμε πρόθεση να πλήξουμε ούτε την κυριαρχία σας, ούτε την κρατική δομή σας. Εμείς δεν σκεφτόμαστε να επιβάλλουμε στην Εσθονία κομμουνισμό. Δεν θέλουμε να πλήξουμε το οικονομικό σύστημα της Εσθονίας. Η Εσθονία θα διατηρήσει την ανεξαρτησία της, την κυβέρνησή της, το κοινοβούλιό της, την εσωτερική και εξωτερική πολιτική της, το στρατό και το οικονομικό της σύστημα. Δεν θα αγγίξουμε τίποτα από αυτά.

Σέλτερ: Παρ’όλες αυτές τις διαβεβαιώσεις, παραμένω σταθερός στη θέση μου. Τις σχέσεις ανάμεσα στην Εσθονία και τη Σοβιετική Ένωση ορίζουν ένα σύμφωνο ειρήνης και ένα σύμφωνο μη επίθεσης. Σε αυτή τους τη βάση και τα δύο μέρη μπορούν να ζήσουν και να αναπτυχθούν, για αυτό στην Εσθονία θα ήταν πραγματικά ακατανόητο, για ποιο λόγο θα ήταν απαραίτητη η αναζήτηση νέων βάσεων. Η περίπτωση με το υποβρύχιο, την οποία θέσατε, δεν λέει τίποτα και είναι αρκετά περιπτωσιολογική για να θέτει κανείς στο τραπέζι τόσο ριζοσπαστικές απαιτήσεις.

Μολότοφ: Εμείς θεωρούμε αυτό το περιστατικό με το υποβρύχιο πολύ σοβαρό, και επίσης το θεωρούμε σύμπτωμα. Αυτό το υποβρύχιο μπορεί να προκαλέσει μεγάλη ζημιά στο στόλο και τη ναυτιλία της Σοβιετικής Ένωσης. Η ιστορία με αυτό το υποβρύχιο αναδεικνύει την ανυπαρξία εγγυήσεων για τη Σοβιετική Ένωση, τις οποίες τόσο πολύ χρειάζεται. Σε σχέση με αυτό, η σημερινή κατάσταση είναι πραγματικά αφύσικη. Η Σοβιετική Ένωση πρέπει να περιορίζεται σε ένα μικρό τμήμα του Φινλανδικού Κόλπου, 20 χρόνια πριν μας έριξαν σε αυτό το φινλανδικό “βάλτο”. Πιστεύετε ότι αυτό μπορεί να παραμείνει αιώνια; Τότε η Σοβιετική Ένωση ήταν αδύναμη, από τότε έχει σημαντικά αναπτυχθεί στον οικονομικό, αμυντικό και πολιτιστικό τομέα. Η Σοβιετική Ένωση είναι τώρα μεγάλη δύναμη, με συμφέροντα τα οποία είναι απαραίτητο να λαμβάνονται υπόψη. Σας λέω – η Σοβιετική Ένωση έχει ανάγκη να επεκτείνει το σύστημα ασφαλείας της, για αυτό της χρειάζεται έξοδος στη Βαλτική θάλασσα. Αν εσείς δεν επιθυμείτε να συνάψετε μαζί μας σύμφωνο αμοιβαίας βοήθειας, τότε θα πρέπει να χρησιμοποιήσουμε για να εγγυηθούμε την ασφάλειά μας άλλους δρόμους, ίσως πιο απότομους, ίσως πιο σύνθετους. Σας παρακαλώ, μη μας εξαναγκάζεται να χρησιμοποιήσουμε βία σε σχέση με την Εσθονία. Οι ανάγκες της Σοβιετικής Ένωσης δεν αντιβαίνουν τις προηγούμενα αναληφθείσες υποχρεώσεις της, αλλά της αναπτύσσουν. Οι υπάρχουσες συμφωνίες έπρεπε να ενισχύουν την ασφάλεια, όμως δεν το έκαναν.

Σέλτερ: Θέλω να επισημάνω πρώτα από όλα, ότι η εσθονοσοβιετική συνθήκη ειρήνης δεν επιβλήθηκε στη Σοβιετική Ένωση – ήταν μία δίκαιη ειρήνη. Το σύμφωνο μη επίθεσης σημαντικά ανέπτυξε εκείνη την εποχή τις ειρηνικές σχέσεις και, κατά την άποψή μας, θα πρέπει και τώρα να είναι ο ακλόνητος κανόνας. Εμείς πάντοτε ήμαστε της άποψης ότι η Εσθονία δεν θα επέτρεπε να προσδεθεί σε καμία μεγάλη δύναμη ή ομάδα μεγάλων δυνάμεων, ακόμα κι αν ήταν υπέρ της Σοβιετικής Ένωσης αυτό, γιατί η Εσθονία βοήθησε έτσι τη διασφάλιση της ειρήνης στις ακτές της Βαλτικής. Η πολιτική μας ως τώρα στόχευε στη διατήρηση της ειρήνης στην περιοχή με τη βοήθεια φιλικών επαφών και την αποτροπή πολιτικών εντάσεων. Για την επίτευξη αυτού του στόχου, θεωρήσαμε κατάλληλες μόνο παθητικές συμφωνίες, όπως σύμφωνα μη επίθεσης. Φοβόμαστε ότι μόλις συνάψουμε σύμφωνο ένωσης με μία μεγάλη δύναμη, για παράδειγμα, με τη Σοβιετική Ένωση, τότε θα εγείρουμε μεγάλες υποψίες από την πλευρά άλλων χωρών και θα βλάπταμε την κατάσταση ομαλής ισορροπίας στην περιοχή της Βαλτικής Θάλασσας, τόσο, που θα ρισκάραμε να συρθούμε σε διαμάχες ανάμεσα σε κράτη. Από αυτές τις διαμάχες, οι οποίες αναπόφευκτα θα ξεσπούσαν νωρίτερα ή αργότερα, τόσο η Εσθονία όσο και οι άλλες χώρες στην ακτή της Βαλτικής, θα υπέφεραν. Εμείς για αυτό είμαστε απολύτως πεπεισμένοι. Αυστηρά προσηλωμένη στην εξωτερικής μας πολιτική ειρηνικής πορείας, για την οποία σας μίλησα προηγουμένως, εμείς, για παράδειγμα συνάψαμε σύμφωνο μη επίθεσης με τη Γερμανία και, κατ’εμάς, κανένας κίνδυνος δεν απειλεί ούτε την Εσθονία ούτε τη Σοβιετική Ένωση μέσω Εσθονίας. Πιστεύουμε ότι έτσι παρείχαμε εξαιρετικές υπηρεσίες στην υπόθεση της ασφάλειας στις ακτές της Βαλτικής. Ωστόσο, η πρότασή σας βρίσκεται σε σαφή αντίθεση με το εσθονογερμανικό σύμφωνο μη επίθεσης, δηλαδή τις φιλοδοξίες για ειρήνευση, τις οποίες αυτή η συμφωνία εκφράζει.

Μολότοφ: Απέναντι σε αυτό δεν έχουμε κάτι να αντιτάξουμε. Με τη Γερμανία έχουμε φιλικές σχέσεις και προκειμένου να εξαλείψουμε την πιθανότητα μεγάλης σύγκρουσης και για τη σταθεροποίηση της ειρήνης στην ανατολική Ευρώπη η Σοβιετική Ένωση σύναψε με τη Γερμανία σύμφωνο μη επίθεσης. Αν εσείς φοβάστε την ύπαρξη αντίθεσης ανάμεσα στο εσθονογερμανικό σύμφωνο και τις ανάγκες της Σοβιετικής Ένωσης, τότε μπορώ να σας διαβεβαιώσω ότι η Γερμανία θα δώσει τη συγκατάθεσή της για σύναψη συμφώνου αμοιβαίας βοήθειας ανάμεσα στην Εσθονία και τη Σοβιετική Ένωση. Αν το επιθυμείτε, μπορώ να φροντίσω εγώ για αυτή τη συγκατάθεση. Ωστόσο, τη σύναψη τέτοιου συμφώνου αμοιβαίας βοήθειας η Σοβιετική Ένωση τη θεωρεί απολύτως απαραίτητη.

Σέλτερ: Εγώ εκφράζω γενικές σκέψεις για την εξωτερική πολιτική της Εσθονίας, και δεν αγγίζω στη δεδομένη περίπτωση ζητήματα που έχουν να κάνουν με τη μία ή την άλλη χώρα. Αυτές οι γενικές αρχές εφαρμόζονται και στις σχέσεις με άλλα κράτη τα οποία δεν κατονόμασα εγώ. Το εσθονογερμανικό σύμφωνο μη επίθεσης το ανέφερα εδώ ως παράδειγμα χρήσης τέτοιων μέσων, με τη βοήθεια των οποίων, εμείς ως τώρα επιτυχώς συμβάλλαμε στην ενίσχυση της ειρήνης στις ακτές της Βαλτικής.

Ρέι: Ωστόσο, σε μια τέτοια περίπτωση όπου οι σχέσεις ανάμεσα στη Σοβιετική Ένωση και τη Γερμανία βασίζονται στο σύμφωνο μη επίθεσης, τότε στη Βαλτική ακτή δεν υπάρχει απειλεί, ενάντια στην οποία η Σοβιετική Ένωση θα έπρεπε να προστατευτεί με σύμφωνο αμοιβαίας βοήθειας και βάσεις.

Μολότοφ: Το σύμφωνο με τη Γερμανία έχει συγκεκριμένη διάρκεια ισχύος. Έτσι, ούτε εμείς, ούτε η Γερμανία δεν σταυρώσαμε τα χέρια. Στη Βαλτική Θάλασσα μπορούν να εμφανιστούν και να απειλήσουν τη Σοβιετική Ένωση δυνάμεις άλλων μεγάλων δυνάμεων. Ο πολωνογερμανικός πόλεμος έδειξε ότι μια μεγάλη δύναμη δεν μπορεί να βασίζει την ασφάλειά της σε άλλους. Τα γεγονότα επίσης έδειξαν ότι η ασφάλεια του στόλου της Σοβιετικής Ένωσης δεν είναι αρκετή και για αυτό είναι φυσικό η Σοβιετική Ένωση να πάρει στα χέρια της το ζήτημα της ασφάλειας.

Ρέι: Ποια “άλλη μεγάλη δύναμη” έχετε κατά νου;

Μικογιάν: Για παράδειγμα, την Αγγλία.

Σέλτερ: Έχοντας εξηγήσει, κατ’εμάς, με αρκετή σαφήνεια τη θέση της Εσθονίας, θα ήθελα, παρ’ όλα αυτά, λαμβάνοντας υπόψη τη σημασία του ζητήματος, να θέσω στην κυβέρνησή μας το περιεχόμενο της σημερινής μας συνομιλίας.

Μολότοφ: Το ζήτημα δεν μπορεί να τραβήξει χρονικά. Θα σας δώσω απευθείας σύνδεση με το Ταλίν και άμεσα να συνεχίσουμε τις διαπραγματεύσεις όπως κάναμε με τον Υπουργό Εξωτερικών της Γερμανίας.

Σέλτερ: Ως κοινοβουλευτικός υπουργός είμαι υποχρεωμένος να πληροφορήσω, πέρα από τον πρόεδρο και την κυβέρνηση, και το κοινοβούλιο επίσης, και αυτό δεν μπορεί να γίνει μέσω τηλεφώνου, και τόσο γρήγορα. Γι’ αυτό, αύριο κιόλας θα επιστρέψω στο Ταλίν.

Μολότοφ: Υπογραμμίζω ακόμα μια φορά ότι αυτό το ζήτημα είναι επείγον η κατάσταση χρειάζεται άμεση λύση. Εμείς δεν μπορούμε να περιμένουμε για πολύ. Σας συμβουλεύω να ανταποκριθείτε στις επιθυμίες της Σοβιετικής Ένωσης για να αποφευχθούν τα χειρότερα. Μην αναγκάζετε τη Σοβιετική Ένωση να χρησιμοποιήσει βία για να πετύχει τους στόχους της. Λαμβάνοντας υπόψη τις προτάσεις μας, μην εναποθέτετε ελπίδες στην Αγγλία και τη Γερμανία. Η Αγγλία δεν είναι σε θέση να επιχειρήσει οτιδήποτε στη Βαλτική Θάλασσα, ενώ η Γερμανία είναι απασχολημένη με τον πόλεμο στη Δύση. Τώρα όλες οι ελπίδες για βοήθεια από το εξωτερικό θα ήταν αυταπάτες. Επομένως, μπορείτε να είστε σίγουροι ότι η Σοβιετική Ένωση έτσι είτε αλλιώς θα εγγυηθεί την ασφάλειά της. Αν δεν θα ήσασταν σύμφωνοι με την πρότασή μας, τότε η Σοβιετική Ένωση θα έπαιρνε μέτρα για την ασφάλειά της με άλλο τρόπο, σύμφωνα με τις επιθυμίες της και χωρίς τη συμφωνία με την Εσθονία.

Η συζήτηση τελείωσε στις 22.15.

Αποχωρώντας από το Κρεμλίνο, ο υπουργός εξωτερικών και ο πρέσβης Α.Ρέι κατευθύνθηκαν στην πρεσβεία και άρχισαν να προετοιμάζονται για το πρώτο αεροπλάνο, το οποίο θα πέταγε την επόμενη μέρα το πρωί. Περίπου 30 λεπτά αργότερα, τους κάλεσαν από το Κρεμλίνο και ανακοίνωσαν ότι ο κ. Μολότοφ ζητά από τον υπουργό Σέλτερ να ξαναπάει στο Κρεμλίνο στις 12 η ώρα.

Την ίδια βραδιά, στις 12 η ώρα, ο υπουργός εξωτερικών συνοδευόμενος από τον πρέσβη Α.Ρέι δεύτερη φορά πήγαν στο Κρεμλίνο. Από τη Σοβιετική Ένωση ήταν παρόντες οι Μολότοφ και Μικογιάν. Ο Μολότοφ ανακοίνωσε ότι είχε προετοιμάσει ένα γραπτό προσχέδιο συμφώνου μαζί με ένα συμπληρωματικό πρωτόκολλο, το οποίο η Σοβιετική Ένωση πρότεινε στην Εσθονία να υπογραφεί. Λαμβάνοντας ως βάση για διαπραγματεύσεις το προσχέδιο, οι συνομιλίες θα μπορούσαν να διεξαχθούν συντομότερα. Ταυτόχρονα, έδωσε κάποιες γενικές διευκρινήσεις για το σχέδιο, και συγκεκριμένα:

1)Η σύνταξη του σχεδίου είναι πρόχειρη και μπορεί να διορθωθεί με διαπραγματεύσεις.

2)Η Σοβιετική Ένωση επιθυμεί μόνο εκείνους τους στρατηγικούς στόχους οι οποίοι είναι απαραίτητοι για την ενίσχυση της ασφάλειάς της. Ωστόσο, καθώς η κυριαρχία, η κρατική δομή, καθώς και το οικονομικό σύστημα του εσθονικού κράτους θα παραμείνουν ανέγγιχτα – τότε, αυτές οι συνθήκες θα ήταν επιθυμητό να επικυρωθούν με συμπληρωματικό πρωτόκολλο, το οποίο υπάρχει μέσα στο σχέδιο.

Ο υπουργός εξωτερικών Σέλτερ αναφέρει ότι, παρότι κατ’αρχήν πρέπει να απορρίψει αυτή την πρόταση και δεν είναι εξουσιοδοτημένος να διεξάγει διαπραγματεύσεις για αυτή, ωστόσο, θα διατυπώσει κάποια ερωτήματα, ώστε να γνωρίσει καλύτερα το περιεχόμενο των προτάσεων. Διαφορετικά, θα του ήταν δύσκολο για αυτόν να αναφέρει στο Ταλίν τι η κυβέρνηση της Σοβιετικής Ένωσης υπονοεί στο ένα ή το άλλο άρθρο.

Ο Μολότοφ ζητά να διατυπωθούν οι ερωτήσεις.

Σέλτερ: Η παράγραφος 1 του σχεδίου κάνει λόγο για αμοιβαία βοήθεια σε περίπτωση επίθεσης ή απειλής για ένα από τα δύο συμβαλλόμενα μέρη από πλευράς τρίτου ευρωπαϊκού κράτους. Πώς εννοείται η βοήθεια της Εσθονίας προς τη Σοβιετική Ένωση σε περίπτωση που, για παράδειγμα, αυτό το τρίτο ευρωπαϊκό κράτος ήταν η Ρουμανία;

Μολότοφ: Υπονοείται επίθεση ή απειλή μόνο από τη Βαλτική. Το σχέδιο μπορεί να το ξεκαθαρίζει αυτό.

Σέλτερ: Μπορεί η υπόμνηση στην πρώτη παράγραφο περί “απειλής για την ασφάλεια” να είναι κάτι διαφορετικό από επίθεση από το εξωτερικό; Αν μπορεί, τότε πώς θα μπορούσε να ξεκαθαριστεί η έννοια “απειλή για την ασφάλεια”, η οποία είναι τόσο πλατιά; Οι υπάρχοντες κανόνες δικαίου περιέχουν σε σχέση με την έννοια της “επίθεσης” γνωστές αρχές, ενώ η έννοια “απειλή για την ασφάλεια” είναι εξαιρετικά μη ξεκάθαρη.

Μολότοφ: Η επίθεση από το εξωτερικό νοείται ως κατάσταση στην οποία τρίτο κράτος απειλεί την ασφάλεια είτε της Σοβιετικής Ένωσης είτε της Εσθονίας.

Σέλτερ: Αυτό το τρίτο κράτος ποια ασφάλεια θα μπορούσε να απειλεί; Το περιεχόμενο της ασφάλειας είναι τόσο πλατύ που έχει να κάνει και με οικονομικά και με πολιτιστικά και με θέματα εσωτερικής πολιτικής. Σε μια τόσο πλατιά βάση, το να θεωρείται «casus foederis» (σ.parapoda: ότι ενεργοποιείται η πρόβλεψη για παροχή βοήθειας) φαίνεται να είναι πολύ δύσκολη ή υπερβολικά εύκολη. Η εξωτερική στρατιωτική βοήθεια μπορεί να είναι χρήσιμη μόνο σε περίπτωση πολεμικής επίθεσης, ενώ στις υπόλοιπες περιπτώσεις κάθε κράτος μπορεί να αντιμετωπίσει μόνο του την “απειλή για την ασφάλειά” του.

Μολότοφ: Η κατάσταση μπορεί να είναι τέτοια που δεν υπάρχει επίθεση ακόμα, αλλά απειλή.

Σέλτερ: Η βοήθεια θα παρέχεται αυτόματα είτε κατόπιν αιτήματος του άλλου μέρους; Στη μια περίπτωση θα μπορούσε να προκύψει μια κατάσταση όπου η Εσθονία, με πρωτοβουλία της θα έσπευδε προς βοήθεια της Σοβιετικής Ένωσης, για παράδειγμα, σε περίπτωση που η Εσθονία θεωρούσε ότι τη Σοβιετική Ένωση απειλεί κάποιο βαλκανικό κράτος. Αυτή η βοήθεια θα ήταν εξαιρετικά μη επιθυμητή εν καιρώ ή με οποιαδήποτε μορφή. Είναι δυνατή και η αντίθεση κατάσταση: Η Σοβιετική Ένωση θα μπορούσε να θεωρήσει ότι η Εσθονία διατρέχει κίνδυνο, όταν η Εσθονία ή ίδια δεν θεωρεί ακόμα κάτι τέτοιο, αλλά θεωρεί τη βοήθεια ως και βλαπτική.

Μολότοφ: Η βοήθεια να παρέχεται κατόπιν αιτήματος της άλλης πλευράς. Από το κείμενο του προσχεδίου συνεπάγεται ότι η παροχή βοήθειας θα ήταν υποχρέωση, όχι δικαίωμα. Η κυβέρνηση της Σοβιετικής Ένωσης θεωρεί ότι δεν υπάρχει διαφορά σε αυτό το θέμα. Σίγουρα, και οι δύο πλευρές επιθυμούν να αμυνθούν από επιθέσεις και για αυτό χρειάζονται βοήθεια.

Ο Σέλτερ θεωρεί ότι αυτό το ζήτημα δεν διατυπώνεται στο προσχέδιο με αρκετή σαφήνεια. Ταυτόχρονα, ρωτά αν είναι η αναφορά στην παράγραφο 2 για “οικονομική και διπλωματική βοήθεια” της Εσθονίας ακατάλληλη; Πρόσφατα υπήρξε μια συμφωνία για τις εμπορικές συναλλαγές, και δεν προέβλεπε άλλη βοήθεια, ενώ οι οικονομικές ανταλλαγές διεξάγονται στη βάση ενός εξισωμένου ισοζυγίου πληρωμών. Η διπλωματική βοήθεια σε κανονικές συνθήκες δεν είναι απαραίτητη, ενώ σε συνθήκες “επίθεσης” τέτοια βοήθεια είναι υποχρεωτική βάση της παραγράφου 1.

Ρέι: Πιθανόν, δεν είναι επιθυμητή η συμπερίληψη στο σχέδιο κανονισμούς, το περιεχόμενο και ο σκοπός των οποίων δεν είναι ξεκάθαροι, και η οποία θα μπορούσε να οδηγήσει σε παρεξηγήσεις και διαμάχες. Με βάση αυτό, το δεύτερο τμήμα της 2ης παραγράφου φαίνεται ακατάλληλο.

Οι Μολότοφ και Μικογιάν απαντούν: Αυτό το μέρος της δεύτερης παραγράφου, το οποίο μιλά για οικονομική και άλλη βοήθεια, μπορεί να αφαιρεθεί, αν η κυβέρνηση της Εσθονίας το θεωρεί πλεονάζον.

Ο Σέλτερ ρωτά: Γιατί το σχέδιο δεν κατονομάζει σε ποια λιμάνια της Εσθονίας προτείνεται να δημιουργηθούν βάσεις του σοβιετικού στόλου; Σε αυτή τη μορφή, παραμένει ασαφές ποιο λιμάνι θα έχει βάση και ποιο θα παραμείνει ελεύθερο.

Ο Μολότοφ απαντά: Βάσεις για το στόλο θα μπορούσαν να υπάρχουν στα νησιά, στο Ταλίν, στο Pärnu και πιθανόν κάπου αλλού ακόμα.

Ο Σέλτερ διαφωνεί: Για το Ταλίν, ως βάση του στόλου, σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να γίνει λόγος, καθώς το Ταλίν είναι η πρωτεύουσα της Εσθονίας. Το Pärnu δεν βολεύει γιατί το λιμάνι το χειμώνα για 4 μήνες καλύπτεται με πάγο.

Ρέι: Πέραν αυτού, το Ταλίν είναι εμπορικό λιμάνι, και η ανάπτυξη βάσεων για το πολεμικό ναυτικό είναι εξαιρετικά μη βολική, αν γενικά θα ήταν εφικτή. Με το να είναι σε ένα σημείο, ούτε το πολεμικό ούτε το εμπορικό λιμάνι θα μπορούσαν να εργαστούν και να αναπτυχθούν.

Ο Μολότοφ ρωτά: Ποια άλλα λιμάνια έχετε; Ίσως μπορούμε να κάνουμε χωρίς το Ταλίν και το Pärnu;

Σέλτερ: Κατά την προσωπική μου άποψη, το Σααρέμαα έχει χώρο για λιμάνια.

Μολότοφ: Αυτό όμως είναι λίγο. Ένα σημείο δεν θα ήταν αρκετό.

Σέλτερ: Εγώ δεν μπορώ να πω, όμως ίσως στο Χίιουμαα να βρισκόταν ο κατάλληλος χώρος.

Μολότοφ: Το Σααρέμαα και η Χίιουμαα ενδιαφέρουν τη Σοβιετική Ένωση ως αεροπορικές βάσεις. Θα πρέπει όμως στα ηπειρωτικά τουλάχιστον μία ναυτική βάση να υπάρχει. Ποια λιμάνια έχετε στα ηπειρωτικά;

Μικογιάν: Τα εδάφη για στρατιωτικές αεροπορικές βάσεις θα μπορούσαν να προσδιοριστούν στη βάση παραχώρησης ή ενοικίου. Αυτό το έδαφος θα παρέμενε τμήμα της επικράτειας της Εσθονίας.

Σέλτερ: Καθώς για το Ταλίν και το Pärnu δεν μπορεί να γίνει λόγος, σε μια τέτοια περίπτωση υπάρχει ακόμα το λιμάνι του Παλντίσκι.

Ο Ρέι δείχνει τη θέση του Παλντίσκι στο χάρτη και δίνει εξηγήσεις.

Μολότοφ: Είναι δυνατό το Παλντίσκι θα αποδειχτεί κατάλληλο, όμως, πάλι, ένα σημείο δεν είναι αρκετό. Το Ταλίν δεν είναι απαραίτητα αναγκαίο. Σε ποιο σημείο στα νησιά θα μπορούσε να γίνει λόγος;

Ο Σέλτερ απαντά ότι το Ταγκαλάχτ στο Σααρέμαα θα μπορούσε να είναι κατάλληλος χώρος. Επίσης ρωτά ποιος είναι ο λόγος για δεκάχρονη διάρκεια του συμφώνου.

Ο Μολότοφ απαντά: Η διάρκεια για το σύμφωνο είναι σε αντιστοιχία με τη διάρκεια του συμφώνου μη επίθεσης ανάμεσα στη Σοβιετική Ένωση και τη Γερμανία. Προχωρώντας στο συμπληρωματικό πρωτόκολλο, ο Μολότοφ, με δική του πρωτοβουλία αποσαφηνίζει ότι σε αυτό το έγγραφο θέλουμε να επιβεβαιώσουμε ότι η Σοβιετική Ένωση δεν έχει πρόθεση να επιβάλει στην Εσθονία ούτε τον κομμουνισμό, ούτε τη σοβιετική εξουσία ούτε γενικά να επηρεάσει στον ελάχιστο βαθμό την κυριαρχία της Εσθονίας και την ανεξαρτησία της. Όλη η κοινωνική ζωή και κρατική δομή με την κυβέρνηση και το κοινοβούλιο, τις ξένες αποστολές κλπ, θα παραμείνουν απαράλλαχτες, καθώς αυτά είναι εσωτερικές υποθέσεις του εσθονικού κράτους.

Σέλτερ: Έχοντας λάβει υπόψη αυτές τις προτάσεις και τις αποσαφηνίσεις της κυβέρνησης της Σοβιετικής Ένωσης θα ενημερώσω τον πρόεδρο της Εσθονικής Δημοκρατίας, την κυβέρνηση και το κοινοβούλιο.

Ο Μολότοφ αντιτείνει: Δηλαδή, προτίθεστε να κωλυσιεργήσετε.

Σέλτερ: Αυτό δεν σημαίνει κωλυσιεργία, είναι ο χρόνος που είναι απαραίτητος για να συζητηθεί το ζήτημα.

Μολότοφ: Πότε μπορούμε να περιμένουμε την απάντησή σας;

Σέλτερ: Περίπου την Πέμπτη. Σήμερα είναι Κυριακή.

