Η ρωσική Railpolitik και η κινεζική Πρωτοβουλία “Μία Ζώνη, Ένας Δρόμος”

Η αξιοποίηση της διαλεκτικής σκέψης στην εξωτερική και την εσωτερική πολιτική μπορεί να φέρει λαμπρά αποτελέσματα. Στο παρακάτω άρθρο αναδεικνύεται πώς, πρώτα αποκλείοντας τις επιδράσεις από το εξωτερικό περιβάλλον, ο Πούτιν εδραιώνει τη συγκεντροποίηση της οικονομίας και την όλο και μεγαλύτερη εξάρτησή της από την πολιτική ηγεσία, και ταυτόχρονα, αξιοποιεί τις αντιθέσεις στο εσωτερικό (αφήνοντας, πάντως ένα ξεροκόμματο στις “ιδιωτικές” – ο θεός να τις κάνει και αυτόνομες από αυτόν – εταιρίες), προκειμένου να επιδράσει στο εξωτερικό, υπονομεύοντας την κινεζική πρωτοβουλία που θα μπορούσε να εκμεταλλευτεί τη “φιλία” της Ρωσίας. Αυτή η υπονόμευση γίνεται όχι μόνο με την αξιοποίηση των αντιθέσεων στο εσωτερικό της Ρωσίας, αλλά και με μικροεμπλοκές της Ρωσίας με άλλους γείτονες, εταίρους ή μη. Αξιοποιείται ακόμα και το “όπλο” του κανονιστικού πλαισίου που, βραχυπρόθεσμα ασύμφορο για τη Ρωσία συνολικά (κρατικό και ιδιωτικό τομέα): όχι μόνο για το ξεκαθάρισμα σε εγχώριο επίπεδο, αλλά και για “αντίποινα” στο εξωτερικό και για επιπλέον επιχειρήματα σε επίπεδο κοινής γνώμης (η οποία, ιδίως στις εξαρτημένες χώρες, ούτως ή άλλως, σαγηνεύεται από τα περί “οικονομικής κυριαρχίας”). Κυριολεκτικά, μονά – ζυγά, όλα “δένουν” και είναι υπέρ της Ρωσίας.

Ο Ξι Τζιπίνγκ, στο περιθώριο του Οικονομικού Φόρουμ του Νταβός, δηλώνει στον Ποροσένκο ότι θεωρεί την Ουκρανία φίλη και εκφράζει τη βούλησή του να παίξει δημιουργικό ρόλο στην προώθηση πολιτικής επίλυσης της κρίσης με τη Ρωσία (φωτό)

Φυσικά, το άρθρο, όντας γραμμένο από αστό συγγραφέα, έχει κάποια “κολλήματα”, όπως το να προσπαθεί να αναδείξει την αποτυχία του μοντέλου του “απομονωτισμού” ή του “συγκεντρωτισμού” (βέβαια, σε καπιταλιστικά πλαίσια, κάτι που δεν μπορεί να ταυτιστεί με τη συγκεντροποίηση μιας σοσιαλιστικής οικονομίας). Όντας επίσης γραμμένο από δυτικό συγγραφέα, υπάρχουν τα κλασικά αντιρωσικά ψυχροπολεμικά “κολλήματα” που υποτιμούν τη Ρωσία και βλέπουν αντιφατικές πολιτικές εκεί που δεν υπάρχουν. Όμως αυτά δεν καθορίζουν την ποιότητα του άρθρου. Άλλωστε, είμαστε υποχρεωμένοι να τα υπομένουμε, στο βαθμό που δεν αναπτύσσεται εκ νέου μια μαρξιστική σχολή μελέτης των τάσεων στις διεθνείς σχέσεις.

***

Η ρωσική Railpolitik και η κινεζική Πρωτοβουλία “Μία Ζώνη, Ένας Δρόμος”

Οι ρωσικές οικονομικές πολιτικές και η διαμάχη της με τους γείτονές της στην Ευρασιατική Οικονομική Ένωση πλήττουν τις φιλοδοξίες της Κίνας

του Νίκολας Τρίκετ

Ένα παλιό κινεζικό ρητό θα μπορούσε να τροποποιηθεί, ώστε να απηχεί καλύτερα την πραγματικότητα, ως εξής: αν θες την Κίνα πλούσια, πρέπει πρώτα να φτιάχνεις δρόμους. Δυστυχώς, ένας δρόμος ή ένας σιδηρόδρομος είναι άχρηστος αν δεν διαθέτεις και δεν μπορείς νόμιμα να λειτουργείς ένα στόλο από φορτηγά, τρένα και τροχαίο υλικό για να εμπορεύεσαι τους δρόμους.

Πίσω από τα δελτία τύπου και τα σχέδια που δημιουργούν φυσικές διασυνδέσεις στην Ευρασία, έντονες παρασκηνιακές πιέσεις και εμπορικοί πόλεμοι ανάμεσα στα μέλη της Ευρασιατικής Οικονομικής Ένωσης επιδρούν στη δυνατότητα της Κίνας να διαμορφώσει δρόμους μεταφοράς. Η Κίνα μπορεί να πληρώνει τους λογαριασμούς, να πουλά τα μηχανήματα και να υπογράφει συμβόλαια για κατασκευή δρόμων, σιδηροδρόμων και λιμανιών για τις εταιρίες της, όμως δεν ελέγχει ακόμα το συχνά παρανοϊκό κανονιστικό πλαίσιο που χρησιμοποιείται για να προστατεύει τις εγχώριες βιομηχανίες και πολιτικά συμφέροντα κατά μήκος πολλών από τις διαδρομές της που εντάσσονται στην Πρωτοβουλίας της “Μία Ζώνη, Ένας Δρόμος”.

Η Ρωσία και άλλα μετασοβιετικά κράτη αποτελούν μια πρόκληση αναφορικά με αυτό. Οι Ρωσικοί Σιδηρόδρομοι (ΡΣ) ηγούνται σε ό,τι θα μπορούσε να ονομαστεί η Railpolitik της περιοχής – το πλέγμα διαμαχών για την οικονομική πολιτική και τις πολιτικές σχέσεις που εκφράζονται μέσα από το κανονιστικό πλαίσιο στους σιδηροδρόμους.

Ο Κάφκα πάνω στις ράγες

Η Ρωσία προσπαθεί να χρησιμοποιήσει την εγχώρια παραγωγή μηχανών τρένων και τροχαίου υλικού επιδεικνύοντας μια καφκική στάση. Εταιρίες και βιομηχανίες μανιωδώς πιέζουν παρασκηνιακά στο Κρεμλίνο πριν αναγκαστούν να συμμορφωθούν με κοστοβόρες, μη ρεαλιστικές απαιτήσεις για αντικατάσταση εισαγωγών και απαρχαιωμένου εξοπλισμού. Κατά κανόνα, η βιομηχανική παραγωγή της Ρωσίας σπάνια ανταποκρίνεται στην προκύπτουσα ζήτηση. Επιπλέον, οι εταιρίες της Ρωσίας δεν έχουν αρκετά χρήματα για να αγοράσουν όλη τη θεωρητική έκρηξη παραγγελιών που μια αλλαγή στην πολιτική συνεπάγεται. Τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια – σχεδόν 19% του συνόλου που δημιουργούνται στη Ρωσία – είναι δυσανάλογα σε τομείς που αφορούν εγχώριες αγορές, όπως τις εταιρίες που παράγουν μηχανές τρένων και τροχαίο υλικό. Η αγορά έχει γεμίσει από αβεβαιότητα και λειτουγεί με σιωπηρούς κανόνες.

Τα πρώτα τρένα κατά τα εγκαίνια της Διακασπιακής Διεθνούς Διαδρομής Μεταφορών από την Ουκρανία στην Κίνα στο λιμάνι Τσέρνομορσκ του Όμπλαστ της Οδησσού το Γενάρη του 2016 (φωτό)

Παρά την επιθυμία για αύξηση της εγχώριας παραγωγής και αντικατάσταση εισαγωγών, το κράτος συνεχίζει να ρίχνει το βάρος του στις εξαγωγές, με ασυνάρτητες κινήσεις. Οι επιδοτήσεις σε πιστώσεις για εξαγωγές καθιστούν τις εξαγωγές του απαραίτητου εξοπλισμού πιο ελκυστικές οικονομικά σε σχέση με τις πωλήσεις σε ρωσικές εταιρίες. Η Ουκρανία ήταν παρασάγγας ο μεγαλύτερος εισαγωγέας ρωσικού τροχαίου υλικού, όμως αυτός ο κλάδος αποτελεί άλλη μια απώλεια από την επέμβαση της Ρωσίας στο Ντονμπάς και την προσάρτηση της Κριμαίας. Εσχάτως, μάλιστα, η Τράπεζα Εξαγωγών – Εισαγωγών της Ρωσίας άρχισε να συζητά τη χρηματοδότηση της πώλησης 100 βαγονιών στη Ζιμπάμπουε από την Ουνιβάγκον. Για ποιο σκοπό, δεδομένων των αναγκών στη ρωσική αγορά, δεν είναι ξεκάθαρο, και η απώλεια της ουκρανικής αγοράς ανέρχεται σε δεκάδες χιλιάδες βαγόνια με την πάροδο του καιρού.

Οι μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις είναι ευτυχώς ανθεκτικές και οι ΡΣ δαπανούν δις ρούβλια για την λήψη υπηρεσιών, τροχαίου υλικού και μηχανών από αυτές. Όμως, σε αντίθεση με τους ΡΣ, οι μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις δεν έχουν την ίδια πρόσβαση σε φτηνή πίστωση από το κράτος. Γενικά πορεύονται με τη βοήθεια κρατικών τραπεζών που έχουν το καθήκον να παρέχουν πιστώσεις σε αναποτελεσματικές κρατικές εταιρίες. Παρότι ο τραπεζικός δανεισμός σε εταιρίες αυξάνεται ξανά, δεν είναι ξεκάθαρο τι τμήμα από αυτόν πηγαίνει σε ιδιώτες.

Ενώ ο δανεισμός αρχίζει να ανακάμπτει, η ζήτηση δανείων από τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις δεν αυξάνεται γρήγορα, καθώς οι Ρώσοι κάνουν σημαντικά λιγότερα από όσα έκαναν το 2014 και η αγορά είναι αρκετά αβέβαιη. Οι αγορές από το κράτος λίγο θα αλλάξουν την κατάσταση. Οι μελετητές της Κίνας γνωρίζουν καλά το φαινόμενο των εταιριών – ζόμπι. Ένα παρόμοιο πρόβλημα με ρωσικά χαρακτηριστικά πλήττει τους ΡΣ και το ρωσικό σιδηροδρομικό κλάδο: η ρωσική αγορά για υπηρεσίες μεταφοράς, μηχανές τρένων και τροχαίο υλικό δεν μπορεί να μεγαλώσει πολύ, λόγω χαμηλού περιθωρίου κέρδους, αναποτελεσματικότητας, έλλειψης πιστώσεων και αντιπαραγωγικών οικονομικών πολιτικών.

Πρέπει να ξοδεύεις λεφτά για να ξοδεύεις λεφτά

Όπως στην πολιτική, η πρόσβαση είναι τα πάντα για το αχανές σιδηροδρομικό δίκτυο της Ρωσίας. Από τα περίπου 121.000 χιλιόμετρα γραμμών, περίπου το 71% θεωρούνται διαδρομές “με βάση την αρχή του κοινού μεταφορέα” (common carrier), κάτι που σημαίνει ότι όλες οι εταιρίες που ασχολούνται με τη μεταφορά εμπορευμάτων θα πρέπει, θεωρητικά, να έχουν πρόσβαση. Το υπόλοιπο είναι για μη δημόσια χρήση και συνδέεται με την εξορυκτική βιομηχανία, τον κύριο δημιουργού πλούτου στη ρωσική οικονομία. Η μη συμμόρφωση με τους προτεινόμενους κανονισμούς θα έκοβε την πρόσβαση σε μη δημόσιες διαδρομές για μεγάλο τμήμα βιομηχανικών γιγάντων και εξορυκτικών εταιριών που κινούν την οικονομία και θα εξανέμιζαν τις ελπίδες των ΡΣ για κερδοφορία, ενώ θα αύξαναν την εξάρτηση από την Κίνα.

Η Τελωνειακή Ένωση υποτίθεται θα έθετε σε ισχύ νέες απαιτήσεις για τους σιδηροδρομικούς μεταφορείς το 2014, οι οποίες απαιτούσαν απαγόρευση της επέκτασης της ηλικίας των μηχανών τρένων και τροχαίου υλικού. Οι εγχώριοι παραγωγοί θα λάμβαναν, συνεπώς, πλήθος από παραγγελίες για αντικατάσταση εξοπλισμού. Όμως το μέτρο αυτό καθυστέρησε για δύο χρόνια και φέτος πήρε άλλη μια παράταση ως τον επόμενο Αύγουστο. Οι εταιρίες δεν θα έχουν ένα βουνό από υποχρεωτικές δαπάνες, ακόμα κι αν η οικονομία της Ρωσίας εισέρχεται σε φάση μερικής ανάκαμψης. Η προτεινόμενη πολιτική είναι χαρακτηριστική της ρωσικής δονκιχωτικής εμμονής με την οικονομική κυριαρχία: οι δαπάνες στις οποίες υποχρεούται κανείς να προβεί για αγορές εγχώριας παραγωγής οδηγεί σε μόνιμες ελλείψεις, αναποτελεσματικότητα και μικρό κίνητρο.

Εκπρόσωποι της Ουκρανίας, της Γεωργίας, του Αζερμπαϊτζάν και του Καζαχστάν συμφωνούν για την επέκταση των διαδρομών και τη συμπερίληψη της ΕΕ στη Διακασπιακή Διαδρομή (φωτό)

Οι ιδιωτικές εταιρίες έχουν επίμονα επιδιώξει απαλλαγές από πολιτικές τις οποίες οι ΡΣ μπορούν καλύτερα να αντέξουν. Σύμφωνα με ένα άρθρο της Κομμερσάντ, ο εκσυγχρονισμός των μηχανών τρένου που ορίζει η νομοθεσία κοστίζει το 80% αυτού που θα κόστιζε η απλή αγορά μιας νέας μηχανής τρένου για τις ιδιωτικές βιομηχανίες. Αν ο κανονισμός αυτός τεθεί σε ισχύ του χρόνου, 73% των μηχανών τρένου του ιδιωτικού τομέα θα πρέπει να αποσυρθεί μέχρι το 2020. Ο εκσυγχρονισμός περίπου 4.000 ιδιωτικών μηχανών τρένου στη Ρωσία θα κόστιζε περίπου 100 δις ρούβλια (1,6 δις $). Στα Ουράλια, για παράδειγμα, μόνο οι μεγαλύτερες εταιρίες έχουν τρένα που θεωρούνται πως έχουν μόλις 80% διάρκεια εναπομείνασας ζωής. Οι ολιγάρχες που εμπλέκονται με εταιρίες όπως η Τρανσμασχόλντινγκ – ο βασικός ιδιοκτήτης του καζάχικου διαμετακομιστικού κέντρου στο Ντόστικ, στα σύνορα με την Ξινγιάνγκ – θα χρειάζονταν τουλάχιστον αρκετά χρόνια για την αντικατάσταση των αποσυρόμενων τρένων, και αυτό, με δεδομένο ότι τα χρήματα είναι διαθέσιμα. Οι ΡΣ έχουν πάνω από 20.000 τρένα και έδωσαν χρήματα για την αγορά περίπου 1.600 νέων μεταξύ 2014 – 2016. Με δεδομένο ότι ο στόλος των ΡΣ δεν είναι πολύ πιο σύγχρονος από αυτόν του ιδιωτικού τομέα, είναι σε θέση να πει κανείς, με μια ελάχιστη βεβαιότητα, ότι η βιομηχανία θα έχει ένα μεγάλο έλλειμμα στην προσφορά στο εγγύς μέλλον, με την επερχόμενη κανονιστική αλλαγή.

Οι προσπάθειες για εκσυγχρονισμό του τροχαίου υλικού έχουν αντιμετωπίσει παρόμοιες περίπου προκλήσεις. Το νεότερο τροχαίο υλικό έχει αποδειχτεί ότι χάνει σε επισκευή το 1/4 του χρόνου που χρειάζονται τα βαγόνια που είχαν εκτεταμένο επιτρεπόμενο χρόνο ζωής. Όμως το να παράγεται απλώς νέο τροχαίο υλικό δεν είναι αρκετό. Οι εταιρίες χρειάζεται να αναπτύξουν αλυσίδες εφοδιασμού για την επιδιόρθωση και συντήρησή τους επίσης, κάτι που απαιτεί έναν πενταετή ορίζοντα σχεδιασμού. Αυτό είναι εξαιρετικά δύσκολο χωρίς συνεπείς κανονισμούς.

Τον περασμένο Οκτώβρη, υπήρχε κατά μ.ο. 1,08 εκ. βαγόνια συνεχώς να κινούνται στο δίκτυο, εκ των οποίων το 44,3% είναι ανοιχτά βαγόνια που μεταφέρουν άνθρακα ή άλλες πρώτες ύλες. Μεταξύ Γενάρη και Οκτώβρη 2016, υπήρχε προσφορά συνολικά 30.600 βαγονιών. Δέκα δις ρούβλια (166 εκ.$) συνολικά δόθηκαν για επιδότηση και αποζημίωση εταιριών για την αγορά βαγονιών το 2016. Επειδή η Ρωσία βασίζεται στις πρώτες ύλες, τα μεγαλύτερα ελλείμματα εμφανίζονται στα ανοιχτά βαγόνια για υλικά όπως άνθρακα. Καθώς τα ελλείμματα μεγαλώνουν, τα κόστη ενοικίασης αυξάνονται και το κράτος μπορεί να αναγκαστεί να προσφέρει ακόμα περισσότερες επιδοτήσεις σε εταιρίες, αν δεν θέλει να ανοίξει την αγορά σε περισσότερα αγαθά από την Κίνα.

Η παραγωγική ικανότητα για νέα σχέδια βαγονιών που μεταφέρουν βαρύτερα φορτία επίσης εξαντλείται και η αγορά τέτοιων βαγονιών χωρίς αυτές τις βελτιωμένες ικανότητες είναι αντιοικονομική χωρίς περαιτέρω επιδοτήσεις. Η ζήτηση για κοντέινερ – ο κύριος δείκτης για σιδηροδρομικές διαδρομές ανάμεσα σε Ευρώπη και Κίνα – είναι χαμηλή, γιατί τα περιθώρια κέρδους για τους ΡΣ είναι χαμηλά και η μεταφορά με κοντέινερ δεν αποφέρει πολλά χρήματα εξαιτίας της δομής των δασμών, η οποία είναι επικεντρωμένη στην πηγή του εμπορεύματος. Ταυτόχρονα, η μεταφορά με κοντέινερ είχε αυξηθεί κατά 20,4% μεταξύ Γενάρη και Μάη φέτος, κάτι που θα οδηγήσει σε μελλοντικά ελλείμματα, καθώς η ρωσική εγχώρια αγορά δεν είναι δομημένη ώστε να βγάζει κέρδος από τους τύπους του τροχαίου υλικού τράνζιτ που χρειάζονται. Είτε τα κοντέινερ θα έρθουν από αλλού, είτε οι ΡΣ σύντομα θα πασχίζουν να καλύψουν τη ζήτηση που προκαλείται από τους κινέζους εξαγωγείς.

Το πρώτο τρένο που ξεκίνησε από το Γιγού της ανατολικής Κίνα φτάνει στις 18 Γενάρη στο Μπάρκινγκ του ανατολικού Λονδίνου, έχοντας διασχίσει 8 χώρες, μετά από ταξίδι 12.000 χιλιομέτρων και 18 ημερών (φωτό)

Ακόμα και αν η Ρωσία μπορούσε να παράγει αρκετά ώστε να καλύψει τη ζήτηση, αποκλείοντας την εισαγωγή μηχανισμών από Κίνα ή Ευρώπη, υπάρχουν πάλι άλλες παράλογες πτυχές κανονισμών που εμποδίζουν το διασυνοριακό εμπόριο με τους γείτονες. Το Καζαχστάν αποτελεί ένα τέλειο παράδειγμα αυτού.

Ένας κανονισμός με τον οποίο δεν μπορείς να συμμορφωθείς στη στέπα

Όχι πολύ καιρό αφότου ο καζάχος πρόεδρος Νουρσουλτάν Ναζαρμπάγιεφ και ο γεωργιανός πρόεδρος Γκιόργκι Μαργκβελασβίλι συναντήθηκαν στην Αστάνα και προώθησαν τον Διακασπιανό διάδρομο μεταφοράς, το Καζαχστάν απαγόρευσε τη μεταφορά τράνζιτ με νεότερο τροχαίο υλικό της Ρωσίας στο σιδηροδρομικό της δίκτυο. Το Καζαχστάν ισχυρίζεται ότι το σιδηροδρομικό της δίκτυο δεν είναι σχεδιασμένο ή προετοιμασμένο να χειριστεί βαγόνια που μεταφέρουν φορτία άνω των 23,5 τόνων. Η κίνηση είναι βασικά απάντηση σε μια ρωσική απαγόρευση σε 5.400 κινεζικά βαγόνια που το Καζαχστάν αγόρασε το 2011 – 12. Από τα 45.000 βαγόνια που κατασκευάζονται στη Ρωσία ετησίως – η ζήτηση κορυφώνεται στο τέλος του έτους λόγω των δαπανών από τον ομοσπονδιακό προϋπολογισμό – το 70% θα έχει απαγορευμένη την πρόσβαση στο Καζαχστάν. Επί του παρόντος, μόνο 65.000 από το στόλο των ΡΣ είναι νέο τροχαίο υλικό με δυνατότηες για βαρύτερα φορτία. Ακόμα κι αν η παραγωγή της Ρωσίας απογειωνόταν, η απαγόρευση εισόδου σοβαρά εμποδίζει τη δυνατότητα των ΡΣ και των ρώσων μεταφορέων να πάρουν μέρος σε διαδρομές τράνζιτ μέσω Καζαχστάν.

Σύμφωνα με το καζαχικό Υπουργείο Μεταφορών, το σιδηροδρομικό σύστημα της χώρας είναι σχεδιασμένο για βαγόνια που μεταφέρουν μέσο φορτίο 21 τόνων. Όμως η διαμάχη μεταξύ ΡΣ και του ομολόγου τους στο Καζαχστάν, Τεμίρ Ζόλι (ΤΖ), προέκυψε επειδή δεν υπάρχουν συμφωνίες για τα τεχνικά χαρακτηριστικά. Αυτό γενικά αγνοείται όταν γίνεται λόγος για συνδεσιμότητα. Σε αυτή την περίπτωση, ο σχεδιασμός των κινεζικών βαγονιών επιδρά στα εργαλεία που χρησιμοποιούνται για να μετρούν τη θερμοκρασία στους άξονες της σιδηροτροχιάς. Οποιοσδήποτε έχει περάσει κάποιο διάστημα στην περιοχή γνωρίζει πως, όταν έρχεται ο χειμώνας, τέτοιες μετρήσεις είναι ζωτικής σημασίας, δεδομένου του τρόπου με τον οποίο το ακραίο κρύο επιδρά στα μηχανήματα και επιβάλλει κόστη για επιδιορθώσεις.

Αντίθετα με τη Ρωσία, το Καζαχστάν είναι σε θέση να καλύψει σχεδόν όλη τη ζήτηση για μηχανές τρένων χάρη σε μια κοινοπραξία με τη Τζένεραλ Ελέκτρικ το 2009. Ο στόλος σε τροχαίο υλικό του ΤΖ ήταν περίπου 37.500 βαγόνια όταν ξεκινούσε το πρόγραμμα εκσυχρονισμού του το 2008. Τα εισαγόμενα μηχανήματα έπαιξαν ένα ρόλο σε αυτό. Όμως, σε αντίθεση με τη Ρωσία, το Καζαχστάν κατάφερε να καλύψει τη δική του ζήτηση σε μηχανήματα. Το τροχαίο υλικό, ωστόσο, θα απαιτήσει περισσότερες εισαγωγές. Με κάθε διαγωνισμό που ανακοινώνεται στην Αστάνα, οι μη Καζάχοι παραγωγοί πιθανέστερα θα προέρχονται από την Κίνα. Όσο το Καζαχστάν θα διατηρεί την απαγόρευση στη διέλευση νεότερου τροχαίου υλικού από τη Ρωσία, τόσο το καλύτερο για τη θέση της Κίνας στην αγορά. Όμως, το σημαντικότερο είναι ότι αυτοί οι κανονισμοί και οι αποτυχίες στην αγορά της Ρωσίας μπορεί να ωθήσουν την Κίνα να χρησιμοποιεί το Διακασπιακή Διαδρομή αντί για τη Ρωσία, με την πάροδο του καιρού.

Το Διακασπιακό μπλουζ

Το πρόσφατο Διακασπιακό Φόρουμ δημιούργησε ένα κύμα θετικής πίεσης για τις προοπτικές της Διακασπιακής Διαδρομής. Αναμφίβολα, υπήρξε μια εκπληκτικά βαθιά δέσμευση και πολιτική συνεργασία ανάμεσα σε Καζαχστάν, Αζερμπαϊτζάν και Γεωργία για τη δασμολογική εναρμόνιση, την ομοιομορφία στα σύνορα για τράνζιτ μεταφορές, και την υλοποίηση της κατασκευής διαφόρων πρότζεκτ. Όσο το Καζαχστάν είναι πόρπη για την Οικονομική Ζώνη του Δρόμου του Μεταξιού της Κίνας, άλλο τόσο το Αζερμπαϊτζάν είναι ο κόμβος της Διακασπιακής Διαδρομής. Μεταξύ Γενάρη και Απρίλη φέτος, ο Διεθνής Λιμένας του Μπακού κατέγραψε μια αύξηση κατά 35% στη μεταφόρτωση μη πετρελαϊκών προϊόντων, κάτι που αποτελεί τον καλύτερο “προφήτη” για την τρέχουσα αύξηση στο εμπόριο. Συνολικά οι μεταφορτώσεις μέσω λιμανιών του Αζερμπαϊτζάν ήταν αυξημένες κατά 26,1% σε ετήσια βάση μεταξύ Γενάρη και Μάρτη. Όμως η Κίνα επωφελείται περισσότερο, παρά οι εμπλεκόμενες οικονομίες.

Ο Υπουργός Οικονομίας της Γεωργίας Γκιόργκι Γκαχαρία και ο Υπουργός Εμπορίου της Κίνας κατά την υπογραφή της διμερούς Συμφωνίας Ελεύθερων Συναλλαγών στις 13 Μάη στη Σαγκάη (φωτό)

Οι μικρής κλίμακας εμπορικοί πόλεμοι ανάμεσα σε Ρωσία και Ουκρανία έχουν υποχρεώσει τις ουκρανικές εταιρίες να χρησιμοποιούν τη Διακασπιακή Διαδρομή παρά τα υψηλότερα κόστη και τους μεγαλύτερους χρόνους στη μεταφορά μέχρι τα εμπορεύματα να φτάσουν στην Κεντρική Ασία Η οικονομία του Καζαχστάν είναι περισσότερο εξαρτώμενη από το πετρέλαιο από όσο πριν από 15 χρόνια. Ακόμα κι αν η Κίνα μεταφέρει εργοστάσια στο Καζαχστάν, οι μη πετρελαϊκές εξαγωγές της χώρας είναι πιθανοτερο να απορροφηθούν στην υπάρχουσα Τελωνειακή Ένωση και την ΕΟΕ παρά στο εμπόριο Ανατολής – Δύσης. Το Αζερμπαϊτζάν ιστορικά βασίζεται στο πετρέλαιο και το αέριο για περίπου 90% της αξίας των εξαγωγών της, κάτι που συνιστά μια τρομερή εξάρτηση από υδρογονάνθρακες. Παρά τα θετικά νέα για το άνοιγμα βιομηχανικών πάρκων και την υποστήριξη των εξαγωγών αγροτικών προϊόντων, η χώρα έπεσε στην κατάταξη της Παγκόσμιας Τράπεζας για την ευκολία του επιχειρείν (Doing Business) μεταξύ 2016 και 2017 και έχει πολλά να κάνει για να αλλάξει τη δομή του ελέγχου της οικονομίας από το κράτος και ολιγαρχικά συμφέροντα. Η Γεωργία πρόσφατα υπέγραψε μια Συμφωνία Ελεύθερων Συναλλαγών με την Κίνα, όμως αυτό καθιστά πιο πιθανή την αύξηση της εξάρτησης της Γεωργίας από κινεζικές εξαγωγές, λόγω των σχετικών επιπέδων ανάπτυξης ανάμεσα στις δύο χώρες.

Οι ρωσικοί εμπορικοί πόλεμοι με την Ουκρανία έδωσαν κίνητρο στην Ουκρανία και την Κίνα – οι οποίοι κατά την Κίνα μπορούν να είναι συνέταιροι στην Οικονομική Ζώνη του Δρόμου του Μεταξιού – για να στραφούν στη Διακασπιακή Διαδρομή. Καθώς οι δασμοί μειώθηκαν και οι πρακτικές στα σύνορα είναι εναρμονισμένες, το εμπόριο θα αυξάνεται όσο τα μεταφορικά κόστη μειώνονται. Ωστόσο, είναι σημαντικά απλούστερο να φορτώνεται ένα τρένο στα σύνορα της Κίνας με τη Ρωσία ή το Καζαχστάν και να μεταφέρεται στην Ευρώπη μέσω Λευκορωσίας αντί να φορτώνεται, να ξεφορτώνονται και να μεταφέρονται σε μια μακρύτερη διαδρομή τα αγαθά. Οι περιφερειακές κυβερνήσεις της Κίνας επιδοτούν τα δρομολόγια μέσω Διακασπιακής Διαδρομής. Αν η Ρωσία μπορεί πράγματει να τρυπώσει στην Πρωτοβουλία της Ζώνης και του Δρόμου της Κίνας αποτελεί ζήτημα εγχώριας οικονομικής μεταρρύθμισης, όχι πολιτικών εχθροτήτων και εντάσεων με τους γείτονές της. Η Κίνα χρειάζεται να κοιτάξει και αλλού για να διασφαλίσει ότι υπάρχει επαρκής μεταφορική ικανότητα. Το Καζαχστάν και τα κράτη κατά μήκος της Διακασπιακής Διαδρομής στα οποία μπορεί να πουλήσει αυτή την ικανότητα αποτελούν πιο εύκαμπτους συνεταίρους.

