Συνέντευξη Malina, στελέχους του Κ.Κ. Ινδίας (Μαοϊκού): “Εδώ, τα θύματα βιασμού δεν είναι σε θέση να κινούνται νομικά” (15/06/2017)

Βαθιά μέσα στα δάση του Μπάσταρ, ο ολιγόλογος μαοϊστής διοικητής Χίντμα, επέλεξε να στείλει μία από τις αναπληρώτριές του για να μιλήσει με το Outlook. Η Μαλίνα, στέλεχος της Επιτροπής Περιοχής Τζαγκαργκόντα του ΚΚ Ινδίας (Μαοϊκού), και η οποία ισχυρίζεται ότι είναι Γκοντ (σ.parapoda: μεγάλη φυλή της κεντρικής Ινδίας που αριθμεί 12,7 εκατομμύρια ανθρώπους), εμφανίστηκε με τρεις ένοπλους φρουρούς, ενώ το Tάγμα No.1 κρυβόταν τριγύρω.

Συνέντευξη στον Ουσίνορ Μαζουμντάρ

Τι έχετε να πείτε για τις δολοφονίες στις 24 Απρίλη στο Μπουρκαπάλ (σ.parapoda: βλ.εδώ); Αφού ο δρόμος που θα ανοίξει θα φέρει τελικά ευημερία στους χωρικούς…

  Το ζήτημα δεν ήταν το άνοιγμα του δρόμου, για το οποίο δεν διαφωνούμε. Είναι οι αστυνομικοί, οι οποίοι ασυνείδητα εργάζονται για τις εταιρίες, αφού, τελικά, οι δρόμοι θα είναι μία δίοδος για να βασανίζουν τους χωρικούς. Ως εκδίκηση για τις επιθέσεις του Λαϊκού Απελευθερωτικού Αντάρτικου Στρατού, η αστυνομία έχει θέσει υπό κράτηση και βασανίζει άπειρους αθώους χωρικούς. Έχουν επίσης σκοτώσει κάποιους για ασήμαντους λόγους. Μόλις την επόμενη ημέρα από τις επιθέσεις, έδειραν τους συμμετέχοντες σε γαμήλιο γλέντι και τους έθεσαν υπό κράτηση στο αστυνομικό τμήμα της Τσινταγκούφα. Ο Ναρέντρα Μόντι (σ.parapoda: πρωθυπουργός της κεντρικής κυβέρνησης της Ινδίας) και ο Ραμάν Σινγκχ (σ.parapoda: πρωθυπουργός της πολιτείας του Τσατίσγκαρχ) μιλάνε για “vikaa”(σ.parapoda: ανάπτυξη) και υπόσχονται δημιουργία θέσεων εργασίας, όμως ο λαός εδώ χρειάζεται στοιχειώδη πράγματα πρώτα, όπως τροφή και νερό. Ήρθατε από το Δελχί και μπορείτε να δείτε ο ίδιος τη διαφορά ανάμεσα σε Raiguda (σ.parapoda: χωριό της πολιτείας Ορίσα) και Raipur (σ.parapoda: πρωτεύουσα της πολιτείας Τσατίσγκαρχ). Οι άνθρωποι εδώ δεν έχουν καν γη. Ακόμα να φέρουν ηλεκτρισμό εδώ, κάτι για το οποίο ποτέ δεν ήμαστε αντίθετοι.

Κατηγορείτε την αστυνομία, όμως και εσείς έχετε δολοφονήσει ανηλεώς χωρικούς…

Όταν λαμβάνουμε αξιόπιστα στοιχεία για χωρικούς που δίνουν πληροφορίες στην ασφάλεια ή την αστυνομία, το κόμμα συγκαλεί jan adalat (σ.parapoda: λαϊκά δικαστήρια). Εκεί, ο λαός, δηλαδή μαζί με άλλους χωρικούς, αποφασίζουν για τη μοίρα αυτών των ανθρώπων. Πρώτα τους συμβουλεύουμε όσους καταδίδουν. Όμως, αν δεν αλλάξουν στάση, τότε τα jan adalat τιμωρούν τους ενόχους. Γιατί η αστυνομία συνεχίζει να τους χρησιμοποιεί για να λαμβάνει πληροφορίες;

Πολλοί εγκαταλείπουν τις τάξεις σας και αλλάζουν τη ζωή τους…

Υπάρχουν πολλές ψεύτικες παραδόσεις και η αστυνομία παρουσιάζει πομπωδώς απλούς χωρικούς ως διοικητές μονάδων οι οποίοι παραδόθηκαν. Όταν χωρικοί πηγαίνουν στην αγορά, η αστυνομία τους πιάνει και τους ζητά να δώσουν πληροφορίες. Έπειτα, τους θέτει υπό κράτηση και τους φωτογραφίζει ωσάν να έχουν παραδοθεί. Οι άνθρωποι δεν αποχωρούν τόσο εύκολα από το ΛΑΑΣ. Τα καλοκαίρια, οι χωρικοί μεταναστεύουν στην Τελανγκάνα, στην πολιτεία Άντρα Πραντές και σε άλλα μέρη, ώστε να εργαστούν ως χαμάληδες και έμποροι πιπεριάς τσίλι. Η αστυνομία και οι Περιφερειακές Εφεδρικές Δυνάμεις (DRG) λαμβάνουν αυτή την πληροφορία, πηγαίνουν με πολιτικά ρούχα σε αυτούς τους χωρικούς, τους σέρνουν στα αστυνομικά τμήματα και ισχυρίζονται ότι είναι μέλη των ανταρτών.

(φωτό)

Πολλοί από το ΛΑΑΣ όμως έχουν προσχωρήσει στην αστυνομία…

Μερικοί, πράγματι, όπως οι Hari Ram, Mangu, Shankar, Ganesh… Ελάχιστοι από αυτούς ήταν μέλη του κόμματος αλλά δεν ήταν όλοι στον ένοπλο αγώνα. Αυτοί οι προδότες εγκατέλειψαν το κόμμα, προσχώρησαν στην αστυνομία και επέστρεψαν μαζί της για να επιτεθούν και να βασανίσουν χωρικούς, αφού εγκατέλειψαν τα ιδανικά τους. Επίσης κακομεταχειρίζονται χωρικούς στις αγορές, τους οποίους κατηγορούν ψευδώς ότι είναι μέλη των ανταρτών και ξεκαθαρίζουν προσωπικούς λογαριασμούς. Χωρικοί είναι αναγκασμένοι να πηγαίνουν δεκάδες χιλιόμετρα προς την αντίθετη κατεύθυνση για να αποφύγουν την αστυνομία, επειδή πολλοί τίθενται υπό κράτηση χωρίς κανένα λόγο. Ακόμα και στις γυναίκες είναι δύσκολο να επισκέπτονται συγγενείς.

(φωτό)

Χωρίς δρόμους και ανάπτυξη, μία γενιά ιθαγενών δεν θα μπορεί ούτε να λάβει εκπαίδευση.

H Jantana Sarkar (σ.parapoda: το σύστημα λαϊκής διακυβέρνησης που έχουν εγκαθιδρύσει οι μαοϊστές) έχει τα δικά της σχολεία, κυρίως στη γλώσσα των Γκοντ. Όμως και σε άλλες γλώσσες διεξάγονται τα μαθήματα. Όσοι σπουδάζουν μέχρι την 8η ή τη 10η τάξη μπορούν να γίνουν δάσκαλοι στα τοπικά σχολεία. Εγώ επίσης έμαθα να διαβάζω και να γράφω σε ένα τέτοιο σχολείο. Επίσης διδασκόμασταν για το Μαρξ, το Λένιν. Συμμετείχαμε επίσης σε πολιτιστικές δραστηριότητες.

Πόσον καιρό είστε στο Μαοϊκό κόμμα;

Προσχώρησα πριν μια δεκαετία περίπου, μετά τη συγχώνευση (σ.parapoda: του ΚΚΙ(Μ-Λ)/Λαϊκός Πόλεμος και του Μαοϊκού Κομμουνιστικού Κέντρου Ινδίας το 2004). Έβλεπα την ποιότητα ζωής στο Μπάσταρ και πήγα σε μια συγκέντρωση. Κατάλαβα τι ήθελε να κάνει το κόμμα εδώ μέσα από μπροσούρες και σχετικά έντυπα και γράφτηκα στο ένοπλο τμήμα.

Δεν θα έπρεπε να επιτρέπετε στην περιφερειακή διοίκηση να έχει εύκολη πρόσβαση εδώ για αναπτυξιακά έργα;

Γιατροί, δημοσιογράφοι, σε κανέναν δεν επιτρέπεται να έρθει εδώ, λόγω εκφοβισμού από την αστυνομία. Πάρτε για παράδειγμα την περίπτωση του Podium Panda. Ήταν ένας Sarpanch (σ.parapoda: εκλεγμένος επικεφαλής κοινοτικού συμβουλίου) και ποτέ δεν είχε εργαστεί μαζί μας, όμως ήταν ελεύθερος να ταξιδέψει όπου ήθελε (σ.parapoda: συνελήφθη ως συμμετέχων στην επίθεση στο Μπουρκαπάλ και παρουσιάστηκε από την αστυνομία ωσάν να “παραδόθηκε”). Δεν χρησιμοποιούμε Sarpanch για αποστολές ή μεταδόσεις πληροφοριών εκ μέρους του κόμματος.

Παρά τη φτώχια τους, παίρνετε χρήματα και φόρο σε είδος από τους χωρικούς…

Είναι αλήθεια ότι συλλέγουμε φόρους, όμως είναι περιορισμένοι και δεν συλλέγονται δια της βίας. Είμαστε κόμμα του λαού, επομένως ο λαός εθελοντικά πληρώνει ό,τι και όποτε μπορεί. Κανένας δεν εξαναγκάζεται να πληρώσει κανένα εισφορά: κάτι τέτοιο δεν αποτελεί τμήμα της στρατηγικής μας. Ο λαός επίσης μας δίνει φαΐ και άλλα πράγματα, γιατί εργαζόμαστε για αυτόν – πάλι, αυτό γίνεται μια στο τόσο. Η στρατηγική και η σύνθεσή μας δεν μας επιτρέπει να κάνουμε κάτι τέτοιο. Παίρνουμε επίσης ενισχύσεις από διανοούμενους που βρίσκονται εκτός της περιοχής. Παίρνουμε όπλα από τις επιδρομές και τις επιθέσεις μας σε μέρη όπου βρίσκεται η αστυνομία. Στο Μπουρκαπάλ, μπορέσαμε να απαλλοτριώσουμε αυτόματα (AK-47 και INSAS), σφαίρες, αλεξίσφαιρα, εκτοξευτήρες, βλήματα όλμων, κ.α.

Έχετε προβεί σε διάφορους ισχυρισμούς για σεξουαλικές επιθέσεις σε γυναίκες από άντρες ένοπλων τμημάτων του κράτους…

Ακόμα και κατά τη διάρκεια του πρόσφατου περιστατικού στη Ραϊγκούντα, άντρες των μονάδων ασφαλείας προσπάθησαν να σύρουν μια γυναίκα στο σπίτι της, όμως αυτή αντιστάθηκε και τους χτύπησε. Έτσι, οι άλλοι μπόρεσαν να τους σταματήσουν. Αυτά μας τα είπαν χωρικοί. Οι γυναίκες δεν είναι σε θέση να μιλούν τόσο εύκολα για σεξουαλικές επιθέσεις που δέχονται, ή να τις καταγγέλλουν, όμως αρκετές μου έχουν μιλήσει για αυτό εμπιστευτικά. Όταν οι αστυνομικοί βρίσκουν γυναίκες μόνες, τις βιάζουν. Τη Madkam Hidme τη βίασαν, τη σκότωσαν και μετά της έβαλαν στο πτώμα της στολή. Πολύ πρόσφατα βίασαν και σκότωσαν επίσης τη Sorium Puji και τη Vajum Shanti.

(φωτό)

Πηγαίνουν στην αστυνομία για να καταγγείλουν όλα αυτά;

Υπήρξε μια ανήλικη που βιάστηκε, όμως όταν πήγε στο αστυνομικό τμήμα της Τσινταγκούφα να το καταγγείλει, συνελήφθη για ψευδή καταγγελία. Επομένως, καμιά δεν πάει στην αστυνομία πια και δεν υπάρχουν ούτε και νοσοκομεία εδώ. Δεν καταλαβαίνουν το νομικό σας σύστημα. Επομένως, πώς να πάνε σε νοσοκομείο για εξετάσεις ώστε να αποδείξουν ότι βιάστηκαν; Οι μονάδες ασφαλείας έρχονται εδώ σε μεγάλο αριθμό. Ποιος ξέρει ποιο μέλος τους επιτέθηκε σεξουαλικά σε μια γυναίκα; Ποιον ακριβώς να καταγγείλουν; Όταν οι γυναίκες βιάζονται, οι συγχωριανοί τις βοηθούν με τοπικά φυτικά φάρμακα. Η Jantana Sarkar επίσης βρίσκει φάρμακα για αυτές, όταν αυτό είναι εφικτό.

Υπάρχουν νέες προσχωρήσεις στο ΛΑΑΣ;

Υπάρχουν δυο – τρεις στρατολογήσεις κάθε χρόνο και έπειτα τους εκπαιδεύουμε. Η εκπαίδευση δεν γίνεται με τον αστικό τρόπο, αλλά διεξάγεται για λίγες ώρες καθημερινά για λίγες εβδομάδες. Μαζί με αυτή, διδάσκουμε τους προσχωρήσαντες για τα προβλήματα του λαού και πώς η ιδεολογία του κόμματος θα χρησιμοποιείται για να αντιμετωπίζουμε τα προβλήματά του.

Η περιοχή επιρροής σας μειώνεται. Ακολουθεί ο λαός την ιδεολογία σας;

Γιορτάσαμε στις 23 και 29 του Μάη τα 50 χρόνια της εξέγερσης του Ναξαλμπάρι. Το κόμμα οργάνωσε συγκεντρώσεις σε διάφορα μέρη, τα οποία κατέληξαν σε μια πολύ μεγάλη συγκέντρωση στο δάσος, στην οποία συμμετείχαν χιλιάδες κόσμου. Πολλοί ηγέτες έβγαλαν λόγους στις γλώσσες Χίντι, Τελούγκου και Γκόντι για το Μαρξ, το Λένιν, για πώς ήρθε η ιδεολογία του Μαοϊσμού στην Ινδία, με τον Τσάρου Μαζουμντάρ και τον Κανού Σανιάλ, για τα γεγονότα του Ναξαλμπάρι, για τον ερχομό μας στο Τσατίσγκαρχ και τη συνένωση όλων των επαναστατικών κομμάτων το 1999 και το 2004. Ήταν μια ευκαιρία για να μιλήσουμε στους ανθρώπους εδώ που δεν γνώριζαν για το κίνημα και την ιστορία του. Ο πόλεμός μας είναι ένας παρατεταμένος πόλεμος. Θα εξαπλωθεί από χωριό σε χωριό, και από περιφέρεια σε περιφέρεια. Από το Ναξαλμπάρι και το Σρικακουλάμ (σ.parapoda: όπου επίσης υπήρξε μια εξέγερση αγροτική, μεταξύ 1967 και 1970) ως το Τσατίσγκαρχ, έχει διανύσει ένα μακρύ δρόμο, ο οποίος δεν πρόκειται να τελειώσει σύντομα.

Πηγή: ινδικό περιοδικό Outlook, 15 Ιούνη 2017

Συνέντευξη Ντ. Τ. Σεπίλοφ, “συμπλεύσαντα με την αντικομματική ομάδα Μολότοφ – Μαλένκοφ – Καγκάνοβιτς”, για τον Ιούνη του 1957

60 χρόνια συμπληρώνονται αυτό το μήνα από τη συνεδρίαση του Πολιτικού Γραφείου της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΣΕ και την Ολομέλεια της ΚΕ, στην οποία έγινε απόπειρα να καθαιρεθεί ο Χρουσιώφ για την αλλοπρόσαλλη τακτική του και τη μονοπρόσωπη καθοδήγηση. Στην απόπειρα αυτή φέρονται να πρωτοστάτησαν τα παλιά ηγετικά στελέχη του ΚΚΣΕ Μολότοφ, Μαλένκοφ και Καγκάνοβιτς, τα οποία, μετά από την Ολομέλεια της ΚΕ, καθαιρέθηκαν (και, μετά από κάποια χρόνια, μετά το 22ο συνέδριο, διαγράφτηκαν από το ΚΚΣΕ). Αναμφίβολα, και παρά τις όποιες ευθύνες τους, μετά την απομάκρυνση των τριών, τίποτα δεν σταματούσε την ηγετική ομάδα του ΚΚΣΕ να παλινορθώσει τον καπιταλισμό στη χώρα.

 Αν, όμως, σταθούμε στις παραπάνω φράσεις, θα πρέπει να αμφισβητήσουμε αν πράγματι θεωρείται αυτό που έγινε “απόπειρα”, και μάλιστα για “να καθαιρεθεί ο Χρουσιώφ”, ή για τους προαναφερθέντες λόγους για τους οποίους έγινε ό,τι έγινε: για την αλλοπρόσαλλη τακτική του Χρουσιώφ, τη μονοπρόσωπη καθοδήγησή του (πολλώ δε μάλλον, για την επιχειρούμενη παλινόρθωση του καπιταλισμού, που κανένας δεν καταλάβαινε τότε).

Η αλήθεια είναι ότι, όπως μαρτυρούν και τα πρακτικά των συνεδριάσεων και η παρακάτω μαρτυρία του Ντμίτρι Σεπίλοφ, του ιδεολόγου του ΚΚΣΕ εκείνη την εποχή (ο οποίος, παρότι δεν σχετιζόταν, καθαιρέθηκε με τους τρεις), ούτε στόχοι κοινοί υπήρχαν, ούτε εναλλακτικές λύσεις διατυπώθηκαν, ούτε η μορφή της δράσης ήταν ίδια.

Αυτό το ζήτημα δεν είναι “ιστορικό”. Πολλές φορές, μπορεί να υπάρχει δυσαρέσκεια με μια ηγεσία. Και μάλιστα γενικευμένη. Όμως, το ζήτημα δεν λύνεται σωστά, ακόμα και αν όλα τα μέλη εκφράσουν εντός διαδικασιών αυτή τη δυσαρέσκεια. Η αρχή της πλειοψηφίας είναι μόνο μία οργανωτική αρχή του δημοκρατικού συγκεντρωτισμού. Υπάρχουν, όμως, και άλλες, και ο συνδυασμός τους μπορεί να ανατρέψει πράγματα. Για παράδειγμα, ο Χρουσιώφ, όταν είδε ότι στο ΠΓ δεν έχει πλειοψηφία, συγκάλεσε ένα πιο δημοκρατικό όργανο, την ΚΕ. Όμως, στο βαθμό που αυτό δεν γίνεται άμεσα, δίνεται η δυνατότητα σε όποιον έχει σχέδιο, να αξιοποιήσει την παράμετρο “χρόνος” (στην οποία θα πρέπει να δίνεται η δέουσα σημασία). Ο Χρουσιώφ εκμεταλλεύτηκε τον κίνδυνο της “επιστροφής στα παλιά”, όπου την πλήρωναν τα στελέχη και άρχισε να πιάνει τους εκλογείς – μέλη της ΚΕ (εκτός διαδικασιών). Τα στελέχη, άλλο που δεν ήθελαν να αποφύγουν κάτι τέτοιο. Με δημοκρατικότατες, λοιπόν, από μια πλευρά, διαδικασίες, ο Χρουσιώφ πέτυχε την ανατροπή της πραγματικής πλειοψηφίας.