Μολότοφ: Η υπόθεση έχει στον ύψιστο βαθμό επιτακτικό και επείγοντα χαρακτήρα, κάθε μέρα και κάθε ώρα κοστίζει. Θα ήταν καλύτερο αν θα μπορούσαμε να συνεχίζαμε άμεσα.

Σέλτερ: Άλλη μια φορά εξηγεί ότι ως υπουργός κοινοβουλευτικής κυβέρνησης δεν έχει δυνατότητα να προχωρήσει σε συζήτηση του ζητήματος μέχρι να πληροφορηθούν τα κοινοβουλευτικά όργανα και για αυτό είναι απαραίτητη η μετάβασή του στο Ταλίν.

Ο Μολότοφ συμφωνεί.

Σε ερώτηση του Σέλτερ, ο Μολότοφ απαντά ότι θα δώσει εντολή ώστε στην αυριανή πτήση, η οποία αναχωρεί από τη Μόσχα στις 8, θα κλειστούν εισιτήρια για το Σέλτερ, την κα. Σέλτερ και τα τρία πρόσωπα που του συνοδεύουν.

Σέλτερ: Καθώς ήρθα στη Μόσχα για να υπογράψω εμπορική συμφωνία, θα άξιζε να γίνει μια καλή μνεία.

Μικογιάν: Η συμφωνία ήταν έτοιμη για υπογραφή. Χρειάστηκαν έκτακτες αποφάσεις μετά τη δημιουργία νέων πολιτικών περιστάσεων.

Ο Μολότοφ προς το Σέλτερ: Όταν επιστρέψετε στη Μόσχα, θα υπογράψουμε την εμπορική συμφωνία.

Η συνάντηση τελείωσε στη 1.10 πμ.

Από τα Κρατικά Αρχεία της Εσθονίας, (ф. 957, on. 17, μον.αποθ. 24, л. 162-176. Υπάρχει στο βιβλίο "Από το σύμφωνο Μολότοφ - Ρίμεντροπ...”, σ. 134-143.)

Φαίνεται ότι ο Σέλτερ, όχι μόνο έσπρωχνε το Μολότοφ να κάνει λόγο για άσκηση βίας (αχρείαστο δεδομένης της σοβιετικής διαλλακτικότητας και ευελιξίας όσον αφορά τις συγκεκριμένες πρόνοιες του συμφώνου), αλλά μάλλον έριχνε άδεια για να πιάσει γεμάτα όταν επικαλούταν τις κοινοβουλευτικές διαδικασίες και το ότι δεν ήταν εξουσιοδοτημένος να συζητήσει τίποτα πέρα από το εμπορικό σύμφωνο, καθώς όχι μόνο δέχτηκε να πάρει στα χέρια του το προσχέδιο(που ούτε υποψήφιος για τη Διπλωματική Ακαδημία δεν θα έκανε χωρίς εξουσιοδότηση), όχι μόνο προχώρησε σε αναλυτική συζήτηση (σε τόσο σημαντικό θέμα που άγγιζε «την κρατική κυριαρχία» και για το οποίο έλεγε πως δεν είχε εξουσιοδότηση), αλλά και μόλις έφτασε στην Εσθονία ενημέρωσε την ΕΣΣΔ, και με πολύ πιο φιλικό τόνο, ότι λίγα έχουν να προστεθούν από τις διαδικασίες που θα διεξάγονταν την ίδια ημέρα.

Τηλεγράφημα πληρεξούσιου της ΕΣΣΔ στην Εσθονία, Κ.Ν.Νικίτιν, στο ΛΕΕΥ της ΕΣΣΔ (26/09/1939)

Ο Σέλτερ μόλις μου ανακοίνωσε ότι στις 6 η ώρα το απόγευμα θα έχουν συνεδρίαση με την κυβέρνηση, μετά την οποία θα είναι σε θέση να φύγει για τη Μόσχα. Ο Σέλτερ είπε ότι η εσθονική κυβέρνηση κατανοεί τη ζωτική ανάγκη της ΕΣΣΔ, η οποία διατυπώθηκε κατά τη συζήτηση με τον επικεφαλής της σοβιετικής κυβέρνησης Μολότοφ, και είναι έτοιμη να προχωρήσει σε περαιτέρω εμβάθυνση των φιλικών σχέσεων. Ο εσθονός πρέσβης στη Μόσχα, Ρέι, φτάνει στο Ταλίν σήμερα με κάποια ειδική επιπρόσθετη ενημέρωση, όμως ο Σέλτερ θεωρεί ότι η πληροφορία του είναι απίθανο να αλλάξει κάτι από την απόφαση που ήδη έχουν πάρει οι εσθονοί. Αν τίποτα δεν αλλάξει, τότε αύριο στις 12 το μεσημέρι εμείς πετάμε από τη Ρίγα. Θα πετάξουν οι Σέλτερ, Ρέι και εγώ. Εγώ σήμερα το βράδι φεύγω για τη Ρίγα. Ταυτόχρονα, ο Σέλτερ μού διαμαρτυρήθηκε ότι στις 25 Σεπτέμβρη τρία βομβαρδιστικά πέταξαν πάνω από το Ταλίν και ότι στις 24 Σεπτέμβρη ένα σοβιετικό καταδρομικό άνοιξε πυρά εναντίον ενός δήθεν υποβρυχίου, τα οποία έπεσαν σε εσθονικό έδαφος. Ο Σέλτερ επεδίωξε να με κάνει να καταλάβω ότι αν αυτοί έρχονται να μας συναντήσουν, τότε, λέει, δεν θα πρέπει να καταχράται κανείς αυτή τη φιλία. Του είπα ότι η σοβιετική κυβέρνηση θα αξιολογήσει με το δέοντα τρόπο την επιθυμία σας για εμβάθυνση των φιλικών σχέσεων και θα λάβει όλα τα μέτρα για τη διασφάλιση ότι τίποτα δεν θα πλήξει τα κυριαρχικά δικαιώματα του εσθονικού κράτους. Προσθέτω: μαζί με το Σέλτερ, εμένα και το Ρέι πετάνε από τη Ρίγα και ο καθηγητής Δικαίου Πίιπ και ο πρόεδρος της κρατικής Δούμας καθηγητής Ούλουοτς.

Πηγή: Αρχεία Εξωτερικής Πολιτικής ΕΣΣΔ, ф. 059, on. 1, n. 305, д. 2111, л 115-119. Υπάρχει στο «Οι πρέσβεις ενημερώνουν…», σ.σ.57.

Οι εσθονοί έσπευσαν να ενημερώσουν τους αμερικανούς για το περιεχόμενο των συνομιλιών με το Μολότοφ:

Τηλεγράφημα πρέσβη ΗΠΑ στη Μόσχα Λ.Α.Στέινγκαρντ στην Ουάσινγκτον (26/09/1939)

Υπό τον όρο της αυστηρότερης εμπιστευτικότητας, κατάφερα να μάθω ότι η πρόταση στον Εσθονό υπουργό εξωτερικών την Κυριακή το απόγευμα (24 Σεπτέμβρη από το Μολότοφ), προέβλεπε ακόμα μεγαλύτερη μεταφορά ζωτικών σημαντικών σοβιετικών εμπορευμάτων στη Γερμανία μέσω Εσθονίας, και υπήρχε ήδη στη συμφωνία, για την υπογραφή της οποίας είχε έρθει στη Μόσχα ο υπουργός εξωτερικών. Πέραν αυτού, υπονόησε, παρότι λεπτομέρειες δεν είναι γνωστές, ότι ο Μολότοφ προφορικά έθεσε επιπλέον αιτήματα, τα οποία σχετίζονται με τα οχυρωμένα νησιά της Εσθονίας.

Πηγή: Foreign Relations of the United States. Diplomatic Papers. The Soviet Union 1933-1939. Ουάσινγκτον, 1952, σ. 941.

***

«ΑΝ ΑΥΤΗ Η ΣΥΜΦΩΝΙΑ ΗΤΑΝ ΜΕ ΑΣΤΙΚΟ ΚΡΑΤΟΣ…»

Και φτάνουμε στο σημαντικότερο ντοκουμέντο, το οποίο αναδεικνύει πώς οι ίδιοι οι εσθονικοί ιθύνοντες κύκλοι εκλάμβαναν τη σοβιετική πρόταση αμοιβαίας βοήθειας, στη συζήτηση που προηγήθηκε της υπογραφής του συμφώνου αμοιβαίας βοήθειας. Ο ίδιος ο εσθονός υπουργός εξωτερικών απερίφραστα αναφέρει το λόγο της επίδειξης «πατριωτικής πυγμής» έναντι του Μολότοφ: «Αν αυτή η συμφωνία ήταν με αστικό κράτος, τότε αυτό το ζήτημα δεν θα ήταν δύσκολο να επιλυθεί». Σε μια επίδειξη δε της «αδιάλλακτα κυρίαρχης» στάσης του, δηλώνει, επίσης: «Η κυβέρνηση πιστεύει ότι αν οι ξένες αντιπροσωπείες δεν δώσουν αρνητική απάντηση, τότε μπορούμε να ξεκινήσουμε διαπραγματεύσεις». Όσον αφορά την ίδια την υπόμνηση Μολότοφ για άσκηση βίας (την οποία ο Σέλτερ κατάφερε να αποσπάσει, ενώ, προφανώς δεν χρειαζόταν, αφού και μόνοι τους μπορούσαν να καταλήξουν οι Εσθονοί αστοί στην «υποχρεωτικότητα» της σύναψης συμφώνου αμοιβαίας βοήθειας), ο ίδιος ο Σέλτερ δεν την αναδεικνύει. Από τη συζήτηση, άλλωστε, οι απόψεις είναι διφορούμενες για το αν η πρόταση συνιστά καν τελεσίγραφο. Ο «καημός» των εσθονών αστών δεν είναι η δήθεν κατάλυση της εθνικής κυριαρχίας της Εσθονίας, αλλά ότι «η σύναψη συμφωνίας θα προκαλέσει την άνοδο του κομμουνιστικού κινήματος». Ρητά, άλλωστε, ένας συμμετέχων στη συζήτηση ομολογεί ότι «η Ρωσία δεν έχει επιθετικές διαθέσεις, όμως θα πρέπει να επαγρυπνούμε ώστε η κομμουνιστική επανάσταση να μην επεκταθεί περαιτέρω». Τέλος, από τη συζήτηση μπορεί να συναχθεί η ύπαρξη επιρροών στους εσθονικούς ιθύνοντες κύκλους από διάφορες μεγάλες χώρες.

Συζήτηση της πρότασης της σοβιετικής κυβέρνησης για συμφωνία δημιουργίας βάσεων (σ.parapoda: Σύμφωνο Αμοιβαίας Βοήθειας) στη συνεδρίαση του Κρατικού Συμβουλίου

26 Σεπτέμβρη 1939

Πρωτ.29

Κοινή συνεδρίαση των επιτροπών εξωτερικών και στρατιωτικών υποθέσεων της Κρατικής Δούμας και του Κρατικού Συμβουλίου στις 26 Σεπτέμβρη 1939 στην έδρα της Εθνοσυνέλευσης, αίθουσα 11.

Παρόντες:

Τα μέλη της Κρατικής Δούμας:

M.Χάνσεν, A.Γιουρίμα, Β.Καντάρικ, A.Κάρινσελ, I.Νιούμαν, A.Πίιπ, O.Πουκ, Ρ.Ρίιβες, Λ.Βάχτερ.

Τα μέλη του Κρατικού Συμβουλίου:

Φ.Άκελ, Γ.Σοτς, Ι. Λαϊντόνερ, Β.Πιάτε, Ι. Πουχκ.

Στη συνεδρίαση παρίστανται: ο εκπρόσωπος της Κρατικής Δούμας Γ.Ούλουοτς, ο Πρόεδρος του Κρατικού Συμβουλίου M.Πουνγκ, ο Πρωθυπουργός K.Εενπάλου, ο Υπουργός Εξωτερικών Κ.Σέλτερ, ο Υπουργός Πολέμου Π.Λιλ, ο Υπουργός Κοινωνικών Υποθέσεων O.Κασκ, ο Α’ Αναπληρωτής του Προέδρου της Κρατικής Δούμας A.Άντερκοπ, ο Β’ Αναπληρωτής του Προέδρου της Κρατικής Δούμας A.Μάουρερ, ο Εσθονός Πρέσβης στη Μόσχα A.Ρέι, ο Αρχηγός του Γενικού Επιτελείου των Ενόπλων Δυνάμεων N.Ρέεκ ο Αναπληρωτής Υπουργός Εξωτερικών O.Έπικ και το μέλος της Κρατικής Συνέλευσης Γ.Τίνισον. Προεδρεύει ο A.Γιουρίμα. Πρωτοκολλεί ο γραμματέας της Κρατικής Δούμας Π.Μάλβετ.

Στην ημερήσια διάταξη: Ενημέρωση από τον Υπουργό Εξωτερικών.

Ι.Ο προεδρεύων Α. Γιουρίμα ανοίγει τη συνεδρίαση και με πρότασή του υιοθετείται η ημερήσια διάταξη. Με πρόταση του Πρωθυπουργού η Συνεδρίαση διεξάγεται ως κλειστή.

ΙΙ.Το ζήτημα της συμμετοχής στη συνεδρίαση ενός μέλους της Κρατικής Δούμας του Γ. Τίνισον και μελών της ηγεσίας του Κρατικού Συμβουλίου και της Κρατικής Δούμας. Με πρόταση του προέδρου της Κρατικής Δούμας, αποφασίζεται να προσκληθεί το μέλος της Κρατικής Δούμας Γ.Τίνισον στη συνεδρίαση της επιτροπής και να επιτραπεί να πάρουν μέρος στη συνεδρίαση ο πρώτος αναπληρωτής του προέδρου της Κρατικής Δούμας και ο δεύτερος αναπληρωτής του προέδρου του Κρατικού Συμβουλίου Α. Μάουρερ.

ΙΙΙ.Ενημέρωση από τον Υπουργό Εξωτερικών.

Υπ.Εξ. Κ. Σέλτερ: Στη Μόσχα εδώ και κάποιο καιρό διεξάγονται διαπραγματεύσεις για τη σύναψη νέας εσθονορωσικής εμπορικής συμφωνίας, οι οποίες κατέληξαν σε σχετικά ευνοϊκούς όρους για εμάς. Ως αποτέλεσμα, οι εμπορικές ανταλλαγές προβλέπεται να αυξηθούν κατά περίπου 4,5 φορές σε σχέση το σημερινό επίπεδο. Ταυτόχρονα, θα εισάγουμε πρώτες ύλες από τη Ρωσία. Εμείς θα μπορούσαμε να χρησιμοποιήσουμε κάποια από τα λιμάνια της Ρωσίας, καθώς και να δώσουμε στη Ρωσία τη δυνατότητα τράνζιτ μέσω του λιμανιού του Ταλίν. Γενικά, μπορούμε να πούμε, ότι η εμπορική συμφωνία είναι ευνοϊκή για εμάς. Σε σχέση με τη σύναψη εμπορικής συμφωνίας ο λαϊκός επίτροπος εξωτερικών υποθέσεων της Σοβιετικής Ρωσίας ανέφερε ότι αν όλα είναι εντάξει στο θέμα της εμπορικής συμφωνίας, ωστόσο, οι υπόλοιπες σχέσεις είναι αδιαμόρφωτες. Αυτό χρειάζεται να επιλυθεί. Για αυτό, θα πρέπει να συνάψουμε νέα συμφωνία – αμοιβαίας βοήθειας. Εγώ αρνήθηκα να συζητήσω αυτό το ζήτημα, εξηγώντας ότι είμαι κοινοβουλευτικός υπουργός και πρέπει να πάρω για αυτή την απάντηση εξουσιοδότηση από το Ταλίν, στο οποίο και βρίσκω απαραίτητα άμεσα να μεταβώ. Πήγα στην εσθονική πρεσβεία, όμως μιάμιση ώρα μετά με κάλεσαν εκ νέου στο Κρεμλίνο και μου επέδωσαν ένα προσχέδιο συμφωνίας, προτεινόμενο προς υπογραφή. Διαβάζοντας το σχέδιο, ζήτησα αποσαφηνίσεις σε μεμονωμένα σημεία (Ο υπουργός εξωτερικών διαβάζει το προσχέδιο). Το πρώτο σημείο του σχεδίου είναι αποδεκτό. Το δεύτερο σημείο μας υποσχέθηκαν ότι μπορεί να αφαιρεθεί, αν δεν μας κάνει. Σε σχέση με το τρίτο σημείο, το οποίο έχει να κάνει με τις βάσεις, ζήτησα περισσότερο ακριβείς λεπτομέρειες, και όταν αναφέρθηκε το Ταλίν, αρνήθηκα, επισημαίνοντας ότι πρόκειται για την πρωτεύουσα. Μετά μου ζήτησαν, ποια άλλα λιμάνια έχουμε, στο οποίο είπα ότι μπορεί να γίνει λόγος για το Παλντίσκι και το Ταγκαλάχτα στο Σααρέμαα. Δεν υπήρξε εκτενής συζήτηση για το 4ο σημείο. Ο Μολότοφ ανέφερε την εσθονολετονική αμυντική συμφωνία, λέγοντας ότι αν μπορείτε να είστε σύμμαχοι, αυτό δεν εμποδίζει μία συμμαχία με εμάς. Ο Μολότοφ ανέφερε ότι η σύναψη της συμφωνίας είναι επιτακτικό ζήτημα, ωστόσο, δεν ανέφερε τους όρους. Είπε ότι ελπίζουμε στη συγκατάθεση της κυβέρνησής σας, γιατί διαφορετικά θα χρειαστεί η λήψη άλλων μέτρων. Έφυγα για το Ταλίν. Συμβουλεύτηκα την κυβέρνηση για το ζήτημα, ενημερώθηκε και ο πρέσβης της Λετονίας. Αν αυτή η συμφωνία ήταν με αστικό κράτος, τότε αυτό το ζήτημα δεν θα ήταν δύσκολο να επιλυθεί. Τώρα, πρέπει πραγματικά κανείς να το πάρει σοβαρά. Ένα πράγμα είναι ξεκάθαρο. Ότι αν πάμε πρόθυμοι να υπογράψουμε συμφωνία, αυτή θα μείνει για πάντα. Η κυβέρνηση πιστεύει ότι αν οι ξένες αντιπροσωπείες δεν δώσουν αρνητική απάντηση, τότε μπορούμε να ξεκινήσουμε διαπραγματεύσεις.

Αρχηγός Ενόπλων Δυνάμεων Ι. Λαϊντόνερ: Αυτό το ζήτημα πρέπει να λυθεί με βάση αρχές. Για αυτό, θα εξηγήσω την κατάσταση από την άποψη του αρχηγού των γενικών ενόπλων δυνάμεων. Δεν πρέπει να αμφιβάλλουμε, ότι αν εμείς και η Ρωσία δεν καταλήξουμε σε συμφωνία, αυτό θα σημαίνει πόλεμος. Αυτό το προσχέδιο συμφωνίας δεν αποτελεί τελεσίγραφο. Μέχρι τώρα, μας αντιμετώπιζαν με ευγένεια. Τώρα θα παρουσιάσω ένα περίγραμμα των δυνατοτήτων μας να επιδείξουμε αντίσταση σε περίπτωση πολέμου. Για ορισμένο διάστημα μπορούμε σίγουρα να αντισταθούμε. Πόσο μεγάλο χρονικά αυτό είναι, δύσκολα μπορεί να πει κανείς, ίσως μερικοί μήνες ή περισσότερο. Ωστόσο, το τέλος είναι ξεκάθαρο. Παρότι η Ρωσία, πιθανά, δεν είναι πολύ δυνατή στρατιωτικά, ωστόσο είναι σε θέση να αντιτάξει εναντίον μας επαρκή αριθμό στρατευμάτων. Με τις επίγειες δυνάμεις της, μπορούμε να τα φέρουμε βόλτα. Αναφορικά με την Πολεμική Αεροπορία, η Ρωσία έχει κάτι να στείλει εναντίον μας. Τα δικά μας 31 πολεμικά αεροπλάνα είναι πολύ λίγα, οι παραγγελίες από το εξωτερικό δεν έχουν όλες υλοποιηθεί. Μόνο η Γερμανία έχει εκπληρώσει τμήμα των παραδόσεων. Έχουμε καμία ελπίδα για βοήθεια; Λέω ρητά ότι τώρα από πουθενά δεν θα την πάρουμε, γιατί κανείς δεν μπορεί να μας τη δόσει σε επαρκή βαθμό. Πέραν αυτού, τώρα κανείς δεν επιθυμεί να μας βοηθήσει, γιατί θα τον παρασύρει σε σύγκρουση, ενώ κοινή φιλοδοξία όλων είναι να στέκονται μακριά. Τώρα, όλοι είναι εγωιστές. Αναμφίβολα, η διάλυση ενός κράτους 35 εκατομμυρίων (σ.parapoda: εννοεί την Πολωνία) σε τόσο σύντομο χρονικό διάστημα είναι πολύ δυσάρεστη. Πέραν όλων αυτών, είναι δύσκολο να αρχίζεις πόλεμο, όταν σου προσφέρεται σύμφωνο βοήθειας. Αυτό θα ήταν ένα τέτοιο προπαγανδιστικό χαρτί για τη Ρωσία, το αποτέλεσμα του οποίου δεν θα ήταν δύσκολο να φανταστούμε. Το ράδιο θα μιλούσε σε καθαρά εσθονικά ότι το λαό το σέρνουν σε πόλεμο, όταν εμείς προτείναμε τη βοήθειά μας. Βρισκόμαστε σε μια τέτοια κατάσταση που μας είναι πολύ δύσκολο να αντισταθούμε. Έχουμε τεθεί σε μια τέτοια κατάσταση που εμείς θα πρέπει να πυροβολήσουμε πρώτοι. Θεωρώ απολύτως απαραίτητο να συμπεριλάβουμε στη συμφωνία συγκεκριμένους όρους που έχουν να κάνουν με την κυριαρχία. Θα ήταν μεγάλη απερισκεψία να ρίξουμε τη χώρα μας σε μια ένοπλη σύγκρουση. Πρέπει να κάνουμε τα πάντα ώστε ήρεμα να βγούμε από αυτή την κατάσταση. Ακόμα και η Γερμανία δεν ανέμενε τέτοια σύντομη καταστροφή της Πολωνίας. Η κυβέρνηση αποφάσισε ότι θα πρέπει να ξεκινήσουμε διαπραγματεύσεις.

Ρ.Ρίιβες: Η προπαγάνδα δρα και ήδη υπάρχει συλλογή υπογραφών ώστε η Ρωσία να στείλει στρατεύματα πέραν των συνόρων.

Α.Πίιπ: Υπάρχει κάτι να προσθέσουμε στον πρέσβη μας σχετικά με αυτή την εξήγηση:

Α.Ρέι: Στη Μόσχα τίποτα περισσότερο δεν έχει ξεκαθαριστεί, ειπώθηκε μόνο ότι ο χρόνος είναι πολύ λίγος.

Γ.Τίνισον (με την προβλεπόμενη σειρά): Θα ήταν ευκταίο για την κυβέρνηση να εκφράσει τη θέση της, σε τι βαθμό και πόσο μακριά αναμένεται να φτάσει με τη σύναψη συμφώνου. Τότε θα ήταν ευκολότερο για την αποστολή να συζητήσει αυτό το ζήτημα.

Υπουργός Εξωτερικών Κ. Σέλτερ: Η κυβέρνηση ακόμα δεν αποφάσισε οριστικά αυτό το ζήτημα.

Α.Γιουρίμα: Πρέπει να συζητήσουμε: πόλεμος ή ειρήνη. Είναι ξεκάθαρο ότι αν συνάψουμε συμφωνία, τότε μελλοντικά η κατάσταση δεν θα αλλάξει προς το καλύτερο. Ίσως θα ήταν ευκολότερο σήμερα να αμυνθούμε, ακόμα κι αν γνωρίζουμε ότι η ήττα στον πόλεμο είναι αναπόφευκτη. Το ζήτημα τίθεται ως εξής: είτε παλεύουμε, είτε πεθαίνουμε εντελώς – δεν υπάρχει περίπτωση νίκης. Αν αποδεχτούμε την πρόταση, τότε θα παραμείνει η ελπίδα να διατηρηθεί ο λαός της Εσθονίας. Αυτό, φυσικά, αποτελεί μόνο ελπίδα, η υλοποίηση της οποίας εξαρτάται από την καλή θέληση της Ρωσίας. Φαίνεται ότι δεν έχουμε άλλη επιλογή. Με τα σημερινά όπλα μας, δεν μπορούμε να πάμε σε έναν πόλεμο τόσο βαρύ και καταστροφικό. Για αυτό θα πρέπει να διασφαλίσουμε ότι το σύμφωνο θα είναι όσο το δυνατό αποδεκτό. Το σύμφωνο θα προξενήσει άσχημη εντύπωση στο λαό. Μεγάλο τμήμα του λαού αποφασιστικά δεν επιθυμεί ενίσχυση της επιρροής της Ρωσίας, όμως, στη δεδομένη κατάσταση, δεν υπάρχει άλλη επιλογή.

Αρχηγός Ενόπλων Δυνάμεων στρατηγός Ι. Λαϊντόνερ (με τη σειρά): Επαναλαμβάνω ακόμα μια φορά, ότι για κάποιο συγκεκριμένο διάστημα μπορούμε να αμυνθούμε. Για χρόνια όμως, δεν έχουμε τη δύναμη. Για την άμυνα του κράτους έχουν γίνει πολλά, όλα όσα ήταν δυνατά. Παρότι όλες οι προθεσμίες έχουν ήδη περάσει, οι προμηθευτές όπλων μας δεν έχουν ακόμα παραδώσει τα συμφωνηθέντα, κάποιο ακόμα δεν έχουν δώσει ούτε τα μισά. Αιτίες: η ακύρωση παραγγελιών. Λεφτά τώρα δεν μπορούν να βοηθήσουν.

Υπουργός Εξωτερικών Κ. Σέλτερ: Η άμυνά μας εξαρτάται από το γνωστό σύστημα κρατών της Ανατολικής Ευρώπης. Προσπαθήσαμε να εξηγήσουμε στην Πολωνία ότι δεν ήταν σε θέση να αντιταχθεί στη Γερμανία. Μας θεώρησαν προδότες. Δεν μπορούμε να διεξάγουμε ενάντια στη Ρωσία πόλεμο μόνοι. Τώρα υπάρχουν τέσσερα κράτη που εξαρτώνται από τη Ρωσία και τη Γερμανία. Τη Γερμανία, ως φαίνεται, δεν θα πρέπει να τη φοβόμαστε. Ανάμεσα στη Γερμανία και τη Ρωσία υπάρχει τώρα ισορροπία και, πιθανώς, για αυτό μας πρότειναν σύμφωνο. Αν η Ρωσία ένιωθε ισχυρότερη, απλούστατα, θα μας καταλάμβανε πλήρως.