Ο Νίκολας Τρίκετ εργάζεται σε μια δεξαμενή σκέψης στην Ουάσινγκτον. Είναι κάτοχος Μ.Α στις Ευρασιατικές σπουδές από το Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο στην Αγ. Πετρούπολη με έμφαση σε θέματα ενεργειακής ασφάλειας και ρωσικής εξωτερικής πολιτικής.
Το κείμενο στα αγγλικά:
http://thediplomat.com/2017/07/russian-railpolitick-and-chinas-belt-and-road/

Για τον πολιτικό αγώνα που οδήγησε στον Οκτώβρη (Στάλιν: Λόγοι στο 6ο συνέδριο του ΣΔΕΚΡ (Μπ.): 3.Εισήγηση για την πολιτική κατάσταση – 4.Απαντήσεις – 5.Τελικός λόγος – 6.Απάντηση στον Πρεομπραζένσκι, 30/07-03/08/1917)

Στο 18ο μέρος του αφιερώματος για τα 100 χρόνια από την Οκτωβριανή Επανάσταση, παρατίθενται κι άλλες τοποθετήσεις του Στάλιν στο 6ο συνέδριο του Σοσιαλδημοκρατικού Εργατικού Κόμματος Ρωσίας (μπολσεβίκων), όπου αναδεικνύονται κορυφαία θεωρητικά (και πρακτικά) ζητήματα που συχνά προκύπτουν και στο σημερινό κίνημα, ωσάν όμως να μην έχουν δοθεί σε αυτά απαντήσεις προ πολλού. Πρώτα από όλα, ο Στάλιν, στην εισήγηση για την πολιτική κατάσταση που του ανέθεσε η Κεντρική Επιτροπή ο ίδιος να κάνει, αναδεικνύει, όπως και ο Λένιν, το γεγονός ότι, πολιτικές αλλαγές μπορεί να έλθουν, ακόμα και με “αντικειμενικούς” συμμάχους από το εξωτερικό. Αυτό δεν το καταλαβαίνει ένα μεγάλο τμήμα της σημερινής αριστεράς στην Ελλάδα, το οποίο, στην καλύτερη, να κάνει μια ταξική ανάλυση για τη διαφοροποίηση στρωμάτων της εγχώριας αστικής τάξης που δίνουν το πράσινο φως στη μια ή την άλλη κυβέρνηση. Στην καλύτερη, να πουν κάποιοι ότι η τάδε κυβέρνηση αναδείχτηκε “με την ευχή του Λευκού Οίκου” και αυτό ήταν: ούτε αντιθέσεις εντός των ΗΠΑ, ούτε εντός της Δύσης, ούτε άλλους ιμπεριαλιστές βλέπουν. Κι όμως, μόνο τυφλός δεν βλέπει ότι, για παράδειγμα, η κυβέρνηση Τσίπρα έχει συμβάλλει στην εδραίωση των θέσεων και της Ρωσίας και της Κίνας σε Ευρώπη και Ελλάδα, και βγήκε με τις ευλογίες του τμήματος εκείνου των ΗΠΑ που θέλουν να οξύνουν περαιτέρω τις αντιθέσεις εντός ΕΕ.

Το άλλο μεγάλο ζήτημα που αναδεικνύει ο Στάλιν είναι το ζήτημα της σχέσης μορφής και περιεχομένου. Πολλοί είναι αυτοί που συχνά λένε – π.χ. σε αριστερές φοιτητικές παρατάξεις – “όλη η εξουσία στις γενικές συνελεύσεις”. Το λαθρόβιο έντυπο “Δρόμος της Αριστεράς”, για παράδειγμα, συχνά κάνει λόγο ότι η διέξοδος θα βρεθεί αν οργανωθούμε “όπως στις πλατείες”, προπαγανδίζει δια πάσα νόσο “τη μορφή – κίνημα” (πρώτα σε όλη την κοινωνία, σε κάθε συλλογικότητα, μετά στο Σύριζα, μετά στο ίδιο το συνεργείο υποστήριξής του εντύπου). Αποκόπτοντας τη μορφή από το περιεχόμενο, πολλοί είναι αυτοί που δεν βλέπουν ότι το περιεχόμενο είναι το βασικό στην ενότητα (αντίθεση) μορφής – περιεχομένου. Μάλιστα, κατηγορούν όποιον αναδεικνύει την υπεροχή του περιεχομένου ότι διάκειται “ενάντια” στις γ.σ., στις πλατείες, ή, όπως του 1917, ενάντια στα Σοβιέτ. Πολλοί είναι, δε, αυτοί που νομίζουν ότι αν ελέγξουμε όλες τις γενικές συνελεύσεις ή τις “πλατείες” (με την έννοια του ότι θα περνά η δική μας αντίληψη για αυτές, όχι απαραίτητα ότι θα υιοθετούν τις δικές μας θέσεις μία προς μία), θα έχουμε κάτι σαν δυαδική εξουσία, στη χειρότερη (όχι όμως με αντίθετες πορείες τις δύο πτυχές της, αλλά μια εξουσία όπου οι “πλατείες”, η μορφή έκφρασης του υποκειμένου, θα ελέγχουν και θα δίνουν ώθηση στην κυβέρνηση). Ωστόσο, η απολυτοποίηση της μορφής οργάνωσης, ανεξάρτητα από την υπάρχουσα κάθε φορά εξουσία, καθιστά ακόμα πιο ακίνδυνη την υπόστασή μας. Αυτό αναδεικνύει ο Στάλιν, όταν εξηγεί γιατί απόσυραν για κάποιο διάστημα οι μπολσεβίκοι το σύνθημα “όλη η εξουσία στα Σοβιέτ”. Γιατί, ακόμα κι αν ως σύνθημα προπαγάνδισης, για τη μελλοντική κοινωνία, όπου την εξουσία θα έχουν οι εργαζόμενοι, μπορεί αυτό το σύνθημα να είναι σωστό, όμως, αυτό δεν σημαίνει ότι και στο δρόμο για αυτήν, μία μόνο μορφή πρέπει να υιοθετείται.

Τέλος, ο Στάλιν αναφέρεται στο ζήτημα που συχνά ακούμε, ότι σοσιαλισμός μπορεί να υπάρξει μόνο σε χώρες ανεπτυγμένου καπιταλισμού. Ο ισχυρισμός αυτός “αντικειμενικοποιεί” παραπάνω από όσο πρέπει τη ροή της ιστορίας, και απαλλάσσει τους επαναστάτες από τα (ομολογουμένως, βαριά) καθήκοντα της δουλειάς αποκάλυψης και επεξήγησης για να πειστούν οι μάζες να υποστηρίξουν το σοσιαλισμό. Είναι σαν αυτούς που περίμεναν την αντικειμενική και φυσιολογική εξέλιξη – να φέρει η αστική τάξη, και οι ξένες δυνάμεις το Σύριζα στην εξουσία και, ακολούθως, να αποκαλυφθεί ο Σύριζα – για να πουν ότι “επιβεβαιώθηκαν”, χωρίς τόσα χρόνια να κάνουν την (υποκειμενική) προσπάθεια να οργανώσουν και να προετοιμάσουν τον κόσμο. Πολύ εύκολο, για να είναι επαναστατικό…

***

3.Εισήγηση για την πολιτική κατάσταση

30 του Ιούλη

Σύντροφοι!

Το ζήτημα της πολιτικής κατάστασης στη Ρωσία είναι ζήτημα που συνδέεται με την τύχη της επανάστασής μας, με τις νίκες και τις ήττες της μέσα στις συνθήκες του ιμπεριαλιστικού πολέμου.

Από το Φλεβάρη κιόλας φάνηκε καθαρά ότι οι βασικές δυνάμεις της επανάστασής μας είναι το προλεταριάτο και η αγροτιά που λόγω του πολέμου είναι ντυμένη στο χακί.

Τα πράγματα ήρθαν έτσι, ώστε στην πάλη ενάντια στον τσαρισμό να βρεθούν στο ίδιο στρατόπεδο με τις δυνάμεις αυτές, λες και σε συνασπισμό μαζί τους, κι άλλες ακόμα δυνάμεις, η φιλελεύθερη κεφαλαιοκρατία και το συμμαχικό κεφάλαιο.

Το προλεταριάτο ήταν και θα παραμείνει ο θανάσιμος εχθρός του τσαρισμού.

Η αγροτιά πίστεψε στο προλεταριάτο και βλέποντας πως χωρίς το γκρέμισμα του τσαρισμού δε θα πάρει τη γη των τσιφλικάδων πήγε με το προλεταριάτο.

Η φιλελεύθερη κεφαλαιοκρατία είχε απογοητευθεί από τον τσαρισμό και απομακρύνθηκε από κοντά του, γιατί ο τσαρισμός όχι μόνο δεν της εξασφάλισε καινούργιες αγορές, αλλά δε μπόρεσε να διατηρήσει ούτε και τις παλιές και παράδοσε στη Γερμανία 15 κυβερνεία.

Το συμμαχικό κεφάλαιο, ο φίλος του Νικολάου του 2ου, και ο προστάτης του βρέθηκε επίσης “υποχρεωμένο” να προδώσει τον τσαρισμό, γιατί ο τσαρισμός όχι μόνο δεν του εξασφάλισε την ποθητή “ενότητα του μετώπου”, μα ακόμα ετοίμαζε απροκάλυπτα χωριστή ειρήνη με τη Γερμανία.

Έτσι ο τσαρισμός βρέθηκε απομονωμένος.

Έτσι εξηγείται επίσης και το “καταπληχτικό” γεγονός ότι ο τσαρισμός “ξεψύχησε τόσο ήσυχα και ήρεμα”.

Οι δυνάμεις όμως αυτές επιδίωκαν εντελώς διαφορετικούς σκοπούς.

Η φιλελεύθερη κεφαλαιοκρατία και οι αγγλογάλλοι κεφαλαιοκράτες ήθελαν να κάνουν στη Ρωσία μια μικρή επανάσταση, σαν την επανάσταση των Νεότουρκων, έτσι ώστε να ξεσηκώσουν τον ενθουσιασμό μέσα στις λαϊκές μάζες και να τον χρησιμοποιήσουν για το μεγάλο πόλεμο, ενώ η εξουσία των κεφαλαιοκρατών και των τσιφλικάδων θα παρέμενε ουσιαστικά ακλόνητη.

Μικρή επανάσταση για ένα μεγάλο πόλεμο!

Οι εργάτες κι οι αγρότες επιδίωκαν απεναντίας να ανατρέψουν από τα θεμέλιά του το παλιό καθεστώς, επιδίωκαν δηλαδή αυτό που λέμε μεγάλη επανάσταση, για να βάλουν, με το γκρέμισμα των τσιφλικάδων και τη χαλιναγώγηση της ιμπεριαλιστικής κεφαλαιοκρατίας, τέλος στον πόλεμο και να εξασφαλίσουν την υπόθεση της ειρήνης.

Μεγάλη επανάσταση και ειρήνη!

Αυτή ακριβώς η ριζική αντίφαση βρισκόταν στη βάση της ανάπτυξης της επανάστασής μας, στη βάση όλων των “κρίσεων της εξουσίας”.

Η “κρίση” της 20 – 21 του Απρίλη είναι η πρώτη ανοιχτή εκδήλωση αυτής της αντίφασης. Αν στην ιστορία αυτών των “κρίσεων” η επιτυχία βρισκόταν προσωρινά και κάθε φορά με το μέρος της ιμπεριαλιστικής κεφαλαιοκρατίας, αυτό εξηγείται όχι μόνο από την καλή οργάνωση του μετώπου της αντεπανάστασης με επικεφαλής το κόμμα των καντέτων, μα πρώτ’ απ’ όλα από το γεγονός ότι τα συμφιλιωτικά κόμματα των εσέρων και των μενσεβίκων, που ταλαντεύονταν προς την πλευρά του ιμπεριαλισμού είχαν ακόμα τότε μαζί τους τις πλατιές μάζες και συνεπώς έσπαζαν κάθε φορά το μέτωπο της επανάστασης, λιποταχτούσαν στο στρατόπεδο της κεφαλαιοκρατίας, κι έδιναν έτσι την υπεροχή στο μέτωπο της αντεπανάστασης.

Αυτό συνέβηκε τον Απρίλη.

Το ίδιο έγινε και τον Ιούλη.

Η “αρχή” του συνασπισμού με την ιμπεριαλιστική κεφαλαιοκρατία, που είχαν βάλει μπρος οι μενσεβίκοι κι οι εσέροι, αποδείχτηκε στην πράξη ολέθρια. Εξαιτίας ακριβώς αυτής της αρχής το καντέτικο κόμμα των κεφαλαιοκρατών και των τσιφλικάδων, ενώ από το ένα μέρος απομόνωνε τους μπολσεβίκους, από το άλλο στερέωνε βήμα προς βήμα τις θέσεις του με τα χέρια των ίδιων των μενσεβίκων και των εσέρων…

Η ηρεμία που επικράτησε το Μάρτη – Απρίλη – Μάη στο μέτωπο, χρησιμοποιήθηκε για την παραπέρα ανάπτυξη της επανάστασης. Η επανάσταση, που την επιτάχυνε η γενική καταστροφή μέσα στη χώρα και που την ενθάρρυνε η ύπαρξη ελευθεριών τέτοιων που δεν υπήρχαν σε καμιά εμπόλεμη χώρα, αποχτούσε κάθε μέρα και μεγαλύτερο βάθος και έβαζε στην ημερήσια διάταξη τα κοινωνικά προβλήματα. Η επανάσταση εισορμά στη σφαίρα της οικονομίας και βάζει το πρόβλημα του εργατικού ελέγχου στη βιομηχανία, της εθνικοποίησης της γης και του εφοδιασμού της φτωχής αγροτιάς με εργαλεία και ζώα, της οργάνωσης κανονικών ανταλλαγών ανάμεσα στην πόλη και το χωριό, της εθνικοποίησης των τραπεζών και τέλος το πρόβλημα της κατάληψης της εξουσίας από το προλεταριάτο και τα πιο φτωχά στρώματα της αγροτιάς. Η επανάσταση έφτασε άμεσα πια στο σημείο που έκανε απαραίτητους τους σοσιαλιστικούς μετασχηματισμούς.

Μερικοί σύντροφοι υποστηρίζουν ότι επειδή ο καπιταλισμός στη χώρα μας δεν είναι και πολύ αναπτυγμένος, θα ήταν ουτοπία να βάλουμε ζήτημα σοσιαλιστικής επανάστασης. Οι σύντροφοι αυτοί θα είχαν δίκιο αν δεν είχαμε τον πόλεμο, αν δεν υπήρχε η καταστροφή, αν δεν είχαν κλονιστεί οι βάσεις της καπιταλιστικής οργάνωσης της εθνικής οικονομίας. Το πρόβλημα της επέμβασης στη σφαίρα της οικονομίας μπαίνει σε όλα τα κράτη σαν πρόβλημα απαραίτητο μέσα στις συνθήκες του πολέμου. Στη Γερμανία το πρόβλημα αυτό μπήκε επίσης από την ίδια τη ζωή και αντιμετωπίζεται χωρίς την άμεση και ενεργή συμμετοχή των μαζών. Διαφορετικά μπαίνει το ζήτημα σ’ εμάς εδώ στη Ρωσία. Σ’ εμάς εδώ η καταστροφή πήρε πιο τρομαχτικές διαστάσεις. Από το άλλο μέρος δεν υπάρχει πουθενά τέτοια ελευθερία σαν κι αυτή που έχουμε εμείς μέσα στις συνθήκες του πολέμου. Ύστερα πρέπει να πάρουμε υπόψη και τον ανεβασμένο βαθμό οργάνωσης των εργατών: λόγου χάρη, εδώ στην Πετρούπολη τα 66% των μεταλλουργών είναι οργανωμένοι. Τέλος, το προλεταριάτο δεν είχε πουθενά και δεν έχει τέτοιες μαζικές οργανώσεις, όπως είναι τα Σοβιέτ των εργατών και στρατιωτών βουλευτών. Είναι ευκολονόητο γιατί οι εργάτες που απολάμβαναν το ανώτατο όριο ελευθερίας και οργάνωσης δε μπορούσαν να αρνηθούν να πάρουν δραστήριο μέρος στην οικονομική ζωή της χώρας και να προβούν σε σοσιαλιστικές μεταρρυθμίσεις, γιατί αλιώς θα διέπρατταν με την άρνησή τους αυτή πολιτική αυτοκτονία. Θα ήταν σχολαστικισμός ανάξιος επαναστάτη να έχει την αξίωση “να περιμένει” η Ρωσία ν’ “αρχίσει” πρώτη η Ευρώπη τους σοσιαλιστικούς μετασχηματισμούς. “Αρχίζει” η χώρα εκείνη που έχει τις περισσότερες δυνατότητες….

Εφόσον η επανάσταση βάδισε τόσο πολύ μπροστά, δε μπορούσε παρά να οξύνει την επαγρύπνηση των αντεπαναστατών, και ήταν φυσικό να κεντρίσει την αντεπανάσταση. Αυτός είναι ο πρώτος παράγοντας που προκάλεσε την κινητοποίηση της αντεπανάστασης.

Ο δεύτερος παράγοντας είναι η τυχοδιωκτική πολιτική που άρχισε με την πολιτική της επίθεσης στο μέτωπο καθώς και ολόκληρη σειρά από ρήγματα στο μέτωπο που έκαναν να χάσει κάθε κύρος η Προσωρινή κυβέρνηση και εδωσαν φτερά στην αντεπανάσταση έτσι που να περάσει στην επίθεση ενάντια στην κυβέρνηση. Κυκλοφορούν φήμες ότι στη χώρα μας άρχισε ένα κύμα προκλήσεων σε πλατιά κλίμακα. Οι αντιπρόσωποι από το μέτωπο έχουν τη γνώμη ότι και η επίθεση και η υποχώρηση, με λίγα λόγια όλα όσα έγιναν στο μέτωπο, έχουν προετοιμαστεί για να δυσφημιστεί η επανάσταση και να ανατραπούν τα Σοβιέτ. Δεν ξέρω αν οι φήμες αυτές είναι σωστές ή όχι, αξίζει όμως να σημειωθεί ότι στις 2 του Ιούλη έφυγαν από την κυβέρνηση οι καντέτοι, στις 3 αρχίζουν τα γεγονότα του Ιούλη και στις 4 καταφθάνουν οι ειδήσεις για ρήγμα στο μέτωπο. Περίεργη σύμπτωση! Δε μπορούμε να υποστηρίξουμε ότι οι καντέτοι αποχώρησαν από την κυβέρνηση εξαιτίας της απόφασης για την Ουκρανία, γιατί δεν είχαν αντίρρηση στη λύση του ουκρανικού ζητήματος. Υπάρχει και ένα δεύτερο γεγονός που δείχνει ότι έχει αρχίσει πραγματικά ένα κύμα προκλήσεων: έχω υπόψη μου τους τουφεκισμούς στην Ουκρανία (59). Οι σύντροφοι πρέπει να καταλάβουν καλά απ’ αυτά τα γεγονότα ότι το ρήγμα του μετώπου ήταν μέσα στο σχέδιο της αντεπανάστασης ένας από τους παράγοντες, που προοριζόταν να χρεωκοπήσει την ιδέα της επανάστασης στα μάτια των πλατιών μικροαστικών μαζών.

Υπάρχει ακόμα κι ένας τρίτος παράγοντας που ενίσχυσε τις αντεπαναστατικές δυνάμεις της Ρωσίας. Ο παράγοντας αυτός είναι το συμμαχικό κεφάλαιο. Αν το συμμαχικό κεφάλαιο πρόδωσε την κυβέρνηση του Νικόλαου επειδή έβλεπε ότι ο τσαρισμός τραβάει για χωριστή ειρήνη, κανένας δεν το εμποδίζει να ξεκόψει και από τη σημερινή κυβέρνηση, αν αποδειχτεί ανίκανη να διαφυλάξει την “ενότητα” του μετώπου. Ο Μιλιουκόφ σε μια από τις συνεδριάσεις δήλωσε ότι η Ρωσία υπολογίζεται στη διεθνή αγορά σαν προμηθευτής ανθρώπινου κρέατος και ότι γι’ αυτό χρηματοδοτείται και ότι αν αποδειχθεί πως η καινούργια εξουσία, που εκπροσωπείται από την Προσωρινή κυβέρνηση, δεν είναι ικανή να διαφυλάξει το ενιαίο μέτωπο επίθεσης ενάντια στη Γερμανία, τότε δεν αξίζει τον κόπο και να χρηματοδοτηθεί μια τέτοια κυβέρνηση. Και χωρίς χρήματα, χωρίς πιστώσεις η κυβέρνηση δε θα μπορούσε παρά να χρεωκοπήσει. Εδώ βρίσκεται το μυστικό γιατί στην περίοδο της κρίσης οι καντέτοι απόχτησαν μεγάλη δύναμη. Και ο Κερένσκι και όλοι οι υπουργοί αποδείχτηκαν ανδρείκελα στα χέρια των καντέτων: η δύναμη των καντέτων βρίσκεται στο γεγονός ότι τους υποστηρίζει το συμμαχικό κεφάλαιο.

Μπροστά στη Ρωσία ανοίχτηκαν δύο δρόμοι:

Είτε τερματίζεται ο πόλεμος, κόβονται όλοι οι οικονομικοί δεσμοί με τον ιμπεριαλισμό, προωθείται παραπέρα η επανάσταση, κλονίζονται τα θεμέλια της αστικής κοινωνίας και αρχίζει η εποχή της εργατικής επανάστασης.

Είτε ακολουθείται ο δεύτερος δρόμος, ο δρόμος της συνέχισης του πολέμου, της συνέχισης της επίθεσης στο μέτωπο, της υποταγής σε όλες τις διαταγές του συμμαχικού κεφαλαίου και των καντέτων – με αποτέλεσμα την πλέρια εξάρτηση από το συμμαχικό κεφάλαιο (στα ανάχτορα Ταυρίδας κυκλοφόρησαν συγκεκριμένες φήμες ότι η Αμερική θα δώσει 8 δισεκατομμύρια ρούβλια, θα δώσει τα χρηματικά μέσα για να “ανορθωθεί” η οικονομία) και το θρίαμβο της αντεπανάστασης.

Τρίτος δρόμος δεν υπάρχει.

Η προσπάθεια των εσέρων και των μενσεβίκων να παρουσιάσουν σαν ένοπλη στάση τις εκδηλώσεις της 3 – 4 του Ιούλη είναι απλώς γελοία. Στις 3 του Ιούλη προτείναμε ενότητα του επαναστατικού μετώπου ενάντια στην αντεπανάσταση. Το σύνθημά μας: “Όλη η εξουσία στα Σοβιέτ!” σημαίνει ακριβώς τη δημιουργία ενιαίου επαναστατικού μετώπου. Οι μενσεβίκοι όμως κι οι εσέροι επειδή φοβούνταν να κόψουν τους δεσμούς τους με την κεφαλαιοκρατία μάς γύρισαν τις πλάτες, πράγμα που διέσπασε το επαναστατικό μέτωπο προς όφελος των αντεπαναστατών. Αν θελήσουμε να μιλήσουμε για τους υπεύθυνους της νίκης της αντεπανάστασης, πρέπει να πούμε ότι υπεύθυνοι είναι οι εσέροι κι οι μενσεβίκοι. Έχουμε το ατύχημα ότι η Ρωσία είναι χώρα μικροαστική, ότι για την ώρα πάει ακόμα με τους εσέρους και τους μενσεβίκους, που συμβιβάζονται με τους καντέτους. Και μέχρι τότε που οι μάζες δε θα έχουν απογοητευθεί από την ιδέα του συμβιβασμού με την κεφαλαιοκρατία, η επανάσταση θα κουτσαίνει και θα σκοντάφτει.

Μπροστά μας έχουμε τώρα την εικόνα της διχτατορίας της ιμπεριαλιστικής κεφαλαιοκρατίας και των αντεπαναστατών στρατηγών. Η κυβέρνηση που φαινομενικά παλεύει ενάντια σ’ αυτή τη διχτατορία, στην πράξη εφαρμόζει τη θέλησή της και είναι απλώς ένα προκάλυμμα που σκεπάζει τη διχτατορία και την προφυλάει από τη λαϊκή οργή. Τα Σοβιέτ που έχασαν τη δύναμή τους και εξευτελίστηκαν με την πολιτική τους των ατέλειωτων υποχωρήσεων, συμπληρώνουν απλώς την εικόνα, και αν δεν τα διαλύουν είναι ακριβώς γιατί τα “χρειάζονται” σαν “απαραίτητο” και πολύ “κατάλληλο” προκάλυμμα.

Έτσι, λοιπόν, η κατάσταση άλλαξε ριζικά.

Πρέπει λοιπόν να αλλάξει και η ταχτική μας.

Προηγούμενα υποστηρίζαμε το ειρηνικό πέρασμα της εξουσίας στα Σοβιέτ και θεωρούσαμε πως ήταν αρκετό να ψηφίσει η ΚΕΕ των Σοβιέτ μια απόφαση για την κατάληψη της εξουσίας, για να μας αφήσει ειρηνικά ελεύθερο το δρόμο η κεφαλαιοκρατία. Και πραγματικά το Μάρτη, Απρίλη και Μάη κάθε απόφαση των Σοβιέτ θεωρούταν νόμος, γιατί μπορούσε κάθε φορά να στηριχτεί στη δύναμη. Με τον αφοπλισμό των Σοβιέτ και τον (έμπραχτο) υποββιβασμό τους σε απλές “επαγγελματικές” οργανώσεις, η κατάσταση άλλαξε. Τώρα οι αποφάσεις των Σοβιέτ δεν παίρνονται υπόψη. Τώρα για την κατάληψη της εξουσίας χρειάζεται προκαταρχτικά να ανατραπεί η σημερινή διχτατορία.

Το άμεσο σύνθημα του κόμματός μας είναι σήμερα: ανατροπή της διχτατορίας της ιμπεριαλιστικής κεφαλαιοκρατίας.

Η ειρηνική περίοδος της επανάστασης τελείωσε. Άρχισε η περίοδος των ταξικών συγκρούσεων και των εκρήξεων.

Το σύνθημα ανατροπή της σημερινής διχτατορίας μπορεί να πραγματοποιηθεί μονάχα με τον όρο ότι θα έχουμε μια καινούργια ισχυρή πολιτική άνοδο σε πανρωσική κλίμακα. Η άνοδος αυτή είναι αναπόφευχτη. Την υπαγορεύει όλη η πορεία της εξέλιξης. Επιβάλλεται από το γεγονός ότι δεν έχει λυθεί κανένα από τα βασικά προβλήματα της επανάστασης, γιατί δεν έχουν λυθεί τα ζητήματα της γης, του εργατικού ελέγχου, της ειρήνης, της εξουσίας.

Η τρομοκρατία δε λύνει κανένα ζήτημα της επανάστασης, απλούστατα οξύνει την κατάσταση.

Οι βασικές δυνάμεις του καινούργιου κινήματος θα είναι το προλεταριάτο της πόλης και τα πιο φτωχά στρώματα της αγροτιάς. Αυτές ακριβώς οι δυνάμεις θα πάρουν την εξουσία στα χέρια τους σε περίπτωση νίκης.

Το χαρακτηριστικό γνώρισμα της στιγμής είναι ότι τα αντεπαναστατικά μέτρα εφαρμόζονται μέσω των “σοσιαλιστών”. Μονάχα δημιουργώντας ένα τέτοιο προκάλυμμα, η αντεπανάσταση μπορεί να κρατηθεί ακόμα ένα – δύο μήνες. Εφόσον όμως αναπτύσσονται οι δυνάμεις της επανάστασης, θα έχουμε εκρήξεις και θα ‘ρθει η στιγμή που οι εργάτες θα ξεσηκώσουν και θα συγκεντρώσουν γύρω τους τα φτωχά στρώματα της αγροτιάς, θα σηκώσουν τη σημαία της εργατικής επανάστασης και θα ανοίξουν την εποχή της σοσιαλιστικής επανάστασης στην Ευρώπη.

4.Απάντηση σε ερωτήματα πάνω στην εισήγηση για την πολιτική κατάσταση

31 του Ιούλη

Πάνω στο πρώτο σημείο: “Ποιες μορφές μαχητικής οργάνωσης προτείνει ο εισηγητής αντί των Σοβιέτ των εργατών βουλευτών”, απαντώ πως δεν είναι σωστό να μπαίνει έτσι το ζήτημα. Εγω δε μίλησα ενάντια στα Σοβιέτ σα μορφή οργάνωσης της εργατικής τάξης. Ένα σύνθημα δεν καθορίζεται από τη μορφή οργάνωσης ενός επαναστατικού κρατικού θεσμού, αλλά από το περιεχόμενο, που αποτελεί τη σάρκα και τα οστά του δοσμένου θεσμού. Αν μέσα στα Σοβιέτ βρίσκονταν καντέτοι, ποτέ δε θα ρίχναμε το σύνθημα να περάσει η εξουσία στα Σοβιέτ.