Οι οργανωτικές αρχές του δημοκρατικού συγκεντρωτισμού δεν είναι κάτι αποσπασμένο από το πολιτικό στοιχείο, και δη το επαναστατικό περιεχόμενο (με το οποίο και εφαρμόζονται επιτυχώς). Η έλλειψη βάθους στην κριτική στοιχίζει. Δύσκολα τραβιέται κάποιος να υποστηρίξει ανατροπές όταν θεωρεί ότι τα πράγματα μπορούν να συνεχίσουν ως έχουν, με μερικές μικροδιορθώσεις και χωρίς πολλες φασαρίες. Το ίδιο δεν ισχύει και στην κοινωνία, άλλωστε; Μόνο αν κάνει συνολική κριτική μπαίνει σε μια διαδικασία να επαναστατεί.

Η απουσία εναλλακτικών λύσεων (εν προκειμένω, προτάσεων για αντικαταστάτες) στοιχίζει σε όποιον θέλει να εκφράσει δυσαρέσκεια κατά της ηγεσίας. Έχουμε δει ότι σε οργανώσεις, ιδίως σε καιρούς κρίσης, κάποιος σιωπά, ακόμα και μόνο επειδή θέλει να διατηρήσει κοινωνικές σχέσεις.

Η ομοιότητα στους στόχους και στη δράση, για να έχει νόημα να μιλάμε για πλειοψηφία, σε περίπτωση που υπάρχει, είναι επίσης σημαντικό πράγμα, γιατί και η αντίδραση ως επί το πλείστον θα είναι ομοιόμορφη και πιο εύκολα θα αποκρούεται. Σε διαφορετική περίπτωση, στον αντίπαλο, που ούτως ή άλλως προσπαθεί να προκαλέσει ρήγματα στο μέτωπο των “επιτιθέμενων”, είναι ακόμα πιο εύκολο να “εξατομικεύσει” τα πλήγματά του. Σε έναν θα φερθεί αυστηρά, τον άλλο θα τον εξαγοράσει, τον τρίτο θα τον εκβιάσει κοκ.

Το timing είναι, όπως πάντα, άλλη μια σημαντική παράμετρος. Αν ήθελαν να ανατρέψουν το Χρουσιώφ, οι τρεις, μπορούσαν να το κάνουν μέχρι το 20ό συνέδριο. Είχε ήδη συσσωρευθεί αρκετό υλικό, τριών χρόνων. Ανοιχτά και μπροστά σε χιλιάδες μέλη θα μπορούσαν να αντιτάξουν μία συνολική πλατφόρμα κριτικής, στην παλινόρθωση του καπιταλισμού (και όχι απλώς στην τακτική ή τη συμπεριφορά του Χρουσιώφ). Σιώπησαν, για διάφορους λόγους (θα το δούμε σε άλλες δημοσιεύσεις). Μετά ήταν πλέον αργά. Μέσα σε μικρότερους κύκλους, οι ευρισκόμενοι στην ηγεσία ρεβιζιονιστές πάντοτε έχουν το πάνω χέρι. Εκεί, ο μηχανισμός που ελέγχουν έχει μεγαλύτερη αναλογικά ισχύ. Και εν προκειμένω, μετά, ο μηχανισμός του Χρουσιώφ είχε ακόμα μεγαλύτερη ισχύ. [Σχετικά με τη χρονική παράμετρο, έχουμε δει και το αντίστροφο: τελικά, να ηττάται ο ρεβιζιονισμός σε ένα κομμουνιστικό κίνημα μιας χώρας, αλλά, μέχρι να γίνει αυτό, το ίδιο το κομμουνιστικό κίνημα, παγκοσμίως, είναι κάτι άλλο].

Η παραπάνω παράγραφος απαντά και στο “καυτό” ζήτημα: για το αν η καταπολέμηση της εκτροπής μιας ηγεσίας μπορεί να είναι αποτελεσματική εντός διαδικασιών. Αν αυτές υπάρχουν ή μπορούν έγκαιρα να υπάρξουν, ναι, όπως και αν δεν είναι εφικτή η ίδρυση ανεξάρτητου κόμματος (όταν μιλάμε για ρεβιζιονιστική εκτροπή), οπότε η μάχη ξεκινά εντός κόμματος. Απλώς, χρειάζεται γνώση και αξιοποίηση των διαδικασιών και του timing, καθαρός στόχος, ξεκάθαρη και βαθιά κριτική και αποφασιστικότητα. Και πάντοτε, σύνδεση με τις λαϊκές μάζες (άρα, σε όσο πιο μαζικές διαδικασίες γίνεται, αν όχι μπροστά σε όλη την κοινωνία).

Όσο για τη συνέντευξη, αν και πάρθηκε το 1991, κυκλοφόρησε μετά το θάνατο του Σεπίλοφ το 1995, μαζί με τα Απομνημονεύματά του (τα οποία για κάποιο διάστημα είχαν χαθεί), το 2001. Ο Σεπίλοφ δείχνει να συμβαδίζει με το κυρίαρχο (αντισταλινικό) κλίμα της εποχής. Όμως, σε αντίθεση με τους Μολότοφ και Καγκάνοβιτς, στα απομνημονεύματα των οποίων δείχνουν να διατηρούν μια κάποια ανεξαρτησία από το κυρίαρχο πνεύμα της εποχής, ο Σεπίλοφ λίγα πράγματα είχε να υπερασπιστεί από την πολιτική του καριέρα, αφού αυτή ήταν πολύ σύντομη.

***

Μία αντικομματική ομάδα, η οποία δεν υπήρξε

Συνέντευξη του Ντ. Τ. Σεπίλοφ

Η συνέντευξη, η οποία ηχογραφήθηκε τον Ιούλη – Αύγουστο του 1991 στο σανατόριο “Αρχαγγέλσκαγιε”, ήταν αντικείμενο επιμέλειας ώστε να δημοσιευτεί στην “Πράβντα”. Ωστόσο, στην κυριολεξία την παραμονή της δημοσίευσής της, ο Ντ. Τ. Σεπίλοφ, ο οποίος ήταν τότε ήδη 86 ετών, προσπάθησε να επεξεργαστεί κάποιες φράσεις – όμως δεν μπορούσε να πάρει αποφάσεις έστω και για μία γραμμή. Το υλικό, συνεπώς, δεν δημοσιεύτηκε. Αναπαράγουμε εδώ μία συντομευμένη εκδοχή της συνέντευξης, βάσει της απομαγνητοφώνησης και όχι της εκδοχής της που προοριζόταν για να τυπωθεί – “χτενισμένη” – σε εφημερίδα.

Δημοσιογράφος: Διαβάζω τις δημοσιεύσεις σας τους τελευταίους μήνες, διάβαζα και τα απομνημονεύματά σας – και να τι μου φαίνεται παράξενο: δεν υπάρχει το πιο ενδιαφέρον για τους σύγχρονούς σας: δεν υπάρχει τίποτα σχετικά με την Ολομέλεια του Ιούνη του 1957, η οποία διέκοψε την πολιτική σας καριέρα. Ούτε λέξη! Ας το ξεκαθαρίσουμε: υπήρξε αντικομματική ομαδοποίηση ή όχι; Πώς συνέβησαν όλα αυτά;

Ντ. Σεπίλοφ: Κάποιους μήνες πριν από την ολομέλεια, πήγα στο Κρεμλίνο, μπαίνω – ανοίγει η πόρτα, κάποιος βγαίνει από το γραφείο του Μικογιάν. Και εγώ ακούω μπροστά από την πόρτα μία δυνατή, πολύ ταραγμένη φωνή. Μπαίνω και κάθομαι. Ο Μικογιάν συνεχίζει να μιλάει: “Πράγματι, Νικολάι, αυτό δεν μπορεί να γίνει ανεκτό, είναι εντελώς απαράδεκτο να συνεχίζεται άλλο”. Μετά έκλεισε το τηλέφωνο και απευθύνθηκε σε εμένα: “Με το Μπουλγκάνιν μιλούσα. Γνωρίζετε, Ντμίτρι Τροφίμοβιτς, ότι η κατάσταση απλούστατα είναι αφόρητη. Θέλουμε να δώσουμε ένα μάθημα στο Χρουσιώφ, να συνεχίσουμε έτσι είναι πραγματικά αδύνατο: απορρίπτει τα πάντα, δεν λαμβάνει υπόψη κανέναν, όλα αυτά τα σχέδιά του… έτσι θα το καταστρέψουμε το πράγμα. Χρειάζεται να μιλήσουμε σοβαρά για αυτό”.

Σιώπησα, δεν απάντησα ούτε “ναι”, ούτε “όχι”, γιατί εγώ είχα πάει εκεί για άλλο θέμα, υπήρξε απλώς μια τυχαία συζήτηση…

Άλλο επεισόδιο: ήταν όταν ο Χρουσιώφ ήδη δεν ερχόταν πια στο σπίτι μου, δεν κάναμε βόλτες μαζί. Θυμάμαι, βγήκα και περπατούσα γύρω από τη ντάτσα. Σταματάει ένα αυτοκίνητο, βγαίνει ο Βοροσίλοφ: “Ντμίτρι Τροφίμοβιτς, πηγαίνω στο γάμο του Σεργκέι, του γιου του Χρουσιώφ. Εσείς δεν θα πάτε;”. Όχι, λέω, δεν είμαι προσκεκλημένος.

Ντμίτρι Τροφίμοβιτς, χρειάζεται κάτι να κάνουμε. Η κατάσταση είναι αφόρητη: όλους τους προσβάλλει, όλους τους υποτιμά, δεν λαμβάνει υπόψη κανέναν…”.

Εγώ του λέω:

-Κλίμεντ Γιεφρέμοβιτς, γιατί μου τα λέτε αυτά; Εσείς είστε το αρχαιότερο μέλος του κόμματος. Είστε μέλος του Πολιτικού Γραφείου. Γιατί μου μιλάτε για αυτά;

-Αφού είστε ο κυριότερος ιδεολόγος μας.

-Μα τι είμαι ο κυριότερος ιδεολόγος; Ο κυριότερος ιδεολόγος μας είναι ο Χρουσιώφ. Μάταια μου μιλάτε για αυτά, Θέστε ζήτημα, έχω τη δική μου άποψη.

Εγώ και σε αυτόν δεν είπα τίποτα.

Δ: Τα αφηγήστε ωσάν όλα να ήταν στον αέρα. Όμως τώρα τα γεγονότα του 1957 παρουσιάζονται ως μία καλά οργανωμένη συνομωσία των παλιών μελών, τα οποία επιθυμούσαν να επιστρέψουν όλα τα πράγματα όπως είχαν στην εποχή του σταλινισμού.

Ντ.Σεπίλοφ: Καμία σχέση, πραγματικά είναι εντελώς αναληθές. Μετά, αρκετά αργότερα, ακούστηκε η φήμη ότι ο Μπουλγκάνιν ήταν επικεφαλής μίας αντικομματικής ομάδας. Εγώ τίποτα δεν είχα ακούσει για αντικομματική ομάδα, απλώς όλοι άρχισαν να μιλάνε ότι άλλο πλέον δεν μπορούμε να πάμε έτσι, γιατί θα χαθούμε. Ήρθε ο καιρός που χρειαζόταν κάτι να γίνει. Η χώρα, το κόμμα, το εμπόριο, η οικονομία – όλα κατέρρεαν, όλοι βρίσκονταν στα κεραμίδια, τσακωνόμασταν με όλους, με την Κίνα ερχόμασταν σε ρήξη…Υπήρχαν φήμες, ότι σε κάποια συνεδρίαση του Υπουργικού Συμβουλίου, ο Μπουλγκάνιν ως προεδρεύων – αυτό από τον ίδιο το Χρουσιώφ το άκουσα – είχε πει: “σύντροφοι, δεν μπορούμε να πάμε έτσι παραπέρα. Οδεύουμε προς την καταστροφή. Πρέπει να μαζευτούμε και να συζητήσουμε αυτό το ζήτημα.”.

Όμως για αυτό εγώ έμαθα αρκετά αργότερα. Προφανώς, υπήρξε κάποια μάζωξη, όπου θα μιλήσαν, όμως ποιος είχε την πρωτοβουλία – δεν γνωρίζω. Πιστεύω ότι καμία αντικομματική ομάδα δεν υπήρξε. Αυτό που τώρα γράφουν για το Γκορμπατσώφ, αυτή η κριτική που στρέφεται εναντίον του, μεμονωμένες παρατηρήσεις, μεμονωμένα σχόλια, διαφωνία από άλλες πλευρές – σήμερα όλα αυτά είναι αρκετά ισχυρότερα.

Αναφορικά με την επιστροφή στο σταλινισμό… Λοιπόν, ας θυμηθούμε το 20ό συνέδριο.

Δ.:Λένε ότι εσείς ήσαστε ο συγγραφέας και των δύο εισηγήσεων του Χρουσιώφ στο συνέδριο – και της δημόσιας και της μυστικής.

Ντ.Σεπίλοφ: Έτσι έχουν τα πράγματα. Όταν ακόμα κάθονταν και έγραφαν τα κείμενα, προετοιμάζοντας το 20ό συνέδριο, πάω στο Χρουσιώφ και του λέω: “Πόσο, Νικήτα Σεργκέγιεβιτς, καινούργια είναι όλα αυτά, καθόμαστε όλοι εδώ, γράφουμε κείμενα…”. Αυτός: “Εσείς, γνωρίζετε, παρουσίασατε εδώ μια εισήγηση, ο Πονομαριόφ συμμετείχε, άλλοι – αλλά εμένα δεν μου αρέσει αυτό το πράγμα”.

Πριν από αυτό είχα αρρωστήσει. Είχα αιμορραγία από το έλκος, ήμουν σε αυστηρή δίαιτα. Όμως καθώς βρισκόταν σε πλήρη εξέλιξη η προετοιμασία για το συνέδριο, ζήτησα να συντομεύσει η αποθεραπεία – και με έβαλαν να κάνω “απεργία πείνας” 12 μέρες. Ο Μπακούλεφ συμμετείχε στο ιατρικό συμβούλιο, όπως και άλλοι επιφανείς γιατροί. 8 ημέρες πεινούσα, η ανάλυση του αίματος έδειξε ότι δεν μπορώ να προχωρήσω περαιτέρω έτσι, την αιμορραγία ωστόσο τη σταμάτησαν και έτσι επέστρεψα. Πήγα στο Χρουσιώφ, όπου μου τα είπε όλα αυτά.

Προτείνω: προχωρήστε, Νικήτα Σεργκέγιεβιτς, θα σας βοηθήσω, αν θέλετε. Σε κάθε περίπτωση, θα γράψω εγώ το τμήμα για τη διεθνή κατάσταση.

Εγώ τότε προσέλκυσα αρκετούς ανθρώπους – τον οικονομολόγο Λεόντιεφ, μεταξύ άλλων, και ετοιμάσαμε για αυτόν αυτά τα τμήματα τα οποία χαρακτηρίστηκαν: τα διεθνή και ακόμα κάτι ακόμα.

Και μετά είχαν έτσι τα πράγματα: αυτός έκανε την εισήγηση – ζήτησε ο ίδιος αυτό το δικαίωμα – ήδη ήταν πλήρως ο κύριος της κατάστασης. Εγώ επίσης είχα κάνει τη δική μου εισήγηση, όταν άρχισε η συζήτηση, καθόμουν στη δίπλα σειρά. Έρχεται ο Χρουσιώφ από πίσω: “Ντμίτρι Τροφίμοβιτς, πάμε λίγο έξω για ένα λεπτό”. Πάμε στο διάδρομο, εκεί όπου πάντοτε τσιμπούσαμε κάτι, και μου λέει: Εγώ εδώ προσπάθησα να συζητήσω με αυτούς τους βουρβόνους (εγώ κατάλαβα για ποιος μιλάει), ώστε να κάνουμε κριτική στο Στάλιν, όμως αυτοί – με τίποτα…. Γενικά, θέλω να μιλήσω για το Στάλιν.”.

Όμως χρειάζεται να πω ότι εκείνη την περίοδο, μετά το Στάλιν, εμείς ήδη στους περιπάτους μας μιλούσαμε μαζί του για όλα ανοιχτά. Και αυτός μου έλεγε τέτοια πράγματα. Ότι ο Βοζνεσένσκι, για παράδειγμα, έγραψε επιστολή στο Στάλιν: Εσείς γνωρίζετε ότι δεν είμαι σε τίποτα ένοχος, γιατί δικάζομαι – και ο Στάλιν έδωσε οδηγίες στο Χρουσιώφ, το Μπουλγκάνιν και το Μαλένκοφ να επισκεφτούν το Βοζνεσένσκι και να του μιλήσουν “κατάλληλα”. Σύντομα, όλοι κατάλαβαν ότι οι μοίρα του Βοζνεσένσκι είε αποφασιστεί, ότι ο Στάλιν δεν του συγχώρεσε τα θαρραλέα του βιβλία για την οικονομία μας. Ο Χρουσιώφ επίσης είχε εχθρικές σχέσεις με το Βοζνεσένσκι, τον ζήλευε, την ανεξαρτησία του. Ο Βοζνεσένσκι επέτρεπε ενίοτε στον εαυτό του να είναι σκληρός ακόμα και απέναντι στο Μολότοφ και άλλα μέλη του Πολιτικού Γραφείου. Έτσι, ο Χρουσιώφ αφηγήθηκε: Όταν πήγαμε στο κελί του, αυτός τινάχτηκε από την καρέκλα του: σύντροφοι, ευχαριστώ, σας ευχαριστώ που ήρθατε, τελικά. Ο Μπουλγκάνιν τον πλησιάζει και του λέει: εμείς δεν σου είμαστε σύντροφοι! Και αυτό τον χτύπησε τόσο δυνατά στο αυτί που κατέρρευσε.

Ο Ντμίτρι Σεπίλοφ

Και όταν άρχισε η περίοδος Χρουσιώφ, όταν τέτοια εμπιστευτικά πράγματα που αφηγούταν, εμείς μιλούσαμε ήδη ανοιχτά, δυνατά, γνώριζε τις διαθέσεις μου… Σίγουρα, εμείς τότε δεν γνωρίζαμε τα εννιά από τα δέκα πράγματα που αργότερα αποκαλύφθηκαν – ότι δεν υπήρχε θέμα μόνο με τον Κάμενεφ, το Ζηνόβιεφ ή το Μπουχάριν, αλλά ότι τόσος πολύς κόσμος είχε εκτελεστεί.