Β. Πιάτε: Φαίνεται, μπορούμε να επιλέξουμε μόνο ένα δρόμο. Ελπίδες για βοήθεια δεν υπάρχουν. Αν ξεκινήσει πόλεμος, όλο το κράτος και η διανόησή μας θα εξαφανιστούν. Θα καταστρέψουμε πολλούς ανθρώπους και πλούτο του λαού. Από την άλλη, θα απαλλαγούμε από την ουδετερότητα. Η σύναψη συμφωνίας θα προκαλέσει την άνοδο του κομμουνιστικού κινήματος ενάντια στην οποία είναι δύσκολο να αντιταχθεί κανείς. Όμως δεν υπάρχει άλλη επιλογή. Ας ελπίσουμε ότι, μελλοντικά, ούτε η Γερμανία δεν θα επιθυμεί να εξαφανιστούμε. Στις σημερινές συνθήκες, η ίδια η Γερμανία χρειάστηκε να κάνει παραχωρήσεις, αλλιώς θα της ήταν δύσκολο. Αν είμαστε κατηγορηματικά αντίθετοι, τότε μπορούμε να έχουμε την ίδια κατάσταση με αυτή της Πολωνίας.

Α.Πίιπ: Παρ’όλα αυτά, πρόκειται για τελεσίγραφο. Η σκέψη ότι οι Ρώσοι ενδιαφέρονται για το τι συμβαίνει σε εμάς δεν είναι νέα. Ο ρόλος του Ζντάνοφ στην εξωτερική πολιτική της Ρωσίας είναι μεγάλος, και όταν άγγιξε αυτό το ζήτημα, τότε άμεσα μου έγινε ξεκάθαρο ότι θα πρέπει να το επιλύσουμε. Δεν υπάρχει ελπίδα για βοήθεια από το εξωτερικό. Παρότι η Αγγλία δεν θέλει τα μικρά κράτη να εξαφανιστούν, τώρα δεν μπορεί να μας βοηθήσει.

Η σύναψη γερμανοσοβιετικού συμφώνου ενίσχυσε όχι το Χίτλερ, αλλά το Στάλιν. Στο ρωσογερμανικό σύμφωνο τα αμυντικά ζητήματα δεν θίγονται ιδιαίτερα. Η Γερμανία αυτή την εποχή δεν είναι σε θέση να υπαγορεύει τι να κάνει η Ρωσία, η οποία παίζει έναν πιο σημαντικό ρόλο. Η Λετονία είναι επίσης αδύναμη και δεν μπορεί να μας βοηθήσει. Ο ηρωικός αγώνας είναι δυνατός, όμως τώρα ο λαός μας δεν έχει τέτοια διάθεση. Το νόημα του προτεινόμενου συμφώνου είναι ότι σε κάθε περίπτωση πρέπει να βοηθήσουμε τη Ρωσία. Όπως συμβαίνει συνήθως – θα αποσαφηνιστεί αυτό, όταν ξεκινήσουν οι διαπραγματεύσεις για τα αμυντικά ζητήματα. Το ζήτημα των βάσεων είναι το πιο ουσιαστικό. Δεν πρέπει να αφήσουμε ανοιχτό το ζήτημα των λιμανιών χωρίς να τα κατονομάζουμε. Η βάση στο Ταλίν για εμάς είναι απολύτως απαράδεκτη. Να προτείνουμε το Παλντίσκι, στην ίδια βάση με την οποία η Κίνα συμφώνησε με τη Ρωσία – εδώ είναι δική σας ακτή και μπορείτε να κάνετε ό,τι θέλετε. Η κατάσταση θα ήταν διαφορετική, αν είχαμε από πίσω μας στρατό. Βάσεις πολεμικής αεροπορίας θα δημιουργηθούν, εννοείται, στα νησιά. Παρότι με βάση το σύμφωνο Μπρεστ – Λιτόφσκ, θα έπρεπε να είναι μακριά από τη Γερμανία, σε περίπτωση πολέμου, θα έπρεπε να πάρουμε το μέρος της Ρωσίας Σήμερα η κατάσταση είναι ακριβώς τέτοια, παρότι δεν έχουμε συμφωνία ακόμα με τη Ρωσία. Αυτή η συμφωνία είναι ένα καλυμμένο προτεκτοράτο. Θα πρέπει να μας είναι ξεκάθαρο. Θα πρέπει επίσης να μας είναι ξεκάθαρο ποιες θα είναι οι μέγιστες υπηρεσίες που θα παρέχουμε.

Πρέσβης Α. Ρέι: Δεν είναι απαραίτητο να αντιμετωπίζουμε αυτό το ζήτημα τόσο τραγικά. Στην τελική, δεν έχουμε άλλη επιλογή. Διαφορετικά, θα υποστούμε τη μοίρα της Πολωνίας. Εγώ αμφιβάλλω πολύ για το αν η Πολωνία θα επιστρέψει στα παλιά της σύνορα. Η Ρωσία πιθανόν δεν θα επιστρέψει τίποτα. Ίσως η Πολωνία αναγεννηθεί κάποια μέρα, εμείς, όμως, ποτέ. Το πραγματικό αντίβαρο στη Ρωσία θα μπορούσε να είναι η Πολωνία και η Γερμανία και κανείς άλλος. Η βρετανική βοήθεια εδώ δεν θα φτάσει – έχει πολλά να κάνει σε άλλα μέρη. Ομοίως, ούτε η Γαλλία είναι σε θέση να κάνει κάτι. Τώρα και η Γερμανία ακόμα έχει εξουδετερωθεί από το σύμφωνο με τη Ρωσία. Ως φαίνεται, η Ρωσία ακόμα επιτρέπει να διαπραγματεύεται με αυτή, και αυτό δείχνει ότι η Γερμανία δεν θέλει να ενισχυθεί η Ρωσία στις ακτές της Βαλτικής. Ο τρόπος που η Ρωσία φέρεται δείχνει ότι υπάρχει αβεβαιότητα στις συμφωνίες με τη Γερμανία. Η Γερμανία επιθυμεί «στάτους κβο». Δεν χρειάζεται να μαντέψει κανείς, ωστόσο, ότι η Γερμανία είναι αδύναμη σε σχέση με τη Ρωσία, παρότι η Ρωσία πήρε μεγάλο τμήμα της Πολωνίας. Με πρώτη ματιά, οι βάσεις είναι πολύ άσχημο πράγμα για εμάς. Όμως, αν η Ρωσία το ήθελε, θα μπορούσε να τις καταλάβει τώρα δα. Η Ρωσία θα μπορούσε να ζητήσει από εμάς περισσότερα, και εμείς θεωρήσαμε ότι αυτό θα γίνει. Ο Μολότοφ εξήγησε με πλήρη ψυχραιμία ότι εμείς δεν θέλουμε να σας επιβάλλουμε τίποτα, ούτε κομμουνισμό, τίποτα, όλα θα μείνουν τα ίδια – η εξωτερική σας πολιτική, η κυβέρνηση, το κοινοβούλιο κλπ. Αν εσείς δεν επιθυμείτε να ανταποκριθείτε στα ελάχιστα αιτήματα, τότε εμείς μπορεί να αναγκαστούμε να ακολουθήσουμε άλλους δρόμους. Ο Μολότοφ είπε ότι εγγυάται τη συγκατάθεση της Γερμανίας. Αν όλα αυτά θα παραμείνουν έτσι, είναι δύσκολο να πει κανείς. Αν η Γερμανία δεν καταστραφεί πάρα πολύ, τότε η ισορροπία θα διατηρηθεί. Είμαστε αισιόδοξοι και ελπίζουμε ότι θα υπάρχει κάποιο είδος αντίβαρου.

Ι. Πουχκ: Η συνθήκη ειρήνης με τη Ρωσία έχει σε μεγάλο βαθμό χάσει τη σημασία της. Αν δεν οριστούν συγκεκριμένα όρια των βάσεων, τότε μπορούμε να υποθέσουμε ότι αυτές θα επεκταθούν σε όλη την επικράτεια. Εμείς θα προσπαθήσουμε να διατηρήσουμε το λαό μας, καθώς αν η Ρωσία έρθει εδώ, τότε όλους θα μας μεταφέρουν στο έδαφός της. Το σύμφωνο με τη Ρωσία με εμάς τώρα είναι μόνο η αρχή – μπορεί να επεκταθεί και στη Φινλανδία και σε άλλες χώρες. Τουλάχιστον, μπορούμε να το αναμένουμε αυτό. Θα προσπαθήσουμε να συνάψουμε μια καλή συμφωνία, όσο πιο πού γίνεται.

Πρωθυπουργός Κ. Εενπάλου: Αναμφίβολα, οι επιτροπές εξωτερικών υποθέσεων των δύο κοινοβουλευτικών σωμάτων πρέπει να πάρουν απόφαση. Η κυβέρνηση δεν βρήκε άλλο τρόπο, εκτός από το ότι είναι απαραίτητο να αρχίσουμε διαπραγματεύσεις και να αποδεχτούμε κατ’ αρχήν την πρόταση της Ρωσίας. Είναι, ίσως, τώρα ακόμα ευνοϊκή, καθώς δεν μας παρουσίασαν κατηγορηματικά αιτήματα. Η κυβέρνηση δεν μπορεί από τώρα να παρουσιάσει το τελικό σχέδιο. Η κυβέρνηση έλαβε υπόψη όλες τις απόψεις που εκτέθηκαν. Η αντιπροσωπεία θα περιλαμβάνει τον υπουργό εξωτερικών Κ. Σέλτερ, τον Πρόεδρο της Κρατικής Δούμας. Γ. Ούλουοτς, το μέλος της Κρατικής Δούμας Α. Πίιπ και τον πρέσβη Α. Ρέι. Οι στρατιωτικοί εμπειρογνώμονες δεν θα σταλούν, παρά μόνο αν ζητηθεί. Είναι αλήθεια – το σύμφωνο ευκολότερα το υπογράφεις, παρά το υλοποιείς. Η αντιπροσωπεία αναχωρεί αύριο στης 12 η ώρα από τη Ρίγα με αεροπλάνο. Η καθυστέρηση θα είναι επιβλαβής.

Αρχηγός Ενόπλων Δυνάμεων Ι.Λαϊντόνερ: Οι στρατιωτικοί εμπειρογνώμονες δεν θα σταλούν, ώστε να μην παρευρίσκονται ούτε από την πλευρά της Ρωσίας. Η μεγαλύτερη δική μας αδυναμία έγκειται ότι πίσω μας δεν έχουμε υποστήριξη. Κι αν ακόμα οι γείτονες ήθελαν να βοηθήσουν – δεν μπορούν να το κάνουν. Αν υπήρξε κάποια ελπίδα για κάποια βοήθεια σε μια συγκεκριμένη στιγμή, τότε θα ήταν δυνατό να μπούμε στη μάχη. Παρότι η Ρωσία είναι αδύναμη σε σχέση με μια μεγάλη δύναμη, απέναντί μας, ωστόσο, έχει επαρκή ισχύ. Μεγάλος πόλεμος θα έρθει. Πώς θα καταλήξει, δεν γνωρίζουμε. Ας ελπίσουμε ότι η γρήγορη επίλυση των ζητημάτων υπό τους όρους μας θα είναι η πλέον ευνοϊκή για εμάς. Μας ήταν ξεκάθαρο ότι για τη Ρωσία η Βαλτική είναι απαραίτητη. Το ιστορικό μας καθήκον είναι να μην εξολοθρεύσουμε το λαό μας, αλλά να προσπαθήσουμε να τον καθοδηγήσουμε μέσα στις δυσκολίες όσο πιο επιτυχώς είμαστε ικανοί. Δεν υπάρχουν ελπίδες για ειρήνη ανάμεσα σε μεγάλες δυνάμεις.

Πρωθυπουργός Κ. Εενπάλου: Δεν έχουμε δικαίωμα να δώσουμε πληροφορίες σε κάποια πλευρά με δική μας πρωτοβουλία. Η υπόθεση αφορά δυο κράτη, και δεν επιτρέπεται να δράσουμε μονομερώς.

Μ. Πουνγκ: Μου είναι ξεκάθαρο, ότι οι διαπραγματεύσεις πρέπει να ξεκινήσουν. Διαφορετικά, η Μόσχα μπορεί να αλλάξει την απόφασή της, και να μας είναι ακόμα πιο δύσκολο. Ίσως, ακόμα να μη θέτει μαξιμαλιστικούς όρους. Ας ελπίσουμε η αντιπροσωπεία να κινηθεί όσο πιο επιδέξια μπορεί. Δεν επιτρέπεται να χαθεί χρόνος. Ο λαός θα φοβηθεί τα χειρότερα:

Γ. Τίνισον: Όλοι οι παρευρισκόμενοι απάντησαν θετικά στο ζήτημα. Εγώ επίσης τοποθετούμαι θετικά. Ας ελπίσουμε ότι η Ρωσία θα επιδείξει υψηλή ηθική και θα επιτρέψει στην αντιπροσωπεία μας να διαπραγματευτεί με την πραγματική έννοια του όρου. Δεν μπορώ να συμφιλιωθώ με το ότι ξένες επιτροπές, δίνοντας εξουσιοδότηση για τη σύναψη διαπραγματεύσεων, δεν καθόρισαν τα όρια της επίδειξης της αμοιβαίας βοήθειας. Πιστεύω ότι, σας μεταφέρω αυτή την πληροφορία, η οποία δεν είναι ακόμα γνωστή στους παρευρισκόμενους. Έχω λάβει πληροφόρηση από το εξωτερικό, σύμφωνα με την οποία, η σύναψη ενός τέτοιους συμφώνου δεν φαίνεται απρόσμενη. Στους σοβιετικούς κύκλους, διάφορες απόψεις κυκλοφορούν για τη διευθέτηση των ζητημάτων με τη Φινλανδία και την Εσθονία. Το ταξίδι του Χόλστι στη Μόσχα σημαντικά βοήθησε την ενίσχυση της αμοιβαίας εμπιστοσύνης. Όταν η φινλανδική οικονομική αντιπροσωπεία έφτασε στη Ρωσία, τότε της υποσχέθηκαν όλα όσα χρειαζόταν, σε αντάλλαγμα για όσα ήθελε να πουλήσει. Η Ρωσία υπέθεσε ταυτόχρονα ότι η Φινλανδία επίσης θα διευθετούσε τις πολιτικές της σχέσεις και η αναμονή αυτού προκάλεσε εκνευρισμό. Η Ρωσία δεν αντιτάχθηκε στην ανέγερση οχυρωματικών έργων στα νησιά Åland, υπό τον όρο ότι θα ήταν τόσο ισχυρές όσο χρειαζόταν, προκειμένου να μην πέσουν στα χέρια της Γερμανίας. Η Φινλανδία, ωστόσο, δεν ήταν σε θέση να δώσει τέτοιες εγγυήσεις. Αναφορικά με αυτό, η Σοβιετική Ρωσία έχει προκληθεί έλλειψη εμπιστοσύνης και φοβάται ότι τα Åland θα πέσουν στα χέρια της Γερμανίας. Στη Ρωσία αυτό δεν αρέσει. Θα προτιμούσε αν αυτά τα νησιά πήγαιναν σε αυτή, και όχι στη Γερμανία. Αυτό το πρόβλημα γινόταν τόσο πιο οξύ, όσο περισσότερο η Εσθονία ήταν φιλική προς τη Γερμανία. Η Ρωσία φοβόταν πως αν η Γερμανία συμφωνούσε με τη Φινλανδία, η τελευταία δεν θα αντιστεκόταν, και θα δημιουργούταν ένα γερμανόφιλο κράτος. Κατά τη Ρωσία, η κατάσταση είναι τέτοια που ο Μάνερχαϊμ δεν έδειχνε φιλικά αισθήματα προς τη Γερμανία. Από τη Γαλλία, την άνοιξη, ελήφθη η πληροφορία ότι η Γερμανία και η Ρωσία διεξήγαν διαπραγματεύσεις, και σε σχέση με αυτό, στο Παρίσι είχαν ανησυχήσει εμάς και τη Φινλανδία. Εμάς ο γερμανός αρχηγός του γενικού επιτελείου δεν μας έλαβε υπόψη. Μπορούμε ορθά να ορίσουμε τη δική μας γραμμή όταν τα γνωρίζουμε όλα. Δεν θα πρέπει να αφήνουμε χώρο στον πανικό και το φόβο και, εξαιτίας αυτού, να συνάψουμε σύμφωνο. Η κίνηση της Σοβιετικής Ένωσης έχει ακόμα μεγαλύτερο βάθος. Και αν έτσι έχουν τα πράγματα, τότε εμείς δεν πρέπει να συμφωνήσουμε με όλα όσα μας ζητούνται. Η Σοβιετική Ρωσία τώρα αναζητεί ό,τι χρειάζεται για τη δική της ασφάλεια. Εμείς θα προσπαθήσουμε να ανταποκριθούμε σε όσα περισσότερα γίνεται. Η Ρωσία δεν έχει επιθετικές διαθέσεις, όμως θα πρέπει να επαγρυπνούμε ώστε η κομμουνιστική επανάσταση να μην επεκταθεί περαιτέρω. Για τη σύναψη συμφωνίας ειρήνης μπορούσαμε να ζητήσουμε περισσότερα – τότε ήταν τρυφεροί, και αυτό είναι τώρα καλό. Αυτό χρησίμευσε ως τη βάση για συμφωνία. Οι φιλικές σχέσεις με τη Γερμανία, ωστόσο, μας κόστισαν ακριβά. Για τη διεξαγωγή διαπραγματεύσεων, είναι απαραίτητη η δημιουργία ατμόσφαιρας εμπιστοσύνης, ώστε να μην υπάρχουν δυσκολίες στην υλοποίησή της συμφωνίας. Πρέπει να συζητήσουμε επίσης το ζήτημα του πώς θα είναι η σχέση μας με τους άλλους. Δεν υπάρχει κακή αρχή. Αν η Ρωσία νιώσει ασφαλής, τότε μαζί της θα έχουμε ειλικρινείς σχέσεις. Εμένα δεν με ικανοποιεί η εξήγηση ότι, μαζί με την Πολωνία, επίσης συζητείται η κατάσταση στην Εσθονία. Εγώ έχω πληροφορίες ότι η Ρωσία δεν ανέφερε την Εσθονία στις διαπραγματεύσεις με τη Γερμανία. Το ζήτημα ότι ο Στάλιν έθεσε ζήτημα συνομιλιών είναι λάθος. Η Γερμανία είναι που χρειάζεται περισσότερα. Για τον καθορισμό της μοίρας των χωρών της Βαλτικής, η Γερμανία τώρα δεν παίζει κανένα ρόλο. Στο τέλος του πολέμου, η Μεγάλη Βρετανία, σίγουρα, θα έχει κάτι να πει για τις χώρες της Βαλτικής. Είναι ευνόητο ότι η Ρωσία δεν θέλει σύγκρουση με τη Μεγάλη Βρετανία. Εμάς επίσης μας χρειάζεται χρόνος και να βρούμε άλλες δυνατότητες για να καθορίσουμε την ορθή θέση. Εμείς δεν πρέπει να σχετιζόμαστε φιλικά με τη Γερμανία. Στο μέλλον αυτό θα είναι πολύ βασικό. Η συμφωνία με τη Ρωσία τώρα είναι λιγότερο επικίνδυνη από όσο η φιλία με τη Γερμανία. Η έλλειψη εμπιστοσύνης δεν θα πρέπει να μας διέπει έναντι της Μόσχας.

Α.Μάουρερ: Με αυτό το σύμφωνο, ενωνόμαστε σε θέματα άμυνας με τη Ρωσία. Αν η Ρωσία χάσει τον πόλεμο, τότε σε τι θέση θα βρεθούμε; Το σχέδιο θα έλεγε, δεν πιστεύω, ότι θα είναι τόσο λίγο συγκεκριμένο όσο αυτό που έχουμε τώρα. Τα σημεία 1 και 2 αφορούν το χαρακτήρα του συμφώνου. Το σημείο 3 αναφέρεται στον τρόπο παροχής βοήθειας. Σαφώς, αυτό το προσχέδιο συντάχτηκε βιαστικά. Είμαι αισιόδοξος σε σχέση με το σύντομο τέλος του πολέμου. Η Γερμανία δεν θα θυσιάσει τα βαλτικά κράτη. Είναι ξεκάθαρο ότι η Ρωσία θέλει να γίνει κύριος της Βαλτικής Θάλασσας. Μου είναι επίσης ξεκάθαρο ότι ανάμεσα στη Γερμανία και τη Ρωσία υπάρχει ένα σύνορο που η Ρωσία δεν μπορεί να ξεπεράσει, λόγω κινδύνου να ανατρέψει την ισορροπία – όλα αυτά κατά τη σύναψη συμφωνίας πρέπει να τα έχουμε υπόψη.

Πρόεδρος της Κρατικής Δούμας Γ. Ούλουοτς: Η χώρα μας έχει υποστεί πολλά. Εμείς δεν μπορέσαμε να προβλέψουμε ότι η Σοβιετική Ρωσία θα έβγαζε τόσο γρήγορα τα συμπεράσματά της από την κατάσταση που δημιουργήθηκε. Αυτό το μοιραίο κείμενο, το οποίο εδώ εμείς συζητούμε, έχει μεγάλη ιστορική σημασία. Πρέπει να αποφασίσουμε: ή πόλεμο, ή πρέπει να αναζητήσουμε διέξοδο με σύμφωνο. Αναμφίβολα θα πλήττει την κυριαρχία μας και έντονα θα επιδρά στην αυτογνωσία του λαού μας. Αν εμείς αντισταθούμε, τότε ως αποτέλεσμα θα μας διώξουν από τη χώρα μας – τέτοιο σύστημα εφαρμόζει η Σοβιετική Ένωση. Για αυτό ας προσπαθήσουμε να διαφυλάξουμε ό,τι είναι δυνατό. Το σύμφωνο είναι πολύ βαρύ, τουλάχιστον στο προσχέδιο. Πρέπει να το ελαφρύνουμε. Αυτό το σύμφωνο μπορεί να είναι θανάσιμο για εμάς. Είναι δύσκολο να πει κανείς εκ των προτέρων, πόσα μπορούμε εμείς στη Μόσχα να πετύχουμε, όμως το σύμφωνο πρέπει να το αποδεχτούμε, παρότι η ζωή μας με αυτό θα είναι σαφώς δυσκολότερη. Πρέπει σημαντικά να ενισχυθούμε και εκ των έσω. Η Ρωσία, από την πλευρά της, αναμένει την άνοδό της στο θρόνο του παγκόσμιου ηγεμόνα. Θα προσπαθήσω να υπηρετήσω τη χώρα μου όσο το δυνατότερο καλύτερα.

Υπουργός Εξωτερικών Κ. Σέλτερ: Τώρα λάβαμε ένα τηλεγράφημα του Πρακτορείου Ειδήσεων ΤAΣΣ, το οποίο πληροφορεί ότι ο Ρίμπεντροπ αύριο επίσης θα είναι στη Μόσχα. Ελπίζω ότι η παραμονή του θα μας δώσει περισσότερες δυνατότητες για διαπραγμάτευση. Δεν υπάρξουν από την πλευρά μας ξεκάθαρες προτάσεις, καθώς θα ήταν δύσκολο να προτείνουμε κάτι και μετά να το αρνηθούμε. Προτιθέμεθα να αναφέρουμε τις σχέσεις και τις συμφωνίες μας με άλλα κράτη, γιατί χρειάζεται να τηρηθούν. Ο Μολότοφ ανέφερε αρκετά ξεκάθαρα ότι η Γερμανία δεν μπορεί να μας δώσει βοήθεια. Ωστόσο, πιστεύω ότι όσο πιο δυνατή είναι η Γερμανία στην Ανατολή, τόσο το καλύτερο για εμάς.

Πρέσβης Α.Ρέι: Η πληροφορία του Γ. Τίνισον για το ζήτημα των νησιών, ως φαίνεται, των Άλαντ, μερικώς ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Ωστόσο, ότι έγινε λόγος για εσθονικά νησιά, εν μου είναι γνωστό. Στη Ρωσία υπάρχει πολύ ανησυχία για το αν η Φινλανδία παραμείνει ουδέτερη ή συνασπιστεί με τη Γερμανία. Σε κάποια στιγμή, η Ρωσία ανέφερε στη Φινλανδία ότι αυτή δεν αντιτίθεται στην οχύρωση των νησιών Άλαντ, αν είναι αρκετά ισχυρά. Δεν παρατηρήσαμε ότι μας υποψιάζονταν για γερμανοφιλία. Σε σχέση με την ουδετερότητά μας στη Μόσχα δεν υπήρχε αμφιβολία, ούτε υπήρχε δυσπιστία προς εμάς. Μου είναι αρκετά ευκολότερο να κάνω δουλειές με το Μολότοφ μετά τη σύναψη γερμανοσοβιετικού συμφώνου. Ακόμα και στην περίπτωση του υποβρυχίου δεν υπήρχε μεγάλη δυσκολία.

Αρχηγός Ενόπλων Δυνάμεων Ι. Λαϊντόνερ: Συζητήσαμε την κατάστασή μας. Ας ελπίσουμε, και το πιστεύω, ότι οι συζητήσεις θα είναι επιτυχείς. Ωστόσο, φοβάμαι, ότι στις συνομιλίες θα αυξηθούν οι απαιτήσεις. Φοβάμαι ότι οι διαπραγματεύσεις δεν θα είναι τόσο επιτυχείς όσο θα θέλαμε.

Προεδρεύων Α. Γιουρίμα: Συνοψίζοντας, μπορώ να διαπιστώσω ότι οι επιτροπές ομόφωνα εξέφρασαν τη συγκατάθεσή τους να προχωρήσουμε σε διαπραγματεύσεις στη βάση της πρότασης που έκανε η Σοβιετική Ένωση, και, αν είναι εφικτό, να συνάψουμε συμφωνία.

Η τελευταία πρόταση του προέδρου δεν προκάλεσε αντιρρήσεις από τα μέλη των επιτροπών.

Προεδρεύων Α. Γιουρίμα: Δεν υπάρχουν άλλοι που επιθυμούν να μιλήσουν. Η ημερήσια διάταξη εξαντλήθηκε. Κηρύσσω περατωθείσα τη συνεδρίαση.

Η συνεδρίαση τελείωσε στις 21.52.

Υπογραφές: Α. Γιουρίμα, Πρόεδρος συνεδρίασης

Π. Μαλβέτ, Γραμματέας – Πρωτοκολλητής.

Από τα Κρατικά Αρχεία Εσθονίας (ф. 84, on. 1, μον.αποθ. 1047, л. 32-39) (υπάρχει στο βιβλίο «Από το Σύμφωνο Ρίμπεντροπ – Μολότοφ, σ.151-160)

***

Υπάρχουν, φυσικά, όπως προειπώθηκε και άλλες πτυχές που δεν φωτίζονται ιδιαίτερα από τα ως τώρα διαθέσιμα από τους αντικομμουνιστές ντοκουμέντα, όπως οι συστάσεις των δυτικών πρεσβειών σε κάθε ενημέρωση που τους έκαναν οι εσθονοί αστοί, το αν το διπλό παιχνίδι των εσθονών γινόταν καθ’υπόδειξη ξένων δυνάμεων ή λόγω της κοντόθωρης λογικής των αστών, και οι συνομιλίες του εσθονού υπουργού εξωτερικών με το Ταλίν μετά τη συνάντηση με Μολότοφ, οι οποίες προκάλεσαν την οβιδιακή του μεταστροφή στο ζήτημα της σύναψης συμφωνίας. Όμως, έστω και με τα διαθέσιμα ντοκουμέντα, τα περί «σοβιετικής πίεσης» και «γενναίας υπεράσπισης της εθνικής κυριαρχίας απέναντι στο σοβιετικό επεκτατισμό» πάνε περίπατο. Γιατί για τους καπιταλιστές, υπεράνω όλων ο αντικομμουνισμός, όχι η πατρίς και ο λαός.