Τώρα ρίχνουμε το σύνθημα να περάσει η εξουσία στα χέρια του προλεταριάτου και της πιο φτωχής αγροτιάς. Συνεπώς δεν πρόκειται εδώ για τη μορφή αλλά για το ζήτημα σε ποια τάξη μεταβιβάζεται η εξουσία, πρόκειται για τη σύνθεση των Σοβιέτ.

Τα Σοβιέτ είναι η πιο κατάλληλη μορφή οργάνωσης της πάλης της εργατικής τάξης για την εξουσία, τα Σοβιέτ όμως δεν είναι η μοναδική μορφή επαναστατικής οργάνωσης. Είναι μια καθαρά ρωσική μορφή. Στο εξωτερικό είδαμε τον καιρό της μεγάλης γαλλικής επανάστασης να παίζουν το ρόλο αυτό οι δημαρχίες και τον καιρό της Κομμούνας η Κεντρική Επιτροπή της εθνοφρουράς. Και σ’ εμάς επίσης έκανε την εμφάνισή της η άποψη για μια επαναστατική επιτροπή. Ίσως το εργατικό τμήμα να αποδειχτεί η πιο κατάλληλη μορφή στην πάλη για την εξουσία.

Πρέπει όμως να καταλάβουμε καλά ότι το ζήτημα της μορφής της οργάνωσης δεν είναι το αποφασιστικό ζήτημα.

Στην πραγματικότητα, το αποφασιστικό ζήτημα είναι αν η εργατική τάξη ωρίμασε ή όχι για τη διχτατορία, όλα τ’ άλλα θα γίνουν στην πορεία, θα τα πραγματοποιήσει η δημιουργική ικανότητα της επανάστασης.

Σχετικά με το δεύτερο και τρίτο σημείο – δηλαδή, ποια θα είναι πραχτικά η στάση μας απέναντι στα σημερινά Σοβιέτ – η απάντηση είναι πέρα για πέρα ξεκάθαρη. Εφόσον πρόκειται για το πέρασμα όλης της εξουσίας στην Κεντρική Εκτελεστική Επιτροπή των Σοβιέτ, πρέπει να πούμε ότι το σύνθημα αυτό πάλιωσε. Και μόνο γι’ αυτό πρόκειται. Το ζήτημα της ανατροπής των Σοβιέτ είναι κάτι που το επινόησαν. Κανένας εδώ δεν έβαλε τέτοιο ζήτημα. Αν εμείς προτείνουμε να αποσυρθεί το σύνθημα “Όλη η εξουσία στα Σοβιέτ!”, απ’ αυτό δε βγαίνει καθόλου το συμπέρασμα ότι προτείνουμε και το σύνθημα “Κάτω τα Σοβιέτ!”. Και μείς που αποσύρουμε αυτό το σύνθημα, ταυτόχρονα δε φεύγουμε και από αυτή ακόμα την Κεντρική Εκτελεστική Επιτροπή των Σοβιέτ, παρ’ όλο τον αξιοθρήητο ρόλο που παίζει τον τελευταίο καιρό.

Τα τοπικά Σοβιέτ μπορούν ακόμα να παίξουν κάποιο ρόλο, γιατί θα αναγκαστούν να αμυνθούν ενάντια στις απαιτήσεις της Προσωρινής κυβέρνησης και στην πάλη τους αυτή εμείς θα τα υποστηρίξουμε.

Επαναλαμβάνω λοπόν: η άρση του συνθήματος να περάσει η εξουσία στα χέρια των Σοβιέτ δε σημαίνει και “Κάτω τα Σοβιέτ!”. Η στάση μας απέναντι στα Σοβιέτ εκείνα, οπου έχουμε την πλειοψηφία, χαρακτηρίζεται από την πιο μεγάλη συμπάθεια. Να μας ζήσουν αυτά τα Σοβιέτ και να δυναμώσουν. Η δύναμη όμως δε βρίσκεται πια στα Σοβιέτ. Προηγούμενα η Προσωρινή κυβέρνηση έβγαζε ένα διάταγμα και η Εκτελεστική Επιτροπή των Σοβιέτ ένα αντιδιάταγμα, και πρέπει να προσθέσουμε ότι μόνο το δεύτερο αποχτούσε ισχύ νόμου. Θυμηθείται την ιστορία με τη διαταγή αρ.1 (60). Τώρα όμως, η Προσωρινή κυβέρνηση δε λογαριάζει καθόλου την Κεντρική Εκτελεστική Επιτροπή. Η συμμετοχή της ΚΕΕ των Σοβιέτ στην ανακριτική επιτροπή για τα γεγονότα της 3 – 5 του Ιούλη δεν ακυρώθηκε από την ΚΕΕ των Σοβιέτ, αλλά και δεν πραγματοποιήθηκε ύστερα από διαταγή του Κερένσκι. Τώρα δεν πρόκειται για την κατάχτηση της πλειοψηφίας στα Σοβιέτ, πράγμα αυτό καθ’αυτό πολύ σπουδαίο, αλλά για το γκρέμισμα της αντεπαναστατικής διχτατορίας.

Πάνω στο τέταρτο σημείο – να δοθεί πιο συγκεκριμένος ορισμός της έννοιας “πιο φτωχή αγροτιά” και να υποδειχθεί η μορφή οργάνωσής της – απαντώ ότι ο όρος “πιο φτωχή αγροτιά” δεν είναι νέος όρος. Τον καθιέρωσε στη μαρξιστική φιλολογία ο σ. Λένιν από το 1905, χρησιμοποιήθηκε από τότε σχεδόν σε κάθε φύλλο της “Πράβντα” και μπορεί να τον βρει κανείς και στις αποφάσεις της συνδιάσκεψης του Απρίλη.

Τα πιο φτωχά στρώματα της αγροτιάς είναι τα στρώματα που έρχονται σε αντίθεση με τα ανώτερα στρώματα των αγροτών. Το Σοβιέτ των αγροτών βουλευτών, που “εκπροσωπεί” δήθεν 80 εκατομμύρια αγρότες (υπολογίζοντας και τις γυναίκες) είναι οργάνωση των ανώτερων στρωμάτων της αγροτιάς. Τα κάτω στρώματα της αγροτιάς αγωνίζονται σκληρά ενάντια στην πολιτική αυτού του Σοβιέτ. Τη στιγμή που ο αρχηγός του κόμαμτος των σοσιαλεπαναστατών Τσερνόφ και σε συνέχεια ο Αυξέντιεφ και άλλοι προτείνουν στους αγρότες να μην καταλάβουν αμέσως τη γη, αλλά να περιμένουν το γενικό διακανονισμό του ζητήματος της γης από τη Συνταχτική συνέλευση, οι αγρότες σε απάντηση καταλαμβάνουν τη γη, την οργώνουν, παίρνουν υπό την κατοχή τους τα εργαλεία και τα ζώα κλπ. Τέτοιες ειδήσεις μάς έρχονται από τα κυβερνεία Πένζα, Βορόνεζ, Καζάν και μια σειρά άλλα κυβερνεία. Και μόνο το γεγονός αυτό δείχνει καθαρά το χωρισμό του χωριού σε κατώτερα και ανώτερα στρώματα, δείχνει ότι η αγροτιά δεν υπάρχει πια σαν ενιαίο σύνολο. Τα ανώτερα στρώματα ακολουθούν κυρίως τους σοσιαλεπαναστάτες, τα κατώτερα στρώματα δεν είναι σε θέση να ζήσουν χωρίς γη και βρίσκονται σε αντίθεση με την Προσωρινή κυβέρνηση. Είναι οι αγρότες με λίγη γη, οι αγρότες που έχουν ένα άλογο, οι αγρότες που δεν έχουν άλογο κλπ. Μαζί τους πάνε και τα στρώματα που δεν έχουν σχεδόν καθόλου γη, τα μισοπρολεταριακά στρώματα.

Θα ήταν παράλογο να μην επιχειρήσουμε σε επαναστατική περίοδο να πετύχουμε μια ορισμένη συμφωνία με τα στρώματα αυτά της αγροτιάς. Ταυτόχρονα όμως είναι απαραίτητο να οργανώσουμε χωριστά τους εργάτες γης και να τους συνενώσουμε γύρω από τους προλετάριους.

Είναι δύσκολο να προβλέψουμε ποια θα είναι η μορφή οργάνωσης αυτών των στρωμάτων. Τα κατώτερα στρώματα της αγροτιάς οργανώνονται σήμερα είτε στα αυτοδύναμα Σοβιέτ, είτε προσπαθούν να πάρουν στα χέρια τους τα σημερινά Σοβιέτ. Έτσι, πριν ενάμιση μήνα οργανώθηκε, λόγου χάρη, στην Πετρούπολη, ένα Σοβιέτ από τους πιο φτωχούς αγρότες (από αντιπροσώπους 80 στρατιωτικών τμημάτων και από αντιπροσώπους εργοστασίων) και το Σοβιέτ αυτό παλεύει θαρραλέα ενάντια στην πολιτική του Σοβιέτ των αγροτών βουλευτών.

Γενικά, τα Σοβιέτ είναι η πιο κατάλληλη μορφή οργάνωσης των μαζών, εκείνο όμως που πρέπει να κάνουμε δεν είναι να μιλάμε με τη γλώσσα των κρατικών θεσμών, αλλά να δείχνουμε το ταξικό περιεχόμενο και πρέπει να επιδιώκουμε να διακρίνουν και οι μάζες τη μορφή από το περιεχόμενο.

Γενικά, το ζήτημα των μορφών οργάνωσης δεν είναι το βασικό. Όταν θα έχουμε επαναστατική άνοδο θα δημιουργηθούν και οι οργανωτικές μορφές. Το ζήτημα των μορφών οργάνωσης δεν πρέπει να επισκιάζει το βασικό ζήτημα που είναι: σε ποιας τάξης τα χέρια πρέπει να περάσει η εξουσία;

Από δω και μπρος δεν έχει για μας κανένα νόημα ο συνασπισμός με τους οπαδούς της πολιτικής της άμυνας. Τα κόμματα της πολιτικής της άμυνας συνέδεσαν την τύχη τους με την κεφαλαικρατία και η ιδέα ενός συνασπισμού που θα άρχιζε από τους σοσιαλεπαναστάτες και θα έφτανε ως τους μπολσεβίκους χρεωκόπησε. Το ζήτημα που μπαίνει στην ημερήσια διάταξη είναι: αγώνας ενάντια στο ανώτερο στρώμα των Σοβιέτ, σε συμμαχία με τα πιο φτωχά στρώματα της αγροτιάς και σάρωμα της αντεπανάστασης.

5.Τελικός λόγος

31 του Ιούλη

Σύντροφοι!

Πρώτα απ’ όλα πρέπει να κάνω ορισμένες ουσιαστικές διευκρινήσεις.

Ο σ. Γιαροσλαφσκι, αντικρούοντας την άποψή μου ότι το προλεταριάτο της Ρωσίας είναι το πιο οργανωμένο προλεταριάτο, μας ανέφερε το παράδειγμα του προλεταριάτου της Αυστρίας. Εγώ όμως, σύντροφοι, μίλησα για το “κόκκινο”, για το επαναστατικό περιεχόμενο της οργάνωσης και τέτοιο περιεχόμενο οργάνωσης δεν το έχει καμια χώρα στο βαθμό που το έχει το προλεταριάτο της Ρωσίας.

Ο Αγκάρσκι δεν έχει καθόλου δίκιο όταν ισχυρίζεται ότι θέλω δήθεν να επιβάλω την ιδέα της συνένωσης όλων των δυνάμεων. Δε μπορούμε όμως να κλείνουμε τα μάτια μπροστά στο γεγονός ότι από διαφορετικούς λόγους, όχι μόνο η αγροτιά και το προλεταριάτο, μα και η κεφαλαιοκρατία της Ρωσίας και το ξένο κεφάλαιο γύρισαν τις πλάτες στον τσαρισμό. Αυτό είναι γεγονός. Και δεν είναι καλό να υπάρχουν μαρξιστές που κλείνουν τα μάτια σ’ ένα γεγονός. Αργότερα όμως οι δυο πρώτες δυνάμεις, ακολούθησαν το δρόμο της παραπέρα ανάπτυξης της επανάστασης, ενώ οι δυο άλλες, δηλαδή, η κεφαλαιοκρατία της Ρωσίας και το ξένο κεφάλαιο ακολούθησαν το δρόμο της αντεπανάστασης.

Περνώ στην ουσία του ζητήματος. Με μεγαλύτερη οξύτητα απ’ όλους έβαλε το ζήτημα ο Μπουχάριν, μα κι αυτός δεν το πήγε ως το τέλος. Ο Μπουχάριν ισχυρίζεται πως ο αστός – ιμπεριαλιστής έκλεισε συνασπισμό με το μουζίκο. Με ποιο μουζίκο όμως; Έχουμε διάφορους μουζίκους. Ο αστός – ιμπεριαλιστής έκλεισε συνασπισμό με τους δεξιούς μουζίκους, έχουμε όμως και μουζίκους που ανήκουν στα κατώτερα στρώματα, αριστερούς, που εκπροσωπούν τα πιο φτωχά στρώματα της αγροτιάς. Μ’ αυτούς όμως δε μπόρεσε να πραγματοποιήσει έναν τέτοιο συνασπισμό. Αυτοί δεν έκαναν συνασπισμό με τη μεγάλη κεφαλαιοκρατία, αλλά την ακολουθούν γιατί δεν έχουν συνείδηση της θέσης τους, απλώς τους εξαπατούν και τους τραβάν ξοπίσω τους.

Ενάντια σε ποιον έγινε, λοιπόν, ο συνασπισμός;

Αυτό δεν το ‘πε ο Μπουχάριν. Ο συνασπισμός αυτός είναι συνασπισμός του συμμαχικού και του ρωσικού κεφαλαίου, του σώματος αξιωματικών και των ανώτερων στρωμάτων της αγροτιάς, που τα εκπροσωπούν οι σοσιαλεπαναστάτες τύπου Τσερνόφ. Ο συνασπισμός αυτός συγκροτήθηκε ενάντια στα κατώτερα στρώματα της αγροτιάς και ενάντια στους εργάτες.

Ποια είναι η προοπτική του Μπουχάριν; Η ανάλυσή του δεν είναι σωστή από την ίδια της τη βάση. Κατά τη γνώμη του, στο πρώτο στάδιο τραβάμε για επανάσταση των αγροτών. Αυτή όμως η επανάσταση δε μπορεί να μη συναντηθεί, να μη συμπέσει με την εργατική επανάσταση. Δε μπορεί η εργατική τάξη, η πρωτοπορία της επανάστασης, να μην αγωνίζεται ταυτόχρονα και για τις ιδιαίτερες, δικές της διεκδικήσεις. Γι’ αυτό θεωρώ το σχήμα του Μπουχάριν αβασάνιστο.

Το δεύτερο στάδιο κατά τη γνώμη του Μπουχάριν είναι η προλεταριακή επανάσταση με την υποστήριξη της Δυτικής Ευρώπης, χωρίς τη συμμετοχή των αγροτών, που θα έχουν πάρει τη γη και θα είναι ικανοποιημένοι. Μα ενάντια σε ποιον στρέφεται αυτή η επανάσταση; Ο Μπουχάριν παραμένει στο παιδιάστικο σχήμα του και δε δίνει απάντηση σ’ αυτό το ερώτημα. Άλλες μέθοδες ανάλυσης των γεγονότων δεν προτάθηκαν.

Τώρα για την πολιτική κατάσταση. Κανείς δε μιλάει σήμερα πια για δυαδική εξουσία. Αν προηγούμενα τα Σοβιέτ αποτελούσαν μια πραγματική δύναμη, τώρα δεν είναι παρά όργανα συγκέντρωσης των μαζών, όργανα χωρίς καμιά εξουσία. Γι’ αυτό ακριβώς δεν είναι δυνατό να τους παραδώσει κανείς “απλώς” την εξουσία. Ο σ. Λένιν στη μπροσούρα του (61) προχωρεί ακόμα περισσότερο. Μας δείχνει πολύ συγκεκριμένα πως δεν υπάρχει δυαδική εξουσία, γιατί όλη η εξουσία πέρασε στα χέρια του κεφαλαίου και είναι δονκιχοτισμός να ρίχνουμε τώρα το σύνθημα: “Όλη η εξουσία στα Σοβιέτ!”.

Αν προηγούμενα κανένας νόμος δεν αποχτούσε ισχύ χωρίς να επικυρωθεί από την Εκτελεστική Επιτροπή των Σοβιέτ, σήμερα ούτε καν μπορεί συζήτηση να γίνει για δυαδική εξουσία. Και όλα τα Σοβιέτ να πάρετε στα χέρια σας πάλι δε θα έχετε την εξουσία!
Κοροϊδεύαμε τους καντέτους όταν γίνονταν οι εκλογές για τα συμβούλια των διαμερισμάτων γιατί αποτελούσαν την πιο ασήμαντη ομάδα, που πήρε τα 20% των ψήφων. Τώρα μας κοροϊδεύουν αυτοί. Τι συμβαίνει; Η εξουσία, με την ανοχή της Κεντρικής Εκτελεστικής Επιτροπής των Σοβιέτ, πέρασε στα χέρια της κεφαλαιοκρατίας.

Οι σύντροφοι βιάζονται στο ζήτημα της οργάνωσης της εξουσίας. Μα την εξουσία δεν την έχετε ακόμα στα χέρια σας!

Το κύριο καθήκον μας είναι να προπαγανδίζουμε την ανάγκη να ανατραπεί η σημερινή εξουσία. Και δεν είμαστε ακόμα αρκετά προετοιμασμένοι γι’ αυτό το έργο. Πρέπει όμως να προετοιμαστούμε.

Πρέπει οι εργάτες, οι αγρότες κι οι φαντάροι να καταλάβουν ότι χωρίς την ανατροπή της σημερινής εξουσίας δεν πρόκειται να καταχτήσουν ούτε ελευθερία, ούτε γη!

Κι έτσι, το ζήτημα που μπαίνει δεν είναι να οργανωθεί η εξουσία, αλλά να ανατραπεί. Και όταν πάρουμε την εξουσία στα χέρια μας, θα ξέρουμε και να την οργανώσουμε.

Και τώρα λίγα λόγια για ν’ απαντήσω στον Ανγκάρσκι και το Νογκίν σχετικά με τις αντιρρήσεις τους για τους σοσιαλιστικούς μετασχηματισμούς στη Ρωσία. Από τη συνδιάσκεψη του Απρίλη ακόμα λέγαμε πως έφτασε η στιγμή ν’ αρχίσουμε να κάνουμε βήματα προς το σοσιαλισμό (διαβάζει το τέλος της απόφασης της συνδιάσκεψης του Απρίλη “Για τη σημερινή στιγμή”):

Το προλεταριάτο της Ρωσίας, που δρα μέσα σε μια από τις πιο καθυστερημένες χώρες της Ευρώπης, μέσα σε μια μάζα μικροαγροτικού πληθυσμού, δε μπορεί να βάλει για σκοπό του να πραγματοποιήσει άμεσα σοσιαλιστικούς μετασχηματισμούς. Θα ήταν όμως το πιο μεγάλο λάθος, και στην πράξη θα σήμαινε και ολοκληρωτικό ακόμα πέρασμα με το μέρος της κεφαλαιοκρατίας, αν απ’ αυτό βγάζαμε το συμπέρασμα ότι η εργατική τάξη πρέπει να υποστηρίξει την κεφαλαιοκρατία, ή ότι είναι ανάγκη να περιορίσει τη δράση της στα πλαίσια που είναι παραδεχτά για τη μικροαστική τάξη, ή ότι το προλεταριάτο πρέπει να παραιτηθεί από τον καθοδηγητικό ρόλο του να εξηγήσει στο λαό ότι επείγει το ζήτημα να πραγματοποιηθούν μια σειρά βήματα προς το σοσιαλισμό, βήματα που έχουν κιόλας ωριμάσει πραχτικά”.

Οι σύντροφοι έμειναν τρεις μήνες πίσω. Τι έχει γίνει μέσα σ’ αυτούς τους τρεις μήνες; Η μικροαστική τάξη διαφοροποιήθηκε, τα κατώτερα στρώματά της απομακρύνονται από τα ανώτερα, το προλεταριάτο οργανώνεται, η καταστροφή μεγαλώνει βάζοντας ακόμα πιο επιταχτικά στην ημερήσια διάταξη το ζήτημα της πραγματοποίησης του εργατικού ελέγχου (λόγου χάρη, στην Πετρούπολη, στην περιοχή του Ντονέτσκ κλπ). Όλα αυτά συνηγορούν υπέρ των θέσεων που ψηφίστηκαν από τον Απρίλη ακόμα. Οι σύντροφοι όμως θέλουν να μας τραβήξουν προς τα πίσω.

Τώρα σχετικά με τα Σοβιέτ. Αν έχουμε αποσύρει το παλιό σύνθημα για την εξουσία των Σοβιέτ, αυτό δε σημαίνει ότι στρεφόμαστε ενάντια στα Σοβιέτ. Αντίθετα, μπορούμε και πρέπει να δουλέψουμε μέσα στα Σοβιέτ, ακόμα και μέσα στην Κεντρική Εκτελεστική Επιτροπή των Σοβιέτ – το όργανο αυτό που χρησιμεύει για να καλύπτει την αντεπανάσταση. Αν και τα Σοβιέτ είναι τώρα απλώς όργανα συγκέντρωσης των μαζών, εμείς όμως είμαστε πάντα με τις μάζες και δε θα φύγουμε από τα Σοβιέτ, ώσπου να μας διώξουν. Εξάλλου, παραμένουμε και στις εργοστασιακές επιτροπές και στα δημοτικά συμβούλια, παρ’ όλο που δεν έχουν εξουσία στα χέρια τους. Παραμένοντας όμως στα Σοβιέτ, εξακολουθούμε να ξεσκεπάζουμε την ταχτική των σοσιαλεπαναστατών και των μενσεβίκων.

Ύστερα από το γεγονός ότι η αντεπανάσταση αποκάλυψε ολοκάθαρα τη σύνδεση που υπάρχει ανάμεσα στην κεφαλαιοκρατία μας και το συμμαχικό κεφάλαιο, έγινε ακόμα πιο εξόφθαλμο ότι στον επαναστατικό μας αγώνα πρέπει να στηριζόμαστε σε τρεις παράγοντες: στο προλεταριάτο της Ρωσίας, στην αγροτιά μας και στο διεθνές προλεταριάτο, γιατί η τύχη της επανάστασής μας συνδέεται στενά με το κίνημα της Δυτικής Ευρώπης.

6.Απάντηση στον Πρεομπραζένσκι σχετικά μετο άρθρο 9 του σχεδίου απόφασης “Για την πολιτική κατάσταση”

3 του Αυγούστου

(Ο Στάλιν διαβάζει το άρθρο 9 του σχεδίου απόφασης)

9.“Το καθήκον των επαναστατικών αυτών τάξεων θα είναι τότε να εντείνουν όλες τους τις δυνάμεις για να πάρουν στα χέρια τους την κρατική εξουσία και για να την κατευθύνουν, σε συμμαχία με το επαναστατικό προλεταριάτο των προοδευμένων χωρών, προς την ειρήνη και το σοσιαλιστικό μετασχηματισμό της κοινωνίας”.

Πρεομπραζένσκι: Πρότεινα να διατυπωθεί διαφορετικά το τέλος του σχεδίου απόφασης: “Για να την κατευθύνουν προς την ειρήνη και – σε περίπτωση που θα έχουμε προλεταριακή επανάσταση στη Δύση – προς το σοσιαλισμό”. Αν ψηφίσουμε τη διατύπωση που έκανε η επιτροπή, θα παρουσιαστεί αντίφαση με το σχέδιο απόφασης του Μπουχάριν, που έχει ήδη ψηφιστεί.

Στάλιν: Είμαι αντίθετος με μια τέτοια τροπολογία. Δεν αποκλείεται η δυνατότητα η Ρωσία ακριβώς να είναι η χώρα που θα ανοίξει το δρόμο προς το σοσιαλισμό. Ως τα τώρα καμιά χώρα δεν είχε μέσα σε πολεμικές συνθήκες τέτοια ελευθερία όπως η Ρωσία και καμιά χώρα δεν δοκίμασε να πραγματοποιήσει τον εργατικό έλεγχο στην παραγωγή. Εκτός από αυτό, η βάση της επανάστασής μας είναι πιο πλατιά απ’ ό,τι στη Δυτική Ευρώπη, όπου το προλεταριάτο βρίσκεται αντιμέτωπο με την κεφαλαιοκρατία εντελώς μοναχό του. Αντίθετα, στη χώρα μας, τους εργάτες τούς υποστηρίζουν τα πιο φτωχά στρώματα της αγροτιάς. Τέλος, ο κρατικός μηχανισμός της Γερμανίας λειτουργεί ασύγκριτα καλύτερα απ’ ό,τι ο ατελής μηχανισμός της δικής μας κεφαλαιοκρατίας, που κι η ίδια πληρώνει φόρο υποτελείας στο ευρωπαϊκό κεφάλαιο. Πρέπει να απορρίψουμε την απαρχαιωμένη αντίληψη πως μόνο η Ευρώπη μπορεί να μας δείξει το δρόμο. Υπάρχει μαρξισμός δογματικός και μαρξισμός δημιουργικός. Είμαι υπέρ του δημιουργικού μαρξισμού.

Πρόεδρος: Βάζω σε ψηφοφορία την τροπολογία του Πρεομπραζένσκι.

Απορρίπτεται*

Για πρώτη φορά δημοσιεύτηκε στο Βιβλίο “Τα Πραχτικά του 6ου συνεδρίου του ΣΔΕΚΡ (μπολσεβίκων)”, Εκδ. Κομμουνιστής, 1919

*Επειδή “Τα Πραχτικά του 6ου συνεδρίου του ΣΔΕΚΡ (μπολσεβίκων) είναι σύντομα και πολύ ελλειπή και εκτός από αυτό έχουν εκδοθεί και δυο χρόνια ύστερα από το συνέδριο, η συνταχτική επιτροπή θεώρησε απαραίτητο για την αποκατάσταση του κειμενου των λόγων του σ. Στάλιν στο 6ο συνέδριο, να χρησιμοποιήσει εκτός από τα “Πραχτικά”, και τα επίσημα πραχτικά, των λόγων του σ. Στάλιν στο συνέδριο, που δημοσιεύτηκαν τον Ιούλη – Αύγουστο του 1917 στις εφημερίδες “Ραμπότσι ι Σολντάτ”, αρ. 7 και 14 και “Προλετάριος”, αρ. 3.

Σημειώσεις

(59)Στις 27 του Ιούλη 1917 τα κλιμάκια του ουκρανικού συντάγματος Μπογντάν Χμελνίτσκι, που κατευθύνονταν στο μέτωπο, πυροβολήθηκαν από τους κοζάκους και τους θωρακοφόρους στους σταθμούς που βρίσκονται κοντά στο Κίεβο και στο σταθμό του ίδιου του Κίεβου.

(60)Η Διαταγή αρ.1 εκδόθηκε την 1η του Μάρτη 1917 από το Σοβιέτ της Πετρούπολης, ύστερα από απαίτηση των αντιπροσώπων των επαναστατικών στρατιωτικών τμημάτων, που δήλωσαν ότι μεγαλώνει η δυσπιστία των φαντάρων προς την προσωρινή επιτροπή της Κρατικής Δούμας και προς τη στρατιωτική επιτροπή, που διόρισε η προσωρινή επιτροπή.

Η “Διαταγή” πρότεινε στα στρατιωτικά τμήματα (λόχους, τάγματα κλπ) να εκλέγουν Επιτροπές σρτατιωτών, να στέλνουν τους αντιπροσώπους τους στα Σοβιέτ των εργατών και στρατιωτών βουλευτών, παραχωρούσε τον οπλισμό των στρατιωτικών τμημάτων στη διάθεση των Επιτροπών των στρατιωτών, επέτρεπε να εκτελούνται οι διαταγές της στρατιωτικής επιτροπής μόνο στις περιπτώσεις που δεν έρχονται σε αντίθεση με τις διαταγές και τις αποφάσεις του Σοβιέτ των εργατών και στρατιωτών βουλευτών κλπ.

(61)Ο Ι.Β.Στάλιν αναφέρεται στη μπροσούρα του Λένιν “Για τα συνθήματα” που γράφτηκε τον Ιούλη του 1917 (βλ.Β.Ι.Λένιν, ρωσική έκδοση, Άπαντα, τόμος 21ος, σελ. 33).