Και να τότε στο συνέδριο με ρωτά: “θα βοηθήσετε;”. Εγώ λέω “θα βοηθήσω”. Δηλαδή, εγώ τότε ήμουν για αυτόν…ένα αντιστάθμισμα για το παρελθόν του, για το γεγονός ότι σε όλα όσα προηγουμένως έλεγε ο Στάλιν, ο Χρουσιώφ τα υποστήριζε πιο ένθερμα από όλους. “Τότε, παμε!”, μου λέει.

Και βγήκαμε από το συνέδριο. Σύμφωνα με τα πρακτικά, μπορεί να τεκμηρθωθεί ότι εκείνη και την επόμενη ημέρα εμείς στις διαδικασίες του συνεδρίου δεν συμμετείχαμε. Εγώ έκατσα στο γραφείο μου, αυτός στο δικό του, και δεν μου έδωσε καμία οδηγία. Αυτός είπε: εμείς ήδη με εσάς μιλήσαμε, τα γνωρίζετε όλα, βοηθήστε και κάντε ό,τι χρειάζεται. Και εγώ αποφάσισα δύο ζητήματα να θέσω: τα διεθνή, όπου θεμελιωνόταν το μη ορθό του σταλινισμού – και το θέμα της άμυνας, καθώς όλο τον πόλεμο τον είχα περάσει στο μέτωπο. Σκεφτόμουν με τι τίμημα είχαμε νικήσει – για αυτά τα είκοσι εκατομμύρια νεκρών – γιατί ο Στάλιν αρχικά έκανε λόγο για εφτά εκατομμύρια. Και προσωπικά μετέφερα αυτά τα κομματάκια στο Χρουσιώφ. Είμαι πεπεισμένος ότι χρειάζεται να τα αναζητήσουμε είτε στο αρχείο του Χρουσιώφ, είτε στο αρχείο του 20ού συνεδρίου, είτε στου Σουίσκι, στο Γενικό Τμήμα [της ΚΕ]. Όταν όχι πριν από πολύ καιρό με κάλεσαν για τσάι στο Ινστιτούτο Μαρξ – Ένγκελς – Λένιν, με ρώτησαν: “υπάρχουν φήμες, Ντμίτρι Τροφίμοβιτς, ότι εσείς γράψατε τη μυστική εισήγηση”, εγώ απάντησα: “απολύτως αναληθές. Δεν είμαι ούτε ο αυτουργός, ούτε ο συναυτουργός της. Ήταν εντελώς πρωτοβουλία του Χρουσιώφ.

Όταν ο Χρουσιώφ άρχισε να διαβάζει την εισήγηση, αντιλήφθηκα μόνο λίγες παραγράφους τις οποίες είχα κάνει εγώ. Φράσεις, αποστροφές… Όμως και στο στυλ γραφείς να σταθεί κανείς, μπορεί να βρει κάτι… Ποιος του έγραψε αυτή την εισήγηση, εγώ μέχρι τώρα δεν γνωρίζω. Λένε ο Ποσπέλοφ, όμως εγώ αμφιβάλλω, γιατί δεν υπήρχε πιο φανατικός σταλινιστής, γιατί για αυτόν ο Στάλιν ήταν εικόνισμα.

Και για τα διεθνή; Ο Χρουσιώφ εκείνη την περίοδο συνέχιζε παντού να με παίρνει μαζί του, πήγα παζί του στη Γιουγκοσλαβία ως μέλος κομματικής – κυβερνητικής αντιπροσωπείας. Χρειαζόταν να αποκαταστήσουμε μαζί τους σχέσεις. Ήταν ένα καλό πράγμα, γιατί ο Στάλιν έλεγε: λίγο να κουνήσω το δάχτυλό μου και εξαφανίστηκε αυτή η Γιουγκοσλαβία. Και ο Χρουσιώφ επιθυμούσε συμφιλίωση. Σχηματίστηκε μια αντιπροσωπεία, και ήμουν κι εγώ σε αυτή. Ο ίδιος μιλούσε με τον Τίτο, και μιλούσε σωστά, ενώ εμένα ήταν όλες οι συναντήσεις μου με τον Καρντέλι, γιατί ο Καρντέλιλ θεωρούταν ιδεολόγος, ο ηγέτης του Ευρωκομμουνισμού. Προετοιμαζόμουν προσεκτικά για αυτές τις συζητήσεις, έχω ολόκληρο τόμο από αποσπάσματα, λόγους. Όταν ο Τίτο μού είπε: εσείς εκεί με τον Καρντέλι ξακαθαρίστε όλα τα ζητήματα, και εμείς εδώ θα ασχοληθούμε με άλλα θέματα.

Ο Τίτο ήταν ασυμβίβαστος στο ότι χρειάζεται να καθιερωθούν σχέσεις πλήρους ισότητας και μη ανάμειξης του ΚΚΣΕ στα ζητήματά τους, να τελειώσουμε με οτν σταλινισμό, όπου όλα ήταν προδιαγεγραμμένα και διατάζονταν. Ο Τίτο μόνο προχώρησε σε αυτό. Ο Χρουσιώφ, όταν άρχισαν συνομιλίες πρόσωπο με πρόσωπο, μου είπε: “με τίποτα δεν θέλει να αποδεχτεί την καθοδήγησή μας, τον καθοδηγητικό μας ρόλο στον κομμουνιστικό κόσμο…”. Εγώ τού είπα: “Νικήτα Σεργκέγιεβιτς, δεν χρειάζεται να διεκδικήσουμε ηγεσία.”. Έτσι εμείς με τον Καρντέλι γράψαμε αυτή τη διακήρυξη, την οποία και τώρα ενίοτε τη θυμούνται, για την ομαλοποίηση των σχέσεων.

Έπειτα, ο Χρουσιώφ προσκάλεσε τον Τίτο, αυτός έφτασε στη Μόσχα, και λίγες μέρες πριν από αυτό – οι σχέσεις μου με το Χρουσιώφ ακόμα δεν είχαν χαλάσει – ο Χρουσιώφ μού είπε: “Έρχεται ο Χρουσιώφ, όμως έχουμε το Μολότοφ Υπουργό Εξωτερικών, πώς θα τον δεχτούμε; Ο Μολότοφ εργαζόταν μαζί με το Στάλιν, ο οποίος έλεγε ότι μόνο να κουνήσει το μικρό του δαχτυλάκι, και δεν θα υπάρχει Γιουγκοσλαβία. Ο Μολότοφ τα υποστήριζε όλα αυτά, ακολουθούσε αυτή τη γραμμή. Εγώ προτείνω – να απαλλάξουμε το Μολότοφ από αυτή τη θέση και να ανατεθεί αυτή στο Σεπίλοφ.

Έτσι μού δόθηκε αυτό το χαρτοφυλάκιο. Όμως, όπως και με τον Τίτο, ο Χρουσιώφ είχε ίδια σχέση και με το Μαο Τσε Τουνγκ. Η ίδια εξέλιξη: αρχικά συμφιλίωση, μία καλή κίνηση, και μετά ξανά: Ο Τίτο οπορτουνιστής, ρεφορμιστής κοκ. Πώς να εργαστεί κανείς μαζί του έτσι;

Επομένως, επιστρέφοντας στο ζήτημα περί αντικομματικής ομάδας και επιστροφής στο σταλινισμό, αυτή ήταν η πραγματική εικόνα.

Όμως μετά την Ολομέλεια… Όλα είχαν ήδη τσουβαλιαστεί.

Ο Χρουσιώφ, φυσικά, γνώριζε ότι εγώ, όντας 37 χρονών, καμία σχέση δεν είχα με καμία δίωξη, αυτό ήταν το κύριο πολιτικό μου κεφάλαιο – να γιατί και εμφανίστηκε αυτή η διατύπωση: η αντικομματική ομάδα αποτελούμενη από το Μολότοφ και άλλους, και του συμπλεύσαντα μαζί τους Σεπίλοφ.

Ο Ντμίτρι Σεπίλοφ με τον Κόκκινο Στρατό στη Βιέννη το 1945

Έτσι εγώ έγινα “συμπλεύσας”, δηλαδή “χωρίς αρχές”, αυτό το χαρακτηρισμό έγραψε και διέδωσε ο Χρουσιώφ. Και οι άνθρωποί του, οι Σατιούκοφ, οι Ιλίτσεβις, οι Φεντοσέγιεφ μετά με κατηγόρησαν ότι εγώ υπολόγιζα την κατανομή των ψήφων, ώστε να βρίσκομαι με την πλειοψηφία, αλλά υπολόγισα λάθος.

Δ.: Δηλαδή, πώς είχαν τα πράγματα;

Ντ.Τ. Σεπίλοφ: Κάποιος τηλεφώνησε και είπε ότι σήμερα στις 4 θα έχει συνεδρίαση…Λοιπόν, ναι, είχε συγκληθεί συνεδρίαση Πολιτικού Γραφείου.

Δ.: Δηλαδή, και το θέμα και η ίδια η συνεδρίαση ήταν για σας κάτι το εντελώς απρόσμενο;

Ντ.Τ. Σεπίλοφ: Όχι ακριβώς. Εδώ και καρό είχε ωριμάσει το ζήτημα ότι χρειαζόταν να συγκεντρωθούμε και να συζητήσουμε το θέμα του Χρουσιώφ. Ποιος κανόνισε το χρόνο, τον τόπο κοκ., δεν γνωρίζω: όταν εγώ έφτασα, όλοι ήταν ήδη εκεί, μόνο ο Ζούκοφ δεν είχε ακόμα έρθει. Με το Ζούκοφ εμείς συνήθως καθόμασταν δίπλα, και είχαμε μαζί αρκετά στενές σχέσεις, αυτός ήταν σφοδρά αντίθετος με το Χρουσιώφ. Για αυτό, όταν το “Αγκανιόκ” (σ.parapoda: κοινωνικο-πολιτικό και λογοτεχνικό καθημερινό ρωσικό και ακολούθως σοβιετικό περιοδικό που βγαίνει από το 1899) βγάζει πορτρέτα του Χρουσιώφ με το Ζούκοφ, είναι προπαγάνδα. Ο Χρουσιώφ ήδη τότε συκοφαντούσε το στρατό, λέγοντας; αν στρατηγός γινόταν ένας χοιροτρόφος, τότε, η αξία του δεν θα ήταν φουσκωμένη, έλεγε, ο στρατός σε τι χρειάζεται… Ο Ζούκοφ ήταν αγανακτισμένος με το ότι ο Χρουσιώφ τίποτα δεν καταλάβαινε.

Και να εγώ φτάνω και βλέπω ότι μόνο ο Ζούκοφ δεν ήταν (μετά από λίγα λεπτά εμφανίστηκε).

Ο Χρουσιώφ άρχισε: “Προτείνω…”

Μαλένκοφ: “Περίμενε, Νικήτα Σεργκέγιεβιτς. Σύντροφοι, προτείνω, πριν προσεγγίσουμε τα τρέχοντα ζητήματα, να συζητήσουμε το ζήτημα της παραβίασης της συλλογικής ηγεσίας από το σύντροφο Χρουσιώφ. Πραγματικά είναι αδύνατο να προχωρήσουμε άλλο έτσι. Και καθώς έτσι έχουν τα πράγματα εγώ προτείνω: δεν είναι ορθό ο Χρουσιώφ να ηγηθεί της συνεδρίασης, εγώ στη θέση του δεν θα προήδρευα.

Ο Χρουσιώφ σηκώνεται και απλώνει τα χέρια του: Παρακαλώ, παρακαλώ! Ήδη, βέβαια, γνώριζε τα πάντα, ο Σερόφ του είχε μιλήσει.

Μαλένκοφ: Προτείνω να προεδρεύσει ο Μπουλγκάνιν.

Ο Μπουλγκάνιν κάθεται στη θέση του προεδρεύοντος: σύντροφοι, αυτό που έχουμε εδώ, όλα τα γεγονότα τα γνωρίζετε. Είναι αφόρητη η κατάσταση. Οδεύουμε προς την καταστροφή. Όλα αποφασίζονται από ένα πρόσωπο. Έχουμε επιστρέψει στις παλιές εποχές.

Αρχίσαμε να τοποθετούμαστε κατά σειρά. Εγώ τοποθετήθηκα πραγματικά αυστηρά. Άρχισα έτσι: ο σοβιετικός λαός και το κόμμα μας πλήρωσαν με πολύ αίμα την προσωπολατρία. Και να που πέρασε ο καιρός και εμείς εκ νέου αντιμετωπίζουμε το γεγονός μιας νέας, διαμορφούμενης λατρείας. Ο Χρουσιώφ φόρεσε τις μπότες του Στάλιν, άρχισε σιγά – σιγά να περπατάει με αυτές, να τις κάνει δικές του κοκ.

Αυτός είναι γνώστης όλων των ζητημάτων, εισιγητής στις ολομέλειες και σε άλλες συνεδριάσεις για όλα τα ζητήματα, είτε είναι βιομηχανία, είτε γεωργία, διεθνή ζητήματα, ιδεολογία – όλα τα αποφασίζει αυτός. Και μάλιστα, χωρίς να τα κατέχει. Εσφαλμένα.

Εδώ ο Χρουσώφ μού ρίχνει μια απάντηση: “Πόσα χρόνια σπουδάζατε;”. Απαντώ: “Κόστισα πολύ στο λαό. Τελείωσα το δεκάχρονο, μετά, τέσσερα χρόνια πανεπιστήμιο, ινστιτούτο αγροτικής ακαδημίας…

Εγώ ακόμα είπα ότι πλήρως ασπάζομαι τη γραμμή του κόμματος, δεν έχω καμία διαφωνία με αυτή, όμως μια σειρά από γεγονότα, ζητήματα, διεθνή ή εσωτερικά που έχουμε – για αυτά μίλησα με το Νικήτα Σεργκέγιεβιτς, προσπάθησα να τον πείσω, όμως τίποτα τέτοιο δεν συνέβη, τίποτα δεν κατανοεί, και τα πράγματα πηγαίνουν από το κακό στο χειρότερο.

Και άρχισα να περνώ από το ένα ζήτημα στο άλλο. Ίσως υπερβολικά με το δικό μου τόνο.

Έθιξα ένα ακόμα θέμα. Αρκετά μεγάλο ρόλο σε αυτό έπαιξε ο Σέροφ: αυτός ο ύπουλος, φαύλος τύπος, ένας από τους αντικαταστάτες του Μπέρια στο παρελθόν – ηγήθηκε αργότερα της ΚαΓκεΜπε. Και έγινε ευνοούμενος του Χρουσιώφ. Βρισκόμασταν στην Κίνα – αυτός μαζί μας. Στην Κίνα κάθεται κάπου σε μια γωνίτσα, και να ο Χρουσιώφ τού λέει: Ιβάν Αλεξάντροβιτς, τι είναι αυτό – σούπα ζεστή; Τι, απαγορεύεται το ζεστό μπορς, μήπως; Και ο Σερόφ σηκώνεται να κανονίσει το ζήτημα…Να ποιος είναι διάδοχος του Τζερτζίνσκι!

Έκανε όλα τα ύπουλα πράγματα, και στην ολομέλεια ο Μπουλγκάνιν είπε: εμένα στο σπίτι μέσα σε μια νύχτα μού το έσκαψαν, όταν έλειπα, ο Σέροφ έβαλε παντού τα καλώδιά του. Το Μπουλγκάνιν τον υποστήριξαν και άλλοι: “Και εμένα με ακούν, και εμένα!”.

Και εγώ μίλησα για αυτό. Ανέφερα τη Φούρτσεβα. Γεγονός είναι ότι η Φούρτσεβα, πριν από αυτό είχε έρθει σε εμένα: τι πρέπει να κάνουμε, όλα καταρρέουν, τα πάντα πεθαίνουν. Και όταν έφτασε, ψιθύρισε: πάμε! Κρυφακούν, κλείστε με κάτι το τηλέφωνο. Και την παραμονή της συνεδρίασης, δύο μέρες πριν, έρχεται χλωμή και ταραγμένη η Φούρτσεβα και, προφανώς γνωρίζοντας ότι ο Χρουσιώφ ήδη πληροφορηθεί τα πάντα, λέει: “Ήρθα να σας προειδοποιήσω πως αν συζητηθεί αυτό το ζήτημα και εσείς επιτρέψετε στον εαυτό σας να πείτε για ό,τι εμείς μαζί μιλήσαμε, εμείς θα σας εξαλείψουμε στη σκόνη κανενός στρατοπέδου (σ.parapoda: έκφραση που στη Ρωσία λένε ότι συνήθιζε να τη λέει ο Μπέρια). Ποιοι είμαστε εμείς; Εγώ είμαι γραμματέας της επιτροπής πόλης της Μόσχας του κόμματος, την ελέγχω, θα σας εξαλείψουμε. Εγώ λέω: σ. Φούρτσεβα, τι λέτε; Εσείς η ίδια ήρθατε σε εμένα και παραπονεθήκατε για την κατάσταση. “Καθόλου δεν ήρθα σε εσάς!”.

Να πως, λέω εγώ ήδη στην τοποθέτησή μου στο Πολιτικό Γραφείο, τι άγρια κατάσταση έχει δημιουργηθεί: δύο γραμματείς ΚΕ, η Φούρτσεβα και εγώ, που ποτέ δεν ήμασταν σε κάποια αντιπολίτευση, ποτέ δεν κάναμε κάτι προβοκατόρικο – και εμείς οι δύο δεν μπορούμε να μιλήσουμε. Εδώ πετάγεται η Φούρτσεβα και κραυγάζει: “Προβοκάτσια!”. Να, λέω, μέχρι πού έχει φτάσει το θέμα μας με τη συλλογική ηγεσία στο κόμμα.

Πρέπει να πω ότι, όταν προχώρησε η συζήτηση, ούτε ένας από τους ομιλούντες, συμπεριλαμβανομένων όσων ενέταξαν στην αντικομματική ομάδα, δεν πρότεινε την παραμικρή δίωξη ενάντια στο Χρουσιώφ, όλοι είπαν ότι η κατάσταση είναι αφόρητη, ότι χρειάζεται να απαλλαγεί ο Χρουσιώφ από τη θέση του Πρώτου Γραμματέα και να διοριστεί Υπουργός Αγροτικής Οικονομίας, αφήνοντας το Πολιτικό Γραφείο. Και μετά, ως φαίνεται, ενώ εμείς στη συνεδρίαση τοποθετούμασταν υπέρ της απομάκρυνσης του Χρουσιώφ, όρισαν για τη Δευτέρα να συγκληθεί Ολομέλεια (και η συνεδρίασή μας ήταν Πέμπτη ή Παρασκευή)…Έτσι, παράλληλα, οι άνθρωποι του Σερόφ καλούσαν μέλη της Κεντρικής Επιτροπής και τα εκφόβιζαν ότι τώρα θα αρχίσουν συλλήψεις και διώξεις…

Η βάση για τέτοιους εκφοβισμούς ήταν ιστορικοί, γιατί ο Μολότοφ και οι άλλοι ήταν συνεργοί του Στάλιν, φυσικά…

Άλλο ένα σημαντικό επεισόδιο. Όταν ξέσπασε αυτή η συζήτηση, ο Ζούκοφ μίλησε επίσης επικριτικά. Και μετά ο Ζούκοφ με χτυπά με τον αγκώνα του και δείχνει το σημείωμά του στο Μπουλγκάνιν. Αυτολεξεί έγραφε: Νικολάι Αλεξάντροβιτς, προτείνω να τελειώσουμε τη συζήτηση για αυτό το ζήτημα. Να δώσουμε στο Χρουσιώφ, για παραβίαση της αρχής της συλλογικότητας στην ηγεσία, αυστηρή επίπληξη και να αφήσουμε τα πράγματα ως έχουμε, και βλέπουμε μετά.