Μετάφραση από τα ρώσικα. Τα ντοκουμένα υπάρχουν στο βιβλίο Пеэтер Варес На чаше весов: Эстония и Советский Союз, 1940 год и его последствия, 1999, Евроуниверситет (Таллинн, Эстония), Таллинн (βλ.εδώ).

Η Εσθονική Επανάσταση (1940): μέρος Β’ – ο λαϊκός ξεσηκωμός της 21/6/1940 μέσα από τον εσθονικό αστικό Τύπο της εποχής

Δεν είναι δύσκολο να καταλάβει κανείς ότι η εν εξελίξει κλιμακούμενη αντικομμουνιστική υστερία, με τη βοήθεια του Τραμπ, της ΕΕ και του Σύριζα (αλλά και του μεγαλορωσικoύ δηλητηρίου που τις 5-6 τελευταίες δεκαετίες έχει παραμορφώσει, σε μεγάλο βαθμό, το κομμουνιστικό κίνημα), επιδιώκει να θάψει για τα καλά την ιδέα στα μυαλά των ανθρώπων ότι μια ζωή σε αυτό τον πλανήτη, σήμερα, μπορεί να είναι κυριολεκτικά παραδεισένια. Ότι μπορεί να υπάρχει πλανήτης χωρίς ανεργία, χωρίς πολέμους, με αξιοπρέπεια, με υγεία, με χαρά, όπου καθένας θα αξιολογείται με βάση αυτό που πραγματικά δημιουργεί ο ίδιος.

         Διαδηλωτές έξω από το Παλάτι Καντριόργκ στο Ταλίν στις 21/06/1940

Το δύσκολο είναι να απαντήσει κανείς σε ένα προς ένα τα “επιχειρήματα” – ξερατά των αντικομμουνιστών. Γιατί δεν “καίνε τον εγκέφαλο” των σκεπτόμενων ανθρώπων απλώς. Αντίθετα, ταιριάζουν πολύ καλά στον σημερινό τύπο ανθρώπου που, με την αποσπασματική εισροή πληροφοριών (εξαιτίας και της εξάπλωσης του διαδικτύου και της κακής του χρήσης), αδυνατεί να συνθέσει, αλλά πιάνεται από μία λεπτομέρεια, από ένα γεγονός (ή “γεγονός”) και “συνάγει συμπεράσματα” (και μάλιστα με ιδιαίτερο θράσσος, στην καλλιέργεια του οποίου συντελεί και η δημόσια – αν και όχι από τις Αρχές – ανωνυμία που προσφέρει το διαδίκτυο). Δεν είναι τυχαίο που τώρα ξεπήδησαν οι Καλυβομαραντζίδηδες και αναπαράγουν την ίδια γκεμπελική μέθοδο.

Είναι δύσκολο, συν τοις άλλοις, γιατί οι αντικομμουνιστές επί δεκαετίες και αιώνες έχουν την υποστήριξη πανεπιστημίων, κρατών και διεθνών οργανισμών ολόκληρων για να “τεκμηριώσουν” τα όσα προπαγανδίζουν. Αντίθετα, όσοι θέλουν απλώς να σκεφτούν, στην καλύτερη στον ελεύθερό τους χρόνο μπορούν να προετοιμάσουν την απάντηση. Και είναι τόσα πολλά, μετά από τόσες δεκαετίες, τα αντικομμουνιστικά “επιχειρήματα”, που μοιάζει σχεδόν ανυπέρβλητο αυτό το καθήκον.

Όμως, είναι δυνατό οι κομμουνιστές και γενικά οι σκεπτόμενοι άνθρωποι να απαντήσουν στην απολυτότητα και τη φτήνια των λόγων των αντικομμουνιστών. Έχουμε στοιχεία. Έχουμε τεκμήρια. Και στο «δικό τους τερέν», μπορούμε να τους νικήσουμε. Να νικήσουν η αλήθεια και η λογική.

Στο α’ μέρος του αφιερώματος για την Εσθονική Επανάσταση του 1940, είχε δοθεί έμφαση στο ευνοϊκό για τη διεξαγωγή της διεθνές πλαίσιο (και είναι αυτό άλλο ένα δίδαγμα για τους κομμουνιστές του σήμερα, η μελέτη του διεθνούς πλαισίου επί του οποίου δρουν).

Στο β’ μέρος, αν και αυτό επισπεύθηκε, λόγω του ξεσπάσματος της συζήτησης για την Εσθονία, και η μορφή του είναι λίγο διαφορετική από τη σχεδιαζόμενη, έγινε κάτι απλό. Αναζητήθηκε το ρεπορτάζ από τον αστικό Τύπο της Εσθονίας εκείνης της εποχής. Για να κρίνει ο καθένας πώς οι ίδιοι οι αστοί Εσθονοί αντιμετώπιζαν τα γεγονότα. Η αλήθεια είναι πως, αν διαβάσει κανείς και άλλα ντοκουμέντα, θα καταλάβει πως η αστική τάξη της Εσθονίας (όπως και παντού), παρότι έμπειρη, δεν είναι τόσο μακρόθωρη (γιατί σκέφτεται πάντα με τον καπιταλιστικό τρόπο: την πάση θυσία και το γρηγορότερο μεγιστοποίηση του κέρδους). Συγκεκριμένα, προσπαθούσε να μειώσει το εύρος και τη σημασία των γεγονότων. Είναι χαρακτηριστικό ότι τα ρεπορτάζ ακόμα και για αυτά τα διόλου μικρής σημασίας γεγονότα (ειδικά για μια μικρή χώρα) παρατίθενται στη σελίδα 3, ενώ σχεδόν στο κουτουρού περνιέται η κατάληψη αστυνομικών κτιρίων και το ότι οι εργαζόμενοι πήραν τα όπλα.

Για να εντάξουμε, ωστόσο, τα γεγονότα στο συγκεκριμένο ιστορικό πλαίσιο, δηλαδή, στο πραγματικό πλαίσιο, θα πρέπει να αναλογιστούμε ότι, τον Ιούνη του 1940, οι εργαζόμενοι και των τριών βαλτικών χωρών, μετά την ήττα της Γαλλίας, έβλεπαν πια τα πράγματα ξεκάθαρα. Η πλάκα είχε τελειώσει: θα έπρεπε άμεσα να διαλέξουν ή τον πόλεμο που προωθούσαν οι αστικές «τους» τάξεις, και, επομένως, κατά πάσα πιθανότητα, τους ναζί (δηλαδή, γερμανοποίηση, θάνατος ή, έστω, καμία προοπτική για τους εργαζόμενους) ή την κατάλυση της εξουσίας εκείνης που τους οδηγούσε στον όλεθρο, τη δημιουργία σοβιετικής εξουσίας και την προσχώρηση στην Ένωση των σοβιετικών σοσιαλιστικών Δημοκρατιών που προωθούσε την ειρήνη, τα δικαιώματα των εργαζομένων και τον εθνικό πολιτισμό. Και δεν ήταν ανεγκέφαλοι για να προτιμήσουν το πρώτο. [Παρέκβαση: πολλά μπορούν να συζητηθούν για το τώρα τι άποψη έχουν. Ακόμα κι αν τώρα έχουν αρνητική άποψη – που κι αυτό ζήτημα είναι, π.χ. στη Λιθουανία, τώρα «εθνοκαθάρθηκε» το 1/3 του εργατικού δυναμικού, μεταναστεύοντας χωρίς να το θέλει – αυτό δεν μας επιτρέπει να παραποιούμε την ιστορία. Τότε υπήρχαν λαϊκές κινητοποιήσεις και το ευνοϊκό διεθνές πλαίσιο. Δεν υπήρχε κατοχή.]

Ας διαβαστούν λοιπόν τα ρεπορτάζ από τις κινητοποιήσεις στις πόλεις της Εσθονίας τον Ιούνη του 1940 και ας μας πει οποιοσδήποτε αν θεωρεί πως είναι εφικτό να υπάρχει “κατοχή” και ταυτόχρονα τέτοιες λαϊκές κινητοποιήσεις. Ας μας πει αν όλοι αυτοί που κινητοποιήθηκαν έπαιζαν θέατρο, ήταν “υποκινούμενοι”. Και έπεται συνέχεια…

ΥΓ. Η μετάφραση έγινε από τα εσθονικά με τη βοήθεια λεξικών του διαδικτύου. Έτσι, ζητείται προκαταβολικά συγγνώμη για λάθη στη μετάφραση. Ας ελπίσουμε κάποια στιγμή να είναι εφικτή η απόλυτα ορθή μετάφραση.

***

Τα χτεσινά γεγονότα

Οι εργάτες διατύπωσαν τα αιτήματά τους στον πρόεδρο της Δημοκρατίας – Η κόκκινη σημαία υψώθηκε στον πύργο του Τουμπέα

Εργατική διαδήλωση

Με πρωτοβουλία της Ένωσης Εργατών στις Κατασκευές του Ταλίν, μία συγκέντρωση εργατών έλαβε χώρα στις 20 Ιούνη στις 8 πμ στο κλειστό αθλητικό κέντρο εργατών Ταλίν (σ.parapoda: στα εσθονικά, Tallinna töölisvõimla), με συμμετοχή 800 – 1000 ανθρώπων. Ομιλίες έγιναν από τα μέλη της κρατικής εθνοσυνέλευσης N. Ruus, A. Jõeäär, V. Jaanus, και έπειτα από τον O. Sepre, ο οποίος το 1923 είχε καταδικαστεί σε καταναγκαστική εργασία, αλλά απελευθερώθηκε χάρη στην αμνηστία του 1938. Μίλησαν επίσης συνδικαλιστές.

Οι ομιλίες επικεντρώθηκαν στην κατάσταση που διαμορφώνεται από τα τρέχοντα γεγονότα, καθώς και την κατάσταση των εργατών και τα αιτήματά τους.

Στο τέλος, τα ακόλουθα ψηφίσματα υιοθετήθηκαν ομόφωνα:

Είμαστε πεπεισμένοι ότι η κύρια προϋπόθεση για τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης των εργαζομένων της Εσθονίας είναι η διατήρηση της ειρήνης και το να μείνει η Εσθονία μακριά από τον ιμπεριαλιστικό πόλεμο. Χάρη στο Σύμφωνο Αμοιβαίας Βοήθειας ανάμεσα στην Εσθονία και τη Σοβιετική Ένωση, ο εσθονικός λαός ως τώρα ήταν σε θέση να μείνει μακριά από τον πόλεμο, και η οικονομική ζωή της Εσθονίας ήταν σε θέση να συνεχίσει να είναι σχετικά ομαλή, σε μια περίοδο όπου εκατοντάδες εκατομμύρια λαών του κόσμου ζουν στις άγριες συνθήκες του πολέμου.

Ωστόσο, έχοντας ακούσει από τον Πρόεδρο του Συμβουλίου των Λαϊκών Επιτρόπων της Σοβιετικής Ένωσης, Μολότοφ, στην διακοίνωσή του προς την εσθονική κυβέρνηση, ότι η εσθονική κυβέρνηση έχει προβεί σε αντισοβιετικές ενέργειες, έχει δημιουργήσει μια στρατιωτική συμμαχία με τη Λετονία και τη Λιθουανία, έχει οργανώσει μυστικές συνδιασκέψεις κλπ., δηλώνουμε ότι παρόμοιες ενέργειες που αποσκοπούν στην πρόκληση εχθροπραξιών ενάντια στη Σοβιετική Ένωση, συναντούν τη βαθιά λύπη και καταδίκη από πλευράς των εργαζόμενων της Εσθονίας και της πλειοψηφίας του εσθονικού λαού. Λαμβάνοντας υπόψη το γεγονός ότι η κυβέρνηση της Εσθονίας δεν ήταν προσηλωμένη στην τήρηση του Συμφώνου Αμοιβαίας Βοήθειας ανάμεσα στη Σοβιετική Ένωση και την Εσθονία, αλλά ωμά το παραβίασε, προετοίμασε τη λεηλασία του εσθονικού λαού με το να τον στρέψει ενάντια στη Σοβιετική Ένωση, ζητούμε το σχηματισμό μιας κυβέρνησης που θα είναι πλήρως φιλική προς τη Σοβιετική Ένωση και έντιμα θα τηρεί το σύμφωνο.

Ζητούμε το αποφασιστικό ξερίζωμα όλων των εχθρικών προς τη Σοβιετική Ένωση στοιχείων, και ιδίως τη διάλυση της Λίγκας Άμυνας, καθώς διέπεται από ιδιαίτερα εχθρική στάση απέναντι στη Σοβιετική Ένωση, την εκκαθάριση του κρατικού μηχανισμού από όσους προωθούν τον πόλεμο και όλες τις εχθρικές προς το Σύμφωνο Αμοιβαίας Βοήθειας ανάμεσα στη Σοβιετική Ένωση και την Εσθονία ενέργειες.

Λαμβάνοντας υπόψη ότι οι σημερινοί περιορισμοί στην ελευθερία του συναθροίζεσθαι, του Τύπου, των συγκεντρώσεων κλπ εμποδίζουν τον εργαζόμενο λαό να αγωνιστεί για τη βελτίωση της κατάστασής του, καλούμε στην κατάργηση των περιορισμών. Η πάλη του εργαζόμενου λαού για μια καλύτερη κατάσταση είναι αποτελεσματική μόνο αν αυτός ο αγώνας καθοδηγείται από ένα πολιτικό κόμμα των εργατών (σ.parapoda: η ακύρωση της απόφασης για απαγόρευση του ΚΚ Εσθονίας έγινε πράξη μόλις στις 4 Ιούλη 1940).

Είναι, επομένως, απαραίτητο να επιτραπεί στους εργάτες να ιδρύσουν το δικό τους πολιτικό κόμμα. Είναι απαραίτητο να επιτραπεί η έκδοση εργατικών εντύπων, να τερματιστεί η καταναγκαστική στρατολόγηση εργατικού δυναμικού στην αστυνομία, να τερματιστεί ο έλεγχος των συγκεντρώσεων από την ξένη και την πολιτική αστυνομία, και να διασφαλιστεί η ελευθερία λόγου, σκέψης, εκδόσεων, συγκεντρώσεων και οργάνωσης.

Ζητούμε τον τερματισμό της δίωξης του εργατικού κινήματος, γενική αμνηστία για τους πολιτικούς κρατούμενους που πάλευαν για τα συμφέροντα των εργαζομένων και την απόδοση όλων των πολιτικών δικαιωμάτων σε αυτούς, την ακύρωση αποφάσεων για την εκδίωξη από το εργατικό κίνημα, τη νόμιμη επαναδραστηριοποίηση των κλεισμένων εργατικών οργανώσεων, και τη διάλυση “εργατικών οργανώσεων”, όπως της Εσθονικής Συνομοσπονδίας Εργατικών Ενώσεων και άλλων.

Διαδηλωτές στην οδό Νάρβα, στη συμβολή με την οδό Τόρμι, στο Ταλίν στις 21/06/1940

Ζητούμε να πάψουν οι εργαζόμενοι και οι άνεργοι να ανησυχούν για τη δουλειά, αυξάνοντας τις απολαβές τους σε αναλογία με το κόστος ζωής.

Ζητούμε από τους κυβερνητικούς οργανισμούς αποφασιστικά να καταπολεμήσουν τους κερδοσκόπους, τους τοκογλύφους και όλων των ειδών τους άρπαγες.

Κάτι τέτοιο δεν μπορεί να γίνει με μικρά πρόστιμα, όπως γινόταν ως τώρα, αλλά μόνο αν τιμωρείται αυστηρά η κερδοσκοπία.”

Καλωσόρισμα στον Κόκκινο Στρατό

Χαιρετιστήριο καλωσόρισμα προς τον Κόκκινο Στρατό υπερψηφίστηκε επίσης. Σε αυτό διαβάζουμε:

Η συγκέντρωση των Εργαζομένων του Ταλίν στην Αίθουσα Συνεδριάσεων στις 20 Ιούνη 1940 χαιρετίζει τον Κόκκινο Στρατό και τους επικεφαλής του. Η συγκέντρωση επιβεβαιώωνει ότι η πλειοψηφία του εσθονικού λαού εκτιμά σε μεγάλο βαθμό το Σύμφωνο Αμοιβαίας Βοήθειας ανάμεσα στη Σοβιετική Ένωση και την Εσθονία, με βάση το οποίο η Σοβιετική Ένωση έχει δεσμευτεί να διατηρήσει και να διασφαλίσει την ειρήνη στη Βαλτική. Η καταδίκη των ανεύθυνων μεθοδεύσεων της πλέον αντιδραστικής αστικής τάξης, υπό τη μορφή της σύναψης της Βαλτικής Στρατιωτικής Συμμαχίας, η οποία στρέφεται ενάντια στη Σοβιετική Ένωση, απειλούσε να ρίξει εμάς και τις άλλες βαλτικές χώρες σε έναν καταστροφικό ιμπεριαλιστικό πόελμο. Η διαυγής πολιτική ειρήνης των Στάλιν, Μολότοφ, Βοροσίλοφ και άλλων ηγετών της Σοβιετικής Ένωσης έγκαιρα ξεσκέπασε αυτές τις μεθοδεύσεις και παρείχε ένα αδερφικό χέρι βοήθειας στον εργαζόμενο λαό μας.

Η άφιξη των στρατευμάτων του ισχυρού Κόκκινου Στρατού στην Εσθονία αποτελούν εγγύηση ότι μπορούμε να συνεχίσουμε να εργαζόμαστε ειρηνικά στα σπίτια μας, και η βαθύτερη επιθυμία μας είναι και ο Κόκκινος Στρατός να αισθάνεται εδώ όπως στο σπίτι του.

Ζήτω η διεθνής αλληλεγγύη των εργαζομένων!

Ζήτω ο ισχυρός Κόκκινος Στρατός και ο ηγέτης του, Βοροσίλοφ!

Ζήτω ο ηγέτης των λαών του κόσμου, Στάλιν!

Θερμούς χαιρετισμούς στους σ. Στάλιν, Μολότοφ, Ζντάνοφ.

Τέλος, αποφασίστηκε να σταλεί χαιρετιστήριο στο Στάλιν.

Η συγκέντρωση ολοκληρώθηκε στις 10.15 το βράδι.

Ανοιχτή συγκέντρωση στην Πλατεία Ελευθερίας

Χτες το πρωί, οι εργάτες του Ταλίν συγκεντρώθηκαν στα εργοστάσια για να προετοιμάσουν τη διαδήλωση. Χρησιμοποιήθηκαν οι παλιές σημαίες. Και γρήγορα αυτές βάφτηκαν με κόκκινο χρώμα. Έλειπαν μόνο τα εργοστάσια που δούλευαν, όμως και από εκεί υπήρχαν εργάτες.

Συγκέντρωση των εργατών στην Πλατεία Ελευθερίας στο Ταλίν στις 21/06/1940 (πηγή)

Στις 10 συγκεντρώθηκαν στην Πλατεία Ελευθερίας συνδικάτα και ομάδες εργατών από εργοστάσια, οι οποίοι κρατούσαν πανώ με συνθήματα: “Ζητούμε επιτακτικά για τους εργαζόμενους δουλειά, ψωμί και ελευθερία!”, “Κάτω η σημερινή κυβέρνηση των προπαγανδιστών του πολέμου!”, “Ζητούμε τη δημιουργία μιας κυβέρνησης που έντιμα να τηρεί το Σύμφωνο με τη Σοβιετική Ένωση!”.

Μετά τη συσπείρωση κατά ομάδες, ο O. Pärn, εκπρόσωπος της Ένωσης Εργαζομένων Κλωστοϋφαντουργίας, μίλησε για τα αιτήματα των εργαζομένων και καλωσόρισε και χαιρέτισε τη Σοβιετική κυβέρνηση, το στρατό και τους ηγέτες τους, Στάλιν, Μολότοφ, Βοροσίλοφ και άλλους. Την ομιλία διέκοπταν χειροκροτήματα και συνθήματα.

Τα αιτήματα που διατύπωσε ο O. Pärn υιοθετήθηκαν επίσης με χειροκροτήματα.

Στο μεταξύ, εκπρόσωπος του Κόκκινου Στρατού έστειλε χαιρετισμό στον εσθονικό λαό και την εργατική τάξη. Ο ομιλητής ευχαρίστησε επίσης τον Κόκκινο Στρατό για τα χαιρετίσματα και το μήνυμα υποστήριξης, υπογραμμίζοντας την επιθυμία του Κόκκινου Στρατού και της κυβέρνησης της Σοβιετικής Ένωσης να υπερασπίσει τα εργατικά συμφέροντα. Η ομιλία διακοπτόταν συχνά από επιφωνήματα και χειροκροτήματα. Καλέσματα γίνονταν από τα μεγάφωνα.

Μετά το τέλος των ομιλιών, τραγουδήθηκε η Διεθνής και η συγκέντρωση πορεύτηκε από τη Λεωφόρο Κάαρ προς τις οδούς Τουμπέα – Πικγιάλα – Πίκα και από εκεί στο Παλάτι Καντριόργκ. Μόλις έφτασε η πορεία στην Τουμπέα έγινε πιο ευρέως γνωστό ότι η πορεία θα κατευθυνόταν προς το Παλάτι Καντριόργκ.

Μπροστά από το Παλάτι Καντριόργκ

Στις 1.30, περίπου 300 άνθρωποι βρίσκονταν μπροστά στο κάστρο. Η κεφαλή της πορείας βρισκόταν ακόμα μακριά. Μεγάφωνα εγκαταστάθηκαν μπροστά στο κάστρο. Έπειτα, οι σιδερένιες πόρτες του πάρκου του κάστρου έκλεισαν. Και αυτό σημαίνει ότι θα είναι επαρκής ο χώρος για την ίδια την πορεία.

Ιαχές ακούγονται από απόσταση – η πορεία πλησιάζει. Έπειτα οι πόρτες θα ξαναανοίξουν για να επιτραπεί να μπει στο χώρο του κάστρου. Η ώρα είναι 13:43. Ο Oskar Pärn, για τον εκτοπισμό του οποίου από το Ταλίν είχε παρθεί απόφαση, είναι ο πρώτος που περνά τις πόρτες. Και μπαίνει τραγουδώντας.

Συνθήματα και επιφωνήματα χαράς με το άκουσμα των ονομάτων των Στάλιν Μολότοφ και Βοροσίλοφ

Τρεις φορές, το “Ζήτω ο σ. Στάλιν!” ακούγεται στο κάστρο. Οι σημαίες και τα πανώ της πορείας τοποθετούνται απέναντι στους κήπους του κάστρου. Είναι 40-50, εκτός από ένα μπλε, όλα τα άλλα κόκκινα. Η είσοδος διήρκεσε 24 λεπτά. Είναι 6 – 7.000 μπροστά από το κάστρο. Επιπλέον, υπάρχουν και πολλοί έξω.

Αρχίζουν να μιλάνε από τα μεγάφωνα. Έπειτα λέγεται: “Προσοχή, προσοχή!”. Και συνεχίζει: “Τα ψηφίσματα που υιοθετήθηκαν στην Πλατεία Ελευθερίας θα παρουσιαστούν στον Πρόεδρο από αντιπροσωπεία. Υπάρχει τώρα μια αντιπροσωπεία. Ελπίζουμε ο Πρόεδρος θα βγει και θα δεχτεί να ικανοποιήσει τα αιτήματά μας”.

Ένα λεπτό μετά από αυτή την ανακοίνωση έχει περάσει, όταν

ΑΠΟ ΤΟ ΜΠΑΛΚΟΝΙ ΕΜΦΑΝΙΖΕΤΑΙ Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ K. PÄTS,

συνοδευόμενος από το στρατηγό J. Laidoner και τον ταξίαρχο Grabbi.

O δικτάτορας και στο πλάι οι J. Laidoner και Grabbi (πηγή)

Ο πρόεδρος λαμβάνει ένα χειρόγραφο σημείωμα. Κοιτά προς το πλήθος. Και λέει ότι θα ήταν καλύτερο να αποφύγουν να χαθεί χρόνος και να μιλήσει με έναν από τη συγκέντρωση, στην οποία θα απαντούσε. «Με αμοιβαία κατανόηση, μπορούμε να δημιουργήσουμε μια αμοιβαία υποστηρικτική διάθεση που να μας ικανοποιεί όλους». Επομένως, ο πρόεδρος συνεχίζει. Απαντά κάποιος από τους διαδηλωτές: «Σύντροφοι, έχουμε επιδώσει τα αιτήματα μας και ελπίζουμε ότι ο πρόεδρος θα μας απαντήσει».

Ο πρόεδρος απαντά: «Πολίτες[, ζούμε σε μια κρίσιμη στιγμή]! Απέναντί σας έχετε ένα πρόσωπο που επί 40 χρόνια [παλεύει για τα δίκαια του λαού μας] (…οι φωνές καλύπτουν τα λόγια του ομιλητή). [Κάποιος από τους διαδηλωτές φωνάζει: “Ναι, αλλά όχι για τους εργάτες!”]. Αν νομίζετε ότι οι εργάτες δεν ανήκουν στο λαό, σφάλλετε…Δεν έχω κάνει διάκριση ανάμεσα στα διάφορα στρώματα των πολιτών [, τους εργάτες, τους αγρότες, τους βιοτέχνες, τους μορφωμένους ανθρώπους]…(σταματά λίγο και σκέφτεται). Αν νομίζετε ότι μπορώ να συνομιλήσω με περισσότερους από εκατό ανθρώπους, είστε πολύ λάθος…[Αλλά αν θέλετε να εκφράσετε τα τόσο έντονα συναισθήματά σας, τότε οι φωνές μου δεν μπορούν να ξεπεράσουν τις δικές σας. Μην ακούτε, όμως δεν μπορείτε να με καλύψετε με τις φωνές σας]». Ο επικεφαλής της πορείας λέει: «Δεν θέλουμε αιτήματα από εσάς. Σας παρακαλούμε να απαντήσετε άμεσα στα αιτήματα που λάβατε εσείς από εμάς!».

Ο πρόεδρος απαντά: «[Τώρα, νομίζετε ότι μπορείτε να με κάνετε να πιστέψω διαφορετικά, με τις φωνές σας, από ό,τι πίστευα όλη μου τη ζωή; Αν ναι, τότε έχω να σας πω το εξής: Δεν κάθομαι εδώ εξαιτίας αυτού, ώστε όλοι να ευχαριστηθούν. Δεν έχω κάποιον να χορεύει εδώ μαζί μου. Έχω εκπληρώσει τα καθήκοντά μου στο λαό, επομένως, παρακαλώ…] Δεν μπορώ να μιλήσω τόσο πολύ…Θα ήταν καλύτερο να σταματούσα». Λέγοντας αυτό, ο πρόεδρος στρέφεται στο εσωτερικό του κάστρου με ένα από τους συνοδούς του. (σ.parapoda: То 2016 στην Εσθονία δημοσιεύτηκε η ομιλία, η οποία είναι επεξεργασμένη. Τα τμήματα στις αγκύλες είναι από το απομαγνητοφωνημένο κείμενο της ομιλίας).