***

Βλ. επίσης

Το 1ο μέρος του αφιερώματος στα 100 χρόνια από την Οκτωβριανή Επανάσταση: Στάλιν: Για τα σοβιέτ των εργατών και στρατιωτών βουλευτών & Σχετικά με τον πόλεμο (14-16/03/1917)

Το 2ο μέρος: Στάλιν: Στο δρόμο για τα υπουργικά χαρτοφυλάκια & Οι όροι της νίκης της ρωσικής επανάστασης (17-18/03/1917)

Το 3ο μέρος: Στάλιν: Η κατάργηση των εθνικών περιορισμών & Είτε – Είτε (25-26/03/1917)

To 4ο μέρος: Στάλιν: Ενάντια στην ομοσπονδιακή οργάνωση & Αυτοκριτική (28/03/1917)

Το 5ο μέρος: Στάλιν: Δύο Αποφάσεις & Η γη στους αγρότες (11-14/04/1917)

Το 6ο μέρος: Στάλιν: Η προσωρινή κυβέρνηση & Η σύσκεψη στα ανάχτορα της αυτοκράτειρας Μαρίας (18-25/04/1917)

Το 7ο μέρος: Στάλιν: Πάνω στο ζήτημα της σημερινής στιγμής & Εισήγηση και Τελικός λόγος για το εθνικό ζήτημα (24-29/04/1917)

Το 8ο μέρος: Στάλιν: Έμειναν πίσω από την επανάσταση & Τι περιμέναμε από τη συνδιάσκεψη; (04-06/05/1917)

Το 9ο μέρος: Στάλιν: Η καμπάνια για τις δημοτικές εκλογές & Τα αποτελέσματα των δημοτικών εκλογών της Πετρούπολης (21-24-26/05/1917 & 15/06/1917)

Το 10ο μέρος: Στάλιν: Χτες και Σήμερα (Κρίση της επανάστασης) & Ενάντια στις μεμονωμένες διαδηλώσεις (13-14/06/1917)

Το 11ο μέρος: Στάλιν: Προς όλους τους εργαζόμενους – προς όλους τους εργάτες και τους φαντάρους της Πετρούπολης, Η διαδήλωση & Πυκνώστε τις γραμμές σας (17-20/06 & 15/07/1917)

Το 12ο μέρος: Στάλιν: Λόγοι στην έκτακτη συνδιάσκεψη της Οργάνωσης της Πετρούπολης του ΣΔΕΚΡ (Μπ.) (16 –20/07/1917)

Το 13ο μέρος: Στάλιν: Πρωτομαγιά (18/04/1917)

Το 14ο μέρος: Στάλιν: Τι συνέβηκε; – Νίκη της Αντεπανάστασης – Νίκη των Καντέτων (23-24/07/1917)

Το 15ο μέρος: Στάλιν: Προς όλους τους εργαζόμενους, προς όλους τους εργάτες και φαντάρους της Πετρούπολης – Δυο συνδιασκέψεις – Η καινούργια κυβέρνηση (25 – 26/07/1917)

Το 16ο μέρος: Στάλιν: Προς τις εκλογές της Συνταχτικής Συνέλευσης (27/07/1917)

Το 17ο μέρος: Στάλιν: Λόγοι στο 6ο συνέδριο του ΣΔΕΚΡ (Μπ.): 1. Έκθεση Δράσης της ΚΕ – 2. Τελικός λόγος, 27/07/1917

Αλεξάντρα Κολλοντάι: Για τον πρώτο νορβηγό μπολσεβίκο, Άνταμ Έγκεντε – Νίσεν

Πρόλογος

Η Αλεξάντρα Κολλοντάι & η μπολσεβικική επιρροή στο νορβηγικό εργατικό κίνημα την περίοδο της Οκτωβριανής Επανάστασης

Η επίδραση της Οκτωβριανής επανάστασης στο νορβητικό εργατική κίνημα ήταν τεράστια. Εδώ θα περιοριστούμε στην παρουσίαση μόνο ελάχιστων πτυχών αυτής της επιρροής, προσωποποιημένης στην Αλεξάντρα Κολλοντάι και τους δεσμούς της με τους νορβηγούς κομμουνιστές κατά την εξορία της από το 1915 μέχρι την επανάσταση του 1917, και αργότερα, κατά την ανάθεση σε αυτή διπλωματικών καθηκόντων στη χώρα μας και αργότερα στη Στοκχόλμη, στη Σουηδία.

Η Αλεξάντρα Κολλοντάι σε νεαρή ηλικία (φωτό τραβηγμένη μεταξύ 1900-1902) (φωτό)

Η Αλεξάνδρα Κολλοντάι είναι πολύ γνωστή ως επαναστάτρια πρωτοπόρα στο ζήτημα της απελευθέρωσης των εργαζόμενων γυναικών. Πέρα από την Κλάρα Τσέτκιν και τη Ρόζα Λούξεμπουργκ, ήταν πιθανώς η πιο γνωστή κομμουνίστρια κατά τα χρόνια πριν και μετά την Οκτωβριανή επανάσταση.

Η Κολλοντάι ήταν η πρώτη γυναίκα στον κόσμο στην οποία ανατέθηκαν καθήκοντα πρέσβη στο εξωτερικό. Το 1923 έγινε η επίσημη εκπρόσωπος της Σοβιετικής Ένωσης στο Όσλο. Από το 1930 και μετά ήταν εκπρόσωπος και πρέσβης στην Στοκχόλμη, στη Σουηδία. Αργότερα, έπαιξε σημαμντικό ρόλο στην προετοιμασία των ειρηνευτικών διαπραγματεύσεων ανάμεσα στη Φινλανδία και την ΕΣΣΔ στο λεγόμενο Χειμερινό Πόλεμο του 1939- 1940.

Ενώ πολλοί άλλοι ρώσοι εμιγκρέδες όπως το Νικολάι Μπουχάριν, το Γκεόργκι Πιατακόφ και τον Αλεξάντρ Σλιάπνικοφ, οι οποίοι πέρασαν αρκετό καιρό στη Σουηδία κατά την προεπαναστατική περίοδο, η Κολλοντάι φυλακίστηκε και έπειτα απελάθηκε από τη Σουηδία. Στη γειτονική Νορβηγία άμεσα ήρθε σε επαφή με το επαναστατικό εργατικό κίνημα.

Η Κολλοντάι ανέπτυξε μια ισχυρή συμπάθεια προς τη Νορβηγία, μία χώρα που σε πολλές περιστάσεις ανέφερε ως δεύτερη πατρίδα της. Δεν είναι τυχαίο ότι διορίστηκε στο Όσλο από τη νέα Σοβιετική κυβέρνηση, παρότι τροτσκιστές και διάφοροι άλλοι ισχυρίζονται ότι “εξορίστηκε” από το Λένιν και το Στάλιν λόγω του παρελθόντος της ως μενσεβίκου και της φημολογούμενης συμπάθειας της προς την “Εργατική Αντιπολίτευση”. Η απλή πραγματικότητα είναι ότι η κ.Κολλοντάι έμενε συχνά στη Νορβηγία κατά τα χρόνια πριν την Οκτωβριανή Επανάσταση, από το 1915 ως το 1917, όπου απέκτησε εξαιρετική γνώση και στενή σχέση με το νορβγικό επαναστατικό κίνημα και το Νορβηγικό Εργατικό Κόμμα. Αν οι Λένιν και Στάλιν δεν την εμπιστεύονταν, προφανώς δεν θα της είχαν αναθέσει ένα τέτοιο σημαντικό καθήκον, ούτε θα της έδιναν και άλες ευθύνες για τη Σκανδιναβία τα επόμενα χρόνια, όπως και έκαναν.

Ήταν πολύ δραστήρια και έπαιξε άμεσο και ενίοτε κύριο ρόλο στο νορβηγικό εργατικό και γυναικαίο κίνημα. Στις 8 Μάρτη 1915, η διεθνής ημέρα των εργαζόμενων γυναικών γιορτάστηκε για πρώτη φορά στη Νορβηγία. Η Κολλοντάι ήταν μια από τις κύριες ομιλήτριες στη διαδήλωση στο Όσλο.

Ένας από τους κύριους σκοπούς της δουλειάς της ήταν η κινητοποίηση ενάντια στον ιμπεριαλιστικό πόλεμο. Αναμφίβολα, είχε μια θετική επίδραση στην επαναστατικοποίηση του νορβηγικού εργατικού, νεολαιΐστικου και γυναικείου κινήματος.

Ζώντας στην εξορία σε μια χώρα που συνόρευε με τη Ρωσία και τη Φινλανδία (η οποία τότε ήταν ακόμα τμήμα της Ρωσίας), η Κολλοντάι, μαζί με τους νορβηγούς κομμουνιστές όπως τον Άνταμ Έγκεντε Νίσεν, ασχολήθηκαν με την παροχή καταφύγιου στους ρώσους επαναστάτες, με τη δράση τους ως συνδέσμων για τους μπολσεβίκους και με την εκτύπωση και παράνομη διακίνηση επαναστατικών εντύπων προς και από τη Ρωσία. Δεδομένων των καθυστερημένων μέσων επικοινωνίας, επρόκειτο για ένα πολύ δύσκολο καθήκον το να διακινεί κανείς ανθρώπους ή μηνύματα κατά μήκος των ρωσικών συνόρων. Από το Όσλο, τα μηνύματα των μπολσεβίκων μπορούσαν να τηλεγραφηθούν σε όλο τον κόσμο.

Σε αντίθεση με τα περισσότερα πρώην σοσιαλδημοκρατικά κόμματα, το Νορβηγικό Εργατικό Κόμμα ήταν μέλος της Κομμουνιστικής Διεθνούς από το 1919 μέχρις ότου το κόμμα διασπάστηκε το 1923, κάτι που οδήγησε στη δημιουργία του Κομμουνιστικού Κόμματος Νορβηγίας. Ευρισκόμενη ξανά στη Νορβηγία, η Αλεξάντρα Κολλοντάι ήταν ένας σημαντικός σύνδεσμος ανάμεσα στο ΚΚΝ και την Κομμουνιστική Διεθνή, παρότι η Μόσχα φαίνεται ότι της είπε να κρατήσει χαμηλό πολιτικό προφίλ λόγω των διπλωματικών της καθηκόντων.

Ποτέ δεν ξέχασε τη σχέση της με τη Νορβηγία και τους κομμουνιστές όπως τον Άνταμ Έγκεντε – Νίσεν. Ο τελευταίος ήταν ένας λαμπρός επαναστάτης ο οποίος, ανάμεσα σε πολλά άλλα, οργάνωσε μια γενική απεργία στην πόλη Σταβάνγκερ το 1919 ως “δράση αλληλεγγύης με τη Ρωσική επανάσταση”. Ήταν ταυτόχρονα διευθυντής ταχυδρομείου της πόλης, μια θέση με κύρος τότε, και φυσικά τιμωρήθηκε για την ανυπακοή του. Πολλά χρόνια αργότερα, το 1934, έγινε πρόεδρος του ΚΚΝ.

Στο χαιρετιστήριο για τα γενέθλια του Άνταμ Έγκεντε – Νίσσεν, η Κολλοντάι μάς δίνει μια αίσθηση της στενής σχέσης της ανάμεσα στους ρώσους και νορβηγούς κομμουνιστές κατά τα επαναστατικά εκείνα χρόνια που συγκλόνισαν τον κόσμο.

Ο πρόλογος είναι της νορβηγικής Κομμουνιστικής Πλατφόρμας μαρξιστικής – λενινιστικής (Kpml) και υπάρχει στο “Ενότητα & Πάλη”, νο. 34, όργανο της Διεθνούς Διάσκεψης Μαρξιστικών – Λενινιστικών Κομμάτων & Οργανώσεων, Ιούνης 2017.

***

Αλεξάντρα Κολλοντάι – Ο πρώτος Νορβηγός Μπολσεβίκος (1948)

Χαιρετιστήριος λόγος για τα 70 γενέθλια του Άνταμ Έγκεντε – Νίσεν

Ποιος εργάτης και ποια εργάτρια στη Νορβηγία, στη Σκανδιναβία, ακόμα και πέρα από τα σύνορά της, δεν γνωρίζει το σύντροφο Έγκεντε – Νίσεν. Αναμφίβολα, στη Σοβιετική Ένωση το όνομά του αντιμετωπίζεται με αγάπη, θαυμασμό και τιμή. Δεν ήταν ο σύντροφος Έγκεντε – Νίσεν από τους πρώτους που κατά τους πρώτους δύσκολους μήνες μετά την Οκτωβριανή Επανάσταση δεν ήρθε στη σοβιετική μας δημοκρατία για να χαιρετίσει τη νεαρή αυτή δημοκρατία και να δώσει τα χέρια με το Λένιν και το Στάλιν;

Ο Άνταμ Έγκεντε – Νίσεν

Η κατάσταση τότε ήταν πολύ κρίσιμη. Η σοβιετική δημοκρατία απειλούταν από τη γερμανική επίθεση και τους στρατούς επέμβασης 14 καπιταλιστικών κρατών.

Και ήδη πολλά χρόνια πριν από την Οκτωβριανή Επανάσταση, ήταν ο σ. Έγκεντε – Νίσεν αυτός που υποστήριζε τους μπολσεβίκους στον αγώνα τους ενάντια στον τσαρισμό. Ήδη το 1905, αμέσως μετά την πρώτη ανεπιτυχή ρωσική επανάσταση, ο Έγκεντε – Νίσεν ήρθε σε επαφή με τους ρώσους επαναστάτες. Εκείνη την εποχή, οι μπολσεβίκοι αγωνίζονταν ενάντια στη χειρότερη αντίδραση στη Ρωσία.

Δεν ήταν πολλοί οι σοσιαλιστές εκείνοι που τόλμησαν να υποστηρίξουν και να βοηθήσουν τον αγώνα των μπολσεβίκων, μέσα από τον οποίο το κόμμα όχι μόνο εργάστηκε και πάλεψε για την απελευθέρωση του ρωσικού λαού από την τσαρική τυρρανία, αλλά ήταν και η κινητήρια δύναμη όλου του αγωνιζόμενου εργατικού κινήματος.

Χάρη στη βαθιά και ορθή επαναστατική του αντίληψη, χάρη στη θαρραλέα αποφασιστικότητά του, ο Έγκεντε – Νίσεν δεν μπορούσε να ανεχτεί τις οπορτουνιστικές πολιτικές που άρχισαν να διαδίδονται από τη Γερμανία προς όλες τις χώρες και παρέλυαν τον αγώνα της εργατικής τάξης. Ο Έγκεντε – Νίσεν γνώριζε ότι ανήκε στα τάγματα του Λένιν και του Στάλιν.

40 χρόνια πριν, ο Έγκεντε – Νίσεν ήταν ο πρώτος νορβηγός μπολσεβίκος. Ωστόσο, ο Έγκεντε – Νίσεν ήταν επίσης ένα καλό τέκνο του λαού του. Ως τέτοιο, αγαπά τη χώρα του και αγωνίζεται για την πρόοδό της. Ο μπολσεβικισμός έχει να κάνει με την εργατική αλληλεγγύη πέραν των συνόρων, όμως πάντοτε τρέφει θερμά συναισθήματα για τη χώρα και το λαό του καθενός μπολσεβίκου.

Το 1915, διαρκούντος του Παγκόσμιου Πολέμου, σεμ ια εποχή που οι σοσιαλδημοκράτες ηγέτες είχαν προδώσει την εργατική τάξη και όταν οι μάζες έμεναν αμήχανες και απογοητευμένες, η σοσιαλδημοκρατία κήρυττε την ταξική αρμονία και ειρήνη. Μόνο οι μπολσεβίκοι – που ακολουθούσαν τους Λένιν και Στάλιν – παρέμεναν πιστοί στα διδάγματα του Μαρξ. Καμία ταξική αρμονία: ένας ιμπεριαλιστικός πόλεμος μπορεί να μετατραπεί σε επαναστατικό. Αυτή ήταν η μπολσεβικική άποψη. Οι σοσιαλδημοκράτες οπορτουνιστές απάντησαν με επιθέσεις στους μπολσεβίκους: ο μπολσεβικισμός είναι ουτοπία, ο μπολσεβικισμός είναι μια επικίνδυνη τρέλα! Όμως ο σ. Έγκεντε – Νίσεν μόνο γελούσε όταν άκουγε όλη την περιφρόνηση και το μίσος προς τους πιστούς επαναστάτες μαρξιστές. Ανήκε στην πρωτοπορία του εργατικού κινήματος και πίστευε στη νίκη των ρώσων εργατών επί του τσαρισμού, της αντίδρασης και του πολέμου.

Θυμάμαι την Πρωτομαγιά του 1915, όταν ο Έγκεντε – Νίσεν έκανε τη διερμηνεία για το λόγο μου στον Οίκο του Λαού στο Όσλο, μία ομιλία που βασιζόταν στο πρόγραμμα του Λένιν. Η λαμπρή διερμηνεία του Έγκεντε – Νίσεν σαγήνευσε όλους τους παρευρισκόμενους στον Οίκο του Λαού. Πάλευε ενάντια στον ιμπεριαλισμό και την αντίδραση και είχε πίστη στο προλεταριάτο και τη νίκη του σοσιαλισμού.

H Κολλοντάι, σε προχωρημένη ηλικία, μετά την απονομή σε αυτή του μεγαλόσταυρου του Αγίου Όλαφ από το νορβηγικό κράτος, στις 10 Ιούνη 1946.

Αργότερα ήρθε η Οκτωβριανή Επανάσταση, το 1917. Μόλις λίγους μήνες μετά τη νίκη της επανάστασης, ο Έγκεντε – Νίσεν έφυγε για το Πέτρογκραντ για να μεταφέρει τους χαιρετισμούς των νορβηγών εργατών προς την πρώτη σοσιαλιστική σοβιετική δημοκρατία στον κόσμο.

Ο Έγκεντε – Νίσεν παραβρέθηκε ως προσκεκλημένος στο πρώτο μετά την Οκτωβριανή Επανάσταση Συνέδριο των εργατών, των αγροτών και των στρατιωτών. Ο φλογερός του διεθνισμός εκφράστηκε με το λαμπρό χαιρετιστήριο λόγο του. Ήταν συχνά προσκεκλημένος στο Σμόλνι και είχε συχνά συζητήσεις με το Λένιν. Ο Έγκεντε – Νίσεν συμμετείχε επίσης σε μια συνδιάσκεψη η οποία προετοίμασε τη Νέα, την Τρίτη Διεθνή.

Το Φλεβάρη του 1918, όταν ο Έγκεντε – Νίσεν επέστρεφε μέσω Φινλανδίας, συναντήσαμε μια πολύ σοβαρή κατάσταση στον παγωμένο Φινλανδικό Κόλπο, όταν μας εγκατέλειψε το παγοθραυστικό και μείναμε μόνοι πάνω στο μικρό μας ατμόπλοιο. Η Κεντρική Εκτελεστική Επιτροπή έστελνε την πρώτη επίσημη αντιπροσωπεία της στο εξωτερικό. Ως Λαϊκή Επίτροπος Κοινωνικής Πρόνοιας, προήδρευα της αντιπροσωπείας. Ο στόχος του ταξιδιού ήταν να πάμε στη Σκανδιναβία και να πληροφορήσουμε τον κόσμο για το τι είχε συμβεί στη Σοβιετική Δημοκρατία. Δεν θα πρέπει να ξεχνάμε ότι τότε η δημοκρατία μας βρισκόταν υπό αποκλεισμό και ότι η αλήθεια δεν μπορούσε να φτάσει στο εξωτερικό.

Η αντιπροσωπεία μας συνάντησε τον Έγκεντε – Νίσεν κοντά στο Άμπο (Τουρκού). Ήρθε πάνω στο μικρό ατμόπλοιο “Μάριογκραφ” που θα πήγαινε την αντπροσωπεία στη Σουηδία. Όμως ήταν ένας σκληρός, κρύος χειμώνας. Ο Φινλανδικός Κόλπος ήταν παγωμένος. Το “Μάριογκραφ” ήταν ένα απλά εξοπλισμένο παράκτιο σκάφος και δεν μπορούσε να πλεύσει χωρίς παγοθραυστικό. Η πρόοδος ήταν πολύ αργή. Μια μέρα, το παγοθραυστικό απλούστατα μας άφησε στη μέση και το “Μάριογκραφ” πάγωσε σε μια παγονησίδα μετακινήθηκε προς ένα θαλάσσιο ναρκοπέδιο και νάρκες άρχισαν να εκρήγυνται από παντού, καθώς έπεφτε πάνω τους η παγονησίδα.

Ποτέ δεν θα ξεχάσω ένα απόγευμα με ένα πανέμορφο κόκκινο ηλιοβασίλεμα με τους μπλε πάγους στο Φινλανδικό Κόλπο και τη μεγάλη κόκκινη σοβιετική σημαία στον ιστό του πλοίου . Εκεί καθόμασταν, εγώ και ο σ. Έγκεντε – Νίσεν, βλέποντας τις νάρκες που εκρήγυνταν. Σχημάτιζαν γιγαντιαία συντριβάνια. Και εγώ θυμάμαι τα λόγια του Έγκεντε – Νίσεν: “Δεν είναι όμορφα με την κόκκινη σημαία και φόντο τους πάγους; Αν βυθιστούμε, θα είναι ένας ωραίος τρόπος να πεθάνουμε, με την κόκκινη σημαία μπροστά”.

Από σύμπτωση εξήλθαμε από αυτή την καταστροφική κατάσταση.

Συνάντησα ξανά τον Έγκεντε – Νίσεν το 1922 στη Νορβηγία και όταν ανέλαβα δουλειά στο γραφείο σύνδεσης. Ως μέλος του κοινοβουλίου, ο Έγκεντε – Νίσεν ξόδευε όλη του την ενέργεια για να επιτύχει την αναγνώριση της Σοβιετικής Ένωσης. Η ενεργητικότητά του ήταν ακλόνητη, σαν ένα νορβηγικό βουνό, όταν εργαζόταν για τη συμφιλίωση ανάμεσα στη Νορβηγία και τη Σοβιετική Ένωση. Και πράγματι, επιτεύχθηκε η αμοιβαία αναγνώριση. Και σήμερα θα εκφράσω την από βάθος της καρδιάς μου ευγνωμοσύνη προς το σ. Έγκεντε – Νίσεν για όλη του τη βοήθεια εκείνη την εποχή, η οποία ήταν γεμάτη τόσες δυσκολίες, απογοητεύσεις και αντίσταση, αλλά επίσης τόσο χαρούμενη και επωφελή για το καλό των εργαζόμενων στις δύο αυτές χώρες.

Όλοι όσοι γνωρίζουμε τον Έγκεντε – Νίσεν, τον θαυμάζουμε γιατί αποτελεί την προσωποποίηση όλων των καλών χαρακτηριστικών του νορβηγικού λαού: ενέργεια, ειλικρίνα, αξιοπιστία και θάρρος.

Η αποστολή της ζωής του ήταν η ευτυχία της εργατικής τάξης και η νίκη του σοσιαλισμού. Θαυμάζουμε τον Έγκεντε – Νίσεν ως έναν πιστό φίλο της Σοβιετικής Ένωσης και έναν μαθητή των Μαρξ, Λένιν και Στάλιν. Ο Λένιν θερμά εκφραζόταν για τη φιλία του Έγκεντε – Νίσεν.

Ο Έγκεντε – Νίσεν γίνεται 70 ετών. Όμως ήταν, είναι και θα είναι ένας επαναστάτης νεολαίος μέχρι τέλους. Η ακλόνητη πίστη του προς τους εργαζόμενους συγκινεί όποιον έρχεται σε επαφή με τον Έγκεντε – Νίσεν.

Να ζει για πολλά χρόνια ο Έγκεντε – Νίσεν, χρόνια δημιουργικότητας και ευτυχίας.

Από καρδιάς ευχές για τον 70χρονο νέο!

Πηγή: Friheten, Όργανο της ΚΕ του ΚΚ Νορβηγίας, 21 Νοέμβρη 1948. Ο λόγος της Κολλοντάι στα νορβηγικά υπάρχει εδώ. Αναδημοσιεύτηκε στο έντυπο Revolusjon, νο. 50, 1/2017, της νορβηγικής Κομμουνιστικής Πλατφόρμας μαρξιστικής – λενινιστικής (Kpml). Μεταφράστηκε στα αγγλικά στην ιστοσελίδα του εντύπου.

Σημείωση: Ο Άνταμ Έγκεντε – Νίσεν γεννήθηκε το 1868. Συνεπώς, αν πράγματι δημοσιεύτηκε το 1948, όπως γράφεται και στο marxists.org και το Revolusjon, και όχι το 1938, ο λόγος της Κολοντάι δημοσιεύτηκε 10 χρόνια μετά,

Γιούσουφ Σαλμάν Γιούσουφ – Φαχντ (γ.γ. του Κ.Κ. Ιράκ): Η βαριά βιομηχανία – θεμέλιο του αγώνα μας για την οικονομία (Γενάρης 1941)

Μια χαρμόσυνη βραδιά αναμένεται απόψε για τον ιρακινό λαό (εκτός αν έχουμε πάλι επιθέσεις αυτοκτονίας). Η Μοσούλη, η κυριότερη – από πολλές απόψεις – πόλη του Ιράκ απαλλάσσεται από το Ισλαμικό Κράτος, αυτή τη χολιγουντιανή υπερπαραγωγή που εξέθρεψαν οι ΗΠΑ και εκμεταλλεύτηκε και η Ρωσία για να πατήσει πόδι στη Μέση Ανατολή. Αν και πολλές περιοχές παραμένουν υπό την κατοχή του ΙΚ, και το Ιράκ δύσκολα δεν θα πληρώσει βαρύ το τίμημα το Σεπτέμβρη (με το δημοψήφισμα για ανεξαρτησία της ζώνης στο βορρά που ελέγχει η Κουρδική Περιφερειακή Κυβέρνηση, κάτι που θα πληρώσει και η Συρία, αφού και η Ρωσία θα θέλει να ανακάμψει στην επιρροή της στους Κούρδους), η νίκη είναι σημαντική, για όλο τον αραβικό κόσμο, καθώς δείχνει την αποκατάσταση του κράτους σε μια περιοχή – πειραματόζωο, όπου νέοι, μη κρατικοί παράγοντες, καθοδηγούμενοι από το εξωτερικό, παίζουν εξίσου σημαντικό ρόλο, σε βάρος των λαών.

Ο γενικός γραμματέας του ΚΚ Ιράκ Γιούσουφ Σαλμάν Γιούσουφ (Φαχντ) (αριστερά) δεμένος χειροπόδαρα, μαζί με το σ. Ζάκι Μουχάμαντ Μπασίμ (πηγή)

Για αυτόν τον ταλαιπωρημένο λαό, που τίποτα δεν έδειχνε το 1958 (με το κίνημα που είχε ξεσπάσει και ήταν σαφώς πιο ριζοσπαστικό από αυτό του Νάσερ, και το οποίο φοβούνταν οι δυτικοί) ότι θα είχε αυτή τη μοίρα αυτές τις έξι δεκαετίες, το ερώτημα παραμένει αν, με ένα ισχυρό κομμουνιστικό κίνημα, το οποίο δεν θα είχε διαβρωθεί από το χρουσιωφικό ρεβιζιονισμό, θα μπορούσε να ανατρέψει την “εναλλακτική” του μπααθισμού που του σέρβιραν οι ιμπεριαλιστές, και να βαδίσει στο δρόμο της πραγματικής προόδου και ανεξαρτησίας. Προς τιμή του ιρακινού λαού, δημοσιεύεται παρακάτω, μεταφρασμένο από τα αραβικά, ένα μικρό κείμενο, από το μακρινό 1941, του γενικού γραμματέα της ΚΕ του ΚΚ Ιράκ, Γιούσουφ Σαλμάν Γιούσουφ – Φαχντ, ο οποίος κρεμάστηκε από τις ιρακινές αρχές το Φλεβάρη του 1949. Στο κείμενο αυτό ο Φαχντ αποδεικνύει με απλά λόγια πώς η ανεξαρτησία του ιρακινού λαού είναι εφικτή.

***

Η βαριά βιομηχανία – θεμέλιο του αγώνα μας για την οικονομία

του Γιούσουφ Σαλμάν Γιούσουφ – Φαχντ

γενικού γραμματέα της ΚΕ του ΚΚ Ιράκ

Η απουσία βαριάς βιομηχανίας σε εμάς, και στα τέσσερα τμήματά της, δηλαδή, την εξορυκτική βιομηχανία, τη μεταλλουργία, την κατασκευή μηχανών και την πολεμική βιομηχανία, εξηγεί την πολιτικοοικονομική μας υποδούλωση. Πράγματι, οι τρέχοντες πόλεμοι μας αποκάλυψαν τη μεγάλη μας εξάρτηση από την ευρωπαϊκή βιομηχανία, η οποία μας παρέχει βιομηχανικά και ημιεπεξεργασμένα αγαθά και αξιοποιεί την αδυναμία μας να ανταλλάξουμε τα ακατέργαστα προϊόντα μας.

Ακούγαμε για καιρό μια μεγάλη συζήτηση γύρω από την ίδρυση μιας βιομηχανίας στο ιρακινό κράτος, μετά, μετατράπηκε αυτή η συζήτηση σε επιθυμία, και άρχισε ένας μικρός αριθμός να κάνει πράξη αυτή την επιθυμία. Όμως οι βιομηχανίες οι οποίες ιδρύθηκαν, και οι οποίες δεν ξεπέρασαν τη φάση της ανοικοδόμησης ή βρίσκονται μόνο στη φαντασία των ιδιοκτητών τους, αφορούν όλες τους την ελαφρά βιομηχανία, και ιδίως ό,τι έχει να κάνει με την αγροτική οικονομία. Αυτό σημαίνει ότι εμείς συνεχίζουμε να έχουμε ανάγκη τα βιομηχανικά κράτη, τα οποία (αν το επιθυμούν και με τους όρους που μας θέτουν) μας τροφοδοτούν με τον αναγκαίο εξοπλισμό για αυτές τις βιομηχανίες, και ότι εμείς δεν σκεφτόμαστε πώς να ξεφύγουμε από αυτή την κρίση.

Διάβασα πριν λίγες ημέρες για την πρόθεση της Αγροτικής – Βιομηχανικής Τράπεζας του Ιράκ να ιδρύσει μία εταιρία για την εισαγωγή και πώληση αγροτικών μηχανημάτων, και ότι το κίνητρο για την υλοποίηση αυτού του σχεδίου ήταν απλούστατα η μεγάλη δημοφιλία αυτών των μηχανημάτων και η αυξανόμενη ζήτησή τους, όπως επίσης τα παραγόμενα κέρδη από αυτό. Αν κοιτάξουμε τις τιμές των μηχανημάτων που εισάγουμε, θα βρούμε ότι πωλούνται τέσσερις φορές περισσότερο από όσο αν μπορούσαμε να τα κατασκευάσουμε στη χώρα μας, γιατί οι εξαγωγείς αυτών των μηχανημάτων έχουν μοιράσει τις παγκόσμιες αγορές μεταξύ τους και μας τα πουλάνε σε μονοπωλιακές τιμές. Έπειτα, το κόστος μεταφοράς αυτών των μηχανημάτων είναι μεγάλο (και η μεταφορά επίσης είναι μονοπωλιακή), και σε μερικές περιπτώσεις φτάνει την αρχική τιμή πώλησής τους.