Δ.: Γιατί αυτό το θεωρείτε σημαντικό;

Ντ. Τ. Σεπίλοφ: Γιατί μετά έλεγαν ότι ο Ζούκοφ έσωσε το Χρουσιώφ, ότι ήταν με το Χρουσιώφ, όμως αυτό δεν ισχύει.

Όταν το θέμα έκλεισε και εγώ απομακρύνθηκα από την ΚΕ και από παντού, μια φορά βλέπω το Ζούκοφ. Λέω: Γκεόργκι Κονσταντίνοβιτς, θα είστε εσείς ο επόμενος. Το θέμα είναι (αυτό μου το είπε ο Μικογιάν), ότι ο Μπουλγκάνιν – ήταν και παρέμεινε υπαλληλάκος – αυτό το σημείωμα του Ζούκοφ το έδειξε στο Χρουσιώφ, και αυτό δεν μπορούσε να του το συγχωρήσει.

Αυτό που είναι σημαντικό – είναι η πλήρης έλλειψη προετοιμασίας για όλο αυτό το ζήτημα. Θα τους ήταν ασυγχώρητο, αν ξεκίναγαν κάτι. Κανένας δεν είπε, ποιος να μπει στη θέση του Χρουσιώφ. Κανένας δεν μίλησε για αυτό το θέμα. Φήμες μετά υπήρξαν ότι πρότειναν να ορίσουν το Μολότοφ, ίσως, μιλήσαν κάπου για αυτό, όμως δεν υπήρξε καμία πρόταση… Φαίνεται, όλα ήταν τόσο χωρίς προετοιμασία, δεν υπήρξε κάν τέτοιο ζήτημα. Ήταν απλώς…ξέρετε, ένα είδος έκρηξης. Αν υπήρχε αντικομματική ομάδα, εγώ δεν μπορώ να πω όχι. Εγώ απλώς δεν γνωρίζω. Όμως ο Χρουσιώφ το γνώριζε. Δεν μπορεί νε φτάσει κανείς σε τέτοιο βαθμό έλλειψης ευσυνειδησίας – γνώριζε τι σχέσει είχα με το Μολότοφ και τους άλλους, το ρόλο μου στην προετοιμασία του 20ού συνεδρίου, συμπεριλαμβανομένης της εισήγησής του.

Δ.: Εσείς, μιλώντας ενάντια στο Χρουσιώφ, παραδεχτήκατε ότι η απομάκρυνσή του μπορούσε να σημαίνει επιστροφή στο σταλινισμό;

Ντ. Τ. Σεπίλοφ: Ποτέ. Εγώ επίσης δεν σκέφτηκα τότε – και αυτό είναι ασυγχώρητο, για αυτό μου χρειάζεται ξύλο – δεν σκέφτηκα: και ποιος θα μπει στη θέση του Νικήτα; Αυτό ήταν είτε αφέλεια, είτε ηλιθιότητα. Τίθεται το ερώτημα: να καταλαβαίνουμε τις σοβαρές παραβιάσεις της συλλογικότητας στην καθοδήγηση και όλα αυτά τα γελοία πράγματα που μας οδηγούν στην καταστροφή – και να μη σκεφτούμε ποιος να μπει στη θέση του Νικήτα; Εγώ δεν άκουσα από κανέναν – ίσως μεταξύ τους να μιλήσαν, καθώς ο Μπουλγκάνιν φαινόταν ότι συγκέντρωνε σπίτι του το Υπουργικό Συμβούλιο. Αυτό, γενικά. Δεν χρειαζόταν να έχουμε πλέον Γενικό Γραμματέα. Θα μπορούσε να είχαμε ηγέτη το Μολότοφ, όμως δεν άκουσα τίποτα για αυτό.

Και όσον αφορά το ότι αυτό θα σήμαινε επιστροφή στο σταλινισμό… Εδώ ο Χρουσιώφ προσπάθησε ώστε αυτό να μη συνέβαινε, μόλις τότε είχε αρχίσει τις αποκαταστάσεις, βγάζοντας υποθέσεις από τα αρχεία, άνθρωποι άρχισαν να επιστρέφουν ζωντανοί, όλοι μιλούσαν – γενικά, όλοι εκείνη την περίοδο καταλάβαιναν ότι το παρελθόν δεν μπορούσε να επιστρέψει.

Όμως – μετά την ολομέλεια άρχισε η περίοδος των διώξεων. Κάποια στιγμή τα πράγματα είχαν έτσι, ώστε δεν υπήρχε διαφορά με ό,τι έκανε ο Στάλιν και… με τη διαφορά ότι αυτός σκότωνε, εκτελούσε και βασάνιζε, ενώ ο Χρουσιώφ έδιωχνε από θέσεις και συκοφαντούσε. Για παράδειγμα, έτσι έδιωξε το Μπαϊμπάκοφ. Τον αποκάλεσε δημοσίως στην αίθουσα με τις κολώνες, στον Οίκο των Σοβιέτ, “δραστήριο Σεπιλοφικό”. Όπως και στο Συμβούλιο Οικονομίας.

Δ.: Γιατί ο Χρουσιώφ στράφηκε εναντίον σας περισσότερο, και όχι στους υπόλοιπους που τοποθετήθηκαν στο Πολιτικό Γραφείο και την Ολομέλεια;

Ντ.Τ. Σεπίλοφ: Ο Μολότοφ, ο Καγκάνοβιτς και ο Βοροσίλοφ – όλοι ήταν παρ’ όλα αυτά γερόλυκοι, εργάζονταν για καιρό με το Στάλιν, είχαν ήδη καλυφθεί με την κρούστα της γραφειοκρατίας. Εγώ ήμουν ένας άνθρωπος άπειρος – είχα έρθει από το μέτωπο, συνήθιζα να αποφασίζω τα πάντα ανεξάρτητα, και τώρα δύο ή τρεις φορές τα συναισθήματά μου είχαν παίξει τον άσχημο ρόλο τους. Μέσα μου σκεφτόμουν για το Χρουσιώφ: είναι ο Γρηγοράκης Ρασπούτιν. Και αυτή η σκέψη μου δεν με άφηνε να ηρεμήσω: εμφανίστηκε ο σοβιετικός Γρηγοράκης Ρασπούτιν. Και να αυτή η συναισθηματική πλευρά, η αιτία για την οποία ο Χρουσιώφ είπε: εσείς μου προκαλέσατε τη μεγαλύτερη ζημιά. Το Μολότοφ, το Βοροσίλοφ και τους άλλους εγώ τους εκτόπιζα, τους επέκρινα, ενώ εσάς σας προωθούσαμε, σας προαγάγαμε, και αν εσείς τοποθετήστε εναντίον μου, τότε, ως φαίνεται, αυτό γίνεται για λόγους αρχών…Και εγώ του είπα: Φυσικά, όχι για λόγους έλλειψης αρχών…

Διώχτηκα από 16 ή 18 θέσεις. Ας μετρήσουμε: στέρηση του βαθμού του υποψήφιου μέλους του Πολιτικού Γραφείου, αποκλεισμός από την Κεντρική Επιτροπή, εκδίωξη από τη δουλειά, στάλσιμο στην Κιργιζία, μετά ο Χρουσιώφ έδωσε διαταγή – εγώ ήδη εργαζόμουν στην Κιργιζία, οι Κιργίζιοι μου φέρθηκαν άψογα – και ο Ραζάκοφ, Πρώτος Γραμματέας, σε αχτίφ, τοποθετήθηκε και είπε: “Ήμουν στη Μόσχα, και η Μόσχα μας επεσήμανε, ότι η Κομματική Οργάνωση της Κιργιζίας φέρεται δουλοπρεπώς απέναντι στο Σεπίλοφ (φανταστείτε: ολόκληρη κομματική οργάνωση Δημοκρατίας!), εδώ ξεχνούν ότι ο Σεπίλοφ βρίσκεται στην Κιργιζία ως πολιτικός εξόριστος”.

Ο Ντμίτρι Σεπίλοφ στα τελευταία χρόνια της ζωής του (πηγή)

Δ.: Εσείς εκεί ως τι εργαστήκατε;

Ντ. Τ. Σεπίλοφ: Διευθυντής του Ινστιτούτου Οικονομίας της Ακαδημίας Επιστημών. Τότε ακόμα ήμουν μέλος του κόμματος, ήμουν καθηγητής, ήμουν στρατηγός. Ο Χρουσιώφ συνέχιζε να με παρακολουθεί και με μικρά πράγματα να με εκδικείται. Έρχεται το συνέδριο του ενωσιακού Κόμματος – κάλεσαν όλους τους διευθυντές, κάλεσαν κι εμένα. Φτάνει ο ινστρούχτορας της Κεντρικής Επιτροπής από τη Μόσχα, με φωνάζει και λέει: Συγγνώμη, υπήρξε λάθος, τυχαία, εντελώς τεχνικό λάθος, και δεν έπρεπε να προσκληθείτε στο συνέδριο. Και μου πήραν το προσκλητήριο… Μετά από αυτό – η εγχείριση, ήδη μου επέτρεψαν να παραμείνω στη Μόσχα, εργάζομαι στο αρχείο του Υπουργικού Συμβουλίου. Προσπαθούσα σε τίποτα να μη διαφέρω από τους άλλους. Ήρθε εγκαιρα αυτό, σκληρά εργαζόμουν, προετοίμαζα στη δουλειά 68 τόμους. Τη βιογραφία του Λένιν, την ιστορία της ΕΣΣΔ, το Μεγάλο Πατριωτικό Πόλεμο κοκ. Είναι επί 22 χρόνια που καθόμουν στο αρχείο: εκεί πουθενά το επίθετό μου δεν υπάρχει, είναι εκδόσεις με ντοκουμέντα.

Έτσι λοιπόν, πέντε χρόνια πέρασαν μετά την Ολομέλεια του 1957, εγώ εργάζομαι άψογα, είμαι εξωτερικός παρατηρητής στις συνεδριάσεις και να, στο 22ο συνέδριο, ξανά ο Χρουσιώφ – ως φαίνεται, τίποτα δεν γινόταν, τα πράγματα δεν προχωρούσαν – ξανά εγείρει ζήτημα για αντικομματική ομαδοποίηση. Καλεί ο Ίλιτσεφ το γραμματέα της Κομματικής Οργάνωσης, Αμπράμοφ: “Σήμερα έχετε συνεδρίαση; Διαγράψτε το Σεπίλοφ από το κόμμα.” Αυτός: “Για αυτό, δεν έχουμε από το Ντ. Τ. κανένα λόγο, εκτός από το ότι είναι τώρα άρρωστος”… “Εκτελέστε τις εντολές της ΚΕ”. Και για αυτό δεν μου είπαν καν ότι θα υπάρχει κομματική συνεδρίαση, έμαθα νύχτα – ήρθε μια από τις συναδέλφισσες και είπε: “διαγραφτήκατε από το κόμμα.”.

Μετά από κάποιο καιρό, ο ίδιος Ίλιτσεφ, τηλεφωνεί στο Σκριάμπιν, επιστήμονα, γραμματέα της Ακαδημίας Επιστημών της ΕΣΣΔ, και στο Νεσμεγιάνοφ, τον πρόεδρο: “Έχετε γενική συνέλευση τώρα; Στερείστε από το Σεπίλοφ τον τίτλο του αντεπιστέλλοντος μέλους” (Αυτά όλα μου τα είπε ο Νεσμεγιάνοφ). Και ξανά δεν είχα καν πληροφορηθεί για αυτό.

Και, όπως μπορούσαμε να αναμένουμε, και στις δύο περιπτώσεις αυτό συνέβη ομόφωνα.

Μετά, αρκετοί πρόεδροι – ο ίδιος ο Νεσμεγιάνοφ, ο Αλεξάντροφ – έκαναν τα πάντα ώστε να αλλάξει η κατάσταση.

Την παραμονή του τελευταίου ταξιδιού του στην Πιτσούντα (σ.parapoda: όπου βρισκόταν το εξοχικό του Χρουσιώφ στην Αμπχαζία της Γεωργίας), ο Χρουσιώφ προήδρευσε συνεδρίασης του Πολιτικού Γραφείου, μη γνωρίζοντας ότι είναι το τελευταίο του ταξίδι, και συνόψιζε τα αποτελέσματα των δράσεών του. Συγκεκριμένα, στην αγροτική οικονομία ακόμα δεν έχουμε βρει τη λύση, όμως δεν έχουμε συλλήψεις. Η αντικομματική ομάδα ηττήθηκε, όμως δεν τη συντρίψαμε καθόλου όχι επειδή αυτοί ήταν εναντίον μου – αλλά επειδή ήταν 37 χρονών, επειδή υπήρχαν οι διώξεις, για αυτό. Φυσικά, το Σεπίλοφ (αυτό κυριολεκτικά – μου το είπε ο Γιάκοβ Μάλικ, επικεφαλής του Γενικού Τμήματος της ΚΕ, ο οποίος βρισκόταν στη συνεδρίαση) κακώς τον εμπλέξαμε σε αυτή την υπόθεση. Ο Σεπίλοφ δεν είχε καμία σχέσει με διώξεις. Για αυτό εγώ θέλω να αποφασίσουμε να τον ακούσουμε και να το διορίσουμε κοσμήτορα της Ακαδημίας Κοινωνικών Επιστημών.

Χαλάρωσε και συνειδητοποίησε ότι αν εγώ προετοίμαζα τις αποφάσεις του 20ού συνεδρίου, τότε… Έτσι κι αλλιώς, είχα διαγραφεί από το κόμμα στις 21 Φλεβάρη 1962, και αποκαταστάσθηκα στις 18 Φλεβάρη 1976 από την ΚΕΕ που βρισκόταν υπό την ΚΕ του ΚΚΣΕ. Και μόλις στις 22 Μάρτη 1991 αποκαταστάθηκα και στην Ακαδημία Επιστημών της ΕΣΣΔ.

Μεταφράστηκε από τα ρώσικα. Πηγή: Ντμίτρι Σεπίλοφ, Ο μη συμπλεύσας, Μόσχα, 2001, εκδ. Βάγκριους.

 

Ανακοίνωση του Π.Γ. της Κ.Ε. του Ενιαίου Σοσιαλιστικού Κόμματος Γερμανίας (09/06/1953) & Διακήρυξη της κυβέρνησης της Γερμανικής Λαοκρατικής Δημοκρατίας (17/06/1953)

Η διαχείριση των μη ανταγωνιστικών αντιθέσεων στις τάξεις του λαού από τον επαναστατικό πολιτικό φορέα της πιο πρωτοπόρας και αδέσμευτης κοινωνικής τάξης, δηλαδή, η στάση του έναντι των ενδιάμεσων μεταξύ αυτού και του εχθρού στρωμάτων, είναι καταλυτική για την επίτευξη και τη σταθεροποίηση των νικών του. Με μια εσφαλμένη στάση έναντι των ενδιάμεσων στρωμάτων, χαρίζεται “χώρος” μέσα στην κοινωνία στον εχθρό, μεγαλώνει δυσανάλογα με τη “διάμετρο” των διαθέσιμων όπλων το εύρος του στόχου, ενώ ο εχθρός συγκεντρώνει ευκολότερα τα δικά του πυρά εναντίον μας.

Με αφορμή τη σημερινή 64η επέτειο από τα γεγονότα του (ανατολικού) Βερολίνου, παρατίθεται παρακάτω η ανακοίνωση του Π.Γ. της Κ.Ε. του Ενιαίου Σοσιαλιστικού Κόμματος Γερμανίας, με την οποία καταβάλλεται η πρώτη σοβαρή προσπάθεια από το μεγαλύτερο κυβερνητικό κόμμα της χώρας για να αναθεωρηθεί η διαχείριση των μη ανταγωνιστικών αντιθέσεων στις τάξεις του λαού, με τη βελτίωση της θέσης των αγροτών, των εμπόρων, των βιοτεχνών και των διανοουμένων. Διαβάζοντας κανείς ποια μέτρα αναθεωρούνται, καταλαβαίνει ότι το κόμμα είχε σοβαρό πρόβλημα κατανόησης της πραγματικότητας και της χώρας και του διεθνούς πλαισίου στο οποίο καλούταν να ανοικοδομήσει τη χώρα. Με τα οικονομικά του μέτρα, και παρά τις συστάσεις του Στάλιν, είχε ανοίξει ταυτόχρονα μέτωπο με τους πάντες, από τους… οργανωμένους χριστιανούς νεολαίους μέχρι και τους ανάπηρους. Κι όλα αυτά τη στιγμή που στο δυτικό τομέα της Γερμανίας, οι δυτικοί έδιναν επιπλέον χρήματα, για επικοινωνιακούς λόγους, ώστε να είναι εμφανέστερη η σύγκριση με το “φτωχό” ανατολικό τομέα.

Είναι, φυσικά, κατανοητό, ένα κόμμα (συνέχεια του προπολεμικού Κομμουνιστικού και Σοσιαλιστικού) που επί χρόνια ήταν στην παρανομία να μην έχει τις κατάλληλες συνδέσεις με τις μάζες του λαού (παρότι ψηφίστηκε από αυτές με ελεύθερες εκλογές για να κυβερνήσει). Όμως αυτό το πρόβλημα έπρεπε να το έχει πάντοτε υπόψη η ηγεσία του κόμματος αυτού και να προσπαθεί να το αντιμετωπίζει. Επίσης, έπρεπε να έχει υπόψη ότι η άνοδος σε κυβερνητικούς θώκους δημιουργεί αυτόματα και ανεξαρτήτως θέλησης, νέο χάσμα ανάμεσα στις μάζες του λαού και το επαναστατικό κόμμα, πολλώ δε μάλλον, το συγκεκριμένο κόμμα.

Τα λάθη, κυρίως αριστερίστικου τύπου, ήταν αναπόφευκτα. Χρειάζονται όμως πολλά χτυπήματα για να ραγίσει το υπό διαμόρφωση γυαλί, και μάλιστα σε μια κοινωνία μολυσμένη επί δεκαετίες από το ναζισμό; Ούτε αυτό δεν μπόρεσε να έχει μονίμως υπόψη η ηγεσία του ΕΣΚΓ (Το αυτό ισχύει και για εμάς σήμερα).