Κάποιοι διαδηλωτές, η πλειοψηφία εκείνων που ήταν από την αρχή της πορείας, άρχισαν να τραγουδούν: «Γενέτειρα γη μου, χαρά και απόλαυσή μου»(σ.parapoda: Ο εθνικός ύμνος της Εσθονίας). Σύντομα ηρεμούν.

Μετά από μια σύντομη και ήρεμη συζήτηση των πορευομένων, αρχίζει μια ομιλία. Ο ομιλητής λέει ότι ήρθαν εδώ για να δημοσιοποιήσουν τις σκέψεις τους γενικά.

Να υλοποιηθούν τα αιτήματα των εργαζομένων

Η κυβέρνηση των Uluots – Jürima υποκρίνεται και εξαπάτησε την κυβέρνηση της Σοβιετικής Ένωσης, οργανώνοντας κρυφά μια στρατιωτική συμμαχία. Ζητούμε τη δημιουργία μιας νέας κυβέρνησης, η οποία έντιμα να υλοποιεί το Σύμφωνο. Στέλνουμε χαιρετισμό στον Κόκκινο Στρατό και του είμαστε ευγνώμονες (Χειροκροτήματα). Θαυμάζουμε το μεγάλο έργο της σοσιαλιστικής οικοδόμησης στη Σοβιετική Ένωση, που αποτελεί παράδειγμα για το προλεταριάτο όλου του κόσμου». Ο ομιλητής συνεχίζει: «Ζήτω ο μεγάλος Στάλιν, ο οποίος έχει φέρει ευημερία σε εκατοντάδες εκατομμύρια ανθρώπων. Το σύνταγμα του Στάλιν είναι το πιο δημοκρατικό του κόσμου».

Ο ομιλητής, επίσης, αναφέρει ότι το κόστος ζωής ανεβαίνει με αυξανόμενη ταχύτητα. Για αυτό, είναι απαραίτητο να αυξηθούν οι μισθοί κατ’ αναλογία της αύξησης του κόστους διαβίωσης, καθώς τα κεφάλαια επαρκούν. Ζητείται κοινωνική ασφάλιση και στις πόλεις και στα χωριά. Το πιο κατηγορηματικό αίτημα είναι η άμεση απελευθέρωση των πολιτικών κρατουμένων. Ο ομιλητής εκφράζει την πεποίθησή του ότι αυτό το αίτημα το ασπάζεται το 100%. Αυτό επιβεβαιώνεται από χιλιάδες χέρια που υψώνονται.

Στο τέλος της ομιλίας, προτείνει ένα τριπλό «ζήτω» για το Στάλιν, κάτι το οποίο κάνει το πλήθος. Η ομιλία διήρκεσε περίπου ένα τέταρτο της ώρας. Είπε ότι συγκεντρώθηκαν εδώ για να εκφράσουν ρητά τα αιτήματά τους στον πρόεδρο. Ως τώρα, όλα τα ψηφίσματα έμεναν στα χαρτιά, όμως τώρα, τα ψηφίσματα που υιοθετήθηκαν στην Πλατεία Ελευθερίας δεν θα μείνουν στα χαρτιά. Επί 20 χρόνια ο εσθονός εργάτης ταπεινωνόταν, όμως τώρα αυτά τελείωσαν.

Οι παλιές μέρες δεν θα ξανάρθουν ποτέ!

Ο ομιλητής λέει, επιπλέον, ότι απαιτούν η αστυνομία να απομακρύνει τα όπλα της. Θα είμαστε αύριο με τα δικά μας όπλα, από εκεί που θα έρθουμε. Ο κόσμος στέκεται στο πλευρό των εργατών. Αυτός ο κόσμος μάς ανήκει.

Χαιρετίζουμε, πρώτα από όλα, το Στάλιν, τον ηγέτη της Σοβιετικής Ένωσης.

Ομιλητής έξω από το Παλάτι Καντριόργκ

Ακούγεται ένα τριπλό «ουράαα» και χειροκροτήματα. Ακούγονται «ζήτω» και για άλλους ηγέτες της Σοβιετικής Ένωσης. Μετά, ακούγεται μία φωνή: «Κάτω!» και έχει να κάνει με τη σημαία με το προεδρικό έμβλημα που είναι κρεμασμένη στο κάστρο. Οι μισοί από τους παρευρισκόμενους υιοθετούν αυτή τη φωνή. Όμως ο ομιλητής λέει:

-Αξιότιμοι σύντροφοι, έχετε για λίγο εμπιστοσύνη στους εκπροσώπους σας. Μη χάνετε την ψυχραιμία σας! Περιμένετε επόμενες οδηγίες!

-Και οι πολιτικοί κρατούμενοι; Να απελευθερωθούν άμεσα!

-Όλα ολοκληρώνονται, απαντά ο ομιλητής.

Έπειτα, ζητείται από τα μεγάφωνα η συντεταγμένη αποχώρηση και προστίθεται ότι δεν είναι ώρα να χαθεί η ψυχραιμία. Επίσης, λέγεται: «Κατανοούμε τα συναισθήματά σας, όμως πρέπει να είμαστε ενωμένοι». Η πορεία ξεκινά από το κάστρο, πηγαίνει στην οδό Νάρβα και μέσω αυτής διασχίζει την πόλη. Ένα τμήμα της πορείας μένει μπροστά στο κάστρο ζητώντας την άνευ όρων και άμεση απελευθέρωση των πολιτικών κρατουμένων. Μία νέα αντιπροσωπεία στέλνεται στον πρόεδρο, ο οποίος, ωστόσο, απαντά με ένα μήνυμα που λέει ότι οι κρατούμενοι είναι ελεύθεροι να φύγουν στο πλαίσιο όμως της συνήθους διαδικασίας, αν διατυπώσουν αίτημα απελευθέρωσης, το οποίο θα εξεταζόταν και θα λαμβανόταν αντίστοιχη απόφαση.

Ωστόσο, το αίτημα της άμεσης απελευθέρωσης παραμένει.

Πάνω σε φορτηγά, μετέβησαν στην οδό Βίρου, διέσχισαν την πόλη στην Πλατεία Ελευθερίας, από όπου κατευθύνθηκαν στον τόπο των φυλακών, στις οδούς Harju και Pika.

Απελευθερώθηκαν 27 πολιτικοί κρατούμενοι

Η απελευθέρωση των πολιτικών κρατουμένων έλαβε χώρα στις 3 το μεσημέρι. Οι συμμετέχοντες στην πορεία συγκεντρώθηκαν μπροστά από τη φυλακή, και έστειλαν πενταμελή αντιπροσωπεία μαζί με τρεις σοβιετικούς αξιωματούχους, οι οποίοι, με ορθή μορφή, απαίτησαν την απελευθέρωση των πολιτικών κρατουμένων. Σύμφωνα με τη λίστα, υπήρχαν 27. Τρεις μόνο, οι Alfred Sein, Kristjan Seaver και Aleksander Mui βρίσκονταν κρατούμενοι από το 1924.

Οι άλλοι συλληφθέντες είχαν απελευθερωθεί μετά από μια αμνηστεία λίγα χρόνια πριν. Οι φυλακισμένοι βγήκαν από τα κελιά συνοδεία φρουρών. Όταν ολοκληρώθηκαν τα τυπικά, η αντιπροσωπεία άφησε ελεύθερους τους φυλακισμένους. Οι κρατούμενοι βγήκαν έξω με εκρήξεις χαράς. Οι συγκεντρωθέντες άρχισαν να φωνάζουν «Ζήτω!».

Οι πολιτικοί κρατούμενοι που απελευθερώθηκαν είναι οι ακόλουθοι: Artemi Antonov, Viktor Andrejev, Aleks. Dimitrijev, Aleks. Eilender, Peeter Jakovlev, Aleksei Jemeljanov, Boris Krupenin, Kristjan Kukk, Rich. Kuurits, Vlad. Lepik, Rud. Liivoja, Nik. Luts, Leho Maisel, Andrei Minin, Ivan Minin, Alfred Sein, Kristjan Seaver, Jul. Sarv, Gust. Pilve, Aleks. Mui, Nik. Vojennõi, Konstantin Trankman, Mihhail Skvorov, Mihhail Rogov, Aleks. Petrikov, Adolf Polisinski, Ferd. Narusbek.

Απελευθερωμένοι πολιτικοί κρατούμενοι επικεφαλής της πορείας

Πέρα από τους πολιτικούς κρατούμενους που βρίσκονταν στη φυλακή, απελευθερώθηκαν και όσοι κρατούνταν. Γνωστοποιήθηκε η απελευθέρωση της Johanna Vebermann. Επίσης, άλλοι κρατούμενοι απελευθερώθηκαν, όμως τα ονόματά τους δεν είναι γνωστά. Μετά την απελευθέρωση των πολιτικών κρατουμένων, νέες συλλήψεις έγιναν, κυρίως αστυνομικών.

Οι πρώην πολιτικοί κρατούμενοι στο ξενοδοχείο «Χρυσός Λέων»

Οι περισσότεροι πολιτικοί κρατούμενοι που απελευθερώθηκαν στο Ταλίν εγκαταστάθηκαν στο ξενοδοχείο «Χρυσός Λέων», όπου τους δόθηκαν δωμάτια, δείπνησαν και διανυκτέρευσαν εκεί. Πόσο καιρό θα μείνουν εκεί, δεν ήταν ξεκάθαρο ακόμα.

Οι διαδηλώσεις στο Pärnu

Pärnu.21.7. Σήμερα, στις 5 πμ, έλαβε χώρα μια διαδήλωση στο Pärnu που διέσχισε την πόλη. Από το σημείο αφετηρίας στη Νότια οδό, με σημαίες και μια ορχήστρα κατευθύνθηκαν στην Πλατεία Ελευθερίας, όπου μίλησαν οι Tamm και Kumm, στελέχη των οργανώσεων των εργαζομένων.

Την εκδήλωση παρακολούθησαν πολλοί άνθρωποι. Υπό τις κόκκινες σημαίες, υιοθετήθηκαν τα ίδια ψηφίσματα που υιοθετήθηκαν και στις άλλες πόλεις. Ταυτόχρονα, χαιρετιστήρια μηνύματα αποστάλθηκαν στον Κόκκινο Στρατό. Στο τέλος της πορείας, οι συγκεντρωμένοι κατέληξαν στον Οίκο Εργασίας συντεταγμένα.

Η κόκκινη σημαία στον Πύργο Χέρμαν του κάστρου της Τουμπέα

Για δεύτερη φορά υπήρξε μια πορεία στις 5μμ προς την Τουμπέα, στην κεφαλή της οποίας υπήρχαν απελευθερωμένοι πολιτικοί κρατούμενοι. Μετά από αίτημα των επικεφαλής της πορείας, οι φύλακες άνοιξαν το δρόμο για το κάστρο. Οι επικεφαλής της πορείας και οι απελευθερωμένοι, στους οποίους είχαν προσφερθεί λουλούδια, συγκεντρώθηκαν στο μπαλκόνι του κάστρου. Οι ομιλητές ανέλυσαν τη δυναμική της τρέχουσας πολιτικής κατάστασης και επευφήμησαν τους ηγέτες της Σοβιετικής Ένωσης. Επίσης μίλησαν οι απελευθερωμένοι πολιτικοί κρατούμενοι. Ακριβώς στις 7.45, υψώθηκε η κόκκινη σημαία στον πύργο Χέρμαν του κάστρου. Αργότερα, στο μπαλκόνι του κάστρου έπαιζε μουσική συγκρότημα πνευστών. Οι διαδηλωτές περιμένουν να ανακοινωθεί νέα κυβέρνηση. Ανακοινώθηκε στις 11:15. Τα νέα γρήγορα διαδόθηκαν. Ωστόσο, στην αυλή του κάστρου, όπλα διανέμονταν στους εργαζομένους.

Η ανάληψη της διασφάλισης της τάξης

Η απελευθέρωση των πολιτικών κρατουμένων ακολουθήθηκε από την ανάληψη της διασφάλισης της τάξης από μικρότερες ομάδες εργαζομένων που έβγαιναν από την πορεία. Η ανάληψη της διασφάλισης της τάξης έγινε σε αστυνομικά τμήματα, στρατιωτικές μονάδες και άλλα ιδρύματα και οργανισμούς. Προκλήθηκε μέσα στη μεγάλη έκρηξη. Οι συγκεντρωθέντες εξοπλίστηκαν από εργάτες πρόσφατα στρατολογημένους. Ημιεπίσημα ανακοινώθηκε ότι οι αποκτήσεις όπλων σε μερικές περιοχές δεν έγιναν σύμφωνα με σχέδιο. Σήμερα η αστυνομία επιστρέφει.

Διαδηλωτές έξω από το Παλάτι Καντριόργκ

Σήμερα συγκέντρωση καλωσορίσματος της νέας κυβέρνησης

Ανακοινώθηκε χτες από το ραδιόφωνο ότι η Κεντρική Συνομοσπονδία Εργατών καλεί όλους τους εργαζομένους στο Ταλίν να χαιρετίσουν τη νέα κυβέρνηση.και να εκφράσουν την υποστήριξή τους. Για αυτό, οι πολίτες καλούνται σε συγκέντρωση στις 10 το πρωί στην Πλατεία Ελευθερίας.

Διαδηλώσεις στο Türi

Türi.22.6. Παρασκευή πρωί, στις 10 πμ, υπήρχε μια διαδήλωση εργατών της χαρτοβιομηχανίας του Türi με κόκκινες σημαίες και συνθήματα. Μετά τη συγκέντρωση, περίπου 70 άνθρωποι οργάνωσαν μία έκτακτη συγκέντρωση των εργατών της χαρτοβιομηχανίας έλαβε χώρα, με προεδρεύοντα τον πρόεδρο του εργατικού συμβουλίου Rudolf Hermann. Μια σειρά ψηφισμάτων υιοθετήθηκαν και αποφασίστηκε να σταλούν χαιρετισμοί στον Κόκκινο Στρατό αμά τη αφίξει του στο Türi. Λόγω της διαδήλωσης στις 10 το πρωί, αυτή τελείωσε και θα ξαναρχίσει σήμερα στις 6 το πρωί.

Συγκέντρωση σήμερα στη Βάλγκα

Βάλγκα 21.6. Ένα κάλεσμα για εργατική διαδήλωση στο Ταλίν ελήφθη με ικανοποίηση από τους εργαζόμενους της Βάλγκα. Δεν είχε οργανωθεί κάποια διαδήλωση την Παρασκευή. Ωστόσο, το απόγευμα, εκπρόσωποι διαφόρων κλάδων εργαζομένων συγκεντρώθηκαν για μια κοινή συνεδρίαση. Αποφασίστηκε να αποκληθεί το γεγονός ως συνεδρίαση ομάδας πρωτοπόρων εργαζομένων του δήμου Βάλγκα.

Αποφασίστηκε επίσης να ζητηθεί ένα μέλος της ομάδας να εκπροσωπεί τις ένοπλες δυνάμεις στη Βάλγκα. Στη συγκέντρωση που αρχίζει στις 9 το πρωί, την εναρκτήρια ομιλία θα κάνει ο εκπρόσωπος των μεταλλουργών Adolf Päss. Θα μιλήσουν επίσης ο δικηγόρος Paul Hermann και ο δημοσιογράφος Valdas Lehari. Θα ακολουθήσουν ομιλίες εκπροσώπων κλάδων εργαζομένων της Βάλγκα.

Διαδήλωση και συγκέντρωση στο Ταρτού

Ταρτού, 21.6. Σήμερα το μεσημέρι και το απόγευμα, οι εργαζόμενοι του Ταρτού οργάνωσαν μια πορεία διασχίζοντας την πόλη και μια συγκέντρωση μπροστά από το δημαρχείο. Κατά τη διάρκεια της συγκέντρωσης ομιλίες έκαναν ο πρόεδρος της Κεντρικής Ένωσης Εργατικών Οργανώσεων του Ταρτού Kristjan Jalak, έπειτα οι Neeme Ruus, P. Keerdo, Hirsch, οι δικ. H. Habermann, Lepik και ο δρ. V. Hion. Η πορεία ξεκίνησε από την οδό Tähe, στην έδρα της Κεντρικής Ένωσης Εργατικών Οργανώσεων του Ταρτού και πορεύτηκε στην πόλη για τη συγκέντρωση στο Δημαρχείο. Μπροστά από το Δημαρχείο, το οποίο ήταν περιτριγυρισμένο από κόκκινες σημαίες και πανώ, ο πρώτος ομιλητής, ο πρόεδρος της Κεντρικής Ένωσης Εργατικών Οργανώσεων του Ταρτού Kristjan Jalak, ανέφερε ότι οι εργάτες δεν αντιμετωπίζονταν ισότιμα με τις άλλες μάζες. Επί 21 χρόνια, διανοούμενοι και εργάτες ζητούσαν ελευθερία, όμως τίποτα δεν επιτυγχανόταν.

Χάρη στον Κόκκινο στρατό, είμαστε προστατευμένοι από εξωτερικές πιέσεις και μένουμε μακριά από τον πόλεμο. Η κυβέρνηση της Σοβιετικής Ένωσης αγαπάει την ειρήνη και είναι δεσμευμένη να διατηρεί και διατηρεί την ειρήνη.

Έπειτα, μίλησε ο N. Ruus, ο οποίος παρουσίασε τα ψηφίσματα τα οποία υπερψηφίστηκαν. Τα ψηφίσματα καλούσαν στο σχηματισμό νέας κυβέρνησης που να ικανοποιήσει τα αιτήματα των εργαζομένων, να διαλυθεί η Λίγκα Άμυνας, η οποία αποτελείται μόνο από αστούς, να υιοθετηθούν νέες κοινωνικές μεταρρυθμίσεις κλπ. Μίλησαν επίσης ο P.Keerdo και άλλοι. Αργότερα, η πορεία πήγε στο πάρκο Tähtvere, όπου συνεχίστηκε η συγκέντρωση εν αναμονή του σχηματισμού νέας κυβέρνησης.

Πηγή: Εφημερίδα «Ρäewaleht», ν.165, Σάββατο 22 Ιούνη 1940, σ.3. Μετάφραση από τα εσθονικά. Όλο το φύλλο σε pdf εδώ. Όπου δεν αναφέρεται διαφορετική πηγή, οι φωτογραφίες πάρθηκαν από εδώ.

Herbert Polifka: Η δράση και η διάλυση του ανατολικογερμανικού σκέλους του ΚΚ Γερμανίας (Μ-Λ) από τη Στάζι (μέρος 2ο)

Συμπληρώθηκαν χτες 56 χρόνια από την έναρξη ανέγερσης του Τείχους του Βερολίνου, αυτού του συμβόλου του ρεβιζιονιστικού εκφυλισμού, το οποίο χρησιμοποιήθηκε όχι μόνο για την προστασία της ΓΛΔ, αλλά και για την κατασυκοφάντηση του κομμουνισμού (αφού ο ρεβιζιονισμός στην εξουσία κάνει αυτό ακριβώς το πράγμα). Και δεν είναι δύσκολο να καταλάβει κανείς για πόσα χρόνια ακόμα θα “πληρώνει” το επαναστατικό και κομμουνιστικό κίνημα επί της Γης, και φυσικά η ίδια η ανθρωπότητα τη φαεινή αυτή ιδέα των ρεβιζιονιστών, αν σκεφτεί ότι τουλάχιστον οι μισοί που σήμερα εργάζονται, ηλικιακά, ήταν και το 1989, εργαζόμενοι, και έχουν ζήσει με τις εικόνες (και την αντίστοιχη προπαγάνδα) από το τέλος του σύγχρονου ρεβιζιονισμού. Πολλά περισσότερα από τα 28 χρόνια, κατά τα οποία προστάτευε, δήθεν, τη ΓΛΔ..

Χωρίς, ωστόσο, τη διάκριση ρεβιζιονισμού από τον κομμουνισμό, καμία ουσιαστική πρόοδος της ανθρωπότητας δεν μπορεί να υπάρξει. Ο ρεβιζιονισμός ναι μεν προέρχεται από τα σπλάχνα του επαναστατικού κινήματος, όμως δεν είναι μια απλή παρέκκλιση, μια οπορτουνιστική στροφή του κινήματος. Όταν βρίσκεται στην εξουσία, δεν μιλάμε απλώς για μια “υποχώρηση” στο δρόμο της οικοδόμησης του σοσιαλισμού, που, “κάποια στιγμή, θα τα ξαναπούμε” (στο δρόμο για την οικοδόμηση του σοσιαλισμού ή την οργάνωση σε επαναστατικές βάσεις) αλλά για κάτι ποιοτικά διαφορετικό. Λίγη σημασία έχει αν η μορφή μπορεί να παραμένει ίδια (και εδώ, βέβαια, σε πολύ λίγα σημεία υπάρχει ομοιότητα). Ρεβιζιονισμός στην εξουσία σημαίνει αστική τάξη στην εξουσία. Το αν έχει (ή είχε) παραπάνω κοινωνικά δικαιώματα ή η κοινωνία μεταξύ της ήταν πιο αλληλέγγυα ή η τιμή του καθενός μετριόταν με την εργασία του δεν ήταν απότοκα της ρεβιζιονιστικής εξουσίας, αλλά κατάλοιπα μιας άλλης εποχής, της σοσιαλιστικής περιόδου, τα οποία, άλλωστε, σιγά – σιγά, έφευγαν. Το ίδιο και η διαμάχη του με τον ιμπεριαλισμό, που και αυτή μπορούσε να εξαπατήσει: δεν σημαίνει ότι όποιος αντιμάχεται τον ιμπεριαλισμό είναι αυτομάτως αντιιμπεριαλιστής. Γιατί είναι δυνατό, αντικειμενικά, με τη μονομερή αντιιμπεριαλιστική (από τη μια πλευρά) του δράση, να ενισχύει (από την άλλη) έναν ανερχόμενο ιμπεριαλισμό ή μεγαλοκρατισμό ή ηγεμονισμό κοκ. (Φυσικά, αντίστοιχος κίνδυνος υπάρχει και για τους αντιρεβιζιονιστές).

Το ίδιο και για τα μη κυβερνητικά ρεβιζιονιστικά κόμματα: η καλύτερη οργανωτική κατάστασή τους από αυτή των πραγματικών μαρξιστών – λενινιστών μπορεί να εξηγηθεί ως απότοκο της προηγούμενης, επαναστατικής περιόδου (την οποία ιδιοποιούνται, ως οργανωτική εμπειρία και συναισθηματικά) αλλά και της αστικής ανοχής (ιδίως μπροστά στον κίνδυνο δημιουργίας ή επικράτησης επαναστατικών κομμάτων στο κίνημα).

Ένα βασικό, λοιπόν, στοιχείο του ρεβιζιονισμού, είναι η εξαπάτηση, η οποία είναι ποιοτικά διαφορετική από αυτή του ρεφορμισμού και της παραδοσιακής σοσιαλδημοκρατίας.

Με αυτό τον ισχυρισμό, δεν υπάρχει καμία πρόθεση να μειωθεί η ηρωικότητα των αγώνων των απλών μελών και στελεχών του κάθε ρεβιζιονιστικού κόμματος. Το αντίθετο: για το πώς οι προσπάθειες αυτές θα πιάσουν τόπο καλύτερα και γρηγορότερα δημιουργήθηκε, μεταξύ άλλων, το αντιρεβιζιονιστικό κίνημα.

Εξάλλου, δεν είναι εκλεκτικισμός η απόλυτη διαφοροποίηση από το ρεβιζιονισμό, ούτε υποχώρηση μπροστά στην αντικομμουνιστική προπαγάνδα. Η διάκριση της ρεβιζιονιστικής εξουσίας από τη σοσιαλιστική εξουσία θα βοηθήσει στην αντικειμενικότερη και πιο λεπτομερή μελέτη της εξέλιξης της ανθρώπινης κοινωνίας και, έτσι, θα πείσει και άλλους να προσχωρήσουν στο κίνημα για το σοσιαλισμό και τον κομμουνισμό.

Παρακάτω υπάρχει το δεύτερο μέρος του κειμένου ενός μαρξιστή – λενινιστή, μέλους του ΚΚ Γερμανίας /Μαρξιστικού – Λενινιστικού, ο οποίος αποτέλεσε θύμα των διώξεων του ρεβιζιονισμού στην Ανατολική Γερμανία. Και μπορεί η σκληρή γλώσσα εναντίον των διωκτών του να αποδοθεί από κάποιους σε προσωπικούς λόγους, γλώσσα που θα μπορούσε και ένας “διωκόμενος από τα δεξιά” να χρησιμοποιήσει, όμως, ας αναρωτηθούμε ποιος ο λόγος να υπερασπίζεται σήμερα κάποιος κομμουνιστής άτομα όχι απλώς των μυστικών υπηρεσιών (που είναι θεμιτό ένα σοσιαλιστικό κράτος να έχει), αλλά τα οποία διήγαν βίο αστών.

***

Herbert Polifka: Η δράση και η διάλυση του ανατολικογερμανικού σκέλους του ΚΚ Γερμανίας (Μ-Λ) απο τη Στάζι (μέρος 2ο)

Βλ εδώ το 1ο μέρος.

Τα δύο ηγετικά στελέχη του ανατολικογερμανικού σκέλους – ένα εκ των οποίων ήταν εξειδικευμένος μαθηματικός, ενώ ο άλλος ήταν εφαρμοστής μηχανών και, η ειρωνία ήταν πως απασχολούταν στο τυπογραφείο της “Νέας Γερμανίας” (του κεντρικού οργάνου του ΕΣΚΓ) – καταδικάστηκαν στη μεγαλύτερη ποινή: οχτώ χρόνια κάθειρξη. Ο πολύ γνωστός δικηγόρος, Wolfgang Vogel, ενδιαφέρθηκε να τους υπερασπίσει.

Ένα από τα δύο άτομα που ήταν οι βασικοί υπεύθυνοι εξέτισε την ποινή του στο Βραδεμβούργο, το άλλο στο Μπάουτζεν. Ενώ ήταν στη φυλακή, και οι δύο έκαναν αίτηση να μετακινηθούν στην ΟΔΓ, αλλά απελάθηκαν στη Δύση μετά από 5,5 χρόνια φυλακής.

Η σειρά των συλλήψεων προέκυψε από την άποψη να αρχίσει η Στάζι από τον υποτιθέμενο “αδύναμο κρίκο”, δηλαδή, τους πιο αμφιταλαντευόμενους υποστηρικτές. Η Στάζι υπέθετε ότι οι ομολογίες τους θα οδηγούσαν σε επαρκές επιβαρυντικό υλικό για τη σύλληψη των ηγετικών ακτιβιστών του ΚΚΓ. Με τις συλλήψεις η Στάζι ήταν σε θέση να δει όλο το πλέγμα των δραστηριοτήτων του ανατολικογερμανικού σκέλους του ΚΚΓ. Στην κατοικία ενός ατόμου που συνελήφθη, βρέθηκε μια κωδικοποιημένη λίστα με 150 ονόματα. Μέσα σε λίγο χρονικό διάστημα, η Στάζι αποκωδικοποίησε 36 ονόματα, 24 από τα οποία προέκυψαν ότι είναι σε “ανεπίσημες θέσεις” του Υπουργείου Κρατικής Ασφάλειας.