Ας αναλογιστούμε τώρα αν είμαστε σε θέση να απαλλαγούμε από την εισαγωγή μηχανημάτων από το εξωτερικό, ή αν είμαστε σε θέση να υλοποιήσουμε το σχέδιο για δημιουργία βαριάς βιομηχανίας στη χώρα μας. Ακριβέστερα, ας μελετήσουμε τους αναγκαίους όρους στους οποίους πρέπει να βασίζεται η βιομηχανία, και ας εξετάσουμε για τη δυνατότητα να τους έχουμε ή όχι.

Η βιομηχανία χρειάζεται τα ακόλουθα: πρώτες ύλες – χάλυβα, καύσιμα – άνθρακα και πετρέλαιο ή άλλο, κεφάλαια, ανθρώπινο δυναμικό – τεχνικούς.

1.Πρώτες ύλες δεν στερείται το ιρακινό έδαφος. Μπορεί η κυβέρνηση ή όσοι θέλουν τη δημιουργία βιομηχανίας να προβούν σε έρευνα στις περιοχές που το υπέδαφός τους έχει ορυκτό πλούτο, ή να τον αναζητήσει σε επίσημους φακέλους και αρχεία. Και αν δεν βρεθεί στο υπέδαφός μας, μπορούμε να εισάγουμε από το εξωτερικό, σε αντάλλαγμα με το πετρέλαιο και άλλες πρώτες ύλες που υπερβαίνουν τις ανάγκες μας. Στο Ιράκ υπάρχουν χιλιάδες τόνοι από υπολείμματα σιδήρου – παλιά μηχανήματα και άλλα – τα οποία μπορούν να αξιοποιηθούν ως πρώτο βήμα για την υλοποίηση του σχεδίου μας για ίδρυση βαριάς βιομηχανίας. Έχουμε επιτρέψει την εξαγωγή χιλιάδων τόνων από αυτά στην Ιαπωνία και την Ιταλία και αλλού.

2.Όσον αφορά τη δεύτερη ύλη που είναι απαραίτητη για τη βαριά βιομηχανία, ο άνθρακας και το πετρέλαιο, αυτά υπάρχουν σε αφθονία, όμως δεν μπορέσαμε να τα αξιοποιήσουμε για την εκβιομηχάνιση της χώρας μας. Το πετρέλαιο είναι ένα ζήτημα τεχνογνωσίας και δεν χρειάζεται να το εξηγήσουμε. Όσον αφορά τον άνθρακα, δεν εκτιμούσαμε την αξία του ως κλάδο μεγάλης ωφελείας για την εθνική μας οικονομία, παρά μόνο πρόσφατα, που έδειξαν οι πρώτες εργασίες στα ορυχεία της Κίφρι τη μεγάλη τους επιτυχία.

Είπαμε ότι η εξόρυξη άνθρακα δίνει μεγάλο όφελος στο κράτος, όμως το μεγαλύτερο όφελος είναι στη χρησιμοποίησή του στο εσωτερικό της χώρας, στην επεξεργασία μεταλλευμάτων και μετατροπή τους σε μηχανήματα εδώ, ώστε να μην πηγαίνουμε στα βιομηχανικά κράτη και να τα παρακαλούμε για αργαλειούς, ροδάνια, καρφιά και τα συναφή. Αν μπορούσαμε να ανταλλάσσουμε αυτά τα υλικά στο εσωτερικό, δεν θα χρειαζόμασταν να τα πουλάμε στο εξωτερικό με τιμές ίσες με αυτές της άμμου και των χαλικιών – εκτός από τις σημαντικές ύλες τις οποίες μπορούμε να εξάγουμε από τον άνθρακα.

3.Κεφάλαια: διαθέτουμε τα απαραίτητα κεφάλαια για να υλοποιήσουμε σχέδια για τη δημιουργία βαριάς βιομηχανίας και δεν κανείς δεν αναφέρεται σε αυτό. Στη χώρα μας υπάρχουν πολλά χρήματα. Όμως περιορίζεται ο τομέας επένδυσής τους στη βιομηχανία λόγω των δυσκολιών τις οποίες αντιμετωπίζουμε, με σημαντικότερη από αυτές την εξωτερική ανάμειξη που παρεμποδίζει την εκβιομηχάνιση της χώρας και τον ανταγωνισμό από την βιομηχανία του εξωτερικού, κάτι για το οποίο, με μια απλή ματιά στο δασμολόγιο, μπορούμε να είμαστε σίγουροι.

Όλα αυτά απομάκρυναν τους κατόχους κεφαλαίων από τη σκέψη για επένδυση των χρημάτων τους στη βιομηχανία και τους ώθησαν στην απασχόληση παραπάνω από όσο χρειαζόταν των χρημάτων τους στο εμπόριο και τις κατασκευές, και τον ανταγωνισμό για την αγορά γης στις μεγάλες πόλεις και τα περίχωρά τους, κάτι που αποτέλεσε την αιτία για τη μεγάλη αύξηση στην τιμή της γης και των ενοικίων. Αν όμως απελευθερωνόταν τμήμα από αυτά τα επενδυόμενα στη γη χρήματα και τις οικοδομές και στρεφόταν στη βιομηχανία, θα υπήρχε από αυτό διπλό όφελος: ενθάρρυνση της βιομηχανίας και μείωση των ενοικίων. Έπειτα, η Αγροτική – Βιομηχανική Τράπεζα μπορεί να συμμετέχει σε σχέδια για δημιουργία βαριάς βιομηχανίας, αφού, τουλάχιστον, διαβεβαιώθηκε για τα κέρδη από τα αγροτικά μηχανήματα και την αυξανόμενη ζήτησή τους, και τα μεγάλα κέρδη από αυτή. Όσον αφορά τις μάζες έχει αποδειχτεί ότι ενθαρρύνουν τα σχέδια για τη βιομηχανία με τη μαζική αγορά μετοχών των εταιριών φυτικού ελαίου, σαπωνοποιίας και άλλων ανώνυμων εταιριών. Αν ιδρυόταν Κρατική Τράπεζα στο Ιράκ (σ.parapoda: ιδρύθηκε μόλις το 1947) και σε αυτήν υπήρχε το δικαίωμα να καθορίζει το ιρακινό νόμισμα, αυτό θα μπορούσε να συμβάλλει σε μεγάλο βαθμό στην ενθάρρυνση των σχεδίων για τη βιομηχανία.

4.Όσον αφορά το θέμα των εργατικών χεριών και των ανθρώπων που έχουν εξειδικευμένες γνώσεις οι οποίοι χρειάζονται για αυτά τα σχέδια, έχουμε χιλιάδες ανέργους βιομηχανικούς και μη εργάτες. Και αν θα αντέτεινε κανείς ότι αυτοί οι άνθρωποι δεν έχουν εργαστεί στη βιομηχανία ειδικά, απαντούμε ότι κάποτε δεν είχαμε ούτε οδηγούς αυτοκινήτων, επισκευαστές ή πιλότους, όμως, αφότου αποκτήσαμε αυτοκίνητα και αεροπλάνα, δημιουργήσαμε οδηγούς και επισκευαστές και πιλότους. Μπορούμε, άλλωστε, να εκπαιδεύσουμε τεχνικούς εντός των εργοστασίων και των ορυχείων, με τη βοήθεια τεχνικών ντόπιων ή ξένων. Και είναι εφικτό, επίσης, να στείλουμε ειδικές αποστολές στο εξωτερικό για να σπουδάσουν σε αυτό τον τύπο βιομηχανίας και κάθε τι που επιθυμούν, αν υπάρχει ειλικρινής επιθυμία…

Ιρακινό Περιοδικό, αρ. 4, έτος 3, Γενάρης 1941. Περιλαμβάνεται στα αρχεία του Κομμουνιστικού Κόμματος Ιράκ και στα Άπαντα του Γιούσουφ Σαλμάν Γιούσουφ – Φαχντ, που τυπώθηκαν από το “Νέο Δρόμο” στη Βαγδάτη και εκδόθηκε από τον εκδοτικό “Νταρ Αλ Φάραμπι” στη Βυρηττό.

Μετάφραση από τα αραβικά. Το κείμενο υπάρχει εδώ.

Για τον πολιτικό αγώνα που οδήγησε στον Οκτώβρη (Στάλιν: Λόγοι στο 6ο συνέδριο του ΣΔΕΚΡ (Μπ.): 1. Έκθεση Δράσης της ΚΕ – 2. Τελικός λόγος, 27/07/1917)

Στο 17ο μέρος του αφιερώματος για τα 100 χρόνια από την Οκτωβριανή Επανάσταση παρατίθενται δύο από τις έξι τοποθετήσεις και παρεμβάσεις του Στάλιν στο 6ο συνέδριο των μπολσεβίκων. Στο Στάλιν ανατίθεται να λογοδοτήσει για τη δράση της Κεντρικής Επιτροπής του κόμματος κατά την περίοδο Μάη – πρώτο μισό Ιούλη 1917. Πρόκειται για μια περίοδο που ξεκινά από την περίοδο που ξαναγίνονται διαδηλώσεις για το μέλλον της επανάστασης στη Ρωσία και φτάνει ως το πογκρόμ ενάντια στους μπολσεβίκους αλλά και στο θεσμό των σοβιέτ από τις δυνάμεις της αντεπανάστασης τον Ιούλη του 1917. Στην έκθεση δράσης ο Στάλιν παραθέτει λεπτομερή εξιστόρηση ιδίως της κρίσιμης καμπής του Ιούλη του 1917. Και είναι να αναρωτιέται κανείς, με βάση τα στοιχεία που δίνει ο Στάλιν, πόσες από τις ηγεσίες των αριστερών οργανώσεων και κομμάτων στην Ελλάδα, συνεδρίαζαν π.χ. συνεχώς, σε κάποιες ημέρες που τα πράγματα άλλαζαν από ώρα σε ώρα, ή θα μπορούσαν να εξελιχτούν διαφορετικά (με την παρέμβαση του λαϊκού παράγοντα). Επίσης, ο Στάλιν, παρά την αναγνώριση της ήττας, όπως θεωρεί τη διάσπαση του μετώπου έστω με τους εσερομενσεβίκους, οι οποίοι και τυπικά λύγισαν, εκτιμά πως υπάρχει και μια θετική πτυχή από τις εξελίξεις. Το κύρος των μπολσεβίκων μεγάλωσε εκεί ακριβώς που έπρεπε: στις τάξεις των εργατών, αλλά και, σταδιακά, στις τάξεις των μεσαίων στρωμάτων. Ο λόγος; Γιατί οι μπολσεβίκοι, παρά τη διαφωνία τους, συμμετείχαν σε λαϊκές εκδηλώσεις που δεν ήλεγχαν, σε αντίθεση με ό,τι συμβαίνει σήμερα από τις περισσότερες αριστερές και επαναστατικές οργανώσεις στην Ελλάδα. Παρενέβαιναν για να γνωστοποιήσουν την άποψή τους, για να προσδώσουν σε αυτές τις εκδηλώσεις το χαρακτήρα που έκριναν σωστό αυτές να έχουν: ούτε παρασύρονταν από το αυθόρμητο των εκδηλώσεων που δεν ήλεγχαν, μασκαρεμένοι, ούτε προσπαθούσαν να λειτουργήσουν πυροσβεστικά: γιατί, ακόμα κι αν δεν ήθελαν τη στιγμή εκείνη ένοπλη έκφραση των διαθέσεων των λαϊκών μαζών, ο ισχυρισμός τους ότι αυτή θα ήταν πρόωρη δεν ήταν κατασταλτικός, αλλά τον ενέτασσαν στο συνολικότερο σχέδιό τους ώστε να γίνει κάποια στιγμή ώριμη η ένοπλη έκφραση. Και βέβαια, άλλος λόγος ήταν ότι στην ήττα, σε αντίθεση με ό,τι συνέβη το 2015, όχι μόνο από συνιστώσες Σύριζα και Ανταρσύα που συμμετείχαν στο δημοψήφισμα Τσίπρα, αλλά και από τους άλλους, δεν λούφαξαν, δεν παρακολουθούσαν από τηλεοράσεως τις εξελίξεις, αλλά έδωσαν έστω μάχες οπισθοφυλακής, και άμεσα, μόλις οι τεχνικές προϋποθέσεις υπήρξαν (που ήταν ο μόνος λόγος καθυστέρησης, όχι το καλοκαίρι και οι ανάγκες τους για διακοπές, όπως επικαλούνταν κάποιοι “αγωνιστές” στην Ελλάδα), ανέλαβαν το καθήκον του απολογισμού και της επεξήγησης της κατάστασης στις μάζες, δεν ανακοίνωσαν (όπως στην Ελλάδα κάποιοι δήθεν αντιτσιπρικοί πρώην τσιπρολάγνοι) ότι “θα μιλάμε όταν έχουμε κάτι να πούμε”. Όπως λέει και ο Στάλιν, ανέλαβαν τις ευθύνες τους. Έμπρακτα, και όχι βοηθώντας την παγίωση της κατάστασης.

***

Λόγοι στο 6ο συνέδριο του ΣΔΕΚΡ (Μπ.)

1.Έκθεση Δράσης της ΚΕ

27 του Ιούλη

Σύντροφοι!

Η έκθεση δράσης της ΚΕ αναφέρεται στη δράση της ΚΕ στους τελευταίους δυόμιση μήνες – Μάη, Ιούνη και το πρώτο δεκαπενθήμερο του Ιούλη.

Η δράση της ΚΕ μέσα στο Μάη στράφηκε προς τρεις κατευθύνσεις.

Πρώτο, ρίξαμε το σύνθημα για καινούργιες εκλογές των Σοβιέτ των εργατών και στρατιωτών βουλευτών. Ρίχνοντας αυτό το σύνθημα η ΚΕ ξεκινούσε από την προϋπόθεση ότι η επανάσταση στη χώρα μας εξελίσσεται ειρηνικά, ότι με καινούργιες εκλογές στα Σοβιέτ των εργατών και στρατιωτών βουλευτών μπορούσε να αλλάξει η σύνθεση των Σοβιέτ, συνεπώς και η σύνθεση της κυβέρνησης. Οι αντίπαλοί μας μάς κατηγόρησαν ότι αποπειραθήκαμε να καταλάβουμε την εξουσία. Αυτό είναι συκοφαντία. Δεν είχαμε τέτοια πρόθεση. Αναφέραμε πιο πάνω πως μπροστά μας ξανοιγόταν η δυνατότητα με καινούργιες εκλογές των Σοβιέτ να αλλάξουμε το χαραχτήρα δράσης των Σοβιέτ, σύμφωνα με τους πόθους των πλατιών μαζών. Ήταν για μας ολοφάνερο πως αρκούσε να έχουμε υπεροχή μιας ψήφου μέσα στα Σοβιέτ των εργατών και στρατιωτών βουλευτών για να τραβήξει η εξουσία έναν άλλο δρόμο. Γι’ αυτό το λόγο όλη η δουλιά μας το Μάη διεξήχθηκε κάτω από το σύνθημα των καινούργιων εκλογών. Τελικά κερδίσαμε τις μισές σχεδόν θέσεις στην εργατική ομάδα των Σοβιέτ και περίπου το ένα τέταρτο στην ομάδα των Σοβιέτ των στρατιωτών.

Δεύτερο, είχαμε τη ζύμωση ενάντια στον πόλεμο. Όταν καταδικάστηκε σε θάνατο ο Φρ. Άντλερ (53) πιάσαμε αυτό το γεγονός και οργανώσαμε μια σειρά συγκεντρώσεις διαμαρτυρίας κατά της θανατικής ποινής και του πολέμου. Οι φαντάροι είδαν με καλό μάτι αυτή την καμπάνια.

Η τρίτη πλευρά της δράσης της ΚΕ ήτανε οι δημοτικές εκλογές του Μάη. Η ΚΕ μαζί με την Επιτροπή της Πετρούπολης έβαλαν όλα τα δυνατά τους για να δώσουν τη μάχη τόσο ενάντια στους καντέτους, τη βασική δύναμη της αντεπανάστασης, όσο και ενάντια στους μενσεβίκους και τους εσέρους, που θεληματικά ή άθελά τους ακολουθούσαν τους καντέτους. Από τους 800.000 ψηφοφόρους της Πετρούπολης πήραμε περίπου τα 20% των ψήφων και κερδίσαμε ολόκληρο το συμβούλιο του διαμερίσματος του Βίμποργκ. Πολύ μεγάλη υπηρεσία πρόσφεραν στο κόμμα οι σύντροφοι φαντάροι και ναύτες.

Κι έτσι τα γεγονότα που κυριαρχούν μέσα στο μήνα Μάη είναι:

1)Οι δημοτικές εκλογές, 2) η ζύμωση ενάντια στον πόλεμο και 3) οι καινούργιες εκλογές για τα Σοβιέτ των εργατών και στρατιωτών βουλευτών.

Ιούνης. Οι φήμες για την προετοιμασία της επίθεσης στο μέτωπο εκνευρίζανε τους φαντάρους. Εκδόθηκαν μια σειρά διαταγές που είχαν σαν αποτέλεσμα να εκμηδενίσουν τα δικαιώματα των φαντάρων. Όλα αυτά ηλεκτρίζανε τις μάζες. Κάθε φήμη κυκλοφορούσε σαν αστραπή σε ολόκληρη την Πετρούπολη και προκαλούσε αναταραχή ανάμεσα στους εργάτες και ιδιαίτερα τους φαντάρους. Οι φήμες για επίθεση· οι διαταγές του Κερένσκι και η διακήρυξη των δικαιωμάτων του φαντάρου· η αποσυμφόρηση της Πετρούπολης από τα “αχρείαστα” στοιχεία, όπως έλεγαν οι αρχές – ενώ ήταν φανερό πως ήθελαν να ξεκαθαρίσουν την Πετρούπολη από τα επαναστατικά στοιχεία· η καταστροφή που διαγραφόταν όλο και πιο καθαρά – όλα αυτά εκνεύριζαν τους εργάτες και τους φαντάρους. Στα εργοστάσια γίνονταν συνελεύσεις και κάθε τόσο διάφορα συντάγματα και εργοστάσια μάς πρότειναν να οργανώσουμε εκδήλωση. Στις 5 του Ιούνη επρόκειτο να γίνει εκδήλωση – διαδήλωση. Όμως η ΚΕ αποφάσισε να μη γίνει ακόμα καμια εκδήλωση, μα να συγκαλέσει στις 7 του Ιούνη συγκέντρωση αντιπροσώπων από τις αχτίδες της πόλης, τις φάμπρικες, τα εργοστάσια και τα συντάγματα και εκεί να λυθεί το ζήτημα της εκδήλωσης. Η συγκέντρωση έγινε και πήραν μέρος σ’ αυτήν περίπου 200 άτομα. Στη συγκέντρωση φάνηκε καθαρά ότι υπάρχει μεγάλη αναταραχή μέσα στους φαντάρους. Η τεράστια πλειοψηφία ψήφισε να γίνει η εκδήλωση. Μπαίνει το ζήτημα, τι θα γίνει αν το συνέδριο των Σοβιέτ που άρχισαν κείνες τις μέρες οι εργασίες του ταχθεί ενάντια στην εκδήλωση. Η τεράστια πλειοψηφία των συντρόφων που μίλησαν διατύπωσε τη γνώμη πως καμια δύναμη δεν είναι σε θέση να σταματήσει την εκδήλωση. Ύστερα απ’ όλα αυτά η ΚΕ αποφάσισε να αναλάβει την οργάνωση ειρηνικής διαδήλωσης. Απαντώντας στο ερώτημα που έβαλαν οι φαντάροι, αν μπορούν να κατέβουν στην εκδήλωση ένοπλη, η ΚΕ πήρε την απόφαση: να μην κατέβουν ένοπλοι. Οι φαντάροι ωστόσο δήλωσαν πως είναι αδύνατο να κατέβουν άοπλοι, πως τα όπλα είναι η μοναδική και ουσιαστική εγγύηση ενάντια στις υπερβασίες του αστικού κοινού και πως θα πάρουν τα όπλα μόνο για αυτοάμυνα.

Στις 9 του Ιούνη η ΚΕ, η Επιτροπή της Πετρούπολης και η Στρατιωτική οργάνωση συνέρχονται σε κοινή σύσκεψη. Η ΚΕ βάζει το ζήτημα αν δε θα πρέπει ν’ αναβληθεί η εκδήλωση μια που το συνέδριο των Σοβιέτ και όλα τα “σοσιαλιστικά” κόμματα εκφράζονται ενάντια στη διαδήλωσή μας. Όλοι έχουν αντίθετη γνώμη.

Στις 9 του Ιούνη τα μεσάνυχτα το συνέδριο των Σοβιέτ κυκλοφορεί προκήρυξη με την οποία στρέφεται εναντίον μας χρησιμοποιώντας όλο το κύρος του. Η ΚΕ αποφασίζει να μην οργανώσει τη διαδήλωση στις 10 του Ιούνη αλλά να την αναβάλει για τις 18 του Ιούνη, παίρνοντας υπόψη ότι το ίδιο το συνέδριο των Σοβιέτ όρισε τη διαδήλωση για τις 18 του Ιούνη, οπότε οι μάζες θα βρουν την ευκαιρία να εκφράσουν τη θέλησή τους. Οι εργάτες και οι φαντάροι υποδέχονται με συγκρατημένη δυσαρέσκεια την απόφαση αυτή της ΚΕ, αλλά πειθαρχούν. Είναι χαραχτηριστικό, σύντροφοι, ότι το πρωί της ίδιας μέρας, δηλαδή της 10ης του Ιούνη, τότε που ολόκληρη σειρά από ομιλητές απεσταλμένους του συνεδρίου των Σοβιέτ μιλούσαν στα εργοστάσια για την ανάγκη να “μπει τέρμα στην προσπάθεια να οργανωθεί διαδήλωση”, η τεράστια πλειοψηφία των εργατών ήθελε να ακούσει μόνο τους ομιλητές του κόμματός μας. Η ΚΕ κατόρθωσε να καθησυχάσει τους φαντάρους και τους εργάτες. Το γεγονός αυτό έδειξε τη δύναμη της οργάνωσής μας.

Το συνέδριο των Σοβιέτ όρισε τη διαδήλωση για τις 18 του Ιούνη και παράλληλα ανακοίνωσε ότι η διαδήλωση θα διεξαχθεί με ελευθερία συνθημάτων. Ήταν φανερό ότι το συνέδριο αποφάσισε να δώσει μάχη με το κόμμα μας. Δεχτήκαμε την πρόκληση κι αρχίσαμε να προετοιμάζουμε τις δυνάμεις μας για την επικείμενη διαδήλωση.

Οι σύντροφοι ξέρουν πώς διεξήχθηκε η διαδήλωση της 16ης του Ιούνη. Ακόμα κι οι αστικές εφημερίδες έγραψαν ότι η τεράστια πλειοψηφία των διαδηλωτών ακολούθησε τα συνθήματα που παρουσίασαν οι μπολσεβίκοι. Το βασικό σύνθημα ήταν: “Όλη η εξουσία στα Σοβιέτ!”. Στη διαδήλωση πήραν μέρος όχι λιγότερο από 400.000 άτομα. Μόνο τρεις μικρές ομάδες – το Μπουντ, οι κοζάκοι κι οι πλεχανοφικοί – αποτόλμησαν να παρουσιάσουν το σύνθημα: “Εμπιστοσύνη στην Προσωρινή κυβέρνηση”, μα κι αυτοί το μετάνοιωσαν γιατί τους ανάγκασαν να διπλώσουν τα πλακάτ τους. Το συνέδριο των Σοβιέτ πείστηκε με τα ίδια του τα μάτια πόσο μεγάλη είναι η δύναμη κι η επιρροή του κόμματός μας. Σε όλους σχηματίστηκε η πεποίθηση πως η διαδήλωση της 18 του Ιούνη, που ήταν πιο επιβλητική από τη διαδήλωση της 21 του Απρίλη, δε θα μείνει χωρίς αποτέλεσμα. Και πραγματικά, δεν έμελλε να μείνει χωρίς αποτέλεσμα. Η “Ρετς” έγραφε πως κατά πάσα πιθανότητα θα γίνουν σοβαρές αλλαγές στη σύνθεση της κυβέρνησης, γιατί η πολιτική των Σοβιέτ δεν επιδοκιμάζεται από τις μάζες. Όμως την ίδια ακριβώς μέρα άρχισε η επίθεση των στρατευμάτων μας στο μέτωπο, επίθεση επιτυχημένη, και σε σύνδεση μ’ αυτό άρχισαν οι διαδηλώσεις των “μαυροεκατονταρχιτών” στο Νέφσκι. Το γεγονός αυτό εκμηδένισε την ηθική νίκη των μπολσεβίκων στη διαδήλωση. Εκμηδενίστηκαν και τα ενδεχόμενα πραχτικά αποτελέσματα που ανέφερε και οι “Ρετς” και οι επίσημοι εκπρόσωποι των κυβερνητικών κομμάτων των εσέρων και των μενσεβίκων.

Η Προσωρινή κυβέρνηση παρέμεινε στην εξουσία. Το γεγονός της επιτυχημένης επίθεσης, οι μερικές επιτυχίες της Προσωρινής κυβέρνησης και μια ολόκληρη σειρά από σχέδια να απομακρυνθεί ο στρατός από την Πετρούπολη, είχαν τις συνέπειές τους πάνω στους φαντάρους. Τα γεγονότα αυτά τους έπεισαν ότι ο παθητικός ιμπεριαλισμός μετατρέπεται σε ενεργό ιμπεριαλισμό. Κατάλαβαν πως άρχισε μια φάση που απαιτούσε καινούργιες θυσίες.

Το μέτωπο αντέδρασε με το δικό του τρόπο στην πολιτική του ενεργού ιμπεριαλισμού. Παρά την απαγόρευση, ολόκληρα σειρά συντάγματα οργάνωσαν ψηφοφορία για να αποφασίσουν αν πρέπει να επιτεθούν ή όχι. Η ανώτατη διοίκηση δεν κατάλαβε πως μέσα στις καινούργιες συνθήκες όπου βρίσκεται η Ρωσία και μπροστά στο γεγονός ότι οι σκοποί του πολέμου δεν είναι ξεκάθαροι, της είναι αδύνατο να ρίξει στα τυφλά τις μάζες στην επίθεση. Συνέβηκε εκείνο ακριβώς που προείπαμε: αποδείχτηκε ότι η επίθεση ήταν καταδικασμένη σε αποτυχία.

Το τέλος του Ιούνη κι οι αρχές του Ιούλη περνάν κάτω από το σύνθημα της πολιτικής της επίθεσης. Κυκλοφορούν φήμες ότι επαναφέρεται η ποινή του θανάτου, ότι διαλύονται ολόκληρα συντάγματα και ότι άρχισαν κακοποιήσεις στο μέτωπο. Καταφθάνουν απεσταλμένοι από το μέτωπο και μας αναφέρουν για μια σειρά συλλήψεις και κακοποιήσεις συντρόφων τους. Τα ίδια αναφέρουν και από το σύνταγμα των γρεναδιέρων και από το σύνταγμα των πολυβόλων. Όλα αυτά προετοίμασαν το έδαφος για μια νέα εκδήλωση των εργατών και των φαντάρων στην Πετρούπολη.

Περνώ στα γεγονότα της 3 – 5 του Ιούλη. Τα γεγονότα άρχισαν στις 3 του Ιούλη, ώρα 3 το απόγευμα, στην έδρα της Επιτροπής της Πετρούπολης.

3 του Ιούλη. Ώρα τρεις το απόγευμα. Διεξάγονται οι εργασίες της συνδιάσκεψης της Πετρούπολης του κόμματός μας. Εξετάζεται το αθωότατο ζήτημα των δημοτικών εκλογών. Παρουσιάζονται δυο απεσταλμένοι από ένα σύνταγμα της φρουράς και προβαίνουν σε ανακοίνωση έξω από την ημερήσια διάταξη, που λέει ότι “αποφάσισαν να κατέβουν σήμερα το βράδυ σε διαδήλωση”, ότι “δε μπορούν πια να υπομένουν σιωπηρά, βλέποντας να διαλύονται το ένα πίσω από το άλλο τα συντάγματα στο μέτωπο”, ότι “έστειλαν κιόλας τους απεσταλμένους τους στα εργοστάσια και τα συντάγματα” για να τους προτείνουν να πάρουν κι αυτοί μέρος στην εκδήλωση. Απαντώντας σ’ αυτή την ανακοίνωση ο αντιπρόσωπος του προεδρείου της συνδιάσκεψης ο σ. Βολοντάρσκι δηλώνει ότι “το κόμμα έχει πάρει απόφαση να μη γίνει καμιά εκδήλωση, και ότι τα κομματικά μέλη του συντάγματος δεν έχουν το δικαίωμα να παραβιάσουν την απόφαση αυτή του κόμματος.

Ώρα 4 το απόγευμα. Η Επιτροπή της Πετρούπολης, η Στρατιωτική οργάνωση και η Κεντρική Επιτροπή του κόμματος, ύστερα από μελέτη του ζητήματος, αποφασίζουν να μην πάρουν μέρος στη διαδήλωση. Η απόφαση εγκρίνεται από τη συνδιάσσκεψη και στέλνονται αντιπρόσωποι στα εργοστάσια και τα συντάγματα για να πείσουν τους συντρόφους να μην πάρουν μέρος στην εκδήλωση.