Πραγματικά, διαβάζοντας κανείς τα μέτρα που υπήρχαν και με την εισήγηση του κόμματος αυτή αναθεωρούνται, θα του ‘ρθει στο νου η σημερινή κυβέρνηση Σύριζα και οι φαντασιόπληκτοι υποστηρικτές της που καμώνονται τους αριστερούς. Βέβαια, τα μέλη της, ούτε φιλικές διαπροσωπικές σχέσεις δεν είχαν με τους εργαζόμενους πριν ανέλθουν στην εξουσία. Το ΕΣΚΓ, όμως, ήταν σπλάχνο από τα σπλάχνα της εργατικής τάξης. Και αυτή η εμπειρία του μάς διδάσκει πόσο εύκολη μπορεί να είναι η απόσπασή μας από τις μάζες του λαού, όταν δεν υπάρχει προσπάθεια για μόνιμη σύνδεση (πολλώ δε μάλλον κατά την περίοδο που καθήκον είναι η προσπάθεια για απόκτηση μόνιμης σύνδεσης).

[Τα παραπάνω δεν έχουν σχέση μόνο με ένα ιστορικό ζήτημα, αλλά και με το σήμερα. Καμία επανάσταση δεν μπορεί να γίνει, χωρίς σύνδεση με τις λαϊκές και εργαζόμενες μάζες. (Ή, αν γίνει, οι σχέσεις εξουσιαστή – εξουσιαζόμενου δεν θα έχουν αλλάξει επ’ ουδενί προς το καλύτερο, αφού θα εξαρτώνται κυρίως από την επικοινωνιακή διαχείρισή τους και δύσκολα θα γίνουν πραγματικές.) Καμία κομμουνιστική οργάνωση ή ομάδα δεν μπορεί ούτε καν να μακροημερεύσει όταν αμελεί το καθήκον να προσπαθεί μονίμως να αποκτήσει (αρχικά) και να εδραιώσει (ακολούθως) πολιτικές σχέσεις με μεγάλες μάζες εργαζομένων. Ας αναρωτηθούμε, και πρώτα από όλα ο γράφων, πόσοι το κάνουμε αυτό, όχι μέσα στο χώρο εργασίας μας, αλλά, έστω, ΚΑΘΕ π.χ. Σάββατο στη γειτονιά μας ή κάθε π.χ. Κυριακή έξω από τα ανοιχτά καταστήματα.]

Οι διαπιστώσεις δεν σταματούν εδώ. Γιατί τα μέτρα που ελήφθησαν μετά τις συστάσεις του ΕΣΚΓ στην κυβέρνηση της Γερμανικής Λαοκρατικής Δημοκρατίας, αντί να μειώσουν, δημιούργησαν νέα στρώματα δυσαρεστημένων (οι ως τώρα νομιμόφρονες μεσαίοι αλλά και, ιδίως, η εργατική τάξη). Μάλιστα, παρά τις συστάσεις Μαλένκοφ, και αφού το πράγμα είχε φτάσει στο μη παρέκει, τα μέτρα ελήφθησαν πολύ αργά. Για την παράμετρο του timing πάντοτε έκαναν λόγο οι Λένιν και Στάλιν. Όμως και η επικοινωνιακή διαχείριση των μέτρων, ακριβώς σε μια περίοδο που κάθε ώρα πλέον μετρούσε, ήταν καταστροφική. Οι προτάσεις του ΕΣΚΓ δημοσιεύτηκαν δύο μέρες μετά, τα μέτρα υιοθετήθηκαν από την κυβέρνηση μία μέρα μετά και άρχισαν να εφαρμόζονται δύο μέρες ως και…καμία μέρα πριν την εξέγερση. Πρακτικά, η εργατική τάξη έμαθε τα νέα για ανάκληση της αύξησης κατά 10% της νόρμας στις 16 Ιούνη, όταν δηλαδή οι διαδηλώσεις είχαν πια ξεκινήσει και οι προβοκάτορες που μπαινοβγαίναν άνετα από το δυτικό Βερολίνο είχαν ήδη πάρει τις θέσεις τους. Ακόμα και το θέμα της απελευθέρωσης όσων κρατούνταν με μικρές ποινές βάσει της κατηγορίας της “καταστροφής της λαϊκής περιουσίας” (στην οποία “όλα χώραγαν”, και άρα φυλακίστήκαν και άτομα που θα έπρεπε να συγχωρεθούν, ειδικά λόγω των καθηκόντων της περιόδου), έτσι όπως ανακοινώθηκε (εισήγηση κυβερνητικού κόμματος στην κυβέρνηση), και μέχρι να αποφασιστεί (από την κυβέρνηση), αυτό που δημιούργησε ήταν πλήθη συγγενών κρατουμένων έξω από τις φυλακές και κατάλυση του κράτους και του (υπό διαμόρφωση) κύρους του.

Για το τι συνέβη το διήμερο 16-17 Ιούνη 1953 έχει ήδη μεταφραστεί εδώ μία αξιόπιστη μαρτυρία από αντικειμενικό άνθρωπο, μία εργάτρια, και μελλοντικά θα μεταφραστούν και άλλες. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι αξιοποιήθηκαν αυτά τα σοβαρότατα λάθη του ΕΣΚΓ από τους αντικομμουνιστές δυτικούς και ότι δεν συμμετείχαν προβοκάτορες από τη Δύση. Πάρα πολλοί, άλλωστε, μόνιμοι κάτοικοι δυτικού Βερολίνου και δυτικής Γερμανίας συνελήφθησαν στα επεισόδια. Όποιος το αμφισβητεί ή κάνει πως δεν το καταλαβαίνει, καλύτερα, ας μην αναλάβει ποτέ ηγετικό πόστο σε αριστερή οργάνωση ή κυβέρνηση, γιατί θα κάνει ζημιά με την αφέλειά του.

Όμως και τα όσα ακολούθησαν έδειξαν πως η κυβέρνηση της ΓΛΔ και το ΕΣΚΓ ακόμα δεν είχαν καταλάβει το πλήγμα στις σχέσεις ανάμεσα στο κόμμα και ιδίως τους εργάτες. Με την ανακοίνωση για τα επεισόδια, η οποία παρατίθεται παρακάτω (και στην οποία δεν γίνεται διάκριση ανάμεσα σε ανιδιοτελείς εργάτες που διαδήλωσαν και προβοκάτορες), δείχνει ότι το πρώτο που τη νοιάζει είναι η αποκατάσταση μιας κανονικότητας, και όχι οι αιτίες που τη διασάλευσαν. Δείχνει να μη διορθώνει τη στάση της έναντι των μη ανταγωνιστικών αντιθέσεων (και μάλιστα στο θέμα της ευαίσθητης σχέσης μεταξύ εργατικής τάξης και εργατικής κυβέρνησης). Ήταν και αυτή η ανακοίνωση ένας λόγος για τον οποίο ο Μπέρτολτ Μπρεχτ καταδίκασε όχι μόνο τους προβοκάτορες από τη Δύση για τα γεγονότα (καλώντας παράλληλα την κυβέρνηση να μην αντιμετωπίσει με τον ίδιο τρόπο ανιδιοτελείς διαδηλούντες εργάτες και δυτικούς προβοκάτορες), αλλά και, με το δικό του τρόπο, την “από τα πάνω” και επιφανειακή προσέγγιση της κυβέρνησης όσον αφορά τη σχέση της με το λαό.

***

Ανακοίνωση του Π.Γ. της Κ.Ε. του Ενιαίου Σοσιαλιστικού Κόμματος Γερμανίας

Το Πολιτικό Γραφείο της Κεντρικής Επιτροπής του Ενιαίου Σοσιαλιστικού Κόμματος Γερμανίας, στη συνεδρίασή του της 9 Ιούνη 1953, αποφάσισε να προτείνει στην κυβέρνηση της Γερμανικής Λαοκρατικής Δημοκρατίας την εφαρμογή μιας σειράς μέτρων, που θα βοηθήσουν στην αποφασιστική καλυτέρευση του βιοτικού επιπέδου όλων των στρωμάτων του πληθυσμού και θα δυναμώσουν την εμπστοσύνη τους στη δικαιοσύνη της Γερμανικής Λαοκρατικής Δημοκρατίας. Το ΠΓ της ΚΕ του Ενιαίου Σοσιαλιστικού Κόμματος της Γερμανίας ωθήθηκε στη λήψη της απόφασης αυτής από το γεγονός ότι στο παρελθόν διαπράχθηκαν από μέρος του κόμματος και της κυβέρνησης μια σειρά λάθη, που εκφράστηκαν σε αποφάσεις και διατάγματα, όπως, π.χ. το διάταγμα για τη νέα ρύθμιση των δελτίων διατροφής, την κατάσχεση αγροτικών επιχειρήσεων, έκτακτα μέτρα, αυστηρές μέθοδες για την καταβολή των φόρων κλπ. Παραμελήθηκαν τα συμφέροντα τέτοιων στρωμάτων του πληθυσμού, όπως ορισμένων αγροτών, εμπόρων, βιοτεχνών και διανοουμένων. Εκτός αυτού, κατά την εφαρμογή αυτών των διαταγμάτων στις περιοχές, περιφέρειες κι επαρχίες διαπράχθηκαν σοβαρά λάθη. Και ένα από τ’ αποτελέσματα αυτών των λαθών ήταν ότι πολλά πρόσωπα φύγανε από τη δημοκρατία.

Στη λήψη των αποφάσεων, το ΠΓ παίρνει υπόψη του το μεγάλο σκοπό της αποκατάστασης της ενότητας της Γερμανίας, που, για να πραγματοποιηθεί, χρειάζεται να παρθούν κι απ’ τα δύο μέρη (Ανατολική και Δυτική Γερμανία) μέτρα που να διευκολύνουν θετικά τη συνένωση.

Για τους λόγους αυτούς, το ΠΓ της ΚΕ του Ενιαίου Σοσιαλιστικού Κόμματος της Γερμανίας, θεωρεί αναγκαίο, να εφαρμοσθούν στο εγγύς μέλλον, σε συνδυασμό με τις διορθώσεις στο πλάνο της βαριάς βιομηχανίας, μια σειρά μέτρα, για να διορθωθούν τα λάθη που διαπράχθηκαν και να καλυτερεύσει το βιοτικό επίπεδο των αγροτών, των διανοουμένων, των βιοτεχνών και των άλλων μεσαίων στρωμάτων. Το ΠΓ στη συνεδρίασή του της 9 του Ιούνη, καθιέρωσε στον τομέα του εμπορίου κι επισιτισμού της αγροτικής οικονομίας και των συναλλαγών της Λαοκρατικής Δημοκρατίας με τη Δυτική Γερμανία μια σειρά μέτρα.

Για να μεγαλώσει η παραγωγή ειδών μαζικής κατανάλωσης των μικρών και μεσαίων ιδιωτικών επιχειρήσεων και για να πλατύνει το δίχτυ του εμπορίου, προτείνεται να δοθούν σοβαρά βραχυπρόθεσμα δάνεια στους βιοτέχνες, τους μικρούς και μεγάλους εμπόρους και τις βιομηχανικές, οικοδομικές και συγκοινωνιακές ιδιωτικές επιχειρήσεις. Να παραταθεί ο χρόνος για την καταβολή καθυστερημένων φόρων και ασφαλιστικών εισφορών, που χρωστούσαν από τα τέλη του 1951, για τους μικρούς μεσαίους και μεγάλους αγρότες, βιοτέχνες, μικρούς και μεγάλους εμπόρους, ιδιωτικές βιομηχανικές, οικοδομικές και συγκοινωνιακές επιχειρήσεις, δηλαδή, σ’ ολόκληρο τον ιδιωτικό τομέα της οικονομίας. Αν καταστηματάρχες, που κλείσανε τα καταστήματά τους τον τελευταίο καιρό, ή τα παρέδωσαν στο κράτος, εκφράσουν την επιθυμία να τα ξανανοίξουν, οι επιθυμίες αυτές πρέπει να παρθούν υπόψη χωρίς αναβολή. Εκτός αυτού, τα “Η.Ο” (σ.parapoda: Handelsorganisation. Κρατικά εμπορικά καταστήματα λιανικής για είδη χωρίς δελτίο, που ιδρύθηκαν το 1948, το 1950 είχαν το 26% των πωλήσεων λιανικής στη ΓΛΔ και το 1960 πάνω από 37%), για να διευκολύνουν καλύτερα τον εφοφιασμό του πληθυσμού, να κλείσουν αμέσως συμφωνίες με το ιδιωτικό εμπόριο.

Το ΠΓ προτείνει, σε συνέχεια, να αρθούν οι διατάξεις για τις κατασχεμένες αγροτικές επιχειρήσεις και ν’ απαγορευτεί η δέσμευση των εισοδημάτων σ’ αυτούς που δεν πλήρωσαν τους φόρους. Στους αγρότες, που για λόγους οικονομικών δυσκολιών, εγκατέλειψαν τα χωράφια τους και πήγαν στο Δυτικό Βερολίνο ή στη Δυτική Γερμανία (μικροί αγρότες, μεσαίοι αγρότες, μεγάλοι αγρότες) θα πρέπει να δοθεί η δυνατότητα να πάρουν τα κτήματά τους πίσω. Αν αυτό, σε εξαιρετικές περιπτώσεις, δεν είναι εφικτό, θα πρέπει να τους δίνεται πλήρης αποζημίωση. Θα πρέπει να βοηθηθούν ώστε να αναπτύξουν τα κτήματά τους με δάνεια και αγροτικό εξοπλισμό. Οι ποινές για όσους δεν ήταν συνεπείς με τις φορολογικές υποχρεώσεις ή τις παραδόσεις σε είδος θα πρέπει να επανελεγχθούν. Προτείνεται το Υπουργείο Γεωργίας και Δασοκομίας να είναι υπεύθυνο για τη λήψη των απαραίτητων μέτρων ώστε να διασφαλιστούν τα συμφέροντα των αγροτικών παραγωγικών συνεταιρισμών.

Το Πολιτικό Γραφείο επίσης προτείνει σε όλους τους δημοκράτες που επιστρέφουν στο έδαφος της Γερμανικής Λαοκρατικής Δημοκρατίας και το δημοκρατικό τομέα του Βερολίνου να διασφαλίζεται η περιουσία που είχε δημευθεί στη βάση του Διατάγματος της 17ης Ιούλη 1952. Οι επιστρέφοντες δεν πρέπει να έχουν καμία αρνητική διακριτική μεταχείριση για το γεγονός ότι είχαν φύγει από τη δημοκρατία. Πρέπει να επανενταχθούν στην οικονομική και κοινωνική ζωή από τις αρμόδιες αρχές των συμβουλίων των περιφερειών και των δήμων, ανάλογα με τα επαγγελματικά τους προσόντα και να έχουν πλήρη πολιτικά δικαιώματα. (Γερμανική ταυτότητα, δελτίο διατροφής κλπ). Για όσους επιστρέφουν να υπάρχουν κέντρα πληροφόρησης, όπου θα τους παρέχονται συμβουλές και πληροφορίες για όλα τα ζητήματα.

Το Πολιτικό Γραφειο θεωρεί ότι το ζήτημα των αδειών διαμονής για τους δυτικογερμανούς και δυτικοβερολινέζους, καθώς και το ζήτημα των διαζωνικών διαβατηρίων στο πλαίσιο της διευκόλυνσης της μετακίνησης ανάμεσα σε Ανατολική και Δυτική Γερμανία θα πρέπει να επαναρυθμιστεί. Όταν γίνεται αίτηση για άδειες διαμονής από δυτικογερμανούς και δυτικοβερολινέζους οι οικογενειακοί λόγοι θα πρέπει να αναγνωρίζονται, και το ίδιο θα πρέπει να ισχύει και στις αιτήσεις για έκδοση διαζωνικών διαβατηρίων. Ιδιαίτερα θα πρέπει να επιτρέπεται σε επιστήμονες και καλλιτέχνες να συμμετέχουν σε εκδηλώσεις και διασκέψεις στη Δυτική Γερμανία, όπως και να επιτρέπεται σε καλλιτέχνες από τη Δυτική Γερμανία να συμμετέχουν σε συναντήσεις στη Γερμανική Λαοκρατική Δημοκρατία.

Το Πολιτικό Γραφείο επίσης προτείνει όλοι οι μαθητές που αποβλήθηκαν από τα Λύκεια σε σχέση με την εξέταση των μαθητών των Λυκείων και τη συζήτηση για τη δραστηριότητα της “Κοινότητας Νεολαίας” (σ.parapoda: δύο αποσπασμένες από την πραγματικότητα “αριστερίστικες” καμπάνιες του ΕΣΚΓ εκείνη την ακαδημαϊκή χρονιά εναντίον της χριστιανικής οργάνωσης νεολαίας και άλλων ανοργάνωτων “απείθαρχων” νέων) θα πρέπει άμεσα να επανεισαχθούν και να τους δοθεί η ευκαιρία για να δώσουν τις εξετάσεις που έχασαν. Ομοίως, οι καταγγελίες και οι μεταθέσεις καθηγητών σε σχέση με την εξέταση των λυκείων θα πρέπει να ανακληθούν. Οι διαγραφές σε κολέγια και πανεπιστήμια που έχουν εκδοθεί τους τελευταίους μήνες, θα πρέπει να εξεταστούν άμεσα και να έχουν παρθεί αποφάσεις μέχρι τις 20 Ιούνη 1953. Όσον αφορά την εισαγωγή σε κολέγια και πανεπιστήμια, οι καλοί μαθητές που προέρχονται από μεσαία στρώματα δεν θα πρέπει να βρίσκονται σε μειονεκτική θέση.

Επίσης, το Πολιτικό Γραφείο προτείνει στην κυβέρνηση της Γερμανικής Λαοκρατικής Δημοκρατίας να δώσει εντολή στα αρμόδια δικαστικά όργανα άμεσα να απελευθερώσει όσους έχουν καταδικαστεί σε ένα ως τρία χρόνια βάσει του νόμου για την προστασία της λαϊκής περιουσίας, με την εξαίρεση των περιπτώσεων με σοβαρές επιπτώσεις. Επίσης, προτείνεται άμεσα να απελευθερωθούν οι κρατούμενοι που διώκονται βάσει του Νόμου για την προστασία της Λαϊκής Περιουσίας και οι οποίοι δεν αναμένεται να λάβουν ποινές ανώτερες των ελάχιστων ποινών από ένα ως τρία χρόνια.