Οι συμπαθούντες και οι υποστηρικτές του ανατολικογερμανικού σκέλους του ΚΚΓ οι οποίοι δεν μπορούσαν να καταδικαστούν βάσει του ποινικού κώδικα τέθηκαν υπό πίεση μέσω του “ερχομού σε επαφή” (“διατυπώσεις ερωτήσεων για ένα ζήτημα”). Υπ’ αυτές τις συνθήκες, αν ενοχοποιούσαν ο ένας τον άλλο, το Υπουργείο Κρατικής Ασφάλειας θα είχε τις απαραίτηες αποδείξεις. Αν, όμως, επέλεγαν να μην πουν τίποτα, η Στάζι δεν θα μπορούσε να τους θέσει υπό κράτηση, αλλά στην πράξη να τους δυσφημίσει στα μάτια των συντρόφων τους, ειδικά με το να τους αφήσει ελεύθερους γρήγορα. Ανεξαρτήτως πώς το Υπουργείο πήρε όλα τα μέτρα (βλ. Σχέδιο Μέτρων του 9ου τμήματος της Περιφερειακής Διοίκησης Βερολίνου, 29/09/1981, για την προετοιμασία και υλοποίηση των συνθηκών εξέτασης για ποινικές διαδικασίες που σχεδιάστηκε στις 26/08/1981, BStU, ZA, AU 2409/83, τόμος 7, σ.σ. 8-10).

Οι κοντινοί συγγενείς των κρατουμένων επίσης “προσκαλούνταν” για να ανακριθούν, και αυτό, σε πολλές περιπτώσεις, ξέφευγε από τις πραγματικές διαστάσεις.

Τον Απρίλη του 1981, μια γυναίκα, συγγενής συλληφθέντα άντρα, αποπειράθηκε να αυτοκτονήσει αφότου η Στάζι τής είχε δείξει ότι “τα γνώριζε όλα” και την “παντοδυναμία” της κατά τη διάρκεια της ανάκρισής της. (βλ. BStU, ZA, AOP, 634/85, τ. 1, σ.σ. 257-260).

Στη σύζυγό μου προτάθηκε διαζύγιο, και απειλήθηκε ευθέως με την προοπτική απόσπασης της επιμέλειας του παιδιού μας, γιατί της εξηγήθηκε ότι η οικογένειά μας δεν εγγυώνταν τη διαπαιδαγώγιση του παιδιού “στο πνεύμα του σοσιαλισμού της ΓΛΔ”. Επισημάνθηκε ότι και το παιδί (3 χρονών) παρακολουθούταν επίσης, αναφορικά με την ανάπτυξή του.

Τα μέσα ανάκρισης δεν ήταν μόνο απειλητικές αναφορές όπως “όχι λιγότερο από 10 χρόνια στη μπουζού” ή “είμαστε σε θέση να σε κάνουμε να χωρίσεις υποχρεωτικά”, αλλά και ανοιχτές απειλές δολοφονίας: “Αν ξαναπας κοντά στην Πρεσβεία της Αλβανίας, θα πρέπει να έχεις υπόψη ότι θα είμαστε παντού παρόντες. Και πόσο γρήγορα μπορεί να γίνει ένα τροχαίο!” (βλ. Ο εκφοβισμός και η αθλιότητα της Στάζι – Διδάγματα από τις ανακρίσεις της Στάζι).

Ωστόσο, αυτά δεν ήταν απλώς απειλές για εκφοβισμό. Στην Πολωνία, για παράδειγμα, πολλοί σύντροφοι του εκτός νόμου Κομμουνιστικού Κόμματος δολοφονήθηκαν από τα όργανα ασφαλείας. Αυτό έχει επαρκώς αποδειχτεί. Στη ΓΛΔ, η Στάζι είχε μια ειδική μονάδα 300 ανθρώπων που βρίσκονταν στη διάθεσή της για τη διάπραξη δολοφονιών ή τρομοκρατικών δραστηριοτήτων. Παρότι αυτή η μονάδα αποσκοπούσε να δρα στη Δύση (“σε περίπτωση σύγκρουσης”), η μονάδα μπορούσε να ενεργοποιηθεί για ειδικές δράσεις εντός ΓΛΔ. Μέλος αυτής της μονάδας είπε ότι έχουν εκπαιδευτεί για “διάφορες εκδοχές” του τρόπου με τον οποίο θα μπορούσε κάποιος να δολοφονηθεί. Αυτή η ειδική μονάδα δεν ήταν εξειδικευμένη μόνο για την τέλεια εκτέλεση ψεύτικων τροχαίων, αλλά διέθετε επίσης όλη τη γνώση για την παρουσίαση βίαιων εγκλημάτων ως δολοφονιών (βλ. το βιβλίο “Η Στάζι και κανένα τέλος. Τα πρόσωπα και τα γεγονότα, Ullstein-Buch N° 34773, 1991, σ.σ. 213-215).

Όταν ανεπίσημοι συνεργάτες (ΙΜ), επίσης, ενοχοποιούνταν ονομαστικά από καταθέσεις συλληφθέντων, η Στάζι διασφάλιζε ότι ένας τέτοιος ΙΜ θα “απομακρυνόταν” από το ανατολικογερμανικό σκέλος του ΚΚΓ με όσο πιο διακριτικό τρόπο γινόταν.

Κατ’ αρχήν, η Στάζι συλλάμβανε άτομα τα οποία θα μπορούσαν να καταδικαστούν βάσει του ποινικού κώδικα και τα οποία δεν ήταν ανεπίσημοι συνεργάτες.

Την άνοιξη του 1981, το Υπουργείο Κρατικής Ασφάλειας άρχισε, ως υποστηρικτικά μέτρα των συλλήψεων, μεγάλης κλίμακας έρευνες και να θέτει εμπόδια στα ταξίδια. Συνολικά, σε 357 δυτικογερμανούς συντρόφους μέλη του ΚΚΓ δεν επιτράπηκε να μπουν στη χώρα (σύμφωνα με αναφορές του ΥΚΚ, 65 στελέχη, 14 καθοδηγητές, 16 σύνδεσμοι και 262 άλλοι ακτιβιστές του κόμματος.

Το πόσο καλά το Υπουργείο του Μίελκε (σ.parapoda: Έριχ Μίελκε, επικεφαλής του ΥΚΚ μεταξύ 1957 – 1989) ήταν πληροφορημένο αποδείχτηκε όταν στο Υπουργείο διατυπώθηκε το ερώτημα αν η παρουσία ενός ανεπίσημου συνεργάτη στο 5ο συνέδριο του ΚΚΓ το χειμώνα του 1983 θα ήταν χρήσιμη ή όχι. Προφανώς, κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι οι αποφάσεις του συνεδρίου σε κάθε περίπτωση θα γίνονταν γνωστές και ότι δεν θα ήταν επωφελές αν η παρουσία εκπροσώπου του τμήματος επέτρεπε στο ΚΚΓ να ισχυρίζεται ότι έχει παρουσία στη ΓΛΔ. Πέραν αυτού, το ΥΚΚ έλαβε γνώση ακόμα και για το περιεχόμενο των ομιλιών κάποιων συνέδρων, καθώς το συνέδριο πλησίαζε, με τη βοήθεια ενός ανεπίσημου συνεργάτη (βλ. αντίγραφο, με ημ/νία 26 Ιούνη 1983, της πρότασης ή δήλωσης ενός στελέχους του ΚΚΓ για το επικείμενο συνέδριο του ΚΚΓ, το οποίο ο ανεπίσημος συνεργάτης ήταν σε θέση να δει, BStU, ZA, AOPK 8236/87, pages 253-262).

Δημόσια κατακραυγή – Οι δράσεις αλληλεγγύης του ΚΚΓ

Μετά το κύμα μαζικών συλλήψεων στη ΓΛΔ, το ΚΚΓ ανάλυσε τις αιτίες του. Πέρα από τα ανεπαρκή συνωμοτικά μέτρα των συντρόφων του ανατολικογερμανικού σκέλους, έγινε αναφορά και στις υποστηρικτικές προς τη ΓΛΔ ενέργειες του Γερμανικού ΚΚ (τότε ήταν το δυτικογερμανικό κόμμα των σύγχρονων ρεβιζιονιστών) το οποιο λειτουργούσε ως προέκταση του ΥΚΚ (βλ. Έκθεση της ομάδας του 12ου τμήματος της Περιφερειακής Διοίκησης Βερολίνου, 22/12/1983 για τη συνάντηση του ανεπίσημου συνεργάτη της αντικατασκοπίας με εχθρό, ΙΜΒ, Τrabant, BStU, ZA, Neiber 91, σ.σ. 183-191).

Πολλές δράσεις σε όλη τη ΟΔΓ άρχισαν για την απελευθέρωση των φυλακισμένων στη ΓΛΔ κομμουνιστών. Μέλη του ΚΚΓ κατέλαβαν τα γραφεία του ADN (Γενικό Γερμανικό Πρακτορείο Ειδήσεων της ΓΛΔ) στη Βόννη (τον Οκτώβρη του 1981), προσπάθησαν να αποκλείσουν το δρόμο για τα σύνορα ή αλυσοδέθηκαν στο κτίριο της Μόνιμης Αντιπροσωπείας της ΓΛΔ στη Βόννη (τον Ιούλη του 1982). Μπροστά στους συνοριακούς φρουρούς στην οδό Μπόρνχολμ, 5 σύντροφοι προέβησαν σε 4ήμερη απεργία πείνας (το Δεκέμβρη του 1981). Δύο φορές, οι σύντροφοι προσπάθησαν να συλλέξουν υπογραφές ενάντια στις συλλήψεις από τα όργανα της ΓΛΔ (τον Οκτώβρη και το Δεκέμβρη του 1981). Έξι φορές (μεταξύ Δεκέμβρη 1981 και Μάη 1982) ρίχτηκαν προκηρύξεις από το Δυτικό στο Ανατολικό Βερολίνο με τη βοήθεια μπαλονιών και έτσι δημοσιοποιήθηκαν οι συλλήψεις (βλ.Ενημέρωση 230/82 για τη νέα συκοφαντική ενέργεια με μπαλόνια από το δυτικό Βερολίνο”, χ.η., BStU, ZA, Neiber 90, σ.σ. 155 f).

Οι δυτικογερμανοί κομμουνιστές έμπαιναν ακόμα και στο στόμα του λύκου. Προκαλώντας τεράστια έκπληξη στις αρχές της ΓΛΔ, 4 κομμουνιστές μπήκαν στο ανατολικό Βερολίνο από το δυτικό και αλυσοδέθηκαν στην Πλατεία Αλεξάντερ (το Νοέμβρη 1981). Πολύ πιο μακριά από εκεί, την ίδια στιγμή, ένας άλλος έριχνε προκηρύξεις από τα κιγλιδώματα του καταστήματος Centrum. (βλ. Τελική Έκθεση του 12ου/8ου τμήματος για τον Επιχειρησιακό Φάκελο του “ανατολικογερμανικού σκέλους”, 30 Μάρτη 1989, BStU, ZA, AOP 2796/89, τ. 1, σ.σ. 216-220).

Τελικά, ένας δυτικογερμανός σύντροφος των συλληφθέντων συνέλεξε περίπου 200 υπογραφές για την απελευθέρωση των συλληφθέντων κομμουνιστών και μπήκε στη ΓΛΔ το πρωί της 18ης Νοέμβρη 1982 χωρίς να ρωτήσει, άφησε τις υπογραφές στο γραφείο υποδοχής του Υπουργείου και έφυγε προς τη Δύση χωρίς κανένα πρόβλημα. Ανάμεσα στα πρόσωπα που είχαν υπογράψει ήταν ο Χάινριχ Μπόελ, πολύ γνωστός επικριτικός δυτικογερμανός συγγραφέας, ο οποίος είχε αποκτήσει μεγάλο κύρος με την κατανόηση που επέδειξε για τα κίνητρα των μαχητών της λεγόμενης “Φράξιας Κόκκινος Στρατός”. Ενώ οι δυτικογερμανικές αρχές αντιδρούσαν απέναντί τους με πολύ υστερικό τρόπο, τα ανατολικογερμανικά ΜΜΕ έτρεφαν μεγάλη εκτίμηση. Επίσης, ανάμεσα στους υπογράψαντες ήταν ο Χάινριχ Άλμπερτζ, πρώην δήμαρχος του Δυτικού Βερολίνου, ο οποίος είχε μεγάλο κύρος εκεί επίσης, και ο οποίος, με πολύ αυτοκριτικό τρόπο ανέλαβε την ευθύνη όταν στις 2 Ιούνη 1967, κατά τη διάρκεια φοιτητικής διαδήλωσης ενάντια στην επίσκεψη του Σάχη της Περσίας στο Δυτικό Βερολίνο, η αστυνομία είχε πυροβολήσει έναν φοιτητή και ο οποίος, επίσης, λίγα χρόνια μετά, προθυμοποιήθηκε να τεθεί στη διάθεση ανταρτών πόλης προκειμένου να σώσει τη ζωή ενός πολιτικού που είχε συλληφθεί από αυτούς για να απελευθερωθεί ένας φυλακισμένος σύντροφός τους. Οι Μποελ και Άλμπερτζ έδρασαν ως εκ πεποιθήσεως Χριστιανοί και έτσι συνυπέγραψαν (βλ. έκθεση 1ης Δεκέμβρη 1982. Επίσης, AOPK „Springer“, BStU, ASt Frankfurt on Oder, AOPK Cottbus 1819/84).

Το ΥΚΚ προσπάθησε να αντικρούσει αυτή την καμπάνια με ένα αποτελεσματικό και όσο το δυνατό πιο διακριτικό τρόπο. Οι σύντροφοι που είχαν αλυσοδεθεί συνελήφθησαν. Δύο ημέρες μετά τη σύλληψή τους, καταδικάστηκαν σε 6μηνη φυλάκιση και απελάθηκαν από τη ΓΛΔ.

Το ΥΚΚ χρειαζόταν να επιδειχθεί λιγότερη έγνοια για τους συντρόφους του ανατολικογερμανικού σκέλους και τα εναπομείναντα μέλη να μην είναι σε θέση να αρχίσουν θεαματικές δράσεις (“Παρ’ όλη τη σειρά μέτρων, οποιαδήποτε σύγκρουση που θα οδηγούσε σε θεαματικές ενέργειες από πλευράς “ΚΚΓ” ή σε άλλα αποτελέσματα με υψηλό βαθμό δημοσιότητας θα πρέπει να αποφευχθούν”. Ο Νάιμπερ έγραψε αναπαράγοντας τις οδηγίες του Μίελκε. Η επιστολή Νάιμπερ είχε ημερομηνία 3 Δεκέμβρη 1982).

Απαγόρευση μελέτης του μαρξισμού – λενινισμού

Παρότι πολλά από τα μέλη του ανατολικογερμανικού σκέλους είχαν συλληφθεί, το Υπουργείο θεωρούσε απαραίτητο να επιμείνει στην υπονόμευση του “βάκιλλου” ΚΚΓ με ειδικό τρόπο. Ιδιαίτεροι προσωπικοί έλεγχοι με την κωδική ονομασία “Ίγκελ” (“Σκατζόχοιρος”) τέθηκαν σε εφαρμογή σε βάρος τεσσάρων από τους συλληφθέντες συντρόφους, καθώς το Κύριο Τμήμα 8 του Υπουργείου, αρμόδιο για τις φυλακές, φοβόταν ότι αυτοί οι φυλακισμένοι ήταν σε θέση να ασκήσουν κακή επιρροή στους συγκρατουμένους τους με τις “εχθρικές απόψεις” τους. 4 ανεπίσημοι συνεργάτες του Υπουργείου, καθώς και 2 ανεπίσημοι συνεργάτες της ασφάλειας (εύρος δραστηριότητας Ι) αξιοποιήθηκαν προς τούτο.

Μια από τις υπονομευτικές προθέσεις ενός φυλακισμένου ήταν να μελετά τα κείμενα των κλασικών συγγραφέων του μαρξισμού – λενινισμού χωρίς να ενοχλείται. Το Υπουργείο, ωστόσο, το απαγόρευσε, οδηγώντας έτσι σε μεγάλες δυσκολίες για την επιχειρηματολόγηση (cf. BStU, ZA, AOPK 427/85).

Το ΥΚΚ, ωστόσο, δεν έμεινε σε αυτό, αλλά υλοποίησε, επίσης, “υπονομευτικά μέτρα”, κατά τη διάρκεια της φυλάκισης. “Με στοχευμένες πολιτικές ενέργειες, βάθυνε η εντύπωση των συγκρατουμένων του πρώην ηγέτη του ανατολικογερμανικού σκέλους ότι ο ίδιος δρούσε για λογαριασμό του Υπουργείου ως “χαφιές της Στάζι”. Ως συνέπεια, οι άλλοι κρατούμενοι είναι όλο και πιο δύσπιστοι εναντίον του και τον αποφεύγουν” (Προσωρινή εκτίμηση του Τμήματος 12/3 για τον Επιχειρησιακό Φάκελο “Ανατολικογερμανικό σκέλος”, 03/01/1986, BStU, ZA, AOP 2796/89. Επίσης, Ενημέρωση της Ομάδας 12 της Περιφερειακής Διοίκησης του Βερολίνου, 12/04/1985 για το ακροαριστερό “ΚΚΓ”, BStU, ZA, Neiber 91, σ.σ. 73-75. Επίσης, Επικαιροποιημένη Έκθεση του 7ου τμήματος της Περιφερειακής Διοίκησης του Βραδεμβούργου, για τους Προσωρπικούς Ελέγχους “Ίγκελ”, BStU, Ast Berlin, AOPK 2172/83, σ.σ. 42-45).

Το ΥΚΚ ήθελε να προνοήσει και για τον καιρό μετά την αποφυλάκιση. Ο πράκτορας του Μίελκε, Γκέρχαρντ Νάιμπερ, έγραφε: “Κατά την άποψή μου, θα έπρεπε να σκεφτούμε πώς θα μπορούσαμε να υπονομεύσομε τα μέλη του “ΚΚΓ”, τα οποία τώρα έχουν συλληφθεί στη ΓΛΔ, και στις σχέσεις τους με άλλους ανθρώπους, πάνω από όλα, με το “ΚΚΓ”, ώστε να είμαστε σε θέση να τους αποφυλακίσουμε και να τους απελάσουμε στην ΟΔΓ, ώστε να προωθήσουμε την αποσύνθεση του “ΚΚΓ” και να στερήσουμε από τα άτομα που γίνονται ανατολικογερμανοί μετανάστες στη Δύση όλες τις δυνατότητες να έρθουν σε επαφή με συγγενικά πνεύματα” (Επιστολή Νάιμπερ, 3 Δεκέμβρη 1982, Ενημέρωση 75/308/83. Πρόταση του Κύριου Τμήματος 9 του ΥΚΚ με ημ/νία 19 Ιούλη 1982, για την εφαρμογή περαιτέρω διαθέσιμων μέτρων για την αποσύνθεση της εχθρικής ομάδας του “ανατολικογερμανικού σκέλους” του ΚΚΓ, από την άποψη των προκαταρκτικών μέτρων που πρέπει να προετοιμαστούν, BStU, ZA, AU 2409/83, τ. 7, σ.σ. 2678 f. Κατά την άποψη του προσωπικού περιβάλλοντος του συγγραφέα, η υλοποίηση τέτοιων μέτρων έχει αποδειχτεί (βλ. Έκθεση Ομάδας Εργασίας 12, 01/12/1982), BStU, ZA, Neiber 90, σ.σ. 24-27.)

Ο Νάιμπερ ήθελε να επιτραπεί η αποφυλάκιση και απέλαση στη Δύση μόνο αφότου είχαν προετοιμαστεί οι δυνατότητες για υπονόμευση των σχέσεων (βλ. Επιστολή Γκέρχαρντ Νάιμπερ προς Χάρι Νταλ, 14/04/1982, BStU, ZA, Neiber 90, σ. 225). Δύο συγγενείς, επίσης, των δυλακισμένων μελών του ΚΚΓ απελάθηκαν στη Δύση και συμφωνήθηκε ακόμα και να επανέλθυουν στη ΓΛΔ “προκειμένου να κάνουν και τα δύο αυτά άτομα ύποπτα ότι δρουν για το ΥΚΚ επί πολλά χρόνια και ότι μετακινήθηκαν στη Δύση εκ μέρους των οργάνων μας” (Ενημέρωση 75/3506/83).

Προληπτικά μέτρα ενάντια στην ανασυγκρότηση του ανατολικογερμανικού σκέλους

Πέραν του φόβου ότι τα ΜΜΕ θα μπορούσαν να αναφέρουν τη δράση του ΚΚΓ, η κύρια έγνοια του ΥΚΚ ήταν να αποφευχθεί η ανασυγκρότηση του ανατολικογερμανικού σκέλους του ΚΚΓ. Επομένως, όλες οι πιθανές δράσεις του έπρεπε να καταπνιγούν εν τη γεννέσει. Προς τούτο, το ΥΚΚ άλλη μια φορά αξιοποίησε τους ανεπίσημους συνεργάτες του, στους οποίους τέθηκε το καθήκον να προτείνουν στους δυτικογερμανούς ηγέτες του κόμματος ότι πλέον μια περαιτέρω ενασχόληση με τη ΓΛΔ θα ήταν χωρίς νόημα ή χωρίς χρησιμότητα. Για αυτό το σκοπό, θεωρήθηκε απαραίτητο να δράσουν με έξυπνο τρόπο: “Προσεκτικές σκέψεις πρέπει να γίνουν και τα κατάλληλα επιχειρήματα να βρεθούν, τα οποία θα είναι χρήσιμα για ικανούς ανεπίσημους συνεργάτες προκειμένου να εμποδίσουν την οικοδόμηση κάποιου “ΚΚΓ” στη ΓΛΔ. Τα επιχειρήματα πρέπει να είναι – για όλους τους αξιοποιούμενους ανεπίσημους συνεργάτες – τόσο γνήσια, ώστε ο εχθρός να μην είναι καθόλου σε θέσει να υποψιαστεί ότι δημιουργούνται από το ΥΚΚ (Αναπαραγωγή των οδηγιών του Μίελκε από το Νάιμπερ, βλ. Επιστολή Νάιμπερ, 3 Δεκέμβρη 1982).

Συνέχισε γράφοντας ότι, αν δεν θα μπορούσε να αποτραπεί η περαιτέρω ενασχόληση του κόμματος (ΚΚΓ)* με τη ΓΛΔ, θα έπρεπε τουλάχιστον να εκκαθαριστούν οι δομές του εντός ΓΛΔ πολύ εύκολα. Οι καλύτερες ευκαιρίες για ένα τέτοιο σκοπό δεν δίνονταν από την ως τώρα οργανωτική δομή, η οποία αποτελούταν, όπως επί Ναζί, από διαφορετικούς καθοδηγητές διαφόρων πυρήνων στη ΓΛΔ, οι οποίοι επικοινωνούσαν μεταξύ τους μόνο συνωμοτικά, για το πώς να δράσουν. Το ΥΚΚ θα προτιμούσε μια ειδική επιτροπή μεταξύ δυτικογερμανικού και ανατολικογερμανικού ΚΚΓ (αρμόδια για τους πυρήνες ΓΛΔ), καθώς, υπό τέτοιες συνθήκες, οι ανεπίσημοι συνεργάτες θα μπορούσαν να αποκτήσουν μια συνολική αντίληψη. Το ΥΚΚ προσπάθησε να βοηθήσει τους ανεπίσημους συνεργάτες του εντός των πυρήνων της ΓΛΔ να εκτιμήσουν τέτοιες ιδέες και να τους δώσει τα κατάλληλα επιχειρήματα για τους ηγέτες του ΚΚΓ: “Η πρόσκληση ενός ανεπίσημου συνεργάτη για συμμετοχή στο 5ο συνέδριο του “ΚΚΓ” (το Νοέμβρη – Δεκέμβρη 1983) θα πρέπει να χρησιμοποιηθεί για την άσκηση προωρπικής επιρροής στους αξιωματούχους του “ΚΚΓ” προκειμένου να τους αποτρέψουν από τη δημιουργία και τη διάδοση ενός ανεξάρτητου κόμματος στη ΓΛΔ. Το ανεξάρτητο κόμμα θα έπρεπε να παρουσιάζεται ωσάν να διέσπαγε το “ΚΚΓ” γιατί βρισκόταν σε αντίθεση με την παγγερμανική ιδέα του κόμματος και επειδή πιθανώς θα ερμηνευόταν στη ΓΛΔ ως μια αντισυνταγματική οργάνωση. Η αντιπρόταση θα έπρεπε να είναι η περαιτέρω καθοδήγηση σε προσωπικές βάσεις στη ΓΛΔ η οποία θα διεξάγεται από μια επιτροπή που θα πρέπει να αποτελείται από πολίτες της ΓΛΔ οι οποίοι μόνο αυτοί θα καθοδηγούνται από καλά στελέχη του “ΚΚΓ” (Έκθεση, 1η Δεκέμβρη 1982).

Καθώς τα επιθετικά μέτρα (συλλήψεις και αρνήσεις εισόδων στη χώρα) δεν επαρκούσαν για την πλήρη καταστολή της δράσης του ΚΚΓ (στη ΓΛΔ)*, το ΥΚΚ επεδίωξε την παρουσίαση της αποσύνθεσης του ανατολικογερμανικού σκέλους στους ηγέτες του κόμματος. Ως συνήθως, οι ανεπίσημοι συνεργάτες του εξέφραζαν “απογοήτευση με την αργή οικοδόμηση του κόμματος”, επικείμενες νοσηλείες σε σύντομο χρονικό διάστημα κλπ προκειμένου να βγούν από το κόμμα. Με τη βοήθεια των ανεπίσημων συνεργατών του, το ΥΚΚ παρέλυσε τις δραστηριότητες του ανατολικογερμανικού σκέλους. Η ανατολικογερμανική έκδοση της Roter Morgen, του κομματικού οργάνου, διακόπηκε. Τα χρονικά διαστήματα που μεσολαβούσαν μεταξύ των επισκέψεων των καθοδηγητών αυξήθηκαν από δύο σε έξι μήνες.