Ώρα 5 το απόγευμα. Ανάχτορα Ταυρίδας, Συνεδρίαση του Γραφείου της Κεντρικής Εκτελεστικής Επιτροπής των Σοβιέτ. Με εντολή της ΚΕ του κόμματος ο σ. Στάλιν καταθέτει στο Γραφείο της Κεντρικής Εκτελεστικής Επιτροπής δήλωση για όλα όσα συνέβηκαν και συνάμα ανακοινώνει την απόφαση των μπολσεβίκων να μην πάρουν μέρος στην εκδήλωση.

Ώρα 7 το βράδυ. Μπροστά στο χτίριο της Επιτροπής της Πετρούπολης. Περνούνε κάμποσα συντάγματα με πλακάτ. Το σύνθημά τους είναι: “Όλη η εξουσία στα Σοβιέτ!”. Σταματούν μπροστά στο χτίριο της Επιτροπής της Πετρούπολης και ζητούν να τους “μιλήσουν” τα μέλη της οργάνωσής μας. Οι ομιλητές μπολσεβίκοι Λασέβιτς και Κουράγιεφ εξηγούν στους λόγους τους την πολιτική κατάσταση και τους καλούν να μην πάρουν μέρος στην εκδήλωση. Τους υποδέχονται με τις φωνές “κάτω!”. Τα μέλη της οργάνωσής μας προτείνουν τότε να βγει αντιπροσωπεία που να κάνει γνωστή τη θέλησή τους στην Κεντρική Εκτελεστική Επιτροπή των Σοβιέτ και ύστερα να διαλυθούν, και να πάει ο καθένας στο σύνταγμά του. Σε απάντηση αντηχεί ένα εκκωφαντικό “Ζήτω!”. Η μουσική παίζει τη “Μασσαλιώτιδα”… Εκείνη τη στιγμή διαδίδεται σ’ όλη την Πετρούπολη η είδηση ότι οι καντέτοι αποχώρησαν από την κυβέρνηση, πράγμα που εκνευρίζει τους εργάτες. Πίσω από τους φαντάρους εμφανίζονται οι φάλαγγες των εργατών. Τα συνθήματά τους είναι τα ίδια με τα συνθήματα των φαντάρων. Οι φαντάροι όπως κι οι εργάτες τραβάνε προς τα ανάχτορα Ταυρίδας.

Ώρα 9 το βράδυ. Στην έδρα της Επιτροπής της Πετρούπολης. Ουρά από αντιπροσώπους των εργοστασίων. Όλοι τους προτείνουν στις οργανώσεις του κόμματός μας να επέμβουν και να αναλάβουν την καθοδήγηση της διαδήλωσης. Διαφορετικά “θα χυθεί αίμα”. Ακούγονται φωνές ότι είναι ανάγκη να εκλεγούν αντιπροσωπείες από τα εργοστάσια και τις φάμπρικες που θα διαβιβάσουν στην ΚΕΕ των Σοβιέτ τη θέληση των διαδηλωτών και οι μάζες αφού ακούσουν τις ανακοινώσεις των αντιπροσωπειών θα διαλυθούν ήσυχα.

Ώρα 10 τη νύχτα. Ανάχτορα Ταυρίδας. Συνεδριάζει το εργατικό τμήμα του Σοβιέτ των εργατών και στρατιωτών βουλευτών της Πετρούπολης. Οι εργάτες αναφέρουν ότι άρχισε η εκδήλωση και η πλειοψηφία του τμήματος, για να αποφευχθούν οι ακρότητες, αποφασίζει να επέμβει στη διαδήλωση με σκοπό να της προσδώσει ειρηνικό και οργανωμένο χαρακτήρα. Η μειοψηφία δε συμφωνάει μ’ αυτή την απόφαση και αποχωρεί από την αίθουσα της συνεδρίασης. Η πλειοψηφία εκλέγει γραφείο για την εφαρμογή της απόφασης που πάρθηκε.

Ώρα 11 τη νύχτα. Το σημείο συνάντησης της ΚΕ και της Επιτροπής της Πετρούπολης του κόμματός μας μεταφέρεται στα ανάχτορα της Ταυρίδας, όπου από το βράδυ συρρέουν οι διαδηλωτές. Καταφθάνουν οι διαφωτιστές των αχτίδων κι οι αντιπρόσωποι των εργοστασίων. Γίνεται σύσκεψη των αντιπροσώπων της ΚΕ του κόμματός μας, της Επιτροπής της Πετρούπολης, της Στρατιωτικής οργάνωσης, της Επιτροπής της Μεζραγιόνκα και του Γραφείου του εργατικού τμήματος του Σοβιέτ της Πετρούπολης. Από τις εκθέσεις των αχτίδων βγαίνει το συμπέρασμα:

1)ότι είναι αδύνατο να συγκρατήσει κανείς την επαύριο τους εργάτες και τους φαντάρους από τη διαδήλωση·

2)ότι οι διαδηλωτές θα κατέβουν οπλισμένοι, με αποκλειστικό σκοπό την αυτοάμυνά τους, για να υπάρχει μια πραγματική εγγύηση από ενδεχόμενα πυρά πρόκλησης από τη λεωφόρο Νέφσκι: “Δεν είναι και τόσο εύκολο να πυροβολήσουν ενάντια σε οπλισμένους διαδηλωτές”.

Η σύσκεψη αποφασίζει: τη στιγμή που οι επαναστατικές μάζες των εργατών και φαντάρων θα διαδηλώνουν με το σύνθημα: “Όλη η εξουσία στα Σοβοέτ!”, το κόμμα του προλεταριάτου δεν έχει το δικαίωμα να αποφύγει τις ευθύνες και να αγνοήσει την εκδήλωση, δε μπορεί να εγκαταλείψει τις μάζες στην τύχη τους, αλλά πρέπει να είναι μαζί με τις μάζες για να προσδώσει στο αυθόρμητο κίνημα συνειδητό και οργανωμένο χαρακτήρα. Η συνέλευση αποφασίζει να προτείνει στους εργάτες και τους φαντάρους να εκλέξουν αντιπροσώπους από τα συντάγματα και τα εργοστάσια και μέσω των αντιπροσώπων αυτών να κάνουν γνωστή τη θέλησή τους στην Εκτελεστική Επιτροπή των Σοβιέτ. Στο πνεύμα αυτής της απόφασης συντάσσεται προκήρυξη με σύνθημα για μια “ειρηνική και οργανωμένη διαδήλωση” (54).

Μεσάνυχτα. Πάνω από 30.000 εργάτες του εργοστασίου Πουτίλοφ συγκεντρώνονται μπροστά στα ανάχτορα Ταυρίδας. Σύνθημά τους: “Όλη η εξουσία στα Σοβιέτ!”. Εκλέγονται αντιπρόσωποι. Οι αντιπρόσωποι εκθέτουν στην Εκτελεστική Επιτροπή τα αιτήματα των εργατών του εργοστασίου Πουτίλοφ. Οι φαντάροι και οι εργάτες που ήταν συγκεντρωμένοι μπροστά στα ανάχτορα Ταυρίδας αρχίζουν να διαλύονται.

4 του Ιούλη. Μέρα. Παρέλαση των εργατών και των φαντάρων. Σημαίες. Συνθήματα μπολσεβίκικα. Οι φάλαγγες κατευθύνονται προς τα ανάχτορα Ταυρίδας. Η εκδήλωση κλείνει με χιλιάδες ναύτες της Κρονστάνδης. Οι διαδηλωτές, σύμφωνα με τις ομολογίες των αστικών εφημερίδων (“Μπιρζιόφκα”) ξεπερνάν τις 400 χιλιάδες. Στους δρόμους πανηγυρίζουν. Ο κόσμος υποδέχεται τους διαδηλωτές με χαρούμενα “ζήτω”. Το απόγευμα αρχίζουν οι υπερβασίες. Σκοτεινές δυνάμεις από τις αστικές συνοικίες αμαυρώνουν την εκδήλωση των εργατών με τους εγκληματικούς προκλητικούς πυροβολισμούς τους. Ακόμα κι η εφημερίδα “Μπιρζεβίγιε Βέντομοστι” δεν τολμά να αρνηθεί το γεγονός ότι οι πυροβολισμοί άρχισαν από το μέρος των αντιπάλων της διαδήλωσης. “Ακριβώς στις δυο η ώρα το απόγευμα – γράφει η “Μπιρζιόφκα” (εσπερινή έκδοση της 4 του Ιούλη) – στη διασταύρωση της οδού Σαντόβαγια και της λεωφόρου Νέγσκι όταν περνούσαν οπλισμένοι διαδηλωτές και πολύς κόσμος συγκεντρωμένος τους παρακολουθούσε ήσυχα, από τη δεξιά πλευρά της Σαντόβαγια ακούστηκαν εκκωφαντικοί πυροβολισμοί κι αμέσως άρχισαν ομαδικά πυρά”.

Είναι ξεκάθαρο πως άρχισαν να πυροβολούν “άγνωστα πρόσωπα” κι όχι οι διαδηλωτές, ότι πυροβολήθηκε η διαδήλωση κι όχι το αντίθετο.

Οι πυροβολισμοί συνεχίστηκαν ταυτόχρονα σε διάφορα σημεία του αστικού τμήματος της πόλης. Οι προβοκάτορες δεν κοιμούνταν. Παρ’ όλα αυτά οι διαδηλωτές δε βγαίνουν έξω από τα όρια της αναγκαίας αυτοάμυνας. Δε μπορεί καν να γίνει λόγος για συνωμοσία ή εξέγερση. Δεν είχαμε ούτε μια περίπτωση που να καταλήφθηκαν δημόσια κτίρια ή άλλα κτίρια κοινωνικών ιδρυμάτων, και καμια απόπειρα να γίνει ένα τέτοιο πράγμα, αν και οι διαδηλωτές με τις τεράστιες ένοπλες δυνάμεις που είχαν στη διάθεσή τους, ήταν σε θέση να καταλάβουν όχι μόνο μεμονωμένα δημόσια κτίρια, μα και ολάκερη την πόλη…

Ώρα 8 το βράδυ. Ανάχτορα Ταυρίδας. Συνεδριάζουν η ΚΕ, η Μεζραγιόνκα και άλλες οργανώσεις του κόμματός μας. Αποφασίζεται: τώρα που οι επαναστάτες εργάτες και φαντάροι διαδήλωσαν τη θέλησή τους, η εκδήλωση πρέπει να σταματήσει. Στο πνεύμα της απόφασης αυτής συντάσσεται η έκκληση: “Η διαδήλωση τελείωσε… Το σύνθημά μας είναι: σταθερότητα, αυτοκυριαρχία, ησυχία” (Βλ.Έκκληση στο “Λιστόκ Πράβντι”(55). Η έκκληση αυτή που στάλθηκε για δημοσίευση στην “Πράβντα” δε μπόρεσε να κυκλοφορήσει στις 5 του Ιούλη, γιατί τη νύχτα (στις 4 με 5 του Ιούλη) τα τυπογραφεία της “Πράβντα” καταστράφηκαν από τους γιούνκερς και τους χαφιέδες του 2ου Γραφείου.

Ώρα 10-11 τη νύχτα. Ανάχτορα Ταυρίδας. Συνεδριάζει η Κεντρική Εκτελεστική Επιτροπή των Σοβιέτ. Συζητιέται το ζήτημα της εξουσίας. Μετά την αποχώρηση των καντέτων από την κυβέρνηση η θέση των εσέρων και των μενσεβίκων γίνεται εξαιρετικά κρίσιμη: τους “χρειάζεται” ένας συνασπισμός με την κεφαλαιοκρατία, δεν υπάρχει όμως δυνατότητα να συνασπιστούν, γιατί η κεφαλαιοκρατία δε θέλει πια συμφωνίες μαζί τους. Η ιδέα για συνασπισμό με τους καντέτους χρεωκοπεί. Για το λόγο αυτό μπαίνει επιταχτικά το ζήτημα να πάρουν στα χέρια τους την εξουσία τα Σοβιέτ.

Κυκλοφορούν φήμες ότι το μέτωπο διασπάστηκε από τους γερμανούς. Οι φήμες αυτές, αν και δεν έχουν ακόμα εξακριβωθεί, προκαλούν μεγάλη ανησυχία.

Κυκλοφορούν φήμες ότι την επομένη θα δημοσιευτεί στον Τύπο ανακοίνωση που θα περιέχει αισχρή συκοφαντία ενάντια στο σ. Λένιν.

Η Κεντρική Εκτελεστική Επιτροπή των Σοβιέτ καλεί το σύνταγμα Βολινίας (τους φαντάρους) στα ανάχτορα Ταυρίδας για να φρουρήσει τα ανάχτορα – να τα περιφρουρήσει από ποιον; Όπως φαίνεται, από τους μπολσεβίκους, που πήγαν για να “συλλάβουν” δήθεν την Εκτελεστική Επιτροπή και να “αρπάξουν την εξουσία”. Κι αυτά λέγονται για τους μπολσεβίκους, που αγωνίστηκαν για να δυναμώσουν τα Σοβιέτ και να περάσει στα χέρια των Σοβιέτ όλη η εξουσία.

Ώρα 2-3 μετά τα μεσάνυχτα. Η Κεντρική Εκτελεστική Επιτροπή των Σοβιέτ δεν παίρνει στα χέρια της την εξουσία. Αναθέτει στους “σοσιαλιστές” – υπουργούς να σχηματίσουν καινούργια κυβέρνηση και να πάρουν σ’ αυτήν έστω και μεμονωμένους αστούς. Στους υπουργούς παρέχεται ειδική εξουσιοδότηση για την “καταπολέμηση της αναρχίας”. Το πράγμα είναι ξεκάθαρο: Η Κεντρική Εκτελεστική Επιτροπή, που βρέθηκε μπροστά στην ανάγκη αποφασιστικής ρήξης με την κεφαλαιοκρατία, πράγμα που το φοβάται πάρα πολύ, γιατί ως τα τώρα αντλούσε τη δύναμή της από τούτους ή εκείνους τους “συνδυασμούς” με την κεφαλαιοκρατία – απαντά ξεκόβοντας αποφασιστικά με τους εργάτες και τους μπολσεβίκους, για να ενωθεί με την κεφαλαιοκρατία και να στρέψει τα όπλα ενάντια στους επαναστατημένους εργάτες και φαντάρους. Έτσι αρχίζει η εκστρατεία ενάντια στην επανάσταση. Και προς μεγάλη χαρά της αντεπανάστασης, η επανάσταση γίνεται ο στόχος των πυρών των εσέρων και των μενσεβίκων.

5 του Ιούλη. Στις εφημερίδες (ιδιαίτερα στη “Ζιβόγιε Σλόβο” (56)) δημοσιεύεται ανακοίνωση που περιέχει μια αισχρή συκοφαντία ενάντια στο σ. Λένιν. Η “Πράβντα” δεν κυκλοφόρησε, γιατί τη νύχτα της 4 με 5 του Ιούλη καταστράφηκαν τα τυπογραφεία της. Εγκαθιδρύεται η διχτατορία των “σοσιαλιστών” υπουργών, που επιζητούν συνασπισμό με τους καντέτους. Οι μενσεβίκοι κι οι εσέροι, που δεν ήθελαν να πάρουν στα χέρια τους την εξουσία, αυτή τη φορά την παίρνουν (για λίγο καιρό) για να ξεκαθαρίσουν τους λογαριασμούς τους με τους μπολσεβίκους… Στους δρόμους εμφανίζονται στρατιωτικά τμήματα που ήρθαν από το μέτωπο. Οι γιούνκερς και οι αντεπαναστατικές συμμορίες οργανώνουν τρομοκρατικές επιδρομές και έρευνες και ξεχύνουν το δηλητήριό τους κατά των μπολσεβίκων. Η αντεπανάσταση εκμεταλλεύεται στο έπακρο τη συκοφαντική εκστρατεία που ξεσήκωσαν οι διάφοροι Αλεξίνσκι – Πανκράτοφ – Περεβέρζεφ στο Λένιν και τους μπολσεβίκους. Η αντεπανάσταση μεγαλώνει ώρα με την ώρα. Το κέντρο της διχτατορίας είναι το Επιτελείο του στρατού. Οργιάζει το 2ο Γραφείο, οι γιούνκερς κι οι κοζάκοι. Συλλήψεις και κακοποιήσεις. Η απροκάλυπτη εκστρατεία της Κεντρικής Εκτελεστικής Επιτροπής των Σοβιέτ ενάντια στους μπολσεβίκους εργάτες και φαντάρους έχει σαν αποτέλεσμα να ξαπολυθούν όλες οι δυνάμεις της αντεπανάστασης.

Απαντώντας στη συκοφαντία που ξεσήκωσαν οι Αλεξίνσκι και Σία η ΚΕ του κόμματός μας κυκλοφορεί την προκήρυξη “Στο δικαστήριο οι συκοφάντες”(57). Κυκλοφορεί ιδιαίτερη έκκληση της ΚΕ (δε δημοσιεύτηκε στην “Πράβντα” επειδή είχαν καταστραφεί τα τυπογραφεία της) για να σταματήσουν οι απεργίες και οι διαδηλώσεις. Προκαλεί κατάπληξη το γεγονός ότι κανένα από τα άλλα “σοσιαλιστικά” κόμματα δεν έβγαλε προκήρυξη. Οι μπολσεβίκοι μένουν μόνοι. Εναντίον τους συνασπίζονται σιωπηρά όλα τα στοιχεία που βρίσκονται πιο δεξιά από τους μπολσεβίκους – από το Σουβόριν και το Μιλιουκόφ ως το Νταν και τον Τσερνόφ.

6 του Ιούλη. Σηκώνονται οι γέφυρες. Το απόσπασμα του “κατευναστή” Μαζουρένκο βρίσκειται επί το έργον. Στους δρόμους κυκλοφορούν στρατεύματα που οργιάζουν ενάντια στους ανυπόταχτους. Πραγματική κατάσταση πολιορκίας. Οι “ύποπτοι” συλλαμβάνονται και οδηγούνται στο Επιτελείο. Αφοπλίζονται οι εργάτες, φαντάροι και ναύτες. Η Πετρούπολη έχει παραδοθεί στην εξουσία της στρατοκρατίας. Παρά το μεγάλο πόθο “των ανθρώπων της εξουσίας” να προκαλέσουν σε “μάχη” τους εργάτες και τους φαντάρους, αυτοί δεν πέφτουν στην πρόκληση, δε “δέχονται τη μάχη”. Το δρούριο του Πετροπαύλοφσκ ανοίγει τις πύλες του σε εκείνους που προορίζονται να αφοπλίσουν τους εργάτες. Το μιχτό απόσπασμα καταλαμβάνει την έδρα της Επιτροπής της Πετρούπολης. Στις εργατικές συνοικίες γίνονται έρευνες και αφοπλίζονται οι εργάτες. Η ιδέα του Τσερετέλι να αφοπλιστούν οι εργάτες κι οι φαντάροι, ιδέα που είχε διατυπωθεί δειλά για πρώτη φορά στις 11 του Ιούνη, μπαίνει τώρα σε εφαρμογή. “Υπουργό του αφοπλισμού”: έτσι ονομάζουν τον Τσερετέλι οι εργάτες εξαγριωμένοι…

Καταστρέφονται τα τυπογραφεία “Τρουντ”. Βγαίνει η εφημερίδα “Λιστόκ Πράβντι”. Ο εργάτης Βόινοφ που κυκλοφορούσε την εφημερίδα “Λιστόκ” δολοφονείται… Ο αστικός Τύπος λυσσομανάει, παρουσιάζει σα γεγονός την αισχρή συκοφαντία που εξυφάνθηκε ενάντια στο σύντροφο Λένιν και την επίθεσή του ενάντια στην επανάσταση δεν την περιορίζει τώρα στους μπολσεβίκους, αλλά την επεκτείνει και ενάντια στα Σοβιέτ, ενάντια στους μενσεβίκους και τους εσέρους.

Σήμερα είναι ολοφάνερο ότι οι εσέροι κι οι μενσεβίκοι, παραδίνοντας τους μπολσεβίκους στη διάθεση της αντεπανάστασης, παράδοσαν σ’ αυτήν και τον ίδιο τον εαυτό τους, λύνοντας και εξαπολύοντας έτσι τις δυνάμεις της αντεπανάστασης. Η εκστρατεία της αντεπαναστατικής διχτατορίας ενάντια στις ελευθερίες των μετόπισθεν και του μετώπου βρίσκεται στην πλέρια ανάπτυξή της. Αν κρίνουμε από το γεγονός ότι ο Τύπος των καντέτων και των συμμάχων τους, που χτες ακόμα τα ‘βαζε με την επαναστατική Ρωσία, αισθάνθηκε ξαφνικά τον εαυτό του ικανοποιημένο, μπορούμε να βγάλουμε το συμπέρασμα ότι το “έργο” του κατευνασμού δεν πραγματοποιήθηκε χωρίς να βοηθήσουν στην εκστρατεία αυτή και οι ντόπιες και οι συμμαχικές χρηματοσακούλες.

2.Τελικός λόγος

27 του Ιούλη

Σύντροφοι!

Όπως έδειξε η συζήτηση, κανένας σύντροφος δεν κριτίκαρε την πολιτική γραμμή της ΚΕ και δεν έφερε αντίρρηση στα συνθήματα της ΚΕ του κόμματός μας. Η ΚΕ είχε καθορίσει τρία βασικά συνθήματα: όλη η εξουσία στα Σοβιέτ, έλεγχος στην παραγωγή και δήμευση της γης των τσιφλικάδων. Τα συνθήματα αυτά έγιναν δεχτά με συμπάθεια από τις εργατικές μάζες και τους φαντάρους. Τα συνθήματα αυτά αποδείχτηκαν στην πράξη σωστά και παλαίβοντας σ’ αυτή τη βάση, κρατήσαμε μαζί μας τις μάζες. Αυτό το θεωρώ σα βασικό γεγονός που συνηγορεί υπέρ της ΚΕ. Αν η ΚΕ στις πιο δύσκολες στιγμές δίνει σωστά συνθήματα σημαίνει πως βασικά έχει δίκιο.

Η κριτική δεν αφορούσε το βασικό αλλά ένα δευτερεύον ζήτημα. Περιορίστηκε στη διατύπωση της γνώμης ότι η ΚΕ δε συνδέθηκε με την επαρχία και ότι η δράση της εκδηλώθηκε κυρίως στην Πετρούπολη. Η μομφή ότι η ΚΕ ήταν αποσπασμένη από την επαρχία δεν είναι αβάσιμη. Ήταν όμως εντελώς αδύνατο να αγκαλιάσουμε όλη την επαρχία. Η μομφή ότι η ΚΕ μετατράπηκε ουσιαστικά σε Επιτροπή της Πετρούπολης είναι ως ένα βαθμό σωστή. Έτσι είναι. Όμως εδώ, στην Πετρούπολη, σφυρηλατείται η πολιτική της Ρωσίας. Εδώ βρίσκονται οι καθοδηγητικές δυνάμεις της επανάστασης. Η δράση της επαρχίας αποτελεί ανταπόκριση του καθετί που γίνεται στην Πετρούπολη. Το πράγμα εξηγείται τελικά με το γεγονός ότι εδώ βρίσκεται η Προσωρινή κυβέρνηση, που συγκεντρώνει στα χέρια της όλη την εξουσία, εδώ είναι η ΚΕΕ, που είναι η φωνή όλης της οργανωμένης επαναστατικής δημοκρατίας. Από το άλλο μέρος, τα γεγονότα εξελίσσονται γοργά, διεξάγεται ένας ανοιχτός αγώνας, δεν υπάρχει καμιά βεβαιότητα ότι η σημερινή εξουσία δε θα ανατραπεί αύριο κιόλας. Μέσα σε τέτοιες συνθήκεςς δεν έχει κανένα νόημα να περιμένουμε πότε θα πουν τη γνώμη τους οι φίλοι μας από την επαρχία. Είναι γνωστό ότι η ΚΕΕ αποφασίζει για τα ζητήματα της επανάστασης χωρίς να περιμένει την επαρχία. Η ΚΕΕ έχει στα χέρια της όλο τον κρατικό μηχανισμό. Ενώ εμείς τι έχουμε; Έχουμε το μηχανισμό της ΚΕ. Ο μηχανισμός όμως της ΚΕ είναι φυσικά αδύνατος. Και να έχει κανείς την αξίωση από την ΚΕ να μην κάνει ούτε ένα βήμα χωρίς να ρωτάει προηγούμενηα την επαρχία, σημαίνει ότι έχει την αξίωση να μην τραβάει η ΚΕ μπροστά από τα γεγονότα, αλλά να ακολουθεί τα γεγονότα. Τότε όμως δε θα ‘ταν ΚΕ. Μόνο με τη μέθοδο που ακολουθήσαμε η ΚΕ μπόρεσε να κρατηθεί στο ύψος των περιστάσεων.

Έγιναν και παρατηρήσεις που είχαν μερικότερο χαραχτήρα. Οι σύντροφοι μίλησαν για αποτυχία της εξέγερσης της 3 – 5 του Ιούλη. Ναι, σύντροφοι, ήταν μια αποτυχία, δεν επρόκειτο όμως για μια εξέγερση μα για διαδήλωση. Η αποτυχία αυτή εξηγείται από το γεγονός ότι διασπάστηκε το μέτωπο της επανάστασης εξαιτίας της προδοτικής στάσης των μικροαστικών κομμάτων των εσέρων και των μενσεβίκων, που γύρισαν τις πλάτες στην επανάσταση.

Ο σ. Μπεζραμπότνι (58) είπε ότι η ΚΕ δε φρόντισε να πλημμυρίσει την Πετρούπολη και την επαρχία με προκηρύξεις που θα εξηγούσαν τα γεγονότα της 3 – 5 του Ιούλη. Το τυπογραφείο μας όμως είχε καταστραφεί και δεν υπήρχε κι η πιο παραμικρή τεχνική δυνατότητα να τυπώσουμε το παραμικρό σε άλλα τυπογραφεία, γιατί κινδύνευαν να καταστραφούν σε περίπτωση που θα τύπωναν δικά μας έντυπα.

Ωστόσο, δεν πήγαν και τόσο άσχημα τα πράγματα: αν σε ορισμένες συνοκίες μάς συλλάμβάνανε, σε άλλες μας υποδέχονταν θερμά και με εξαιρετικό ενθουσιασμό. Και σήμερα το ηθικό των εργατών της Πετρούπολης είναι υπέροχο και το κύρος των μπολσεβίκων μεγάλο.

Θα ήθελα να θέσω ορισμένα ζητήματα.

Πρώτο, πώς πρέπει να αντιδράσουμε στην κατασυκοφάντηση των αρχηγών μας. Σχετικά με τα γεγονότα του τελευταίου καιρού, είναι απαραίτητο να συντάξουμε μια προκήρυξη προς όλο το λαό όπου να εξηγούμε όλα τα γεγονότα και για το σκοπό αυτό χρειάζεται να εκλέξουμε μια επιτροπή. Και προτείνω αυτή η επιτροή, αν την εκλέξετε, να εκδώσει μια προκήρυξη προς τους επαναστάτες εργάτες και φαντάρους της Γερμανίας, της Αγγλίας, της Γαλλίας κλπ που να τους πληροφορεί για τα γεγονότα της 3 – 5 του Ιούλη. Στην προκήρυξη αυτή πρέπει επίσης να στιγματίζουμε τους συκοφάντες. Εμείς είμαστε το πιο πρωτοπόρο τμήμα του προλεταριάτου, εμείς φέρνουμε την ευθύνη για την επανάσταση, εμείς πρέπει να πούμε όλη την αλήθεια για τα γεγονότα και να ξεσκεπάσουμε τους σιχαμερούς συκοφάντες.

Δεύτερο, σχετικά με την άρνηση του Λένιν και του Ζηνόβιεφ να παρουσιαστούν στο “δικαστήριο”. Στη δοσμένη στιγμή δεν είναι ακόμα ξεκαθαρισμένο σε ποιανού τα χέρια βρίσκεται η εξουσία. Δεν υπάρχει εγγύηση πως αν παρουσιαστούν στο δικαστήριο δε θα τους κακομεταχειριστούν. Διαφορετικά θα είναι αν η δίκη οργανωθεί δημοκρατικά και δοθεί εγγύηση πως δε θα επιτραπεί να ασκηθεί βία εναντίον τους. Όταν βάλαμε αυτό το ερώτημα στην ΚΕΕ πήραμε την απάντηση: “Δεν ξέρουμε τι μπορεί να συμβεί”. Συνεπώς, εφόσον δεν https://parapoda.wordpress.com/wp-admin/post-new.phpέχει ακόμα ξεκαθαριστεί η κατάσταση, εφόσον συνεχίζεται ακόμα η υπόκωφη πάλη ανάμεσα στην επίσημη και την πραγματική εξουσία, δεν έχει κανένα νόημα να παρουσιαστούν οι σύντροφοι στη “δίκη”. Αν πάλι έρθει επικεφαλής της χώρας μια εξουσία που θα μπορεί να εγγυηθεί στους συντρόφους μας ότι δε θα ασκηθεί βία εναντίον τους, τότε θα παρουσιαστούν.