Τέλος, το Πολιτικό Γραφειο αποφάσισε να προτείνει στην κυβέρνηση της Γερμανικής Λαοκρατικής Δημοκρατίας από την 1η Ιούλη και μετά όλοι οι πολίτες της Γερμανικής Λαοκρατικής Δημοκρατίας και του δημοκρατικού τομέα του Βερολίνου να εφοδιαστούν με δελτία τροφίμων ανάλογα με τα νομικά καθορισμένα χαρακτηριστικά της δραστηριότητάς τους. Επίσης προτείνεται να ανακληθούν οι αυξήσεις στις μαρμελάδες, το τεχνητό μέλι και άλλα γλυκά και προϊόντα αρτοποιίας που αποφασίστηκαν τον Απρίλη του 1953 με ισχύ από 15 Ιούνη 1953, να επανεισαχθούν οι μειώσεις στους ναύλους κατά 50% στους μαθητές και τους εκπαιδευμένους, όπως και κάποιες κατηγορίες εργατών, καθώς και οι μειώσεις στις τιμές των εισητηρίων για τους ανάπηρους, καθώς και αποζημίωση από το σύστημα κοινωνικής ασφάλισης για τη διαδρομή για επισκέψεις σε εξειδικευμένους γιατρούς.

Το κείμενο είναι κατά ένα μέρος ήδη μεταφρασμένο (και υπάρχει, με τροποποιήσεις στην ορθογραφία και στην ορολογία, στο ψηφιακό αρχείο του ΑΣΚΙ, στο έντυπο των ελλήνων πολιτικών προσφύγων στη ΓΛΔ, “Το Δελτίο μας”, αρ.φ.67, Χρόνος 3ος, περίοδος Β’, Σάββατο 20 Ιούνη 1953, σ.1) και κατά το άλλο μέρος μεταφράστηκε από τα γερμανικά με τη βοήθεια της Ε.Γ.. Ολόκληρο το κείμενο στα γερμανικά υπάρχει εδώ.

***

Διακήρυξη της κυβέρνησης της Γερμανικής Λαοκρατικής Δημοκρατίας

Έκκληση στους εργάτες και τη διανόηση για την αποκατάσταση της κανονικής δουλιάς

Φασίστες και άλλα ξένα εχθρικά στοιχεία απάντησαν στα μέτρα της κυβέρνησης της Λαοκρατικής Δημοκρατίας της Γερμανίας για τη βελτίωση της κατάστασης του λαού, με προβοκάτσιες και σοβαρή διατάραξη της τάξης, στο δημοκρατικό τομέα του Βερολίνου.

Οι προβοκάτσιες αυτές απόβλεπαν στο να δυσκολέψουν την αποκατάσταση της ενότητας της Γερμανίας.

Η αφορμή για την εγκατάλειψη της δουλιάς από τους εργάτες οικοδομών, στο Βερολίνο, κατέρευσε με τη χθεσινή απόφαση πάνω στο ζήτημα της νόρμας.

Ο σάλος που ακολούθησε μετά απ’ αυτό, είναι έργο προβοκατόρων και φασιστών, πρακτόρων ξένων δυνάμεων και οργάνων των από τα γερμανικά καπιταλιστικά μονοπώλια. Οι δυνάμεις αυτές είναι δυσαρεστημένες από τη δημοκρατική εξουσία της Λαοκρατικής Δημοκρατίας της Γερμανίας, η οποία οργανώνει τη βελτίωση της κατάστασης του λαού.

Η κυβέρνηση καλεί το λαό:

1)Να υποστηρίξει τα μέτρα για την γρήγορη αποκατάσταση της τάξης στην πόλη και τη δημιουργία των όρων για μια κανονική και ήσυχη δουλιά στα εργοστάσια.

2)Οι ένοχοι για τις ταραχές θα κληθούν να δώσουν λόγο και θα τιμωρηθούν αυστηρά. Οι εργάτες κι όλοι οι τίμιοι πολίτες, καλούνταν να συλλαμβάνουν τους προβοκάτορες και να τους παραδίνουν στα κρατικά όργανα.

3)Οι εργάτες και η τεχνική διανόηση, σε συνεργασία με τα όργανα της κρατικής εξουσίας, είναι απαραίτητο να πάρουν τα ενδεικνυόμενα μέτρα για την αποκατάσταση της κανονικής δουλειάς.

Βερολίνο, 17 του Ιούνη 1953

Η κυβέρνηση της Γερμανικής Λαοκρατικής Δημοκρατίας.

Ότο Γκρότεβολ, Πρωθυπουργός.

Πηγή: “Το Δελτίο μας”, έντυπο των ελλήνων πολιτικών προσφύγων στη ΓΛΔ, αρ.φ.67, Χρόνος 3ος, περίοδος Β’, Σάββατο 20 Ιούνη 1953, σ.1. Ψηφιακό Αρχείο ΑΣΚΙ.

***

Βλ. επίσης

Συζητήσεις Στάλιν – Ενοποιημένου Σοσιαλιστικού Κόμματος Γερμανίας (1-7 Απρίλη 1952)

Οι σοβιετικοί μαρξιστές-λενινιστές για το ζήτημα της διαίρεσης της Γερμανίας

1)Προσχέδιο Λόγου Μαλένκοφ προς αντιπροσωπία Ενιαίου Σοσιαλιστικού Κόμματος Γερμανίας στη Μόσχα 2 Ιούνη 1953,

2)Υπόμνημα Μπέρια προς το Προεδρείο της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΣΕ,

3) Υπόμνημα από το Σοβιετικό Υπουργείο Εσωτερικών στο Βλαντιμίρ Σεμιόνοφ (επίσημο αντιπρόσωπο της ΕΣΣΔ στη ΓΛΔ)

Η εξέγερση στο ανατολικό Βερολίνο (17/6/1953)

Μαρτυρία μιας κομμουνίστριας εργάτριας για τα γεγονότα στη ΓΛΔ τον Ιούνη του 1953 (περιλαμβάνονται και οι τοποθετήσεις του Μπέρτολτ Μπρεχτ για το ζήτημα)

Πέθανε ο Ηλίας Μεταλλίδης

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Σήμερα, 14/6/2017, στις 10 το πρωί, έφυγε από τη ζωή ο Ηλίας Μεταλλίδης. Η σορός του θα βρίσκεται αύριο στην οικία του στην Πολίχνη Θεσσαλονίκης. Σύμφωνα με την επιθυμία του, θα ταφεί με πολιτική κηδεία στο χωριό του. Η πολιτική κηδεία θα γίνει αύριο, 15/6/2017, στις 5.00 το απόγευμα, στο νεκροταφείο της Ξηρόβρυσης Ν. Κιλκίς. Θα ακολουθήσει καφές στο πολιτιστικό κέντρο της Ξηρόβρυσης, στο χώρο του μνημείου του ολοκαυτώματος του χωριού.

Οι οικείοι του

***

Βιογραφικό του Ηλία Μεταλλίδη

Ο Ηλίας Μεταλλίδης γεννήθηκε το 1925 στην Ξηρόβρυση του νομού Κιλκίς.

Το 1943 έγινε μέλος του ΚΚΕ και της ΕΠΟΝ. Λόγω της δράσης του, συνελήφθη από τους Γερμανούς κατακτητές. Κρατήθηκε για μήνες ως μελλοθάνατος στις φυλακές Παύλου Μελά της Θεσσαλονίκης. Δραπετεύσε υπό τα πυρά των φρουρών και συνέχισε τη δράση του μέσα από τις γραμμές του ΕΛΑΣ.

Καλοκαίρι 1949. Ο 24χρονος Ηλίας Μεταλλίδης παραλαμβάνει δύο μεταλλεία ανδρείας του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας για τον ηρωισμό που επέδειξε στις μάχες στο Κάντσικο (Δροσοπηγή) και Πατώματα του Γράμμου.

Κατά την απελευθέρωση, συμμετείχε στη μάχη του Κιλκίς μεταξύ δυνάμεων του ΕΛΑΣ και των ελλήνων δοσιλόγων. Μετά τη Βάρκιζα κυνηγήθηκε ως «ποινικός» και βγήκε στην παρανομία. Έπειτα από σύντομη παραμονή στο Μπούλκες της Γιουγκοσλαβίας, το Σεπτέμβρη του 1946 εντάχτηκε στο ΔΣΕ. Πολέμησε στην Κεντρική Μακεδονία, στα βουνά Κρούσια και Μπέλλες, αλλά και στα μετόπισθεν του μοναρχοφασιστικού στρατού, από τα Κερδύλια ως το Παγγαίο και από το Χολομώντα ως τον Άθω. Στο τέλος του 1948 στο Γράμμο – Βίτσι, αναδείχθηκε σε λοχαγό του ΔΣΕ. Τιμήθηκε με δύο μετάλλια ανδρείας για τη συμμετοχή του στις μάχες στο Κάντσικο (Δροσοπηγή) και στα Πατώματα του Γράμμου. Κατά τη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου τραυματίστηκε τέσσερις φορές.

Ο Ηλίας Μεταλλίδης (όρθιος, δεύτερος από δεξιά) με το τμήμα του, υπό τη διοίκηση του Γιώργου Ερυθριάδη (όρθιος, όγδοος από αριστερά).

Με τη λήξη του εμφυλίου, μαζί με χιλιάδες άλλους αγωνιστές του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας, μεταφέρθηκε στη Σοβιετική Ένωση και εγκαταστάθηκε στo Τσιρτσίκ, προάστιο της Τασκένδης, πρωτεύουσας της ΣΣΔ Ουζμπεκιστάν. Παντρεύτηκε την Παναγιώτα Βαρτανίδου με την οποία απέκτησε δύο παιδιά. Μαζί με τη συντριπτική πλειοψηφία των κομμουνιστών μαχητών του ΔΣΕ, διαγράφτηκε από το ΚΚΕ το 1956, μετά την αντικαταστατική «6η Ολομέλεια» που αφαίρεσε τον επαναστατικό χαρακτήρα του κόμματος αυτού, διαλύοντάς το. Συνέχισε να αγωνίζεται πάντα μέσα στο μαρξιστικό-λενινιστικό κίνημα (Οργανώσεις ΚΚΕ (μαρξιστών – λενινιστών) της Τασκένδης, και με την επιστροφή του, στο ΕΚΚΕ και ακολούθως, ως το τέλος της ζωής του, στο Μ-Λ ΚΚΕ).

***

Κείμενο του Ηλία Μεταλλίδη του 2007 με τίτλο «Πώς θέλω μετά θανάτου να είμαι». Τελευταία, είχε συμφωνήσει με τους οικείους του, λόγω των ανυπέρβλητων δυσκολιών που παρουσιάστηκαν, να μην αποτεφρωθεί η σωρός του, αλλά να ταφεί. Ακολουθεί το κείμενο:

«Πώς θέλω μετά θανάτου να είμαι

Δεν θέλω εγώ το μνήμα μου βαθιά στης γης την σκοτεινή αγκαλιά.

Δεν θέλω εγώ το μνήμα μου κάτω από τα μουντά και τα λερά σεντόνια της στεριάς, που κρύβουν τις ασχήμιες μαζί με τις βρομιές της.

Δεν θέλω πλάκες βαριές επάνω μου, μάρμαρα και τσιμέντα, ούτε πέτρινους σταυρούς και πράσινα κλαδιά να μου πλακώνουν την καρδιά.

Ούτε και μνήμα ακριβό και χρυσοστολισμένο για να θαυμάζουν οι περαστικοί και να χαίρονται οι δικοί μου συγγενείς για τη γενναιοδωρία τους και το κατόρθωμά τους. Θα αγαπώ τη φαμίλια, συγγενείς και φίλους, και ιδιαίτερα τους αγωνιστές επαναστάτες που με το όπλο στα χέρια τους έκαναν το καθήκον τους απέναντι στην πατρίδα για την απελευθέρωση του λαού από τους τρεις κατακτητές.

Δεν θέλω να έρχονται να κλαίνε, να θρηνούν, να δακρύζουν και να ανάβουν κεριά. Θέλω όμως να έρθουν στο στερνό αντίο στον αγωνιστή τους που από μικρά του χρόνια μέχρι που έφυγε από τη ζωή έκανε το καθήκον του απέναντι στο λαό του.

Δεν θέλω τα μεγαλύτερα της γης τα πιο σιχαμερά θεριά που μύρια θα πλακώσουν επάνω στο κουφάρι μου να καταβροχθίσουν το κορμί μου.

Ακόμα, δεν με νοιάζουν οι συνήθειες, τα ήθη και τα έθιμα, μα ούτε κι εκκλησίες, ούτε και ο κόσμος τι θα πει.

Κανείς δεν έχει πάνω δικαίωμα, ούτε εξουσία, ούτε και είναι κτήμα κανενός το άψυχο κορμί μου.

Εγώ θέλω να είμαι ο άρχοντας που θα του δώσω λύση.

Το κουφάρι μου δεν το θέλω στα Τάρταρα, στον Άδη, αλλά πάνω ψηλά στον ουρανό μαζί με τον αέρα.

Κανένας πλάστης μα ούτε κανένας πηλοποιός δεν έπλασε το κορμί μου. Δεν είμαι από χώμα εγώ της γης και ούτε της ανήκω.

Είμαι από νάτριο, από άνθρακα, οξυγόνο, υδρογόνο, ήλιο και άλλα πολλά άγνωστα και γνωστά στοιχεία και υλικά.

Αυτά, άλλα τα δανείζεται να γίνει ο άνθρωπος, και τα άλλα ζωντανά της.

Ποτέ της δεν τα ξεπουλά μα ούτε τα δωρίζει, τα δίνει μόνο δανεικά για να τα ξαναπάρει.

Απ’ όλα τούτα είμαι εγώ, και όχι από χώμα.

Γι’ αυτό θερμοπαρακαλώ σαν έρθει η ώρα που ανθίζουν τα δέντρα και χαίρεται η φύση, τη ’βλογημένη αδερφή τη φλόγα να φωνάξετε, εσείς δικοί μου και φίλοι, να λύσει το κουφάρι μου.

Να κάψει τα κομμάτια του και όλα τα σωθικά μου.

Να γίνω καπνός στον ουρανό και πάχνη στον αέρα, να τρέχω με τον άνεμο ψηλά στα κορφοβούνια, στις ολοπράσινες πλαγιές και στα βαθιά λαγκάδια.

Να συναντηθώ με τις δεντροκορυφές, να παίξω με τα φύλλα και να παρηγορώ τα μαύρα κυπαρίσσια.

Θέλω σε κίνηση να βρίσκομαι και να γυρνώ αιώνια.

Να φεύγω όπως φεύγουνε τα’ ανάλαφρα μπαλόνια και όχι μνήμα βρόμικο μπηγμένο μεσ’ στο χώμα.

Αυτός θα είμαι μετά θανάτου.

Ηλίας Μεταλλίδης»

***

Ανακοίνωση της ΚΕ του Μ-Λ ΚΚΕ

Πέθανε ο σύντροφος Ηλίας Μεταλλίδης, ένας φλογερός κομμουνιστής

Η ΚΕ του Μ-Λ ΚΚΕ ανακοινώνει με συγκίνηση πως πέθανε ο φλογερός κομμουνιστής, σύντροφος Ηλίας Μεταλλίδης στέλεχος του Μαρξιστικού – Λενινιστικού κινήματος και του Μ-Λ ΚΚΕ και κηδεύεται αύριο, Πέμπτη 15 Ιούνη, στις 5μμ στην ιδιαίτερη πατρίδα του, που τόσο αγαπούσε, την Ξηρόβρυση Κιλκίς.

Ο σ. Ηλίας Μεταλλίδης εκπροσωπώντας μια ολόκληρη γενιά επαναστατών, πάλεψε αταλάντευτα σε όλη τη ζωή του για το δίκιο του λαού μας, για τα μεγάλα ιδανικά του Σοσιαλισμού και του Κομμουνισμού.

Μέσα από τις γραμμές του επαναστατικού ΚΚΕ, σε νεαρή ηλικία μαζί με χιλιάδες άλλους μαχητές εντάχθηκε στο ΕΑΜ-ΕΛΑΣ πολεμώντας ενάντια στους χιτλεροφασίστες κατακτητές και στη συνέχεια ξαναβγήκε στο βουνό για να πολεμήσει μέσα από τις γραμμές του ΔΣΕ τους νέους κατακτητές, τους αμερικανοεγγλέζους ιμπεριαλιστές. Μετά την υποχώρηση ο σ. Ηλίας πέρασε στις σοσιαλιστικές χώρες, στην Τασκένδη της Σοβιετικής Ένωσης μαζί με χιλιάδες Έλληνες πολιτικούς πρόσφυγες.

Αντιτάχθηκε αποφασιστικά στο αντεπαναστατικό 20ο συνέδριο του ΚΚΣΕ και στις αποφάσεις της περιβόητης 6ης Ολομέλειας του ΚΚΕ που ξεθεμελίωναν την επαναστατική ψυχή του κομμουνιστικού κινήματος και το μετέτρεπαν σε ένα ρεβιζιονιστικό κόμμα. Συνέχισε να βαδίζει σε όλη του τη ζωή ακλόνητα στο δρόμο του επαναστατικού αγώνα, μέσα από τις γραμμές του μ-λ κινήματος και του Μ-Λ ΚΚΕ υπηρετώντας με αφοσίωση τις ιδέες και τα ιδανικά του κομμουνιστικού κινήματος.

Μέχρι το τέλος της ζωής του και παρά τα 93 χρόνια του, βρισκόταν στην πρώτη γραμμή του αγώνα κόντρα σε δεξιές και ψευτοαριστερές κυβερνήσεις, σαν ένα ζωντανό παράδειγμα για τη νέα γενιά του λαού μας, που καλείται σε δύσκολες συνθήκες να αντισταθεί στην ιμπεριαλιστική και καπιταλιστική βαρβαρότητα και να αγωνιστεί για την Ειρήνη, τη Δημοκρατία, την Εθνική Ανεξαρτησία και το Σοσιαλισμό.

Η ΚΕ του Μ-Λ ΚΚΕ εκφράζει θερμά συλλυπητήρια για το θάνατο του Ηλία στο γιο του Νίκο και σε όλους του δικούς του.

Αθάνατος!

Η ΚΕ του Μ-Λ ΚΚΕ

14 Ιούνη 2017

***

Παρακάτω μια συνέντευξη που έδωσε ο Ηλίας Μεταλλίδης στο “Λαϊκό Δρόμο” πέρσι:

Λ.Δ.: Αγαπητέ σύντροφε, ένα ντοκιμαντέρ, αφιερωμένο στη ζωή σου σε έκανε πρόσφατα γνωστό στον κόσμο. Πώς αισθάνεσαι;

Η. Μεταλλίδης: Δεν αγωνιστήκαμε για να γίνουμε γνωστοί, αυτό μπορούσε να γίνει και με πιο εύκολους τρόπους. Εμείς, απλοί άνθρωποι βγήκαμε στο κλαρί για έναν καλύτερο κόσμο χωρίς φτώχεια, φασισμό και πόλεμο. Για μια Ελλάδα της λευτεριάς, της προκοπής, της δουλειάς και της δημιουργίας. Είμαι όμως πολύ ευχαριστημένος που έστω στα στερνά μου ο χώρος της τέχνης με τιμά και στο πρόσωπό μου τιμά έναν τεράστιο αγώνα. Αν σκεφτείτε τον αγώνα του ΔΣΕ θα δείτε ότι απλοί άνθρωποι έγιναν γίγαντες, ότι ένας ξυπόλυτος λαός τα έβαλε στα ίσια με τον μοναρχοφασισμό, τους Εγγλέζους και τους Αμερικάνους. 