Η Στάζι προγραμμάτιζε βομβιστική επίθεση ενάντια στους συντρόφους του ΚΚΓ

Ο ραδιοφωνικός σταθμός Roter Stachel

Κατά τη διάρκεια του 1982, οι σύντροφοι του κόμματος κατάφεραν να οργανώσουν ένα φορητό αναμεταδότη VHF, με τον οποίο μετέδιδαν το πρόγραμμα του ραδιοφωνικού σταθμού Roter Stachel στους 101 μεγάκυκλους από το δυτικό Βερολίνο στη ΓΛΔ, την πρώτη φορά στα τέλη του Απρίλη 1983 και έπειτα, κάθε πρώτη Δευτέρα του μήνα, αρχίζοντας από τις 2 Μάη 1983. τα προγράμματα άρχιζαν κάθε φορά με την ίδια μελωδία του Ράδιο Τίρανα ή με το τραγούδι (σε στίχους Μπέρτολ Μπρεχτ)* “Εμπρός και ας μην ξεχνάμε” (“Τώρα ήρθ’ η ώρα” – “Το τραγούδι της Αλληλεγγύης”). Έπειτα, υπήρχαν οι πολιτικές ειδήσεις οι οποίες εκφωνούνταν με έξυπνο τρόπο καθώς και τα αιτήματα του ανατολικογερμανικού σκέλους που εκλαϊκεύονταν συνειδητά. Για παράδειγμα, το κείμενο της εκπομπής της 1ης Γενάρη του 1984 ήταν το ακόλουθο: Ράδιο Roter Stachel. Ράδιο Roter Stachel. Ράδιο Roter Stachel. Ακούτε το ραδιοφωνικό σταθμό του εκτός νόμου κομμουνιστικού κόμματος στη ΓΛΔ. Θα μεταδίδουμε κάθε πρώτη Δευτέρα του μήνα από τις 9.30 το πρωί στα VHF στους 101 μεγακύκλους. Κίνημα Ειρήνης: Η ηγεσία του ΕΣΚΔ άσκησε πίεση σε ομάδες της εκκλησίας και ανεξάρτητες ομάδες ειρήης μετά την έναρξη της αποιήκευσης όπλων στην ΟΔΓ και το τέλος του έτους Μάρτιν Λούθερ. Σε πολλές πόλεις, οι αρχές κινήθηκαν σε βάρος των αντιπάλων των εξοπλισμών και τους πασιφιστές με κατ’ οίκον έρευνες, συλλήψεις και φυλακίσεις (…) Πού είναι η δημκρατία στη λαοκρατική μας δημοκρατία; Η ΓΛΔ είναι μια φυλακή των εργατών και των αγροτών, όχι μόνο γιατί εμποδίζει τους πολίτες της που είναι ικανοί για εργασία, εκτός από επιφανείς εκφωνητές της γραμμής του κόμματος να φύγουν από τη χώρα, με τείχη και νάρκες, με ηλεκτροφόρα σύρματα και αυτόματα, αλλά και με την κυριολεκτική σημασία της λέξης, καθώς οι φυλακές δεν είναι υπερπλήρεις με απατεώνες, κερδοσκόπους κλπ, αλλά μόνο με τίμιους ανθρώπους που δεν κάνουν τίποτε άλλο από το να διατυπώνουν την κριτική τους άποψη. Είναι αυτό σοσιαλιστικό; Είναι αυτό δημοκρατικό;”.

Ο αναμεταδότης εγκαταστάθηκε και λειτουργούσε για σύντομο χρονικό διάστημα σε ένα καταφύγιο για αεροπορικές επιδρομές (από την εποχή του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου)* στο Ούμπολντταϊν ((δάσος στην περιφέρεια του δυτικού Βερολίνου και πρώην προπύργιο του εργατικού κινήματος πριν την εποχή της ναζιστικής εξουσίας)* που ονομαζόταν “Ο Γάμος”). Υπήρχαν πολύ σύντομες χρονικά εκπομπές (από 5 ως 12 λεπτά) καθώς και κάλυψη του μέρους από φρουρούς για να εμποδιστεί η δυτικοβερολινέζικη αστυνομία ή η δυτικογερμανική υπηρεσία ταχυδρομείων να ανιχνεύσει τον παράνομο σταθμό. Τουλάχιστον 10 άτομα χρησιμοποιούνταν άμεσα με αυτή την επιχείρηση.

Η λειτουργία αυτού του αναμεταδότη προκάλεσε πονοκέφαλο στο Μίελκε και το επιτελείο του. Το αργότερο ως τα τέλη του 1982, το ΥΚΚ είχε πληροφορηθεί για το γεγονός ότι το ΚΚΓ είχε επενδύσει σε έναν παράνομο αναμεταδότη. Το ΥΚΚ πήρε μέτρα για τον εντοπισμό της θέσης του. Εντός λίγων ημερών, χρησιμοποιήθηκαν 8 σταθεροί και 6 κινητοί ανιχνευτές. “Έγινε δυνατό, περαιτέρω, να προσεγγιστεί η θέση του εχθρικού αναμεταδότη με επιθετικά μέτρα εντοπισμού που προετοιμάστηκαν και εκτελέστηκαν με την υποστήριξη του σοβιετικού αδερφού οργάνου και με τη βοήθεια ενός ειδικά διαμορφωμένου μοτοσακού, και με τον κατάλληλο εξοπλισμό ανίχνευσης της κατεύθυνσης του αναμεταδότη” (Επιστολή 5 Ιούλη 1983 του επικεφαλής του Κύριο Τμήματος 12 στο Νάιμπερ).

Αφότου εντοπίστηκε το δάσος Ούμπολντταϊν χοντρικά ως η θέση του αναμεταδότη, η Στάζι έστειλε τους ανεπίσημους συνεργάτες τους με επαφή με τον εχθρό, άμεσα πριν την επόμενη εκπομπή, προκειμένου να εντοπιστεί η ακριβής θέση του (βλ. Πρόταση του επικεφαλής του τμήματος για τη λήψη επιθετικών μέτρων για την παρεμπόδιση της προετοιμασίας του λεγόμενου 5ου συνεδρίου του “ΚΚΓ”, 23 Ιούνη 1983, BStU, ZA, Neiber 91, σ,σ, 288-292 και BStU, ZA, AIM 255/91, τ. 2).

Τελικά, το ΥΚΚ μπόρεσε να εντοπίσει ένα εγκαταλελειμμένο καταφύγιο για αεροπορικές επιδρομές σε ένα λοφίσκο και ερεύνησε τον “τόπο του εγκλήματος” για ίχνη σε διάστημα ανάμεσα στις εκπομπές. Κατά την επόμενη εκπομπή, το Κύριο Τμήμα 3 βιντεοσκόπησε όλους τους υπόπτους. Άλλοι ανεπίσημοι συνεργάτες επισκέφτηκαν τα δυτικοβερολινέζικα μέλη του ΚΚΓ που ήταν ύποπτα για άμεση συμμετοχή στην επιχείρηση του αναμεταδότη ακριβώς την ώρα που είχε ανακοινωθεί ότι θα υπάρχουν οι εκπομπές, προκειμένου να αποκτήσουν περαιτέρω στοιχεία για το ζήτημα ποιος καθοδηγούσε τα άμεσα εμπλεκόμενα πρόσωπα.

Συνολικά, 9 ανεπίσημοι συνεργάτες απασχολήθηκαν για αυτό. Από τον Οκτώβρη του 1983, ειδικά εκπαιδευμένα μέλη του Τμήματος 8/6 που ήταν αρμόδιο για την παρακολούθηση και έρευνα, απασχολήθηκαν στο δυτικό Βερολίνο. Αυτά τα άτομα θα έπρεπε να παρακολουθούν την κατοικία του αξιωματούχου του ΚΚΓ, επίσης, το οποίο η Στάζι υποπτευόταν ότι ήταν ο αποθηκευτικός χώρος του αναμεταδότη ανάμεσα στις εκπομπές (βλ. Πληροφορία 320/331/83 του Τμήματος 12 για τις εξελίξεις αναφορικά με τον παράνομο αναμεταδότη του “ΚΚΓ”, 9 Σεπτέμβρη 1984, BStU, ZA, Neiber 93, σ.σ. 185-187).

Για την αντιμετώπιση του Ράδιο Roter Stachel, η Στάζι επωφελήθηκε από το γεγονός ότι η Υπηρεσία Ελέγχου και επιμέτρησης των ραδιοφωνικών σταθμών (Funkkontroll- und Messdienst) αναζητούσε κι αυτή την ακριβή θέση του αναμεταδότη. Αστυνομικά βαν της δυτικοβερολινέζικης αστυνομίας ήταν έτοιμα για επέμβαση στην περιοχή του Ούμπολντταϊν. Την ώρα της επόμενης εκπομπής η οποία είχε ανακοινωθεί, στις 3 Οκτώβρη 1983, δυνάμεις και από τα δύο τμήματα του Βερολίνου, θα πηγαιναν στο δάσος Ούμπολντταϊν. Μάταια, ωστόσο, καθώς οι εντατικές έρευνες είχαν τραβήξει την προσοχή. Το Πάρκο Βικτόριαπαρκ στην περιοχή Κρόιτσμπεργκ του Βερολίνου επιλέχτηκε ως η θέση για το πρόγραμμα εκπομπών του Οκτώβρη.

Ήταν μάλλον τις πρώτες μέρες του Γενάρη του 1984 που το ΥΚΚ αποφάσισε να μην ανεχτεί άλλο τη λειτουργία του αναμεταδότη. Ο Νάιμπερ πρότεινε διάφορα επιθετικά μέτρα για αυτό. Ο Νάιμπερ μελέτησε την πιθανότητα να κλαπούν ή να καταστραφούν από ανεπίσημους συνεργάτες οι συσκευές αναμετάδοσης. Το Υπουργείο Ταχυδρομείων και Τηλεπικοινωνιών της ΓΛΔ θα διαμαρτυρόταν βίαια ενάντια στη Γερουσία του δυτικού Βερολίνου, στην Ταχυδρομική Υπηρεσία της ΟΔΓ και τις Γαλλικές Συμμαχικές Δυνάμεις (καθώς η περιοχή από όπου μεταδιδόταν η εκπομπή ανήκε στη γαλλική ζώνη κατοχής του δυτικού Βερολίνου μετά το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο)* για το ότι δεν είχαν συντονίσει από κοινού με το υπουργείο της ΓΛΔ τις συχνότητες μετάδοσής τους. Αν ούτε αυτό το μέτρο δεν είχε αποτέλεσμα “θα πρέπει να προετοιμαστεί φυσική εξάλειψη”. Ο Χόρστ Μάενχεν, επικεφαλής του Κύριου Τμήματος 3, προφανώς έπαιζε με την ιδέα της καταστροφής της συσκευής μετάδοσης με τη χρήση εκρηκτικών. Τα υλικά που θα χρησιμοποιούνταν για αυτό το σκοπό θα έπρεπε να είναι αποκλειστικά δυτικής κατασκευής προκειμένου να αποφευχθεί η υποψία ότι είχε εμπλακεί η ΓΛΔ στο έγκλημα. Η έκρηξη θα γινόταν με τηλεκοντρόλ ή αυτόματα με το που άρχιζε η μετάδοση (βλ. Πλάνο βήμα το βήμα και με διάφορες εκδοχές για την περαιτέρω δράση ενάντια στο Ράδιο “Roter Stachel”, 23/01/1984, BStU, ZA, Neiber 93, σ. σ. 67-69).

Οι χρήστες του αναμεταδότη θα τραυματίζονταν σοβαρά ή και θα σκοτώνονταν, όμως, το Υπουργείο Κρατικής Ασφάλειας της ΓΛΔ δεν φειδόταν τέτοιων μέτρων ενάντια στο ΚΚΓ.

Το ΥΚΚ επωφελήθηκε του γεγονότος ότι είχε πετύχει τη διακοπή της λειτουργίας του αναμεταδότη με τη βοήθεια ανεπίσημων συνεργατών. Κατ’ εντολή του ΥΚΚ, οι ανεπίσημοι συνεργάτες είχαν πείσει τους ηγέτες του κόμματος στη Δύση για μήνες ότι οι εκπομπές δεν μπορούσαν να ακουστούν καθαρά, ότι τα νέα από πλευράς περιεχομένου είχαν παλιώσει κλπ. Μαζί με τα μέτρα ανίχνευσης και έρευνας της δυτικογερμανικής Υπηρεσίας Ταχυδρομείων, αυτό το γεγονός συνέβαλε οριστικά υπέρ της διακοπής της λειτουργίας του αναμεταδότη. Η εκπομπή του Φλεβάρη του 1984 ήταν η τελευταία του Ράδιο Roter Stachel. (Ενάντια σε πιθανή αναβίωση της λειτουργίας του αναμεταδότη, το Τμήμα 12/3 άνοιξε τον προληπτικό Επιχειρησιακό Φάκελο “Αναμεταδότης”).

Αφότου σταμάτησε ο αναμεταδότης, η Υπηρεσία Κρατικής Ασφαλείας της ΓΛΔ ήταν σε θέση να σημειώσει ότι “ακύρωσε τις δραστηριότητες του εχθρού” με επιτυχία – από τη δική της σκοπιά. Αυτός ήταν ο τρόπος με τον οποίο τα είδε το ΥΚΚ το 1986. Ο Μίελκε, ο οποίος είχε δώσει υψηλή προτεραιότητα στο ζήτημα, ήταν πολύ ικανοποιημένος από την επίδοση των συνεργατών του. “Η επιχειρησιακή δουλειά ως τώρα έχει πάει πολύ καλά. Αναγνώριση σε όλους τους συντρόφους”, έδωσε εντολή στο συνεργάτη του, Νάιμπερ, να πει στους συνεργάτες του Τμήματος 12 κατά τη διάρκεια συνάντησης.

Σε επίπεδο καθοδήγησης, αποφασίστηκε η μελλοντική μεταχείριση του κόμματος (ΚΚΓ) να ανατεθεί, πάνω από όλα, στο Κύριο Τμήμα 20 και στο Κύριο Τμήμα Α, καθώς η ανάθεση του ζητήματος στο Τμήμα 22 (“Τρομοκρατία”) δεν είχε φανεί χρήσιμη. Αργότερα, με τη “λίστα εχθρικών αντικειμένων” (Απόρρητο Έγγραφο, GVS, 4/85), ορίστηκε ακριβώς ότι η ομάδα του ΥΚΚ θα πρέπει μελλοντικά να είναι αρμόδια για οποιοδήποτε “εχθρικό αντικείμενο” (βλ. Απόρρητο Έγγραφο 4/85, 15 Φλεβάρη 1985 – Πάλη ενάντια στις εχθρικές υπηρεσίες και δυνάμεις στον επιχειρησιακό τομέα που είναι δραστήριες με υπονομευτικό τρόπο ενάντια στη ΓΛΔ και άλλα σοσιαλιστικά κράτη (πέρα από ιμπεριαλιστικές μυστικές υπηρεσίες και εγκληματικές συμμορίες σωματεμπορίου), BStU, ZA, Dst, 103142).

Από εκείνη τη στιγμή, η Κύρια Διοίκηση Α/2 έπρεπε να ασχολείται με το ΚΚΓ στη Δύση, ενώ το Τμήμα 22/3 ήταν υπεύθυνο για τον έλεγχο των εναπομείναντων μελών του ανατολικογερμανικού σκέλους. Καθώς το σκέλος ήταν απλά σκιά του παλιού εαυτού του, αυτή η ομάδα της Υπηρεσίας ήταν σε θέση να περιοριστεί στη συνέχιση μερικών επιχειρησιακών ελέγχων ταυτότητας (ΟΡΚ) των ιδιαίτερα “επικίνδυνων” μελών του κόμματος.

Στη Δύση, το ΚΚΓ είχε πέσει σε μια θανάσιμη κρίση από το 1983. Και από το 1985, κατέληξε σε εσωκομματικές συγκρούσεις, η πορεία των οποίων καταγραφόταν με ακρίβεια από το ΥΚΚ. Η Στάζι ήταν αρκετά χαρούμενη με αυτή την εξέλιξη, η οποία επισφραγίστηκε στις 5 Οκτώβρη 1986 με την ενοποίηση του κόμματος με την (τροτσκιστική) Ομάδα Διεθνιστών Μαρξιστών (GIM) στο Ενωμένο Σοσιαλιστικό Κόμμα (VSP).

Οι μαρξιστές – λενινιστές του κόμματος άρχισαν την ανασυγκρότηση του ΚΚΓ το 1985.

Η αρμόδια ομάδα της Υπηρεσίας για την καταπολέμηση του ανατολικογερμανικού σκέλους διαλύθηκε την 1η Σεπτέμβρη του 1986, και τα εναπομείναντα καθήκοντά της αναλήφθηκαν από το τμήμα 22/8 (“Διεθνής Τομοκρατία”), χωρίς, ωστόσο, μεγάλες προσπάθειες. Το Φλεβάρη του 1989, το Τμήμα 22/8 τερμάτισε τη “μεταχείριση” των υπολειμμάτων του ανατολικογερμανικού σκέλους οριστικά (βλ. Απόφαση του Τμήματος 22/8 για την αρχειοθέτηση του Επιχειρησιακού Φακέλου ονόματι “Σκέλος”, 22/02/1989, BStU, ZA, AOP 2798/78, τ. 1).

Το Υπουργείο Κρατικής Ασφάλειας – Σπαθί και Ασπίδα του ρεβιζιονιστικού ΕΣΚΓ

Το Υπουργείο Κρατικής Ασφαλείας άρχισε τη δράση του (το 1952) με περίπου 4.000 σνεργάτες και στο τέλος του, το 1989, είχε φτάσει να απασχολεί 100.000 με πλήρες ωράριο. Περίπου 500.000 ανεπίσημοι συνεργάτες υπήρχαν, επιπρόσθετα (βλ. Επίσημος Προϋπολογισμός του τελευταίου Υπουργού Εσωτερικών της ΓΛΔ, έκθεση στη (δυτικοβερολινέζικη)* Der Tagesspiegel, 8 Σεπτέμβρη 1990).

Πρέπει να προσθέσουμε περίπου 6.000 αξιωματούχους “ειδικής απασχόλησης” (OibE), καθώς και άγνωστο αριθμό των λεγόμενων “άγνωστων συνεργατών” (U-Mitarbeiter). Με όλους αυτούς, η Στάζι ήταν ο μεγαλύτερος εργοδότης όλης της ΓΛΔ.

Η όλη χώρα βρισκόταν υπό ωμή παρακολούθηση και κατασκοπία. Στο τέλος της ΓΛΔ, υπήρχαν φάκελοι συνολικού μήκους 180 χιλιομέτρων και προσωπικοί φάκελοι για περίπου 6.000.000 άτομα (ο συνολικός πληθυσμός της ΓΛΔ ήταν 16,8 εκατομμύρια κάτοικοι).

Ο φόβος της δίωξης από αυτό τον “παντοδύναμο μηχανισμό που δεν υπάκουγε σε νόμους” είχε προσχεδιαστεί και αποτελούσε σημαντικό στήριγμα για τη διατήρηση της εξουσίας του ρεβιζιονιστικού ΕΣΚΓ.

Δεν έχει σημασία αν ο Μίελκε πράγματι πίστευε ή όχι ότι ήταν κομμουνιστής. Με ετήσιες αποδοχές 79.062,50 ανατολικογερμανικών μάρκων (όταν οι χαμηλότεροι μισθοί στη ΓΛΔ ανέρχονταν ετησίως στα 4.000 ανατολικογερμανικά μάρκα) ήταν σε θέση να έχει μια φανταστική ζωή. Το ταξικό λαϊφστάιλ ήταν ένα από τα χαρακτηριστικά αυτών των “ηγετών”. Η ύπαιθρος είχε κατανεμηθεί σε περιοχές κηνυγιού από αυτά τα ιθύνοντα σμήνη. Και, όπως η αριστοκρατία, κυνηγούσαν αγριόχοιρους, κόκκινα ελάφια, λαγούς κλπ. Ο Μίελκε μόνο δαπανούσε 60.000 από τον ετήσιο προϋπολογισμό για το δικό του πάθος για κυνήγι, εν προκειμένω, κυνήγι ζώων. Μπορούμε να πούμε ότι οι ηγέτες του ΕΣΚΓ ζούσαν ήδη στον κομμουνισμό, αλλά σε έναν “κομμουνισμό φιλισταίων”.

Παρότι οι μέθοδοι και το στυλ δουλειάς τους ήταν αυτό των γκάνγεστερ, όλα γίνονταν με μια κόκκινη προβιά. Αποκαλούσαν την Κρατική τους Ασφάλεια “σοσιαλιστική” και τους συνεργάτες τους “Τσεκίστες”. Κατά την άποψη του ΥΚΚ, ο “εχθρός” είναι “επικίνδυνος” και “πανούργος”, δρα με “εγκληματικό” τρόπο, με “εκβιασμούς” και “εκφοβισμό”, “συνειδητή εξαπάτηση”, “τρομοκρατία” και “δολιότητα”. Τα δικά τους πεπραγμένα, ωστόσο, τα διάνθιζαν με όρους όπως “επαναστατικά”, “επιστημονικά”, “έμπιστα”, “δημιουργικά” και “προοδευτικά”.

Με τη σχιζοφρένεια να έχει φτάσει σε τέτοιο υψηλό βαθμό, δεν πρέπει να αναρωτιέται κανείς γιατί, στις 13 Νοέμβρη 1989, στο (πρώην ανατολικογερμανικό) Λαϊκό Κοινοβούλιο, ο Έριχ Μίελκε, ο “δημοφιλής και τιμημένα εργαζόμενος ηγέτης” δήλωσε, αναφορικά με τη σχέση του με τους κακομεταχειρισθέντες πολίτες της ΓΛΔ: “Παρ’όλα αυτά, σας αγαπώ”.

Συνοψίζοντας

Η Στάζι ήταν εργαλείο του ρεβιζιονιστικού ΕΣΚΓ. Ο τρόπος δουλειάς της, οι μέθοδοί της και οι υπόγειες πρακτικές της αντιστοιχούν με το ρεβιζιονιστικό τρόπο σκέψης του.

Στο βιβλίο “Οι Υπερδυνάμεις”, ο σ. Ενβέρ Χότζα έγραφε ότι τα ρεβιζιονιστικά κόμματα δεν έχουν παρά μόνο τυπική ύπαρξη (ως κομμουνιστικά κόμματα) καθώς “άλλοι νόμοι, άλλοι αρχές, άλλα πράγματα λειτουργούν”. Και συνέχισε γράφοντας, “Ο Χρουσιώφ και οι αυλοκόλακές του είναι απατεώνες” οι οποίοι μετατρέπουν τις χώρες τους σε αστυνομικά κράτη. Εξαιρετικά χρησιμοποιούν τη μέθοδο του να “υποκρίνονται ότι κάτι ποτέ δεν συνέβη”. Αυτό είναι μια πολύ καλή περιγραφή της ρεβιζιονιστικής ΓΛΔ.

Το καθεστώς του ΕΣΚΓ είχε γίνει επικεφαλής της κοινωνίας της ρεβιζιονιστικής ΓΛΔ. Δεν το έκανε βασιζόμενο στην εξουσία που προέκυπτε από το “99.9%” του πληθυσμού (βάσει εκλογικών αποτελεσμάτων), αλλά στη διάθεση της Στάζι να διαπράξει οποιοδήποτε έγκλημα, στα μέλη της λεγόμενης Λαϊκής Αστυνομίας, στο στρατό (το λεγόμενο Εθνικό Λαϊκό Στρατό)*, συμπεριλαμβανομένου του τείχους και των ηλεκτροφόρων συρμάτων, και στο Σοβιετικό Στρατό. Ο κομματικός μηχανισμός του ΕΣΚΓ ήθελε να ελέγχει τη χώρα μέχρι τέλους. Παντοδύναμοι και έχοντας χαρακτηριστικά μεγαλομανίας, οι “επιφανείς” του ΕΣΚΓ ήθελαν να εξουσιάζουν. Δεν φοβούνταν τίποτα εκτός από το κοινό. Οι μάζες, κατ’ αυτούς, δεν ήταν καλές για τίποτα, παρά μόνο για να μανουβράρονται. Το σύνθημά τους ήταν “Εργάζεσαι καλά, εξουσιάζουμε καλά” και “Σε φροντίζουμε εμείς” (Σοσιαλισμός της ευημερίας).

Ο σοσιαλισμός δεν ήταν παρά ένα απαραίτητο στάδιο περάσματος στον κομμουνισμό. Αυτός είναι ο πραγματικός μας τόχος. Δεν είμαστε, ωστόσο ονειροπόλοι που πιστεύουν ότι ο κομμουνισμός μπορεί να επιτευχθεί από τη μια μέρα στην άλλη. Ο σοσιαλισμός, με όλα τα αδύνατα σημεία του και τα ημίμετρα που προκύπτουν από την κοινωνική κατάσταση, διαμορφώνει τους ανθρώπους. Αυτό μπορεί να είναι αρνητικό, επίσης.

Δεν είναι, ωστόσο, εφικτό να ξεπεράσουμε τα παλιά σχήματα καταμερισμού εργασίας και κάθε ιεραρχία. Στους ιθύνοντες, μια αντίληψη εξουσιαστική, ότι είναι καλύτεροι, ότι γνωρίζουν όλα τα πράγματα καλύτερα είχε αναπτυχθεί ενώ σε άτομα που ασκούσαν εκτελεστικά καθήκοντα, μία νοοτροπία υποταγής, ένα αίσθημα κατωτερότητας είχε αναπτυχθεί. Τέτοιες μη συνειδητές αρχικά τάσεις κατέληξαν να είναι μια βάση για την αλλαγή της εξουσίας στην κοινωνία. Οι μεν είχαν καταστεί πραγματικοί εξουσιαστές, οι εργαζόμενοι ξανά εξουσιαζόμενοι. Οι ηγέτες και οι διευθυντές όχι μόνο δεν ανακόπτουν αλλά ενισχύουν την αντίθεση ανάμεσα στους πάνω και στους κάτω. Αυτό το προτσές οδηγεί στη δημιουργία μίας νέας τάξης επιστατών σκλάβων, οι οποίοι αυτοαποκαλούνται “σοσιαλιστές”.

Αποκαλούμε μια τέτοια φάση πέρασμα στο ρεβιζιονισμό. Δεν είναι πια σοσιαλισμός αλλά δεν είναι ούτε ανοιχτός καπιταλισμός. Ο δρόμος πηγαίνει προς τον καπιταλισμό. Ένας τέτοιος σχηματισμός της κοινωνίας δεν έχει το δικαίωμα να υπάρχει στη σημερινή περίοδο, περίοδο ιμπεριαλισμού και σοσιαλισμού και, αργά ή γρήγορα, είτε θα υποτροπιάσει σε καπιταλισμό, ή ο δρόμος θα οδηγήσει ξανά προς το σοσιαλισμό. Ο σοσιαλισμός, ωστόσο, προϋποθέτει την ανατροπή της ρεβιζιονιστικής κλίκας. Αυτός ήταν ο στόχος για τον οποίο πάλεψε το ανατολικογερμανικό σκέλος του ΚΚΓ, με μεγάλο κόστος.

Ένα σημαντικό στήριγμα για τη διατήρηση της εξουσίας ήταν το παραμύθι για τον “υπαρκτό σοσιαλισμό” στη ΓΛΔ. Αυτό το προπαγανδιστικό παραμύθι δεν έπρεπε επ’ ουδενί να αμφισβητηθεί. Σε αυτό το σημείο έχουμε κάποιες από τις βασικές αιτίες για τη μαζική δίωξη των μαρξιστών – λενινιστών στη ΓΛΔ. Το ξεμασκάρεμα του καλύμματος αυτού σήμαινε μια θανάσιμη απειλή για τους ρεβιζιονιστές και έπρεπε να αποφευχθεί πάση θυσία, ακόμα και με δολοφονίες και τρομοκρατίες.