***

Σημειώσεις

(52)Το 6ο συνέδριο του ΣΔΕΚΡ(Μπ.) συνήλθε στην Πετρούπολη από τις 26 του Ιούλη ως τις 3 του Αυγούστου 1917. Το συνέδριο άκουσε και συζήτησε τις παρακάτω εισηγήσεις: πολιτική και οργανωτική έκθεση δράσης της ΚΕ, εκθέσεις των τοπικών οργανώσεων, πόλεμος και διεθνής κατάσταση, πολιτική και οικονομική κατάσταση, συνδικαλιστικό κίνημα, προεκλογική καμπάνια για τη Συνταχτική συνέλευση. Το συνέδριο ψήφισε το νέο καταστατικό του κόμματος και έβγαλε ειδική απόφαση για την οργάνωση των ενώσεων της νεολαίας. Ο Ι.Β. Στάλιν έκανε την έκθεση δράσης της ΚΕ και την εισήγηση για την πολιτική κατάσταση. Το συνέδριο απόρριψε τις τροτσκιστικές προτάσεις του Μπουχάριν και του Πρεομπραζένσκι που επιχείρησαν να τορπιλίσουν τον προσανατολισμό του κόμματος προς τη σοσιαλιστική επανάσταση και ψήφισε την απόφαση για την πολιτική κατάσταση που πρότεινε ο Ι.Β. Στάλιν. Το συνέδριο προσανατόλισε το κόμμα προς την ένοπλη εξέγερση, τη σοσιαλιστική επανάσταση.

(53)Φρίντριχ Άντλερ – ένας από τους ηγέτες της αυστριακής σοσιαλδημοκρατίας. Το 1916, σε ένδειξη διαμαρτυρίας κατά του πολέμου, ο Φρίντριχ Άντλερ σκότωσε τον πρωθυπουργό της Αυστρίας Στιούρκ. Για την ενέργειά του αυτή καταδικάστηκε το Μάη του 1917 σε θάνατο. Όταν βγήκε από τη φυλακή το 1918, ο Άντλερ πήρε εχθρική θέση απέναντι στην επανάσταση του Οχτώβρη.

(54)Στις 4 του Ιούλη 1917 μοιράστηκε στις εργατικές συνοικίες η παρακάτω έκκληση:

«Σύντροφοι εργάτες και φαντάροι της Πετρούπολης! Τώρα που η αντεπαναστατική κεφαλαιοκρατία τάχθηκε απροκάλυπτα ενάντια στην επανάσταση, ας πάρει το Πανρωσικό Σοβιέτ των εργατών και στρατιωτών βουλευτών όλη την εξουσία στα χέρια του.

Αυτή είναι η θέληση του επαναστατημένου πληθυσμού της Πετρούπολης, που έχει το δικαίωμα με μια ειρηνική και οργανωμένη διαδήλωσή του να κάνει γνωστή τη θέλησή του αυτή στις Εκτελεστικές Επιτροπές των Σοβιέτ των εργατών και στρατιωτών βουλευτών όλης της Ρωσίας, που συνεδριάζουν αυτή τη στιγμή.

Ζήτω η θέληση των επαναστατών εργατών και φαντάρων!

Ζήτω η εξουσία των Σοβιέτ!

Η κυβέρνηση συνασπισμού χρεωκόπησε. Η κυβέρνηση συνασπισμού βρίσκεται σε αποσύνθεση γιατί δεν είναι σε θέση να εκπληρώσει τα καθήκοντα για τα οποία είχε δημιουργηθεί. Μπροστά στην επανάσταση μπαίνουν μεγάλα και πολύ δύσκολα καθήκοντα. Χρειάζεται μια καινούργια εξουσία, που χέρι με χέρι με το επαναστατικό προλεταριάτο, με τον επαναστατημένο στρατό και την επαναστατική αγροτιά θα καταπιαστεί αποφασιστικά να στερεώσει και να επεκτείνει τις καταχτήσεις του λαού. Τέτοια εξουσία μπορεί να είναι μόνο η εξουσία των Σοβιέτ των εργατών και στρατιωτών βουλευτών.

Χτες η επαναστατική φρουρά της Πετρούπολης και οι εργάτες κατέβηκαν στους δρόμους για να διακηρύξουν το σύνθημα: “Όλη η εξουσία στα Σοβιέτ!”. Σας καλούμε να μετατρέψετε την εκδήλωση αυτή που άρχισε στα συντάγματα και στα εργοστάσια σε ειρηνική και οργανωμένη διαδήλωση της θέλησης όλης της Πετρούπολης των εργατών, των φαντάρων και των αγροτών.

Η Κεντρική Επιτροπή του ΣΔΕΚΡ

Η Επιτροπή της Πετρούπολης του ΣΔΕΚΡ

Η Επιτροπή της Μεζραγιόνκα του ΣΔΕΚΡ

Η Στρατιωτική Οργάνωση της ΚΕ του ΣΔΕΚΡ

Η Επιτροπή του εργατικού τμήματος του Σοβιέτ των εργατών και φαντάρων βουλευτών».

(55)Το “Λιστόκ Πράβντι” (“Εφημερίδα της Αλήθειας”) – κυκλοφόρησε στις 6 του Ιούλη 1917 αντί του ταχτικού αριθμού της εφημερίδας “Πράβντα”, που οι γιούνκερς έσπασαν τα γραφεία της. Στο “Λιστόκ Πράβντι” δημοσιεύτηκε με τον τίτλο “Ησυχία και αυτοκυριαρχία” η έκκληση της Κεντρικής Επιτροπής του ΣΔΕΚΡ (Μπ.), της Επιτροπής της Πετρούπολης του ΣΔΕΚΡ (Μπ.), και της Στρατιωτικής Οργάνωσης του ΣΔΕΚΡ(Μπ.)

(56)“Ζιβόγιε Σλόβο” (“Ζωντανός Λόγος”) – λαχανοφυλλάδα μαυροεκατονταρχίτικου τύπου που έβγαινε στην Πετρούπολη. Το 1917 η εφημερίδα αυτή έκανε ζύμωση για πογκρόμ ενάντια στους μπολσεβίκους. Έβγαινε ως την επανάσταση του Οχτώβρη.

(57)Την προκήρυξη “Σε δικαστήριο οι συκοφάντες” την έβγαλε η Κεντρική Επιτροπή του ΣΔΕΚΡ(Μπ.), ύστερα από τις 5 του Ιούλη. Η προκήρυξη δημοσιεύτηκε στις 9 του Ιούλη 1917 στην εφημερίδα “Βολνά” που την έβγαζε η Επιτροπή του Χέλσινγκφορς του ΣΔΕΚΡ(Μπ.). Η προκήρυξη έλεγε: “Η αντεπανάσταση θέλει να αποκεφαλίσει με τον απλούστερο τρόπο την επανάσταση, σπέρνοντας τη σύγχυση μέσα στις μάζες και ξεσηκώνοντάς τες ενάντια στους πιο λαοφιλείς αρχηγούς και τους πιο άξιους αγωνιστές της επανάστασης…Απαιτούμε από την Προσωρινή κυβέρνηση και την Κεντρική Εκτελεστική Επιτροπή των Σοβιέτ των εργατών και στρατιωτών βουλευτών να γίνουν αμέσως δημόσια ανακρίσεις σχετικά με τα περιστατικά της πρόστυχης συνωμοσίας που εξύφαναν οι πογκρομιστές και οι πληρωμένοι συκοφάντες ενάντια στην τιμή και τη ζωή των ηγετών της εργατικής τάξης… Να παραπεμφθούν σε δίκη οι συκοφάντες και όλοι εκείνοι που βάζουν σε κυκλοφορία αυτές τις συκοφαντίες. Στον πάσαλο της ατιμίας και οι ψευδολόγοι!”

(58)Μπεζραμπότνι (σ.parapoda: στα ρωσικά σημαίνει “άνεργος”) είναι το ψευδώνυμο του Δ. Ζ. Μανουήλσκι (σ.parapoda: ο οποίος ανήκε μαζί με τον Τρότσκι στους Μεζραγιόντσι, οι οποίοι μετά το 6ο συνέδριο προσχώρησαν και τυπικά στους μπολσεβίκους, χωρίς φυσικά να έχει την κατρακύλα του Τρότσκι).

***

Βλ. επίσης

Το 1ο μέρος του αφιερώματος στα 100 χρόνια από την Οκτωβριανή Επανάσταση: Στάλιν: Για τα σοβιέτ των εργατών και στρατιωτών βουλευτών & Σχετικά με τον πόλεμο (14-16/03/1917)

Το 2ο μέρος: Στάλιν: Στο δρόμο για τα υπουργικά χαρτοφυλάκια & Οι όροι της νίκης της ρωσικής επανάστασης (17-18/03/1917)

Το 3ο μέρος: Στάλιν: Η κατάργηση των εθνικών περιορισμών & Είτε – Είτε (25-26/03/1917)

To 4ο μέρος: Στάλιν: Ενάντια στην ομοσπονδιακή οργάνωση & Αυτοκριτική (28/03/1917)

Το 5ο μέρος: Στάλιν: Δύο Αποφάσεις & Η γη στους αγρότες (11-14/04/1917)

Το 6ο μέρος: Στάλιν: Η προσωρινή κυβέρνηση & Η σύσκεψη στα ανάχτορα της αυτοκράτειρας Μαρίας (18-25/04/1917)

Το 7ο μέρος: Στάλιν: Πάνω στο ζήτημα της σημερινής στιγμής & Εισήγηση και Τελικός λόγος για το εθνικό ζήτημα (24-29/04/1917)

Το 8ο μέρος: Στάλιν: Έμειναν πίσω από την επανάσταση & Τι περιμέναμε από τη συνδιάσκεψη; (04-06/05/1917)

Το 9ο μέρος: Στάλιν: Η καμπάνια για τις δημοτικές εκλογές & Τα αποτελέσματα των δημοτικών εκλογών της Πετρούπολης (21-24-26/05/1917 & 15/06/1917)

Το 10ο μέρος: Στάλιν: Χτες και Σήμερα (Κρίση της επανάστασης) & Ενάντια στις μεμονωμένες διαδηλώσεις (13-14/06/1917)

Το 11ο μέρος: Στάλιν: Προς όλους τους εργαζόμενους – προς όλους τους εργάτες και τους φαντάρους της Πετρούπολης, Η διαδήλωση & Πυκνώστε τις γραμμές σας (17-20/06 & 15/07/1917)

Το 12ο μέρος: Στάλιν: Λόγοι στην έκτακτη συνδιάσκεψη της Οργάνωσης της Πετρούπολης του ΣΔΕΚΡ (Μπ.) (16 –20/07/1917)

Το 13ο μέρος: Στάλιν: Πρωτομαγιά (18/04/1917)

Το 14ο μέρος: Στάλιν: Τι συνέβηκε; – Νίκη της Αντεπανάστασης – Νίκη των Καντέτων (23-24/07/1917)

Το 15ο μέρος: Στάλιν: Προς όλους τους εργαζόμενους, προς όλους τους εργάτες και φαντάρους της Πετρούπολης – Δυο συνδιασκέψεις – Η καινούργια κυβέρνηση (25 – 26/07/1917)

Το 16ο μέρος: Στάλιν: Προς τις εκλογές της Συνταχτικής Συνέλευσης (27/07/1917)

Aρμενία: Αναβάθμιση των σχέσεων με ΕΕ «υπό την ευλογία Λαβρόφ»

Για μια σωστή εκτίμηση των εξελίξεων στις διεθνείς σχέσεις, απαραίτητη είναι η μελέτη τους σε δυναμική διάσταση και πάντοτε με βάση τις αντιθέσεις στο εσωτερικό των υπό μελέτη παραγόντων. Μόνο τότε μπορεί κανείς να μελετά απροκατάληπτα και τις διάφορες τακτικές που υιοθετούν ειδικά οι μεγάλες δυνάμεις. Και, όπως έχει αποδειχθεί ιστορικά, η Ρωσία, από εποχής τσάρου (και, φυσικά, με εξαίρεση την εποχή Λένιν – Στάλιν), έχει δείξει ότι χρησιμοποιεί τις πιο επιδέξιες τακτικές, αφού, μία από τις τακτικές στις οποίες προσφεύγει συχνά είναι να αξιοποιεί τις κινήσεις των άλλων, ώστε, διασπώντας τους ή εξουδετερώνοντάς τους, να προωθεί τα συμφέροντά της. Η άρνηση μελέτης των πιο προσφιλών τακτικών της Ρωσίας οδηγεί στο να αντιμετωπίζουμε με τα ίδια “μέτρα” και κριτήρια τη Ρωσία, μια έμπειρη διπλωματική σχολή και υπερδύναμη, με οποιαδήποτε άλλη. Έτσι, πρακτικά, την αθωώνουμε (αν δεν ζητούμε, όπως κάποιοι “ξεφωνημένοι”, ανοιχτά πρόσδεση στο άρμα της ως “εναλλακτική στα μνημονιακά δεσμά”).

Ο Ντόναλντ Τουσκ (δεξιά) με τον αρμένιο πρόεδρο Σερζ Σαργκσιάν (αριστερά) το Φλεβάρη στις Βρυξέλλες (φωτό)

Έτσι, για παράδειγμα, στο ευρωατλαντικό άνοιγμα διαφόρων παραγόντων χωρών της κεντρικής και ανατολικής Ευρώπης, όπως και πρώην χωρών – μελών της Σοβιετικής Ένωσης, διάφοροι που βλέπουν στατικά τις διεθνείς σχέσεις, αντιτίθενται και την παρουσιάζουν ως προσπάθεια περικύκλωσης της Ρωσίας. Δεν βλέπουν, ωστόσο, μία άλλη διάσταση: την εσωτερική. Δηλαδή, δεν βλέπουν, όχι μόνο τη χαλάρωση των στρατοπέδων γενικά, όχι μόνο το ρόλο των (άτυπα ή και δημοσίως) “ρωσόφιλων” παρατάξεων εντός των υπό ένταξη χωρών, αλλά και την αλλαγή που επέρχεται στο συσχετισμό δύναμης εντός των ευρωατλαντικών θεσμών (όσον αφορά τις παρατάξεις που διαιρούνται με βάση τον ψυχροπολεμικό ή υφεσιακό τρόπο αντιμετώπισης της Ρωσίας). Δεν βλέπουν, άλλωστε, ότι η Ρωσία δεν ενδιαφέρεται να αποτρέψει μια ευρωατλαντική στροφή όλων αυτών των χωρών, πολλώ δε μάλλον με στρατιωτικούς όρους (ή όρους “στρατοπέδων”) ως κύρια τακτική, γιατί δεν τη συμφέρει (έχει καλύτερη φήμη στην παγκόσμια κοινή γνώμη). Από τη στιγμή που η στρατιωτική επιλογή απορρίπτεται ως μόνη τακτική, την ενδιαφέρει να μετατρέψει την όποια φαινομενική απώλεια σε δικό της πλεονέκτημα: εν προκειμένω αποκτώντας λόγο στην ίδια την ευρωατλαντική στροφή, στην ίδια τη διαδικασία ευρωατλαντικής ολοκλήρωσης, και διατηρώντας παράλληλα το στρατιωτικό “όπλο” σε χαμηλή ένταση. Φυσικά, αυτή η ένταση είναι διαφορετικού βαθμού ανά χώρα. Το σκηνικό επαναλήφθηκε και στην Ουκρανία (βλ.εδώ), και στη Μολδαβία (βλ.εδώ), και, βέβαια, επαναλαμβάνεται και στην Αρμενία, ευρισκόμενη (η Ρωσία) κάθε φορά σε όλο και καλύτερη θέση. Στην Αρμενία, το διακύβευμα που της έθεσε ήταν πιο μεγάλο και εμφανές: με ποια από τις δύο ενώσεις θα κάνει ελεύθερο εμπόριο. Όμως, είναι προφανές ότι τη Ρωσία δεν την ένοιαζε η μικρή αγορά της Αρμενίας, αλλά τη χρησιμοποιούσε και ως “παράδειγμα” στους άλλους από τη γειτονιά, και για να πατήσει πόδι στην ίδια την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση. Πράγμα που κατάφερε. Η ΕΕ δεν προχωρά προς ανατολάς χωρίς την άδεια της Ρωσίας.

***

Την τελευταία φορά που η Αρμενία διαπραγματεύτηκε την καθιέρωση στενότερων δεσμών με την ΕΕ, το 2013, η Ρωσία όρμησε την τελευταία στιγμή με μια καλύτερη προσφορά, ώστε η Αρμενία να προσχωρήσει στην ανταγωνιστική Τελωνειακή Ένωση και έπεισε τον πρόεδρο Σερζ Σαργκσιάν να εγκαταλείψει τη συμφωνία με την ΕΕ. Η ρωσική πρόταση κατάφερε ένα φαινομενικά μοιραίο πλήγμα στις ελπίδες του Ερεβάν για μια ουσιαστική ολοκλήρωση με την ΕΕ και εδραίωσε τη θέση της Ρωσίας ως του κυρίαρχου παίκτη στην Αρμενία. Όμως τώρα, οι Βρυξέλλες και το Ερεβάν έχουν επιστρέψει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων και εκπόνησαν μια νέα συμφωνία. Και, σύμφωνα με όλους τους υπολογισμούς, η νέα συμφωνία πιθανώς να υπογραφτεί χωρίς το δράμα που βιώσαμε τέσσερα χρόνια πριν, κυρίως επειδή η συμφωνία είναι υποβαθμισμένη αρκετά ώστε να μην απειλεί τη θέση της Ρωσίας στη χώρα. Η νεά συμφωνία, που έχει την ονομασία Περιεκτική και Ενισχυμένη Συμφωνία Εταιρικής Σχέσης, έχει προσωρινά και δοκιμαστικά εγκριθεί από Βρυξέλλες και Ερεβάν και αναμένεται να υπογραφεί το Νοέμβρη, σε μια σύνοδο του προγράμματος της Ανατολικής Συνεργασίας της ΕΕ. Το έγγραφο της συμφωνίας δεν έχει δημοσιευτεί, όμως Αρμένιοι και Ευρωπαίοι διπλωμάτες ισχυρίζονται ότι είναι παρόμοι με τη συμφωνία στην οποία τα δυο μέρη είχαν καταλήξει το 2013, αφαιρουμένων των προνοιών για το ελεύθερο εμπόριο, οι οποίες τώρα συγκρούονται με τις υποχρεώσεις της Αρμενίας προς την Ευρασιατική Οικονομική Ένωση, το διάδοχο οργανισμό της Τελωνειακής Ένωσης.

Ρώσοι αξιωματούχοι δεν έχουν δημοσίως σχολιάσει τη συμφωνία, όμως παρασκηνιακά “ο Λαβρόφ έχει δώσει το πράσινο φως”, είπε στο Euriasianet.org ένας ευρωπαίος διπλωμάτης, αναφερόμενος στο Ρώσο Υπουργό Εξωτερικών Σεργκέι Λαβρόφ.

Μέσα από τη διαδικασία των διαβουλεύσεων με όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη, συμπεριλαμβανομένης της Ρωσίας, εξηγήσαμε ότι δεν υπάρχει πλέον το ζήτημα της Βαθιάς και Περιεκτικής Συμφωνίας Ελευθέρου Εμπορίου, δήλωσε ο αναπληρωτής Υπουργός Εξωτερικών και βασικός διαπραγματευτής για τη νέα συμφωνία, Γκαρέν Ναζαριάν σε συνέντευξη στο eurasianet.org. Η πρόνοια για ελεύθερο εμπόριο “ήταν το κύριο εμπόδιο για την υπογραφή της Συμφωνίας Σύνδεσης, λόγω της απόφασής μας να προσχωρήσουμε στην τότε Τελωνειακή Ένωση”, είπε ο Ναζαριάν. Όσο ταπεινή κι αν είναι η συμφωνία, παρέχει στην Αρμενία ένα μεγαλύτερο αντίβαρο στους στενούς δεσμούς της με τη Ρωσία. “Επί μακρό χρονικό διάστημα ασκούμε μια πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική, και στόχος μας είναι η διατήρηση ενός πολύ ισορροπημένου διαλόγου ανέμσα στους σημαντικούς συνεταίρους μας, τη Ρωσία, την ΕΕ, και τις ΗΠΑ”, δήλωσε ο Ναζαριάν.

Ο Βλαντίμιρ Πούτιν υπενθυμίζει στον αρμένιο πρόεδρο Σερζ Σαργκσιάν ότι η Αρμενία συνορεύει με το Αζερμπαϊτζάν το Σεπτέμβρη του 2013 (φωτό)

Κάποιοι στην Αρμενία παραμένουν επιφυλακτικοί για την ικανότητα της Μόσχας να σφυρίζει αδιάφορα και να κάνει πως δεν την ενδιαφέρει η συμφωνία. “Ποτέ δεν ξέρεις, γιατί αύριο η Ρωσία μπορεί να βγάλει ένα όπλο από την τσέπη και να το βάλει στο τραπέζει, όπως το 2013”, είπε ο Αλεξάντερ Ισκανταριάν, διευθυντής στο Ινστιτούτο Καυκάσου, μια δεξαμενή σκέψης στο Ερεβάν. Τότε, καθώς η Αρμενία και η ΕΕ διαπραγματεύονταν τη Συμφωνία Σύνδεσης, η Ρωσία αποφασιστικά ανακοίνωσε ότι πουλά όπλα αξίας δισεκατομμυρίων δολαρίων στον εχθρό της Αρμενίας, το Αζερμπαϊτζάν και διέδωσε φήμες ότι μπορεί δραματικά να αύξανε την τιμή του φυσικού αερίου που παρέχει στην Αρμενία, υπενθυμίζει ο Ισκανταριάν. “ήταν ξεκάθαρο, δεν χρειάστηκε καν να πουν κάτι”, δήλωσε.

Οι ανησυχίες για μια πιθανή υπονόμευση της συμφωνίας αυξήθηκαν πρόσφατα, όταν προέκυψε μια αντιδικία μετά τη δήλωση του πρέσβη της ΕΕ ότι η εκλογική επιτροπή της Αρμενίας στερείται “αξιοπιστίας”. Αξιωματούχοι του κυβερνώντος Ρεπουμπλικανικού Κόμματος της Αρμενίας απάντησαν με δριμύτητα. Ο Υπουργός Δικαιοσύνης Νταβίτ Χαρουτιουνιάν στις 15 Ιούνη χαρακτήρισε την κριτική αυτή ως “απόπειρα ανάμειξης στις εσωτερικές πολιτικές υποθέσεις” της Αρμενίας, και κάποιοι από την αντιπολίτευση της Αρμενίας εξέφρασαν ανησυχίες για το ότι τα σχόλια του Χαρουτιουνιάν ήταν αποτέλεσμα ρωσικής πίεσης με στόχο την υπονόμευση της συμφωνίας με την ΕΕ.

Όμως οι περισσότεροι παρατηρητές πιστεύουν ότι αυτή τη φορά η συμφωνία δεν κινδυνεύει.

Ένας λόγος είναι ότι η γεωπολιτική κατάσταση έχει αλλάξει δραματικά σε σχέση με το 2013. Η Ουκρανία, υπό τον τότε πρόεδρο Βίκτορ Γιανουκόβιτς, διαπραγματευόταν με την ΕΕ μια Συμφωνία Σύνδεσης παρόμοια με αυτή της Αρμενίας. Η Ρωσία είχε πρόθεση να την υπονομεύσει, και η Αρμενία ήταν μια παράπλευρη απώλεια, η οποία χρησιμοποιήθηκε για να εκφοβιστεί ο Γιανουκόβιτς. “Δεν είχε ποτέ να κάνει με την Αρμενία, είχε να κάνει με την Ουκρανία – ήταν ένα σήμα προς την Ουκρανία, δείτε τι μπορούμε να κάνουμε”, λέει ο ευρωπαίος διπλωμάτης. (Ο Γιανουκόβιτς, αργόερα ανατράπηκε και η νέα κυβέρνηση ολοκλήρωσε τις διαπραγματεύσεις με την ΕΕ για μια Συμφωνία Σύνδεσης, η οποία είναι προγραμματισμένο να τεθεί σε ισχύ το Σεπτέμβρη).

Άλλος ένας λόγος είναι ότι η νέα συμφωνία είναι σχετικά αβλαβής για τη Ρωσία. Δεσμεύει την Αρμενία να προβεί σε πολιτικές μεταρρυθμίσεις, κάποιες από τις οποίες δυνητικά είναι δύσκολες, ενώ προσφέρει λίγους οικονομικούς δεσμούς και καθόλου δεσμούς ασφαλείας με την Ευρώπη σε αντάλλαγμα. “Τώρα [οι Ρώσοι] βλέπουν ότι το γεωπολιτικό στοιχείο είναι εκτός”, λέει ο Τεβάν Πογκοσιάν, φιλοδυτικός αρμένιος πολιτικός και πρόεδρος το Διεθνούς Κέντρου για την Ανθρώπινη Ανέπτυξη με έδρα το Ερεβάν.

Οι Ρώσοι δεν νοιάζονται, στην πραγματικότητα, καθόλου για την Αρμενία”, δήλωσε ο ευρωπαίος διπλωμάτης. “Αυτό που τους νοιάζει είναι η στρατιωτική τους βάση. Θέλουν να κρατήσουν τους στρατιώτες τους εδώ – έχουν στρατιώτες στα σύνορα με την Τουρκία, έχουν στρατιώτες στα σύνορα με το Ιράν, και προσβλέπουν στην ανάπτυξη ειρηνευτικής δύναμης στο Ναγκόρνο Καραμπάχ. Αυτό είναι που τους ενδιαφέρει”.

Η Αρμενία ήταν επίσης σχολαστική, ώστε να διασφαλίσει ότι η συμφωνία δεν θα ερχόταν σε σύγκρουση με τις υποχρεώσεις της από την ένταξη στην Ευρασιατική Οικονομική Ένωση, σε τέτοιο βαθμό, όπως λέει αστιευόμενος ο διπλωμάτης, και παραφράζοντας τις παραχωρήσεις της Αρμενίας προς την ΕΕ, που ήταν σαν να έλεγε “θα κάνουμε αυτό μαζί σας, εκτός κι αν η Ρωσία μας πει ότι δεν μας αρέσει”.

Το κείμενο στα αγγλικά: http://www.eurasianet.org/node/84146

Λ. Δ. Ουγγαρίας: Η «παραίτηση» του Ματίας Ράκοσι (Ιούλης 1956)

Η απομάκρυνση του Ματίας Ράκοσι από το πόστο του πρώτου γραμματέα της Κεντρικής Επιτροπής του Κόμματος Ούγγρων Εργαζομένων τον Ιούλη του 1956, όσα προηγήθηκαν και όσα ακολούθησαν, συνοψίζουν μία κατάσταση που πολλές φορές συναντούμε μέσα στο επαναστατικό κίνημα και έχει να κάνει με τη σημασία των μεμονωμένων προσώπων στην εξέλιξη της ιστορίας, και το μερίδιο της ευθύνης που τους αναλογεί, ιδίως όταν αυτά έχουν μία μεγάλη προσφορά κατά το παρελθόν.

Ας δούμε όμως πρώτα το πώς εξελίχθηκαν τα συγκεκριμένα γεγονότα στην Ουγγαρία. Βρισκόμαστε την επομένη του 20ού συνεδρίου του ΚΚΣΕ, το οποίο ανέτρεψε τον επαναστατικό χαρακτήρα όχι μόνο αυτού του κόμματος, αλλά και των περισσότερων κομμουνιστικών κομμάτων, λόγω εμβέλειας και άμεσης επέμβασης στα εσωτερικά τους. Στις 12 – 13 Μάρτη συγκλήθηκε ολομέλεια της Κεντρικής Επιτροπής του Κόμματος Ούγγρων Εργαζομένων, η οποία συζήτησε την έκθεση της αντιπροσωπείας του κόμματος στο 20ό συνέδριο του ΚΚΣΕ. Η ΚΕ του κόμματος υιοθέτησε πλήρως τις αναλύσεις και εκτιμήσεις του 20ού συνεδρίου του ΚΚΣΕ, σύμφωνα με το οποίο, “η πηγή των επιτυχιών αυτών (σ.σ. της ΕΣΣΔ) βρίσκεται στην αποκατάσταση των λενινιστικών κανόνων της κομματικής ζωής, την εξάλειψη της προσωπολατρίας και τη δημιουργία συλλογικής ηγεσίας που είναι κατάλληλη για την ελεύθερη ανάπτυξη της απεριόριστης δημιουργικής ισχύος του κόμματος και ολόκληρου του σοβιετικού λαού σε όλες τις σφαίρες της οικονομικής, πολιτικής και πολιτιστικής ζωής.

Στη βάση όλων αυτών, η ΚΕ αναθέτει στο ΠΓ να εκπονήσει χωρίς καθυστέρηση, με την ενεργό συμμετοχή των μελών της ΚΕ, των κομματικών οργανώσεων, των μελών του κόμματος, των εργατών και των οργανώσεών τους, όπως και των κρατικών οργάνων, τα μέτρα εκείνα που είναι εφαρμόσιμα, σε αντιστοιχία με τις αποφάσεις του 20ού συνεδρίου του ΚΚΣΕ, στις ειδικές συνθήκες της Ουγγαρίας (…)” Πέρα από μέτρα για την οικονομία, “[ε]πίμονος και συστηματικός αγώνας πρέπει να διεξαχθεί εντός κόμματος ώστε η συλλογική ηγεσία να γίνει πραγματικότητα στο μέγιστο βαθμό σε όλα τα επίπεδα. Η δημοκρατία εντός κόμματος πρέπει περαιτέρω να ενισχυεί και, βασιζόμενη σε όσα έχουν ήδη επιτευχθεί, η σοσιαλιστική νομιμότητα πρέπει περαιτέρω να ενισχυθεί”. Επίσης, “[η] ιδεολογική, επιστημονική, πολιτιστική και προπαγανδιστική δουλειά πρέπει να λάβει στο μέγιστο βαθμό υπόψη τα συμπεράσματα του 20ού συνεδρίου του ΚΚΣΕ”. (Σάμπαντ Νεπ, όργανο της ΚΕ του ΚΟυΕ,15 Μάρτη 1956).