Εύκολο να το λες, δύσκολο να το κάνεις. Αλλά μας φλόγισε η ιδέα για μια λεύτερη πατρίδα, για να γίνει ο λαός αφέντης στον τόπο του. Οι μεγάλοι αγώνες γεννιούνται από μεγάλες ιδέες, για να ‘χεις καλή σοδειά χρειάζεσαι γερό σπόρο.

Λ.Δ.: Ο ΔΣΕ μεγαλούργησε, το ξέρουμε. Πώς αισθάνθηκαν οι αντάρτες μετά την 6η Ολομέλεια και τον αποκεφαλισμό της νόμιμης ηγεσίας του ΚΚΕ και του γραμματέα του;

Ηλίας Μεταλλίδης

Η. Μεταλλίδης: Η κλίκα Κολιγιάννη-Παρτσαλίδη πήρε γραμμή από το 20ο  αντιεπαναστατικό συνέδριο του ΚΚΣΕ και τη στροφή της στο τέλμα του ρεβιζιονισμού.  Είχαμε μια δεύτερη Βάρκιζα. Μετά τον αφοπλισμό του ΕΛΑΣ ήρθε ο δεύτερος αφοπλισμός από τα μέσα. Όλοι οι παρτιζάνοι μείναμε αποσβο­λω­μένοι από το έγκλημα που γινόταν μέσα στο ΚΚΕ. Δε μας έφαγε το βόλι του μοναρχοφασισμού, μας χτύπησαν πισώπλατα οι αναθεωρητές. Δεν πι­στεύαμε στα αυτιά μας για αυτά που έγιναν στην Τασκένδη και κάναμε καιρό να συνέλθουμε από το αστροπελέκι. Εξήντα χρόνια μετά είναι να απορεί κανείς που οι απόγονοι του Κολιγιάννη-Παρτσαλίδη δηλαδή το ΚΚΕ, ο ΣΥΡΙΖΑ δεν έχουν να πουν τίποτα γι’αυτήν τη μεγάλη προδοσία.

Λ.Δ.: Η κυβέρνηση Τσίπρα – Καμμένου ορκίζεται στην Ευρώπη, το ΝΑΤΟ και τις ΗΠΑ. Τι μηνύματα στέλνει 70 χρόνια μετά τον αγώνα του ΔΣΕ;

Η. Μεταλλίδης: Η βουή της ιστορίας είναι πολύ δυνατή αρκεί να χεις γερό αυτί και δυνατό μυαλό να πιάσεις τα σήματα. Ο φασισμός ανίκητος στην αρχή του ’40, μετά το Στάλινγκραντ πήρε την κατηφόρα, νικήθηκε, ξεψύχησε. Σήμερα η κυβέρνηση, η ΝΔ, οι διεθνείς πάτρωνές τους φαίνονται ανίκητοι. Αλλά η ρόδα της ιστορίας είναι αμείλιχτη και θα τους σαρώσει. Για δέστε: Ποιος μιλάει σήμερα για τους διώκτες μας; Κανένας! Ποιος μιλάει για τις βόμβες ναπάλμ που εγκαινίασαν στον Γράμμο, στο Βίτσι οι Αμερικάνοι για να τις χρησιμοποιήσουν αργότερα στο Βιετνάμ; Κανένας!

Ηλίας Μεταλλίδης

Αντίθετα μιλάνε πολλοί και καλά κάνουν για τον ηρωισμό των εργατών, των αγροτών, του λαού στις γραμμές του ΔΣΕ. Έτσι είναι. Ο Μάο Τσετούνγκ μας δίδαξε ότι ο ιμπεριαλισμός είναι χάρτινη τίγρη. Τους υπολογίζουμε, αλλά δεν τους φοβόμαστε.

Λ.Δ.: Σύντροφε είσαι μέλος του Μ-Λ ΚΚΕ, αειθαλής επαναστάτης και κομμουνιστής. Τι θα ‘θελες να συμβουλέψεις τη νέα γενιά της χώρας μας;

Η. Μεταλλίδης: Να δώσουν όλο τους το είναι για το δίκιο και τη λευτεριά. Να αψηφήσουν θεούς και δαίμονες ώστε να γίνουν πραγματικότητα τα μεγάλα οράματα για τη λευτεριά, εθνική ανεξαρτησία, ειρήνη, σοσιαλισμό. Να μη φοβούνται τίποτα. Να ‘ναι αετοί στο πέταγμά τους, να ‘χουν απεριόριστη εμπιστοσύνη σε ένα καλύτερο αύριο. Αν μπορούν να ‘ναι κομμουνιστές, μαρξιστές-λενινιστές, διπλή ευχή!

Λ.Δ.: Σύντροφε Ηλία, να ‘σαι καλά!

Ηλίας Μεταλλίδης

***

Βλ. επίσης: Το ντοκιμαντέρ «Γεια σας και καλή αντάμωση ως νικητές!» (σκηνοθεσία Νίκου Νούλα) με αφηγήσεις του Ηλία Μεταλλίδη για τη δράση του ΔΣΕ στο Γράμμο και το Βίτσι το 1949. Το 2010 κυκλοφόρησε βιβλίο του Ηλία Μεταλλίδη με τίτλο «Θυμόμαστε, Διδασκόμαστε, προχωράμε/ Με τον ΕΛΑΣ και το ΔΣΕ στην Κεντρική Μακεδονία» (εκδ. Α/συνέχεια).

Σοβιετική Αρχιτεκτονική: από την ανέγερση παλατιών στην παραγωγή κουτιών

Στην καθημερινότητα των κατοίκων των χωρών του σοσιαλισμού του 20ού αιώνα, δεν υπάρχει, ίσως, πιο προφανής απόδειξη για τη διαφορά ανάμεσα στον μαρξισμό – λενινισμό και το ρεβιζιονισμό, από όσο στην Αρχιτεκτονική. Τα κτίρια της εποχής Στάλιν διαφέρουν πλήρως από εκείνα που χτίστηκαν στις μεταγενέστερες περιόδους, για τα οποία υιοθετήθηκαν δυτικά και φτηνιάρικα πρότυπα, όντας εντελώς ακατάλληλα για τους δημιουργούς του μέλλοντος. Το παρακάτω κείμενο αναλύει επιγραμματικά τις αρχές και την ανάπτυξη, αλλά και το μαρασμό της σοβιετικής αρχιτεκτονικής, η μοίρα της οποίας συμβαδίζει συνολικά με αυτή του σοσιαλισμού.              

ΥΓ. Επί τη ευκαιρία, σχετική με το θέμα είναι και η εκδήλωση που θα διεξαχθεί την Παρασκευή, 30/06/17, 8μμ, με θέμα: “Από τον Κονστρουκτιβισμό στον Σοσιαλιστικό Ρεαλισμό: Αρχιτεκτονική & Πολεοδομία στη Σοβιετική Ένωση (1920-1950)” στο στέκι “Σήμα”, Ισαύρων 29Γ.

***

Σοβιετική Αρχιτεκτονική: από την ανέγερση παλατιών στην παραγωγή κουτιών (21/02/2015)

του Αντρέι Μπαζντίρεφ

Η σοβιετική αρχιτεκτονική, ακολουθώντας το δρόμο αρχών των Μαρξ, Λένιν, Στάλιν, οι οποίοι πάντοτε εκτιμούσαν την κλασική τέχνη, κατάφερε να ξεπεράσει τις αριστερίστικες τάσεις, την απλοϊκόητα στις τάξεις της, τον οπορτουνισμό τμήματος των παλιών αρχιτεκτόνων και μπήκε στο δρόμο της χρησιμοποίησης των καλύτερων στοιχείων της παλιάς κλασικής αρχιτεκτονικής” (Λ. Μ. Καγκάνοβιτς).

Στα τέλη του περασμένου χρόνου συμπληρώθηκαν 60 χρόνια ενός, φαινομενικά συνήθους γεγονότος στην πολιτικοκοινωνική ζωή της Σοβιετικής Ένωσης. Στις 30 Νοέμβρη 1954 άρχιζε η 2η Πανενωσιακή Συνδιάσκεψη κατασκευαστών, αρχιτεκτόνων και εργαζόμενων της βιομηχανίας οικοδομικών υλικών, στην οποία, από την ανώτερη κομματική ηγεσία, πάρθηκε η απόφαση για τη διάλυση της σοσιαλιστικής αρχιτεκτονικής. Όχι έμμεσα τη διαδικασία αυτή καθοδήγησε ο πρώτος γραμματέας του Κομμουνιστικού Κόμματος Σοβιετικής Ένωσης, ο Ν. Σ. Χρουσιώφ. Αυτή ήταν μία από τις πρώτες ενέργειες της πολιτικής του Ν. Σ. Χρουσιώφ, η οποία οδήγησε, τελικά, στην υπονόμευση του σοσιαλιστικού συστήματος στην ΕΣΣΔ. Προσωπικά, βρίσκομαι μακριά από τη σκέψη ότι ο “αγαπητός Νικίτα Σεργκέγιεβιτς” συνειδητά κατέστρεψε το σοβιετικό σύστημα· όμως αποτέλεσμα της αντιεπιστημονικής, βολονταριστικής πολιτικής του ήταν ότι καταστράφηκαν πολλοί μηχανισμοί οι οποίοι υπεράσπιζαν τη σοβιετική κοινωνία από τον αστικό εκφυλισμό. Οι αρχές, τις οποίες η Σοβιετική Ένωση ακολουθούσε και κατάφερε να δημιουργήσει, μέσα σε μερικές δεκαετίες, μία από τις ισχυρότερες οικονομίες του κόσμου και να διεξάγει μία μεγαλειώδη πολιτιστική επανάσταση, φέρνοντας εκατομμύρια λαϊκών μαζών στα ύψη του ανθρώπινου πολιτισμού, υπέστησαν αναθεωρήσεις (1). Βαρύ ήταν και το πλήγμα στη σοσιαλιστική τέχνη. Ιδιαίτερα δυνατό ήταν το πλήγμα στο πλέον “δημόσιο” είδος τέχνης – τη σοβιετική αρχιτεκτονική.

Η ανάπτυξη της αρχιτεκτονικής στην ΕΣΣΔ πέρασε από διάφορα στάδια. Στην πρώτη μετεπαναστατική δεκαετία, ο κύριος δρόμος ανάπτυξης της σοβιετικής τέχνης ήταν το “αβαντγκάρντ”. Η γλώσσα του μοντερνισμού, όπως φαινόταν σε πολλούς καλλιτέχνες της εποχής, αντανακλούσε με τον πλέον κατάλληλο τρόπο την επαναστατική εποχή της καταστροφής της ταξικής κοινωνίας. Οι κλασικές μορφές της τέχνης συνδέονταν εκείνη την εποχή αποκλειστικά με τον πολιτισμό των γαιοκτημόνων και των ευγενών και είχαν χαρακτηριστεί ως ταξικά ξένες. Η δεκαετία του ’20 ήταν περίοδος άνθισης στη Σοβιετική Ένωση “αριστερών” τάσεων σε όλα τα είδη δημιουργίας. Στην αρχιτεκτονική κυριαρχούσαν δύο τάσεις μοντερνισμού: ο κονστρουκτιβισμός και ο ορθολογισμός. Ο κονστρουκτιβισμός (του οποίου ηγέτες ήταν οι αδελφοί Βέσνιν και ο Μ. Γκίνζμπουργκ) διακήρυττε πλήρη ρήξη με τις αρχιτεκτονικές παραδόσεις του παρελθόντος (με το τακτικό σύστημα, την εθνική αρχιτεκτονική σχολή) και υποστήριζε τη χρησιμότητα και τη “βιομηχανικότητα” της αρχιτεκτονικής. Τα δημιουργικά καθήκοντα επιλύοταν από τους κονστρουκτιβιστές με την παράθεση διάφορων ορθογώνιων όγκων χωρίς τη χρήση διακοσμήσεων. Ακολουθώντας τα πέντε σημεία του αρχηγού του παγκόσμιου αρχιτεκτονικού αβαντγκάρντ (2) Λε Κορμπυζιέ, οι ρώσοι κονστρουκτιβιστές πρότιμούσαν μια σειρά από παράθυρα και επίπεδη στέγη.

Ο Οίκος Πολιτισμού Ζούγιεφ, του αρχιτέκτονα Ίλια Αλεξάντροβιτς Γκόλοσοφ, 1928, Μόσχα)

Το κτίριο της Κρατικής Βιομηχανίας (Γκοσπρόμ), του αρχιτέκτονα Σεργκέι Σάββιτς Σεραφίμοφ, του Σαμουήλ Μιρόνοβιτς Κραβιέτς και του Μαρκ Νταβίντοβιτς Φέλγκερ (1928, Χάρκοβο)

Η δεύτερη μοντερνίστικη τάση στην ΕΣΣΔ ήταν ο ορθολογισμός, με επικεφαλής το Ν. Α. Λαντόφσκι. Αυτή η τάση, ασπαζόμενη πολλές αρχές του κονστρουκτιβισμού, ευνοϊκά διάκειτο υπέρ της κλασικής κληρονομιάς και επέτρεπε τη διακόσμηση στο σχέδιο.

Η είσοδος του σταθμού μετρό “Κόκκινη Πύλη” (Κράσνiγιε Βαρότα), του αρχιτέκτονα Νικολάι Αλεξάντροβιτς Λαντόφσκι (1938, Μόσχα)

Κατά το πρώτο πεντάχρονο πλάνο, στην ΕΣΣΔ εμφανίστηκαν ολόκληροι νέοι κλάδοι βιομηχανίας. Εκείνη την εποχή, ανέκυψε ζήτημα οικοδόμησης πόλεων γύρω από τα μεγάλης κλίμακας βιομηχανικά συμπλέγματα. Για το σχεδιασμό τους, στη Σοβιετική Ένωση προσκλήθηκε ο αρχιτέκτονας Έρνστ Μάυ, από τη Φρανκφούρτη. Η ομάδα του τράβηξε την προσοχή των σοβιετικών αξιωματούχων από το γεγονός ότι είχε εμπειρία οικοδόμησης “κατοικιών για εργάτες”. Ωστόσο, αρχικά δεν είχε γίνει αντιληπτό ότι ο αρχιτέκτονας είχε κάνει έργο κατ’εντολήν του μεγάλου κεφαλαίου, το οποίο φοβόταν τις επαναστατικές δράσεις του προλεταριάτου, και για αυτό έλυσε το ζήτημα της στέγασης με τρόπο αυστηρά πραγματιστικό. Ο φονξιοναλισμός (στυλ με το οποίο εργαζόταν η ομάδα του Ε. Μάυ) πρόκρινε τη μέγιστη (και, συνεπώς φθηνότερη) τυποποίηση. Τα οικοδομικά τετράγωνα της πόλης ήταν από μόνα τους πολλές φορές επαναλαμβανόμενα σύνολα από κτίρια – κουτιά, στερούμενα οποιουδήποτε διακριτικού ατομικού χαρακτηριστικού. Πλατιά χρησιμοποιούταν η γραμμική οικοδόμηση (τοποθέτηση των κτιρίων στην ίδια σειρά μέχρι την άκρη του δρόμου). Όμως ήδη το 1931 στον Τύπο άρχισαν να εμφανίζονται άρθρα, τα οποία καταδίκαζαν μια τέτοια άψυχη αρχή για την οικοδόμηση πόλεων. Υπογραμμιζόταν ότι οι σοσιαλιστικές πόλεις δεν πρέπει να προκαλούν θλίψη και νωθρότητα, καθώς η αρχιτεκτονική έχει να κάνει με αυτό το μέσο, στο οποίο ο άνθρωπος πρακτικά περνά όλο το χρόνο του, εργάζεται και αναπαύεται, και υπό την επιρροή αυτής, εν πολλοίς, διαμορφώνει την προσωπικότητά του. Αν ο κονστρουκτιβισμός και ο ορθολογισμός θεωρήθηκαν αργότερα στην ΕΣΣΔ στάδια αναζήτησης της σοσιαλιστικής αρχιτεκτονικής μεθόδου, και αυτά τα στυλ αντιμετωπίστηκαν ουδέτερα, η μοντερνίστικη αρχή οικοδόμησης πόλεων αποφασιστικά απορρίφθηκε ως εντελώς ξένη προς τα καθήκοντα της σοσιαλιστικής οικοδόμησης (2).

Οι επιτυχίες του πρώτου πενταετούς πλάνμου και της κολλεκτιβοποίησης επέτρεψαν στην κομματική ηγεσία να εστιάσουν περισσότερο στην άσκηση σοσιαλιστικής πολιτιστικής πολιτικής. Το 1932, μετά την απόφαση του Πολιτικού Γραφείου της Κεντρικής Επιτροπής του Πανενωσιακού Κομμουνιστικού Κόμματος (μπολσεβίκων) “για την ανασυγκρότηση των λογοτεχνικών και καλλιτεχνικών οργανώσεων”, άρχισε η “κολλεκτιβοποίηση” της πολιτιστικής ζωής της ΕΣΣΔ. Στη θέση πολιάριθμων ιδεολογικά ετερόκλιτων πολιτιστικών ομαδοποιήσεων ιδρύθηκαν Ενώσεις, οι οποίες καλούνταν να γίνουν διοχετευτές της κομματικής πολιτικής στο περιβάλλον των τεχνών. Τον Ιούλη του 1932 ιδρύθηκε η Ένωση Σοβιετικών Αρχιτεκτόνων. Ένα έτος πριν από αυτό υπήρξε ένα γεγονός, το οποίο σηματοδότησε μια απότομη στροφή στην αρχιτεκτονική πολιτική του σοβιετικού κράτους. Στον Πανενωσιακό διαγωνισμό σχεδίων για το κύριο κτίριο της ΕΣΣΔ – το Μέγαρο των Σοβιέτ το πρώτο βραβείο κέρισε ο Μπόρις Μιχάηλοβιτς Γιοφάν για το έργο το οποίο έκανε κατά το κλασικό στυλ.