Για πολλά χρόνια, το ΚΚΓ στη ΓΛΔ διεξήγε μια ολόπλευρη πάλη για ένα κράτος το οποίο δίκαια θα μπορούσε να χαρακτηριστεί σοσιαλιστικό. Ηττήθηκε αλλά η πάλη δεν ήταν χωρίς χρησιμότητα. Η εμπειρία, τα διδάγματα από αυτή θα είναι πολύ χρήσιμη για περαιτέρω γνώση του περάσματος της κοινωνίας από το σοσιαλισμό στον καπιταλισμό. Και μέχρι την πτώση της ΓΛΔ, οι σύντροφοι του εκτός νόμου ανατολικογερμανικού σκέλους του ΚΚΓ πάλεψαν για την ανατροπή του ρεβιζιονιστικού καθεστωτος, ενάντια στην ανάληψη της εξουσίας από τους καπιταλιστές και τον (δυτικογερμανό ομοσπονδιακό πρωθυπουργό)* Χέλμουτ Κολ, και για την ανασυγκρότηση του σοσιαλισμού. Και παρά τις προσπάθειες της Στάζι, αυτή δεν ήταν σε θέση να καταστείλει πλήρως τη μαρξιστική – λενινιστική αντίσταση.

Και σήμερα; Ο ρεβιζιονιστικός κοινωνικός σχηματισμός μετατράπηκε σε καπιταλισμό – ιμπεριαλισμό, σύμφωνα με τα προδιαγεγραμμένα πρότυπα. Το ΚΚΓ συνεχίζει να υπάρχει, να αναπτύσσεται. Το ΕΣΚΓ εξαφανίστηκε, όμως επιβιώνει από τους διαδόχους του και τους άκριτους εκθειαστές του σε διάφορες άλλες οργανώσεις που καλλιεργούν τη νοσταλγία για τη ΓΛΔ και θαυμάζουν αυτή την κοινωνία ως “σοσιαλιστική” μέχρι σήμερα. Το ΥΚΚ καταργήθηκε, όμως τμήματά του εργάζονται τώρα για την Ομοσπονδιακή Γερμανική Μυστική Υπηρεσία.

Herbert Polifka

Κομμουνιστικό Κόμμα Γερμανίας (ΚΚΓ)

Προσθήκη:

Το 1981, η Στάζι έκανε “επίσημα” έρευνα στην κατοικία μου στο Μαγδεμβούργο. Αυτό οδήγησε σε απόδοση κατηγοριών (εναντίον μου)* για “δημόσια υποτίμηση” (της ΓΛΔ)*, σύμφωνα με το άρθρο 220 (του ανατολικογερμανικού Ποινικού Κώδικα)*, δύο χρόνια φυλακης με τριετή αναστολή και πρόστιμο 7.000 ανατολικογερμανικών μάρκων.

Το 1994, μία νέα έρευνα της κατοικίας μου και ποινική διαδικασία ξεκίνησε “επίσημα”, λόγω “ένταξης στο ΚΚΓ”. Αυτή τη φορά, τα μέτρα ελήφθησαν από έναν άλλον οργανισμό: τη Γερμανική Ομοσπονδιακή Κρατική Ασφάλεια. Χάρη στην καμπάνιά μας και την εγχώρια και διεθνή αλληλεγγύη, αποκρούστηκε αυτή η επίθεση και σταμάτησε η άσκηση δίωξης.

Όπως τον ακριό της Στάζι, η κατασκοπία, η δίωξη και η τρομοκρατία δεν θα μας αποθαρρύνουν από τον αγώνα μας. Το αντίθετο! Με την πτώση του ρεβιζιονιστικού καθεστώτος, ο καπιταλισμός έχει δείξει ξεκάθαρα και χωρίς make up τα πραγματικά του χαρακτηριστικά. Ο “νικηφόρος” καπιταλισμός είναι ένας κοινωνικός σχηματισμός σε παρακμή. Η ανάγκη για πάλη για το σοσιαλισμό έχει αποδειχτεί πιο ξεκάθαρα από ποτέ άλλοτε.

Τα κείμενα σε παρένθεση με το σύμβολο “*” είναι προσθήκες του μεταφραστή από τα γερμανικά στα αγγλικά. Το κείμενο δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα του ΚΚΓ, Roter Morgen, φύλλο 24, 24 Δεκέμβρη 1997, στο φύλλο 1 στις 21 Γενάρη 1998 και στο φύλλο 2 στις 5 Φλεβάρη 1998. Το 1ο μέρος στα ελληνικά μπορεί να το διαβάσει κανείς στα αγγλικά εδώ. Το 2ο μέρος δημοσιεύτηκε στην αγγλόφωνη εκδοχή του τεύχους 7 του περιοδικού “Ενότητα & Πάλη”, της Διεθνούς Διάσκεψης Μαρξιστικών – Λενινιστικών Κομμάτων & Οργανώσεων (ICMLPO), Απρίλη του 2000.

Ο ρόλος της Κίνας στην κρίση της Υεμένης & η όξυνση των ιρανοκινεζικών αντιθέσεων (προς μεγάλη χαρά της Ρωσίας)

Από τα σκιτσάκια του Latuff φαίνεται πως εδώ και 2,5 χρόνια “παίρνει γραμμή” η πλειοψηφία των αριστερών και επαναστατών στην Ελλάδα. Σε αυτά, απεικονίζεται τις περισσότερες φορές ο “κακός Σαουδάραβας” με τα αμερικανικά όπλα να τσακίζει την Υεμένη. Στην καλύτερη, κάποια σκιτσάκια δείχνουν την Υεμένη να τραβιέται από έναν Σαουδάραβα από τη μια και έναν Ιρανό από την άλλη, με το Σαουδάραβα να είναι υποκινούμενος από τις ΗΠΑ. Όλα ανάγονται, επομένως, στο απολιθωμένο σχήμα ανάγνωσης του σύγχρονου κόσμου “Αμερική – Ρωσία”, με το ρόλο της Ρωσίας, φυσικά, όσον αφορά τη σύγκρουση στην Υεμένη, να αποκρύπτεται καλά.

  Το κυρίαρχο “κόνσεπτ”: ο υποκινούμενος από τις ΗΠΑ Σαουδάραβας. Ο Latuff (και όχι μόνο) ζει στην εποχή της μονοκρατορίας…(πηγή)

Ωστόσο, θα πρέπει να εξετάσουμε τον πόλεμο στην Υεμένη τόσο υπό το πρίσμα των ρωσοκινεζικών αντιθέσεων όσο και υπό το πρίσμα των αμερικανοσαουδικών αντιθέσεων. Ας μην ξεχνάμε ότι η επίθεση της Σαουδικής Αραβίας ξεκίνησε σε μια περίοδο που το Ριάντ είχε βρεθεί απομονωμένο στην περιοχή (όταν η κοινή αμερικανορωσική επέμβαση το καλοκαίρι του 2013 στο συριακό – υπό το πρόσχημα των χημικών του Άσαντ – διέλυσε τον υπό εκκόλαψη συνασπισμό Ριάντ – Κατάρ – Τουρκίας – Αδελφών Μουσουλμάνων που ως τότε πήγαιναν μόνοι τους, ανεξάρτητα από τις δύο υπερδυνάμεις, να επιβάλλουν την εξίσου αντιδραστική, αλλά δική τους λύση στο Συριακό). Το Ριάντ έκτοτε πέρασε σε διπλωματική αντεπίθεση, πρώτα με τη σουνιτική πανστρατιά στην Υεμένη, έπειτα με τα ανοίγματα στη Ρωσία (με τελικό στόχο την πρόσβαση σε πυρηνική τεχνολογία, ελπίδες για την οποία καλλιεργεί συνειδητά η Μόσχα), και ακολούθως με την πανισλαμική “αντιτρομοκρατική” συμμαχία. Με δυο λόγια, η σαουδαραβική επίθεση στην Υεμένη ξεκίνησε όταν οι σχέσεις με τις ΗΠΑ επιδεινώνονταν, ενώ με τη Ρωσία βελτιώνονταν.

Θα πρέπει, εξάλλου, να δώσουμε σημασία στο ρόλο της Ρωσίας στο ζήτημα της Υεμένης. Η στάση της Ρωσίας στον ΟΗΕ επί του θέματος είναι αποκαλυπτική. Η Ρωσία στο Συμβούλιο Ασφαλείας, πρώτα, υπερψήφιζε από κοινού με τις ΗΠΑ αποφάσεις που έδιναν το πράσινο φως στο Ριάντ να παρέμβει, ενώ μετά την επέμβασή του, ψήφιζε αποχή. Δηλαδή, αφ’ ενός επέτρεπε στο Ριάντ να κάνει ό,τι θέλει (μιας και οι Αποφάσεις στο Σ.Α του ΟΗΕ μόνο αν καταψηφίζει κάποιο μόνιμο μέλος δεν “περνούν”), αφ’ετέρου, έδειχνε στο Ιράν ότι “αντιμαχόταν” τη… “δυτική” επέμβαση.

Και όχι μόνο αυτό. Με τη στάση της στο Υεμενικό, η Ρωσία “έριχνε” την Κίνα. Αφ’ενός, με τη νομιμοποίηση του πολέμου, δυσκόλευε την υλοποίηση των σχεδίων του Πεκίνου για τη “Μία Ζώνη, Ένα Δρόμο” (η οποία απαιτεί σταθερότητα), αφ’ετέρου, αφήνοντας το Πεκίνο να υπερψηφίζει επιδείνωνε τις σχέσεις του κατά σειρά με το Ιράν και, ακολούθως, όταν η Κίνα “ξύπναγε” και αντιδρούσε στον πόλεμο, με τη Σαουδική Αραβία (αλλά και το Πακιστάν, στο οποίο “απαγόρευε” – χάρη στον Οικονομικό Διάδρομο Κίνας – Πακιστάν – τη συμμετοχή στο σαουδαραβικό πολεμικό συνασπισμό). Να σημειωθεί ότι η Ρωσία ήδη έχει αποδεδειγμένα υπονομεύσει άλλη μια φορά τις ιρανοκινεζικές σχέσεις όταν με πρότασή της ενθάρρυνε την Τεχεράνη να υποβάλλει υποψηφιότητα για τον Οργανισμό Συνεργασίας της Σαγκάης, σε μια στιγμή που το Πεκίνο δεν την ήθελε (όχι γενικά – το αντίθετο, αλλά τη συγκεκριμένη περίοδο, γιατί δεν ήθελε να λάβει ο Οργανισμός αντιαμερικανικά χαρακτηριστικά, και πρόκρινε πρώτα την ένταξη Ινδίας – Πακιστάν).

Να λοιπόν γιατί δεν σταματάει κανένας την τραγωδία της Υεμένης. Γιατί και οι δύο μεγάλες δυνάμεις έχουν τους δύο απογαλακτιζόμενους και αποκλίνοντες συμμάχους τους (Σ. Αραβία και Ιράν) να βυθίζονται σε έναν βάλτο, χωρίς προοπτική άμεσης επίλυσης, ενώ μειώνουν την πιθανότητα η Κίνα να τους κοιτάξει στα μάτια. Γι’ αυτόν ακριβώς το λόγο, όμως, έχει ένα ενδιαφέρον η μελέτη της κινεζικής πολιτικής στο υεμενικό και το γεγονός ότι η Κίνα προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα σε Σ. Αραβία και Ιράν, ενισχύοντας τους εμπορικούς και πολιτικούς δεσμούς με την πρώτη, και αποδεχόμενη την ένταξη του δεύτερου στη Σαγκάη, και (γιατί όχι;) κάποια στιγμή να αποπειραθεί, έχοντας πια μεγαλύτερο κύρος, να φέρει ύφεση στις σχέσεις των δύο, αναδεικνύοντας έμμεσα ποιοι είναι οι μεγάλοι ωφελημένοι από τη μεταξύ τους σύγκρουση.

***

Ο ρόλος της Κίνας στην κρίση της Υεμένης

Το ενδιαφέρον της Κίνας στη διατήρηση της σταθερότητας την οδηγεί στην προσκείμενη στη Σαουδική Αραβία κυβέρνηση του Χάντι

Του Samuel Ramani

Στις 13 Ιούλη το κινεζικό κρατικό πρακτορείο ειδήσεων Ξινχουά ανακοίνωσε ότι η κινεζική κυβέρνηση είχε επιτυχώς διανείμει το πρώτο τμήμα της ανθρωπιστικής της βοήθειας στο νότιο λιμάνι του Άντεν της Υεμένης. Το πακέτο βοήθειας της κινεζικής κυβέρνησης συνίστατο σε αγαθά για την ανακούφιση του πληθυσμού αξίας 22,5 εκ. $ με στόχο την άμβλυνση των ελλείψεων τροφίμων στην Υεμένη και την καταπολέμηση της επιδημίας χολέρας που επεκτείνεται στη χώρα.

Για να δούμε αν ο Latuff θα φτιάξει αντίστοιχο σκιτσάκι τώρα που οι σαουδάραβες αγοράζουν κινεζικά drones (πηγή)

Παρότι η Κίνα δίσταζε να παρέμβει διπλωματικά στην Υεμένη, η παροχή βοήθειας στην κυβέρνηση του υεμενίτη προέδρου Άμπντου Ράμπχου Μανσούρ Αλ Χάντι που εδρεύει στο Άντεν υποδεικνύει ότι η Κίνα οικοδομεί μια άτυπη συνεργασία με τις φιλοσαουδικές παρατάξεις στην Υεμένη. Πέραν της ανάθεσης της ανθρωπιστικής βοήθειας σε αξιωματούχους προσκείμενους στο Χάντι, η Κίνα επέκρινε τις απόπειρες των υποστηριζόμενων από το Ιράν ανταρτών Χούθι να σχηματίσουν νέα κυβέρνηση στη Σανάα και πούλησε στελθ στη Σαουδική Αραβία για να βοηθήσει τη στρατιωτική επέμβαση του Ριάντ στην Υεμένη.

Η απόφαση της κινεζικής κυβέρνησης να ταχθεί υπέρ των φιλοσαουδικών δυνάμεων του Χάντι μπορεί να εξηγηθεί από το συμμερισμό από το Πεκίνο της επιθυμίας του Χάντι να επανενώσει την Υεμένη υπό μια σταθερή και με κύρος ηγεσία. Η έμμεση υποστήριξη προς το Χάντι από την Κίνα υπογραμμίζει επίσης την προσήλωση του Πεκίνου στην ενίσχυση της όλο κιαι στενότερης συνεργασίας για θέματα ασφαλείας με τη Σαουδική Αραβία. Αυτή η συνεργασία θα επιτρέψει στην Κίνα να ισορροπήσει πιο αποτελεσματικά ανάμεσα σε Τεχεράνη και Ριάντ, και να εδραιώσει την επιθυμία του Πεκίνου για έναν πιο αποτελεσματικό διπλωματικό ρόλο στη Μέση Ανατολή.

Η υποστήριξη της Κίνας στην πολιτική σταθερότητα της Υεμένης

Παρότι η κινεζική κυβέρνηση δεν έχει δημοσίως ανακοινώσει κάποια λεπτομερή στρατηγική για την Υεμένη, οι κινέζοι ιθύνοντες έχουν συστηματικά τονίσει την ανάγκη για γρήγορο τερματισμό των εχθροπραξιών στην Υεμένη. Μια κατάπαυση του πυρός θα συνέβαλλε στην επέκταση του σχεδιασμού για στρατιωτική ικανότητα της Κίνας στη Μέση Ανατολή, με επίκεντρο τη νέα ναυτική της βάση στο Τζιμπουτί.

Μια κατάπαυση των εχθροπραξιών στην Υεμένη θα είχε επίσης σημαντικά οικονομικά οφέλη για την Κίνα, καθώς θα της έδινε πρόσβαση στο Στενό Μπάμπ Αλ Μάντεμπ, το οποίο συνδέει το Κέρας της Αφρικής με τη Μέση Ανατολή. Η απόκτηση πρόσβασης σε αυτό το κρίσιμο σημείο θα διευκολυνει το οστόχο της Κίνας για επέκταση του σχεδίου «Μία Ζώνη, Ένας Δρόμος» στη Σαουδική Αραβία και θα επέτρεπε στην Κίνα ενεργά να συμμετέχει στο εμπόριο του μεταφερόμενου μέσω θαλάσσης πετρελαίου κατά μήκος των στενών της Υεμένης.

Αυτά τα στρατηγικά συμφέροντα διαβεβαιώνουν ότι ο κύριος στόχος της Κίνας στην Υεμένη είναι η διατήρηση μακροπρόθεσμης πολιτικής σταθερότητας. Επομένως, η στρατηγική του Πεκίνου στην Υεμένη συνίσταται στην υποστήριξη της πολιτικής εκείνης παράταξης που είναι πιο πιθανό να επανενώσει και να σταθεροποιήσει τη χώρα. Στην αρχική φάση της σύγκρουσης, οι κινέζοι αξιωματούχοι θεωρούσαν τη Σαουδική Αραβία και τους συμμάχους της στο Συμβούλιο Συνεργασίας των Χωρών του Κόλπου ως μονομερώς επιτιθέμενους, οι οποίοι αποσταθεροποιούσαν την Υεμένη και εμπόδιζαν τους Χούθι να εδραιώσουν την εξουσία τους. Αυτή η ερμηνεία της σύγκρουσης στην Υεμένη οδήγησε την Κίνα να πείσει έναν από τους βασικούς διεθνείς συμμάχους της, το Πακιστάν, να απέχει από τη στρατιωτική επέμβαση του Συμβουλίου Συνεργασίας στην Υεμένη.

Καλά, οι Σαουδάραβες είναι υποκινούμενοι (λάθος, όπως αναδείχτηκε πιο πάνω, αλλά…). Οι άλλοι, χωρίς “δάκτυλο”, για τα ιδανικά τους είναι εκεί. (πηγή)

Ο στρατηγικός αυτός υπολογισμός της Κίνας άρχισε να αλλάζει στα τέλη του 2015, καθώς η εδαφική επέκταση των Χούθι σταμάτησε και ο Χάντι ξαναπήρε τον έλεγχο στο Άντεν. Η απώλεια του μομέντουμ από τους Χούθι και η αυξανόμενη διεθνής απομόνωσή τους οδήγησε τους κινέζους αξιωματούχους να αρχίσουν να αναρωτιούνται για την ικανότητα των Χούθι να διασφαλίσουν τη μακροπρόθεσμη σταθερότητα της Υεμένης. Αυτές οι αμφιβολίες έγιναν αρκετά ισχυρές, τόσο ώστε να πείσουν τους κινέζους αξιωματούχους να στραφού προς το φιλοσαουδικό συνασπισμό του Χάντι. Η στροφή της Κίνας επιβεβαιώθηκε το Γενάρη του 2016, όταν ο κινέζος πρόεδρος Ξι Τζιπίνγκ επισκέφτηκε τη Σαουδική Αραβία και ανακοίνωσε την υποστήριξή του στη “διεθνώς αναγνωρισμένη κυβέρνηση” του Χάντι στη νότια Υεμένη.

Η περιφρονητική απάντηση της κινεζικής κυβέρνησης στις απόπειρες των Χούθι για σχηματισμό νεάς κυβέρνησης εκτός Σανάα το Δεκέμβρη του 2016 αποκάλυψε την έκταση της στροφής του Πεκίνου. Σε επίσημη ανακοίνωση στις 3 Δεκέμβρη, το κινεζικό Υπουργείο Εξωτερικών επέκρινε τη μονομερή συμπεριφορά στάση των Χούθι στην Υεμένη και απηύθυνε έκκληση προς αυτούς να συμμετέχουν σε μια κυβέρνηση ενότητας με τους συμμάχους του Χάντι.

Σε απάντηση σε αυτές τις σκληρές ανακοινώσεις, οι Χούθι απέστειλαν μια διπλωματική αντιπροσωπία στην Κίνα. Και παρά την αρχική αισιοδοξία, η αποστολή αυτή απέτυχε να αλλάξει τη θέση του Πεκίνου στην κρίση της Υεμένης ή να περιορίσει τις πωλήσεις μη επανδρωμένων αεροσκαφών της Κίνας προς το συνασπισμό του Συμβουλίου Συνεργασίας. Η απόφαση της Κίνας να απορρίψει τα διπλωματικά ανοίγματα των Χουθι υπογράμμισαν την έκταση της στροφής της προς τις φιλοσαουδικές δυνάμεις του Χάντι. Σε αυτό το πλαίσιο, τα δημόσια καλέσματα της Κίνας για μια περιεκτική διπλωματία στην Υεμένη θα πρέπει να θεωρηθούν ως μέσο για την αποφυγή εντάσεων με την Κίνα, παρά για σημάδια της αντικειμενικότητας του Πεκίνου στη σύγκρουση της Υεμένης.

Η υποστήριξη της Κίνας στη στρατιωτική επέμβαση στην Υεμένη

Πέραν των οφελών για τα εμπορικά συμφέροντα και τις φιλοδοξίες της Κίνας για να γίνει ναυτική δύναμη, τα οποία θα προέκυπταν από την επανένωση της Υεμένης υπό μια σταθερή και με κύρος εξουσία, η απόφαση της Κίνας να συνταχθεί με τις δυνάμεις του Χάντι στενά συνδέεται με την επιθυμία της να αναβαθμίσει την οικονομικά κερδοφόρα συνεργασία της σε θέματα ασφαλείας με τη Σαουδική Αραβία. Καθώς ο συνασπισμός του Συμβουλίου Συνεργασία έχει χρησιμοποιήσει εξοπλισμό στελθ ενάντια στις δυνάμεις των Χούθι στην Υεμένη, η απόφαση της Κίνας να συμπαραταχθεί με το Ριάντ στην Υεμένη δίνει στο Πεκίνο την ευκαιρία να πουλήσει τη δική της τεχνολογία εξοπλισμού στελθ σε ένα σημαντικό συνεργάτη στη Μέση Ανατολή.

Στις 16 Μάρτη, η Εταιρία Αεροδιαστημικής Επιστήμης και Τεχνολογίας της Κίνας (CASC) υπέγραψε μια συμφωνία συνεργασίας με την Πόλη Επιστήμης & Τεχνολογίας “Βασιλιάς Αμπτντουλαζίζ” του Ριάντ (KACST). Αυτή η συμφωνία νομιμοποίησε την παραγωγή κινεζικών μη επανδρωμένων αεροσκαφών UAV CH-4 σε σαουδαραβικό έδαφος. Η δημιουργία κινεζικού εργοστασίου παραγωγής μη επανδρωμένων αεροσκαφών στη Σαουδική Αραβία είναι το πρώτο του είδους του στη Μέση Ανατολή και επιτρέπει στο Πεκίνο να κυριαρχήσει σε μια παρθένα περιοχή της σαουδαραβικής αγοράς όπλων που δεν καλύφθηκε ούτε από τη συμφωνία πώλησης όπλων με τις ΗΠΑ το Μάη του 2016, ούτε από το αξίας 3,5 δις $ συμβόλαιο πώλησης όπλων της Ρωσίας με το Ριάντ.

Η επέκταση της πώλησης όπλων της Κίνας στο Ριάντ δείχνει ότι το Πεκίνο προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα στο Ιράν και τη Σαουδική Αραβία για να μεγιστοποιήσει τη γεωπολιτική του επιρροή στη Μέση Ανατολή. Το 2016, ο Ξι περιέγραψε τόσο τη Σαουδική Αραβία όσο και το Ιράν ως συνολικούς στρατηγικούς εταίρους και απευθύνθηκε στους ηγέτες και των δύο χωρών απορρίπτοντας τον ισχυρισμό ότι η Κίνα προσπαθούσε να αποκτήσει πελάτες κράτη στον αραβικό κόσμο.

Να κι ένα μερικώς σωστό σκίτσο από το Latuff. Η Υεμένη είναι βάλτος για τη Σ. Αραβία. Θα μπορούσε να βάλει, όμως, και τους άλλους για τους οποίους αποτελεί βάλτο. Όπως και κάποιους άλλους να τρίβουν τα χέρια τους.. (πηγή)

Αυτή η ισορροπημένη προσέγγιση απειλείται τις τελευταίες εβδομάδες, ωστόσο, καθώς η Κίνα πιέζεται να διαλέξει πλευρά στη γρήγορα κλιμακούμενη διπλωματική σύγκρουση ανάμεσα σε Σαουδική Αραβία και Κατάρ και να επισημοποιήσει την ένταξη του Ιράν στον Οργανισμό Συνεργασίας της Σαγκάης. Πολλοί επιφανείς αναλυτές για θέματα Άμυνας, όπως ο Τίμοθι Χιθ του Ομίλου RAND και ο Μάικλ Σινγκχ του Ινστιτούτου για την Πολιτική στην Εγγύς Ανατολή στην Ουάσινγκτον, προβλέπουν ότι η κρίση στον Κόλπο και η διεύρυνση του Οργανισμού Συνεργασίας της Σαγκάης θα αναγκάσουν την Κίνα να στραφεί αποφασιστικά προς την Τεχεράνη.

Παρόλες αυτές τις προβλέψεις, το Πεκίνο είναι προσεκτικό, ώστε να διασφαλίσει ότι οποιαδήποτε ενέργειά του που θα μπορούσε να εκληφθεί ως φιλοϊρανική να αντισταθμίζεται από επιδείξεις αλληλεγγύης προς τη Σαουδική Αραβία. Επομένως, η παροχή ανθρωπιστικής βοήθειας προς την κυβέρνηση Χάντι είναι σημαντική, καθώς δείχνει ότι η στρατηγική του Πεκίνου για ισορρόπηση ανάμεσα στη Σαουδική Αραβία και το Ιράν παραμένει απαράλλαχτη.

Παρότι η επιρροή της Κίνας στην έκβαση του εμφυλίου στην Υεμένη παραμένει δευτερεύουσα, η απόφαση του Πεκίνου να ενισχύσει του δεσμούς του με την υποστηριζόμενη από τη Σαουδική Αραβία κυβέρνηση του Χάντι στενά συνδέεται με τη δημιουργία κινεζικής ναυτικής βάσης στο Τζιμπουτί, τα κινεζικά εμπορικά συμφέροντα και τις μεγαλοδυναμικές φιλοδοξίες της Κίνας στη Μέση Ανατολή. Καθώς ο κίνδυνος αντίδρασης από το Ιράν παραμένει ελάχιστος, η Κίνα μάλλον θα συνεχίσει να παρέχει όπλα και διπλωματική υποστήριξη στη στρατιωτική επέμβαση της Σαουδικής Αραβίας στην Υεμένη στο προσεχές μέλλον.

Ο Samuel Ramani είναι υποψήφιος δρ. Διεθνών Σχέσεων στο Κολλέγιο του Αγίου Αντωνίου στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης και αρθρογραφεί τακτικά στην Ουάσινκτον Ποστ και τη Χάφινγκτον Ποστ.

Το κείμενο στα αγγλικά υπάρχει εδώ: http://thediplomat.com/2017/08/chinas-role-in-the-yemen-crisis/