Στη Σάμπαντ Νεπ, στις 29 Μάρτη 1956 ανακοινώνεται η αποφυλάκιση διαφόρων συγκατηγορούμενων του Ράικ όπως και σοσιαλδημοκρατών. Παράλληλα, έντονη συζήτηση αναπτύσσεται στο έντυπο της Ένωσης Συγγραφέων, Irodalmi Ujsag (Λογοτεχνική Εφημερίδα, με έτος ίδρυσης το 1950), που ήδη από το 1955 είχε αρχίσει, και είχε φτάσει σε συγκέντρωση υπογραφών 63 συγγραφέων γύρω από μια πλατφόρμα.

Γύρω από αυτά τα ζητήματα παρενέβη ο Ράκοσι, με άρθρο του στην Πράβντα στις 2 Μάη 1956, το οποίο αναδημοσιεύτηκε στις 3 Μάη στη Σάμπαντ Νεπ, και το οποίο έφερε τον τίτλο “Ζωντανή Ενσάρκωση των Ιδεών του Λένιν”, λέγοντας:

Η προσωπολατρία διαδόθηκε δυστυχώς στις περισσότερες λαϊκοδημοκρατικές χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Ουγγαρίας, και προκάλεσε μια σειρά από τέτοιες εκδηλώσεις όπως το στένεμα της εσωκομματικής δημοκρατίας και την παραβίαση της σοσιαλιστικής νομιμότητας. Είναι, επομένως, αδύνατο να εκτιμήσουμε την τεράστια αξία του έργου του ΚΚΣΕ κατά τα πρόσφατα τελευταία χρόνια και, ακολουθώντας το παράδειγμά του, το έργο των κομμουνιστών των λαϊκών δημοκρατιών για την εφαρμογή των λενινιστικών αρχών (…)

Πρέπει, ωστόσο, να σημειωθεί, ότι εχθροί του σοσιαλισμού, οι οποίοι προσπαθούν να αξιοποιήσουν κάθε μας βήμα, αναζητούν βάση για τις υπονομευτικές τους ενέργειες. Αυτό επίσης μπορεί να ειπωθεί και στην περίπτωση της Ουγγαρίας. Ο εχθρός κάνει πολλά, σπεκουλάροντας στα λάθη που αποκαλύπτονται από εμάς, επιδιώκοντας να σπείρει δυσπιστία στις τάξεις μας.

Τα αποτελέσματα του 20ού συνεδρίου είναι αμετάκλητα. Οι απόπειρες του εχθρού να σπείρει σύγχυση στις τάξεις μας αποτυγχάνουν καθώς συντρίβονται απέναντι στην ενότητα των τάξεων των κομμουνιστών. Όπου πάνε να εκμεταλλευτούν την εσωκομματική δημοκρατία για να διαδώσουν σάπιες, εχθρικές απόψεις, οι αδύναμες απόπειρές τους πρέπει να εξαλείφονται (…) Ταυτόχρονα, ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δίνεται, με κάθε δυνατο μέτρο, για να υποστηρίξουμε την κριτική και την αυτοκριτική ως μία υγιή, δημιουργική εκδήλωση της εσωκομματικής δημοκρατίας. Η αρχή της εσωκομματικής δημοκρατίας πρέπει να ενισχυθεί και η ανάπτυξη της πρωτοβουλίας και των δημιουργικών δυνάμεων των μαζών πρέπει να διασφαλιστεί. Σήμερα, εχθρικά στοιχεία σε κάποια μέρη προσπαθούν να μειώσουν στα μάτια των μαζών το ρόλο και τη σημασία της κομματικής καθοδήγησης. Οι κομμουνιστές, ωστόσο, γνωρίζουν καλά πόσο σημαντικό είναι να υπερασπίζονται και να προστατεύουν το κύρος της κομματικής καθοδήγησης, το οποίο οικοδομείται στη βάση της συλλογικότητας.

Και στις 18 Μάη, μιλώντας σε κομματικό αχτίφ της Οργάνωσης Βουδαπέστης του Κόμματος Ούγγρων Εργαζομένων, ο Ράκοσι, ενώ παραδεχόταν τη διάπραξη λαθών στο παρελθόν και υποσχόταν βελτιώσεις, ανέφερε ότι “το κόμμα δεν είχε εκπληρώσει την απόλυτα απαραίτητη ιδεολογική και πολιτική διαπαιδαγωγητική του αποστολή” στις τάξεις των συγγραφέων. Συγκεκριμένα, ο Ράκοσι είπε:

Μετά τον Ιούνη του 1953, όταν αυτοκριτικά αποκαλύψαμε τα λάθη μας (σ.βλ.εδώ και εδώ), ένα τμήμα [των συγγραφέων] (…) άρχισε να εντοπίζει μόνο λάθη, και να μειώνει τα επιτεύγματα της σοσιαλιστικής οικοδόμησης. Οι δεξιές απόψεις που εντοπίζονται σε διάφορους χώρους της πολιτικής μας ζωής άρχισαν να κερδίζουν έδαφος και στις τάξεις των συγγραφέων. Μερικοί από αυτούς άρχισαν να αρνούνται τον στρατευμένο χαρακτήρα της λογοτεχνίας, και την ανάγκη για καθοδηγητικό ρόλο του κόμματος. Υπό το σύνθημα περί ελεύθερης κριτικής συχνά πήραν στάση αντίθετη με την ιδεολογική και οργανωτική ενότητα του κόμματος.” Ο Ράκοσι υιοθέτησε την κυρίαρχη μετά το 20ό συνέδριο άποψη ότι ο Στάλιν αχρείαστα υπερέβαλλε για τον οξυνόμενο χαρακτήρα της πάλης των τάξεων όσο προχωρά η οικοδόμηση του σοσιαλισμού. Ωστόσο, παράλληλα, ο Ράκοσι ανέφερε ότι “μόλις πρόσφατα νικήσαμε τις παλιές άρχουσες τάξεις και αυτές ακόμα διατηρούν ενεργά την ελπίδα της παλινόρθωσης, της μετ’ επαίνων επιστροφής. Πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι αυτά τα στρώματα είναι σχετικά πολυάριθμα σε εμάς και το πνευμα τους υποστηρίζεται και χάρη στην εγγύτητα με τη Δύση, την εχθρική έντυπη και ραδιοφωνική προπαγάνδα, ακόμα και με άμεση οικονομική υποστήριξη. Σε αυτές τις περιστάσεις, η ταξική πάλη, αν και με λιγότερο προφανή και πιο σύνθετη, πιο καλυμμένη μορφή, φυσικά και συνεχίζεται στη χώρα μας, όπως είδαμε ακριβώς κατά τη διάρκεια των εβδομάδων που ακολούθησαν το 20ό συνέδριο” (Magyar Nemzet, όργανο του Πατριωτικού Λαϊκού Μετώπου, 19 Μάη 1956.)

Ο Ράκοσι, όμως, δεν οργάνωσε τη λήψη μέτρων για αυτή τη νέα, σύνθετη μορφή ταξικής πάλης. Έτσι, οργάνωσαν ανοιχτές εκδηλώσεις ο κύκλος Πέτοφι, που ιδρύθηκε το Μάρτη του 1956 από τη νεολαία του κόμματος, και η Ένωση Συγγραφέων στις 27 Ιούνη, με συμμετοχή 6.000 ανθρώπων. [Εδώ μία παρέκβαση: ακόμα και όλοι οι “ριγμένοι” από τη λαϊκή δημοκρατία στη Βουδαπέστη ήταν αριθμητικά περισσότεροι. Άρα, πέραν του αν ήταν μεγάλος ή όχι ο αριθμός των συμμετεχόντων, σημασία δεν έχει αν συμμετέχοντες ήταν μόνο ειλικρινείς αγωνιούντες για τη δημοκρατία, ή αν “ενισχύθηκαν” από τη φυσική παρουσία “ριγμένων”, αφού, γεγονός είναι ότι οι δεύτεροι μπορούσαν να αξιοποιήσουν την αγωνία των πρώτων.]

Στις απογευματινές ανοιχτές συζητήσεις του κύκλου Πέτοφι συμμετέχουν και εξωκομματικοί που, εκμεταλλευόμενοι την ελευθερία λόγου, επιτίθενται ανοιχτά σε μέλη της ηγεσίας του κόμματος, ακόμα και στο σοσιαλισμό ή και τραμπούκικα αφαιρούν το λόγο από μέλη του κόμματος που υπερασπίζονται την κομματική γραμμή. Είναι προφανές ότι η κομματική νεολαία είτε είχε χάσει τον έλεγχο του κύκλου Πέτοφι, είτε, ως ένα βαθμό, ή έστω, ένα τμήμα της, είχε χάσει τον κομματικό της χαρακτήρα.

Στις 30 Ιούνη 1956 μια Ολομέλεια της ΚΕ του Κόμματος Ούγγρων Εργαζομένων αξιολογεί θετικά σε απόφασή της (η οποία δημοσιεύτηκε την επομένη στη Σάμπαντ Νεπ) τα επιτεύγματα στο πνεύμα του 20ού συνεδρίου του ΚΚΣΕ, θεωρεί ωστόσο ότι “η υγιής αυτή εξέλιξη απειλείται σε διάφορους τομείς από μια δημαγωγική στάση που στρέφεται ενάντια στο κόμμα και τη λαϊκή δημοκρατία. Οι κομματικές οργανώσεις και οι κομμουνιστές σε πολλά μέρη έχουν αντισταθεί σε τέτοιες επιδιώξεις. Ωστόσο, σε μερικές περιπτώσεις, μέλη του κόμματός μας έχουν αμελήσει τα καθήκοντάς τους, κυρίως επειδή πίστευαν ότι με μια αποφασιστική στάση ενάντια στις εσφαλμένες στάσεις θα έδιναν την εντύπωση ότι καταπνίγουν την κριτική.” Η κριτική του κόμματος στρεφόταν και σε άρθρα στον κομματικό και μη Τύπο. Ακολούθησαν νέα άρθρα στον κομματικό Τύπο όπου φαινόταν να λαμβάνεται υπόψη η κατάχρηση της ελευθερίας από τους καπιταλιστές. Τελος, στις 13 Ιούλη 1956 υπήρξε αεροπειρατία όπου μια ομάδα ένοπλων ανάγκασε αεροσκάφος της ουγγρικής πολιτικής αεροπορίας να προσγειωθεί στη δυτική Γερμανία.

Με αυτά και μ’ αυτά φτάσαμε στην Ολομέλεια της ΚΕ στις 18 Ιούλη 1956, η οποία αποφάσισε την απομάκρυνση του Ράκοσι. Ο Αναστάς Μικογιάν, αναπληρωτής πρωθυπουργός της ΕΣΣΔ και μέλος του ΠΓ της ΚΕ του ΚΚΣΕ ήταν παρών στην Ουγγαρία από τις 13 μέχρι τις 21 Ιούλη και είχε, σύμφωνα με το επίσημο ανακοινωθέν, συνομιλίες με ηγέτες της κυβέρνησης και του κόμματος. Στην έκθεσή του προς την ΚΕ του ΚΚΣΕ, στις 14 Ιούλη, ο Μικογιάν γράφει: “Μπορεί κανείς να δει πώς μέρα τη μέρα οι σύντροφοι χάνουν όλο και πιο πολύ την εξουσία. Ένα παράλληλο κέντρο δημιουργείται από εχθρικά στοιχεία τα οποία λειτουργούν δραστήρια, αποφασιστικά και με αυτοπεποίθηση. Ο Τύπος και το ραδιόφωνο δεν βρίσκονται πια στον έλεγχο της ΚΕ”.

Επίσης περιγράφει τη διάσπαση στις τάξεις της ΚΕ του Κόμματος Ούγγρων Εργαζομένων: “Παρότι η απόφαση της ΚΕ της 30ής Ιούνη λήφθηκε ομόφωνα, δεν υπάρχει ενότητα στην ΚΕ ούτε για ζητήματα αρχής ούτε για πρακτικά ζητήματα κομματικής διαχείρισης. Μερικά μέλη της ΚΕ, τα οποία υπερψήφισαν την απόφαση, τώρα όχι μόνο δεν υποστηρίζουν την απόφαση, αλλά ούτε που υπακούν στις οδηγίες της ΚΕ, και μάλιστα τοποθετούνται ενάντια στην απόφαση της ΚΕ. Ο αρχισυντάκτης του κεντρικού κομματικού οργάνου (σ.parapoda: ο Μάρτον Χόρβαθ), της εφημερίδας με τη μεγαλύτερη κυκλοφορία, δεν συμφωνεί με τη γραμμή της ΚΕ, και η ΚΕ δεν έχει κάνει ακόμα τίποτα για αυτό γιατί, βλέπετε, αυτός είναι μέλος της ΚΕ. (…) Στην ερώτησή μου γιατί δεν ελήφθησαν μέτρα και δεν συνελήφθησαν οι επικεφαλής των εχθρικών στοιχείων, ο Ράκοσι δήλωσε ότι η κατάσταση είχε επιδεινωθεί και ότι οι εντάσεις είχαν τόσο πολύ αυξηθεί που οι συλλήψεις δεν θα βοηθούσαν: αν συλλάβουμε κάποιους, άλλοι θα εμφαβιστούν, και αν συλλάβουμε αυτούς, κάποιοι τρίτοι θα προκύψουν, και δεν θα υπάρχει τέλος σε αυτό”.

Ο Μικογιάν, όπως γράφει στην έκθεση, “έβλεπε στα μάτια” των ούγγρων στελεχών που συνάντησε πριν τη συνεδρίαση του Πολιτικού Γραφείου του κόμματος, ότι ήθελαν να θέσει αυτός θέμα Ράκοσι, και τελικά το έθεσε.

Μετά την Ουγγαρία, ο Μικογιάν πήγε στη Γιουγκοσλαβία για δύο μέρες, όπου είχε συνομιλίες με τον Τίτο, στη Βουλγαρία και τη Ρουμανία.

Παρότι η απόφαση όπως και η επιστολή Ράκοσι κάνουν λόγο για οικειοθελή παραίτηση, λίγους μήνες μετά, στην εφημερίδα του κεντρικού συνδικάτου της χώρας, “Νεπ Σάβα” (“Λαϊκή Φωνή”, 14 Οκτώβρη 1956), δημοσιεύτηκε άρθρο του Ζόλταν Χόρβαθ με τίτλο “Αμετάκλητα Μπροστά”, όπου απερίφραστα υπήρχε το εξής αποκαλυπτικό απόσπασμα: “Μέχρι σήμερα δεν ήταν πιθανώς σωστό να μιλάμε για αυτό, αλλά θα ήταν λάθος να παραμείνουμε σιωπηλοί για πάντα για το γεγονός ότι στις 18 Ιούλη 1956 ο Ματίας Ράκοσι δεν παραιτήθηκε από τη θέση του Πρώτου Γραμματέα του Κόμματος Ούγγραων Εργαζομένων, αλλά κλήθηκε από το ανώτατο όργανο του Κόμματος να αφήσει τη θέση του. Και αυτό δεν ήταν απαραίτητα για λόγους υγείας αλλά λόγω της συνενοχής του σε όλες τις ενέργειες για τις οποίες ο Μιχάλη Φάρκας και κάποιοι πρώην αξιωματούχοι της υπηρεσίας της κρατικής ασφάλειας θα πρέπει να λογοδοτήσουν ενώπιον των αρμόδιων δικαστηρίων.

(…) Θα πρέπει να κάνουμε ξεκάθαρο, πέραν πάσης αμφιβολίας, ότι μία προηγούμενη ιστορία σχεδόν μισού αιώνα στην υπηρεσία του εργατικού κινήματος και 16 χρόνια στη φυλακή δεν είναι αρκετά για να αντισταθμίσουν και να παρέχουν σίγουρη στάση απέναντι στα εγκλήματα που οδήγησαν στη σπίλωση της υπόθεσης της Λαϊκής Δημοκρατίας και του σοσιαλισμού και στη συκοφάντηση του έργου της οικοδόμησης του σοσιαλισμού. Θα παραπλανούσαμε τους εργάτες μας αν δεν τους λέγαμε ανοιχτά ότι αυτή τη στιγμή ο Ράκοσι βρίσκεται πολύ μακριά από τη χώρα μας (σ.parapoda: εξορία στην Κιργιζία) και ότι το Κόμμα μας και ο λαός μας δεν επιθυμούν να μη συμβαίνει αυτό”.

***

Ως συμπέρασμα, για τη μελλοντική δράση των κομμουνιστών, μπορεί κανείς να συνάγει ότι η έγκαιρη αυτοκριτική μπορεί να βοηθήσει, και ότι, πράγματι, πολλοί μπορούν να σπεκουλάρουν με την αυτοκριτική. Ωστόσο, αυτό δεν πρέπει επ’ουδενί να ακυρώνει την αξία της, ούτε τη συλλογικότητα στη λήψη αποφάσεων. Εν προκειμένω, δεν ήταν λάθος ούτε η ίδρυση του κύκλου Πέτοφι από τη νεολαία του κόμματος, ούτε οι ανοιχτές συζητήσεις, ως μορφή για περαιτέρω εκδημοκρατισμό της κοινωνικής και πολιτικής ζωής (στην ανάγκη για την οποία “πάτησαν” και απόκτησαν ακροατήρια ρεβιζιονιστές και αντικομμουνιστές). Ήταν λάθος όμως η μη επίδειξη αποφασιστικότητας όταν κάποιοι εχθροί της λαϊκής δημοκρατίας καταχρώνταν την ελευθερία λόγου στους κύκλους συζητήσεων που διοργάνωνε η ομάδα αυτή που ίδρυσε η νεολαία του κόμματος. Ήταν λάθος επίσης η μη απομάκρυνση όσων στελεχών ταύτιζαν την ελευθερία κριτικής με την μη καθοδήγηση της όλης κουβέντας, και τα οποία άφηναν τα πράγματα να φτάσουν στο σημείο να αφαιρείται ο λόγος από τους κομμουνιστές σε αυτές τις ομάδες συζήτησης. Γιατί ηγεμονία (σε μια συζήτηση, αλλά και παντού) υπάρχει πάντοτε, ό,τι κι αν φαντασιώνονται μερικοί “αμεσοδημοκράτες”: είτε θα την έχουν οι εργαζόμενοι, μέσω του πολιτικού τους φορέα, είτε θα την έχουν οι καπιταλιστές, και μάλιστα, ακόμα και μέσω κάποιων ταλαντευόμενων εργαζόμενων.

Το ίδιο ισχύει και για την αναφορά σε λάθη προσώπων. Ο καταμερισμός ευθυνών, ακόμα και σε σημείο οι ευθύνες να αποδίδονται ακόμα και με το μέτρο της απομάκρυνσης των υπευθύνων, είναι κομβικής σημασίας να γίνεται έγκαιρα. Γιατί, η σπέκουλα, όταν επικεντρώνεται σε κριτική προσώπων, μπορεί να χωρέσει και ιδιοτελείς μέσα σε ένα κατά τα λοιπά υγιές “στρατόπεδο” κριτικής δίκαιης κριτικής σε πρόσωπα. Αυτό, φυσικά, δεν σημαίνει ότι δεν πρέπει να επικρίνονται ή ακόμα και να απομακρύνονται πρόσωπα. Για την ακρίβεια, αν δεν γίνει έγκαιρα ως και η αντικατάσταση προσώπων, τότε, όταν γίνει, και τα πράγματα τελικά δεν αλλάξουν, αφού δεν έφταιγαν μόνο τα πρόσωπα, στα οποία κάποιοι είχαν επικεντρώσει την κριτική τους, θα κλονιστεί η πίστη περισσότερων στο όλο σύστημα. Άλλωστε, η εμπειρία στον 20ό αιώνα, από τη μέχρι θανάτου παραμονή στην ηγεσία, ακόμα και ανιδιοτελών και αφοσιωμένων κομμουνιστών, έδειξε ότι δεν βοηθά, ακριβώς γιατί “προσωποποιεί” πολιτικές (άρα, τις κάνει να εξαρτώνται δυσανάλογα παραπάνω από το θεμιτό από τα προσωπικά χαρακτηριστικά, κάτι που αντικειμενικά εμπεριέχει στοιχεία μονομέρειας και μη σφαιρικής αντίληψης), τη στιγμή που το ακριβώς αντίθετο είναι το ζητούμενο.

Τέλος, θα μπορούσε κανείς να ισχυριστεί, παρά τη σκοπιμότητα του αρθρογράφου, ότι όσα λέγονται στο άρθρο “Αμετάκλητα μπροστά” είναι σωστά. Ανεξαρτήτως του ποιος εγείρει ζήτημα (καπιταλιστές, ρεβιζιονιστές, εκφυλισμένοι κ.α.), τα παλιότερα παράσημα δεν αρκούν, γιατί ενίοτε δεν τα γνωρίζει καν αυτός που υφίσταται την πολιτική μας, ή, ούτως ή άλλως δεν του λένε κάτι, ούτε μπορούμε να τα επικαλούμαστε συνεχώς για να μας συγχωρούνται λάθη. Ή θα είμαστε κάθε φορά “σύγχρονοι”, ή θα ξεπεραστούμε, ενίοτε καθυβριζόμενοι, δικαίως ή αδίκως.

***

Από την Ολομέλεια της ΚΕ του Κόμματος Ούγγρων Εργαζομένων (18/07/1956)

Για την απαλλαγή του Ματίας Ράκοσι από τα καθήκοντά του

Η Κεντρική Επιτροπή, εκτιμώντας τη συμβολή του Ματίας Ράκοσι στο ουγγρικό και διεθνές εργατικό κίνημα, στον αγώνα για ένα καλύτερο μέλλον για τον ουγγρικό λαό και για μια σοσιαλιστική Ουγγαρία, συμφωνεί με το περιεχόμενο της επιστολής (3) του συντρόφου Ράκοσι και τον απαλλάσσει, βάσει του αιτήματός του, από τη θέση του μέλους του Πολιτικού Γραφείου και τη θέση του Πρώτου Γραμματέα της Κεντρικής Επιτροπής.

Επιστολή παραίτησης Ματίας Ράκοσι

Προς την αξιότιμη Κεντρική Επιτροπή

Ζητώ από την Κεντρική Επιτροπή να με απαλλάξει από τη θέση του Πρώτου Γραμματέα της Κεντρικής Επιτροπής και από τη θέση του μέλους στο Πολιτικό Γραφείο. Ένας από τους λόγους για το αίτημά μου αυτό είναι ότι βρίσκομαι στο 65ο έτος της ηλικίας μου και ότι η ασθένεια από την οποία υποφέρω τα δύο τελευταία χρόνια με αυξανόμενα επιβαρυντικές επιπτώσεις με εμποδίζουν να επιτελέσω την εργασία που απαιτεί η θέση του Πρώτου Γραμματέα της Κεντρκής Επιτροπής. Επιπλέον, τα λάθη που διέπραξαν στο πεδίο της προσωπολατρίας και της σοσιαλιστικής νομιμότητας καθιστούν δύσκολο ια την κομματική ηγεσία να επικεντρώσει στο μέγιστο βαθμό την προσοχή του κόμματος στα καθήκοντα που έχουμε μπροστά μας. Ζητώντας να με απαλλάξετε από τη θέση μου, επιθυμώ να υπηρετήσω τη μεγάλη υπόθεση του Κόμματός μας, των εργαζομένων μας, και του σοσιαλισμού.

Υπογραφή: Ματίας Ράκοσι

Προφορική Δήλωση του Ματίς Ράκοσι αναφορικά με την παραίτησή του

Αξιότιμη Κεντρική Επιτροπή,

θα ήθελα να προσθέσω μερικά πράγματα αναφορικά με το αίτημά μου. Όσον αφορά την κατάσταση της υγείας μου, υποφέρω από υπέρταση τα τελευταία δύο χρόνια, η πίεση του αίματος αυξάνεται, και πριν από λίγες ημέρες οι γιατροί έστειλαν στο Πολιτικό Γραφείο μία έκθεση από την οποία θα ήθελα να αναφέρω μία πρόταση: “Με κανέναν τρόπο δεν θεωρούμε την σημερινή κατάσταση της υγείας του σ. Ράκοσι ικανοποιητική και, συνεπώς, ζητούμε την πιο επιτακτική σας παρέμβαση ώστε να επιδεινωθεί μία επιδείνωση της κατάστασής του”.

Οι σύντροφοί μου συχνά ανέφεραν ότι κατά τα δύο τελευταία χρόνια δεν επισκέπτομαι τα εργοστάσια τόσο συχνά όσο έκανα στο παρελθόν. Είχαν δίκιο, το μόνο πράγμα που δεν γνώριζαν είναι ότι αυτό οφειλόταν στην επιδείνωση της υγείας μου. Η κατάσταση της υγείας μου άρχισε να εξαντλεί την ποιότητα και την ποσότητα της εργασίας που ήμουν σε θέση να ασκώ, ένα γεγονός που είχε ως αποτέλεσμα, σε μια τόσο σημαντική θέση, να προκαλέσει βλάβη στο Κόμμα. Αυτά για την κατάσταση της υγείας μου.

Αναφορικά με τα λάθη που διέπραξα στον τομέα της «προσωπολατρίας» και της παραβίασης της σοσιαλιστικής νομιμότητας, τα παραδέχτηκα στην Ολομέλεια της Κεντρικής Επιτροπής τον Ιούνη του 1953, και επανειλλημένα τα παραδέχομαι έκτοτε. Έχω επίσης ασκήσει δημοσίως αυτοκριτική.

Μετά το 20ό συνέδριο του ΚΚΣΕ και το λόγο του συντρόφου Χρουσιώφ(9), έγινε ξεκάθαρο σε εμένα ότι το μέγεθος και η επίδραση αυτών των λαθών ήταν μεγαλύτερα από όσο νόμιζα και ότι η βλάβη που επήλθε στο Κόμμα μας από αυτά τα λάθη ήταν πολύ πιο σοβαρή από όσο προηγουμένως πίστευα.

Αυτά τα λάθη κατέστησαν το έργο του Κόμματός μας πιο δύσκολο, αποδυνάμωσαν την ισχύ της ελκυστικότητας του Κόμματος και της Λαϊκής Δημοκρατίας, εμπόδισαν την ανάπτυξη των Λενινιστικών κανόνων της κομματικής ζωής, της συλλογικής ηγεσίας, της δημιουργικής κριτικής και αυτοκριτικής, του δημοκρατισμού στην κομματική και κρατική ζωή, και της πρωτοβουλίας και δημιουργικής δύναμης των πλατιών μαζών της εργατικής τάξης.

Τέλος, αυτά τα λάθη πρόσφεραν στον εχθρό μια εξαιρετικά μεγάλη ευκαιρία για επίθεση. Στην ολότητά τους, τα λάθη που διέπραξα στο πιο σημαντικό πόστο της κομματικής δουλειά έχουν προκαλέσει τεράστια βλάβη στην σοσιαλιστική μας ανάπτυξη ως συνόλου.

Εναπόκειτο σε εμένα να ηγηθώ της διόρθωσης αυτών των σφαλμάτων. Αν η αποκατάσταση προσώπων κατά διαστήματα προχώρησε νωθρά και με ενδιάμεσες παύσεις, αν μια κάποια υποτροπή παρατηρήθηκε τον τελευταίο χρόνο στην εξάλειψη της προσωπολατρίας, αν η κριτική και η αυτοκριτική μαζί με τη συλλογική ηγεσία έχουν αναπτυχθεί με αργό ρυθμό, αν σεχταριστικές και δογματικές απόψεις δεν έχουν καταπολεμηθεί αρκετά αποφασιστικά – τότε, για όλα αυτά, αναμφίβολα, σοβαρή ευθύνη βαρύνει εμένα, που βρίσκομαι στο πόστο του Πρώτου Γραμματέα του Κόμματος.

Αξιότιμη Κεντρική Επιτροπή.

Έχουν περάσει πάνω από τέσσερις δεκαετίες από τότε που έγινε ενεργός μαχητής στο σοσιαλιστικό κίνημα. Ήμουν παρών όταν το Κόμμα μας έκανε τα πρώτα δοκιμαστικά βήματά του. Πήρα μέρος στις μάχες της Ουγγρικής Κομμούνας και στον αγώνα ενάντια στην τρομοκρατία από το καθεστώς Χόρτι. Μετά τα πολλά χρόνια φυλάκισης, μου επιτράπηκε να δω την απελευθέρωση της χώρας μας από την ισχυρή Σοβιετική Ένωση και μου επιτράπηκε να είμαι εκεί, στην πρώτη γραμμή, όταν οι Ούγγροι κομμουνιστές πέτυχαν, μετά από επίμονες και σκληρές μάχες, να φέρουν το θρίαμβο της μεγάλης υπόθεσης του σοσιαλισμού στη χώρα μας. Είμαι βέβαιος ότι το Κόμμα μας, βασιζόμενο στους εργαζόμενούς μας, θα ξαναβαδίσει τώρα μπροστά ενωμένο και στο πνεύμα του 20ού συνεδρίου, ξεπερνώντας όλες τις δυσκολίες και όλους τους εχθρούς και ισχυροποιούμενο στις μάχες, στο δρόμο του δημοκρατισμού και της σοσιαλιστικής οικοδόμησης για ένα ευτυχέστερο μέλλον.

Οι αποφάσεις της ΚΕ του ΚΟυΕ της 18 Ιούλη 1956, όπως και η επιστολή και η προφορική δήλωση του Ράκοσι δημοσιεύτηκαν στη Σαμπαντ Νεπ στις 19 Ιούλη 1956.

Πηγή των κειμένων και πολλά στοιχεία περιλαμβάνονται στο “National Communism and popular revolt in Eastern Europe – A selection of documents on events in Poland and Hungary, February – November 1956”, Paul E. Zinner (ed.), Program on East Central Europe, Columbia University, Columbia University Press, Νέα Υόρκη, Δεκέμβρης 1956, σ.σ.317-342