Το Μέγαρο των Σοβιέτ (σχέδιο)

Από εκείνη τη στιγμή άρχισε η περίοδος της διαμόρφωσης της σοβιετικής αρχιτεκτονικής, η οποία ενσωμάτωνε τα καλύτερα καλλιτεχνικά επιτεύγματα του παρελθόντος, εμπνεόταν από το πάθος της σοσιαλιστικής οικοδόμησης του σήμερα και προσέβλεπε προς το κομμουνιστικό μέλλον. Μέσα από μια σειρά ενδιάμεσων σταδίων τα μοντερνίστικα αρχιτεκτονικά στυλ είχαν εκτοπιστεί από στυλ τα οποία είχαν στραφεί στις κλασικές παγκόσμιες παραδόσεις. Στους σοβιετικούς αρχιτέκτονες είχε τεθεί το καθήκον, βασιζόμενοι στις παραδόσεις πολλών αιώνων της Ρωσίας και της Ευρώπης, να δημιουργήσουν μια μέθοδο σοσιαλιστικής αρχιτεκτονικής. Αυτή η διαδικασία δεν κύλησε απλά και δεν ολοκληρώθηκε. Παρ’ όλα αυτά, σε σύντομο χρονικό διάστημα οι σοβιετικές πόλεις μεταμορφώθηκαν πραγματικά. Μια προσεκτική και, ταυτόχρονα, δημιουργική και θαρραλέα αναφορά στις παγκόσμιες αρχιτεκτονικές παραδόσεις επέτρεψε φυσιολογικά και αρμονικά να ταιριάξουν στο ιστορικό τοπίο των σοβιετικών πόλεων κτίρια της νέας σοσιαλιστικής αρχιτεκτονικής. Το 1935 υιοθετήθηκε το Γενικό Σχέδιο Ανασυγκρότησης της Μόσχας, στο οποίο υπήρχε το αίτημα για “τη διατήρηση των βάσεων της ιστορικής υπάρχουσας πόλης, αλλά με έναν ριζικό ανασχεδιασμό της, με αποφασιστικό εξορθολογισμό του δικτύου των δρόμων και των πλατειών της πόλης”. Η αρχή της σοσιαλιστικής οικονομίας, η οποία συνίστατο στη λειτουργία της βάσει σχεδίου, έδωσε στους σοβιετικούς αρχιτέκτονες μια μοναδική ευκαιρία αρχιτεκτονικά να στοχαστούν σε κλίμακα ολόκληρης πόλης, στην οποία έπρεπε να δημιουργήσουν ένα ενιαίο καθημερινό και αισθητικό περιβάλλον. Ανασυγκροτούνται οι κεντρικές λεωφόροι της πόλης, γρήγορα επεκτείνεται το δίκτυο του μετρό. Το 1937 τίθεται σε λειτουργία το κανάλι Μόσχοβα – Βόλγα, το οποίο έφερε το όνομα Στάλιν. Το 1939 στα βορειοανατολικά της πρωτεύουσας εγκαινιάζεται η Πανενωσιακή Έκθεση Αγροτικής Οικονομίας. Όλα τα οικοδομήματα εκείνης της περιόδους εντυπωσιάζουν με τον “δημόσιο” αντίκτυπό τους. Η ηγεσία κινείται στο πλάνο του Λένιν για πομπώδη προπαγάνδα, όμως με τέτοιο εύρος και πάθος που ούτε ο Βλαντίμιρ Ίλιτς δεν είχε φανταστεί στα δύσκολα χρόνια της δεκαετίας του ’20. Η εμφάνιση της σοβιετικής πόλης πρέπει να εμπνέει τους εργαζόμενους, οι οποίοι ήδη σήμερα προσβλέπουν προς τη ζωή της μελλοντικής κομμουνιστικής κοινωνίας και την φαντάζονται αρμονική, στοχοπροσηλωμένη, ευγενική, όμορφη. Ενσωματώνεται στη ζωή η αναγεννησιακή αρχή της σύνθεσης των τεχνών. Οι καλύτερες δημιουργικές δυνάμεις αρχιτεκτόνων, καλλιτεχνών, γλυπτών, μηχανικών σπεύδουν για τη διακόσμηση των σοσιαλιστικών πόλεων.

Κτίριο στην οδό Μαχαβάγια, Μόσχα, του αρχιτέκτονα Ιβάν Βλαντισλάβοβιτς Ζαλτόφσκι, 1934.

Προθάλαμος του σταθμού μετρό της Μόσχας “Πλατεία Επανάστασης” (Πλόσιτζ Ριβαλούτσιι), του αρχιτέκτονα Αλεξέι Νικαλάγιεβιτς Ντούσκιν, 1938.

Το κύριο στυλ, το οποίο χρησιμοποιούν οι σοβιετικοί αρχιτέκτονες, είναι ο κλασικισμός. Όμως από τους σοβιετικούς αρχιτέκτονες απαιτούταν οι μορφές, οι οποίες αποκρυσταλλώθηκαν κατά τις χιλιετίες της ιστορίας του ανθρώπου, να γεμίσουν με νέο, σοσιαλιστικό περιεχόμενο. Είναι έντονα αισθητή η απουσία θεωρίας για τη σοσιαλιστική ρεαλιστική αρχιτεκτονική, δεν είναι σαφώς διαμορφωμένες οι θετικές απαιτήσεις από τη νέα αρχιτεκτονική. Ενίοτε ασκείται κριτική ακόμα και στους ιθύνοντες σοβιετικούς αρχιτέκτονες Ι. Β. Ζαλτόφσκι (για “παλινόρθωση”, δηλαδή, πρακτικά αντιγραφή τεχνικών του κλασικού στυλ) και τον Αλεξέι Βικτόροβιτς Σιούσεφ (για εκλεκτισμό, μη κριτικό συνδυασμό στυλ διαφορετικών εποχών). Όμως, ξεπερνώντας τις ασθένειες της ανάπτυξης, η αρχιτεκτονική μέθοδος του σοσιαλιστικού ρεαλισμού δυναμικά αποκρυσταλλώνεται.

Αποθέωση της ανάπτυξης της σοσιαλιστικής αρχιτεκτονικής πρέπει να θεωρηθεί η ανοικοδόμηση των σοβιετικών πόλεων κατά τη μεταπολεμική περίοδο. Ο ισχυρός πατριωτικός ξεσηκωμός, ο οποίος προκλήθηκε από τις μάχες του Μεγάλου Πατριωτικού Πολέμου, δεν μπορούσε να μην αντανακλαστεί στο πάθος της μεταπολεμικής οικοδόμησης. Τα νέα κτίρια και γραμμές του μετρό έγιναν αντιληπτά ως μνημεία για το νικητή λαό. Στο συντομότερο διάστημα, από τα συντρίμμια αποκαθίστανται οι κατεστραμμένες σοβιετικές πόλεις. Μεταμορφώνεται η πρωτεύουσα. Τα αρχιτεκτονικά προτσές, τα οποία προέρχονται από τη Μόσχα, λαμβάνονται ως μοντέλο για την ανασυγκρότηση των πόλεων της ΕΣΣΔ. Την ημέρα του εορτασμού των 800 χρόνων της Μόσχας, στις 7 Σεπτέμβρη του 1947, υπήρξε η επίσημη τοποθέτηση του θεμέλιου λίθου 8 ψηλών κτιρίων (3). Τα “ψηλά κτίρια του Στάλιν” δημιούργησαν στην πρωτεύουσα νέα κυρίαρχα χαρακτηριστικά, χωρίς να έρχονται σε ρήξη με το ήδη υπάρχον ιστορικά σχήμα της πόλης. Τα σοβιετικά ψηλά κτίρια θεμελιωδώς διαφέρουν από τους δυτικούς ουρανοξύστες. Αν οι τελευταίοι αποφασιστικά έρχονταν σε ρήξη με την καλλιτεχνική παράδοση του παρελθόντος, καταπνίγοντας τους κατοίκους των πόλεων με τους εκατοντάδες ορόφους τους, με την οικοδόμηση των μοσχοβίτικων ψηλών κτιρίων, οι αρχιτέκτονες αναφέρονται στους θησαυρούς της παγκόσμιας, πρωτίστως της ρωσικής, αρχιτεκτονικής, τα οικοδομούν με απελευθερωτκό, δοξαστικό για τη ζωή τρόπο. Ως βάση λαμβανόταν η παλιά ρωσική παράδοση της οικοδόμησης κτιρίων με μορφή τέντας. Πληρέστερα απαντούσε στα καθήκοντα που τίθονταν στους σοβιετικούς αρχιτέκτονες, το πρώιμο Ναρούσκιν στυλ. Σε αυτό το στυλ, χαρακτηριστική είναι μία ισχυρή εορταστική κάθετη δομή, όμως ταυτόχρονα και μια λεπτή επεξεργασία λεπτομερειών, το “ουζόροτσε” (σ.parapoda: με περίπλοκες μορφές και συνθέσης, πλήθος διακοσμήσεων και γραφικές σιλουέτες) (4).

Πάνω: Ουρανοξύστες. Κέντρο Νέας Υόρκης. ΗΠΑ. Κάτω: Ψηλό κτίριο του Μοσχοβίτικου Κρατικού Πανεπιστημίου (ΜΓУ), του αρχιτέκτονα Λεβ Βλαντιμίροβιτς Ρούντνεφ, 1953.

Στις 14 Μάρτη του 1954 ολοκληρώθηκε η κυκλική γραμμή του μοσχοβίτικου μετρό. Το 1955 ξεκίνησε τη λειτουργία της η πρώτη γραμμή του μετρό του Λενινγκράντ. Σε αυτά τα οικοδομήματα βρίσκεται η καλλιτεχνική ενσάρκωση του θριάμβου του σοβιετικού λαού – νικητή. Η εξωτερική διακόσμηση των επίγειων εισόδων και των υπόγειων προθαλάμων των σταθμών ήταν μεγαλειώδης. Τα υπόγεια μέγαρα διακοσμήθηκαν από τους καλύτερους καλλιτέχνες και γλύπτες της Σοβιετικής Ένωσης, χρησιμοποιήθηκαν πολύτιμα είδη φυσικής πέτρας, ακριβές διασκομήσεις. Κεντρικό θέμα, το οποίο ενσάρκωνε τη μορφή του σταθμού, ήταν το θέμα της νίκης του σοβιετικού λαού, η σοσιαλιστική οικοδόμηση (5). Πολλοί σταθμοί έμοιαζαν με αρχαίους ναούς (ο σταθμός Καλούζκαγια), όπου αντικείμενο καλλιτεχνικού εκθειασμού είναι ο άνθρωπος της εργασίας (6). Ομοίως με την πρωτεύουσα, με εορταστικό – θριαμβευτικό στυλ ξαναχτίζονται και ανασυγκροτούνται πολλές πόλεις της ΕΣΣΔ. Μετά τον πόλεμο, με τη διαμόρφωση της σοσιαλιστικής κοινότητας, η μέθοδος του σοσιαλιστικού ρεαλισμού καθίσταται διεθνής. Σε διάκριση από το “διεθνές” μοντερνίστικο στυλ, όπου η διεθνικότητα γινόταν αντιληπτή ως πλήρης αποκήρυξη και των παγκόσμιων κλασικών και οποιασδήποτε ιδιαίτερης μορφής εθνικών σχολών, η σοσιαλιστική αρχιτεκτονική οργανικά επανανοηματοδοτούσε τις εθνικές αρχιτεκτονικές παραδόσεις, ενώ ταυτόχρονα υπογράμμιζε και έδινε έμφαση στην κοινή πολιτιστική “ρίζα” σε αυτές, αναδεικνυόμενη από την ανθρωπιστική παράδοση των κλασικών.

Η κεντρική οδός του Κιέβου – Χρεσιάτικ. ΣΣΔ Ουκρανίας. Αρχιτέκτονας Αλεξάντρ Βασίλιεβιτς Βλάσοφ.

Σταθμός μετρό μόσχας “Καλούζκαγια” (Από το 1961, “Οκτωβριανή” (Ακτσιάμπρσκαγια”)). Αρχιτέκτονας Λεονίντ Μιχάηλοβιτς Παλιακόφ.

Η Λεωφόρος Καρλ Μαρξ, Βερολίνο. (Αρχιτεκτονικά οικοδομήματα της δεκαετίας του ’50).

Σταθμός μετρό της ΛΔ Κορέας

Καρποφόρες ήταν και οι τακτικές συζητήσεις των δημιουργών για τη βελτίωση της αρχιτεκτονικής μεθόδου του σοσιαλιστικού ρεαλισμού. Υπήρχε μια έντονη αναζήτηση αρχιτεκτονικών μορφών, οι οποίες πληρέστερα να αντανακλούν τη διαδικασία της δημιουργίας της νέας, αταξικής κοινωνίας. Αυτή η αναζήτηση, σύμφωνη με τις αισθητικές αρχές του μαρξισμού, λάμβανε χώρα στο πλαίσιο της ρεαλιστικής καλλιτεχνικής παράδοσης, και κατηγορηματικά απέρριπτε τη σχηματικότητα και το άψυχο του αστικού αρχιτεκτονικού μοντερνισμού. Πράγματι, στη μεταπολεμική περίοδο άρχιζε να αποκτά ισχύ και μια αρνητική τάση στη σοβιετική αρχιτεκτονική, η οποία έδωσε πραγματική βάση για την κατηγορία κατά το 1954-55 σε βάρος σοβιετικών αρχιτεκτόνων για “απερίσκεπτη διακόσμηση”. Κάποιοι αρχιτέκτονες προσέγγιζαν την κλασική κληρονομιά όχι κριτικά· δεν γινόταν αντιληπτή η γραμμή η οποία διαχώριζε το αέναο, πραγματικά ανθρωπιστικό περιεχόμενο των αρχιτεκτονικών μνημείων από το ξένο, το ταξικά περιορισμένο. Ωστόσο, τα “μέγαρα και οι ναοί του προλεταριάτου” πρέπει απαραιτήτως να φέρουν το αισθητικό αποτύπωμα της νέας σοσιαλιστικής εποχής. Και αποδείχτηκε τελικά ότι, προσπαθώντας να εκφράσουν το μεγαλείο της υπό οικοδόμηση σοσιαλιστικής κοινωνίας, οι αρχιτέκτονες ακολουθούσαν τον απλούστερο δρόμο – αντικαθιστούσαν τη δημιουργική αναζήτηση αρχιτεκτονικών μορφών που να συνάδουν με τη σοσιαλιστική συνείδηση, με μια πλούσια επιχρύσωση.

Ερχόμενος στην εξουσία, ο Ν. Σ. Χρουσιώφ, άνοιξε πλατύ μέτωπο ενάντια σε κάθε πιθανή, κατ’ αυτόν, εκδήλωση προσωπολατρίας του Ι.Β. Στάλιν. Η αρχιτεκτονική ήταν ένα από τα πρώτα θύματα του “φανατικού από το Μίκιτι”. Από τη μια πλευρά, η αρχιτεκτονική των δεκαετιών ’30 – ’50 ήταν στενά συνδεδεμένες από τις λαϊκές μάζες με το όνομα του Στάλιν, μέχρι τότε, η αρχιτεκτονική εκείνης της περιόδου είχε ονόματα όπως “σταλινικό στυλ”, “σταλινικό αμπίρ”, “σταλινικό μπαρόκ”. Η καταδίκη “αρχιτεκτονικών ακροτήτων” έδωσε τη δυνατότητα στην υποτίμηση μιας εικοσαετούς πολιτικής που άσκησε το κόμμα στον τομέα της οικοδόμησης των σοβιετικών πόλεων. Από την άλλη πλευρά, στο Χρουσιώφ, ο οποίος δεν έχαιρε ούτε το ένα εκατοστό του κύρους του Στάλιν, απαραίτητα χρειάζονταν θορυβώδεις λαϊκιστικές καμπάνιες οι οποίες θα ανέβαζαν το πολιτικό του κύρος. Και το ξεδίπλωμα ενός προγράμματος μαζικής οικοδόμησης κατοικιών φαινόταν στο Χρουσιώφ ένας καλός τρόπος, όπως λένε σήμερα, για να αυτοπροβληθεί. Στην πραγματικότητα, η προσφορά του Ν. Χρουσιώφ στην επίλυση του στεγαστικού προβλήματος στην ΕΣΣΔ είναι, το λιγότερο, αμφιλεγόμενη.

Ενώ διεξήγε αγώνα ενάντια στις “αρχιτεκτονικές ακρότητες” (7), ο Χρουσιώφ, στην πραγματικότητα, στεκόταν ενάντια στον Άνθρωπο, ο οποίος οικοδομούσε την κομμουνιστική κοινωνία. Δεν καταλάβαινε την ισχυρή διαπαιδαγωγητική ώθηση, η οποία ανάβλυζε από τη νέα σοβιετική αρχιτεκτονική. Πέραν του ότι, συνεχώς ευρισκόμενος στο αρχιτεκτονικό περιβάλλον, το οποίο ενσωμάτωνε τα επιτεύγματα πολλών αιώνων καλλιτεχνικής και κατασκευαστικής δημιουργικότητας της ανθρωπότητας, στον άνθρωπο αναπτυσσόταν με φυσιολογικό τρόπο η κουλτούρα της εργασίας και της ζωής, η οποία να συνάδει με την αρμονία και την ομορφιά των μεγάλων κλασικών. Πέραν αυτού, η σοσιαλιστική αρχιτεκτονική έπαιζε και τον πλέον σημαντικότερο κινητοποιό ρόλο – ήταν ένα κάλεσμα στο μέλλον, όταν τα πάντα γύρω θα υπάγονται στην ολόπλευρη ανάπτυξη κάθε μέλους της κοινωνίας. Και προς χάρη τούτου, του ήδη απτού μέλλοντος, είναι δυνατό και πρέπει να ξεράσουμε όλες τις δυσκολίες της μεταβατικής περιόδου από την προϊστορία της ανθρώπινης κοινωνίας στην πραγματική ιστορία της.

Όσον αφορά εκείνο το πρόγραμμα, για την εκπλήρωση του οποίου, τάχα, έπρεπε να εξαλειφθούν οι “άφθονες ακρότητες” της σοσιαλιστικής αρχιτεκτονικής – το πρόγραμμα της μαζικής οικοδόμησης κατοικιών, αν σταθούμε στα στατιστικά στοιχεία, αυτή η καμπάνια, όπως και πολλές άλλες, τις οποίες διεξήγε η χρουσιωφική ηγεσία, απέτυχε. Η σταλινική ηγεσία, φυσικά, καταλάβαινε την εξαιρετική σημασία της επίλυσης του στεγαστικού προβλήματος στη Σοβιετική Ένωση. Στο τελευταίο του έργο για την πολιτική οικονομία, “Τα οικονομικά προβλήματα του σοσιαλισμού στην ΕΣΣΔ”, ο Ι. Β. Στάλιν εγείρει το ζήτημα “της ριζικής βελτίωσης των συνθηκών στέγασης”, ως το πιο βασικό για τη μετάβαση στην κομμουνιστιή κοινωνία. Και αυτό το ζήτημα, προφανώς, προσεκτικά μελετιόταν. Όμως, σύμφωνα με ειδικούς, για δημιουργία βάσεων για το μέλλον, το σοβιετικό κράτος κατά τη δεκαετία του ’50 και τις αρχές του ’60, για την επίλυση αυτού του προβλήματος πραγματικά με ένα σοσιαλιστικό τρόπο, ακόμα δεν διέθετε επαρκείς πόρους. Απαραιτήτως χρειαζόταν ακόμα δυο πεντάχρονα, ώστε θεμελιωδώς να προετοιμαστούν οι βιομηχανικές ικανότητες για μια τέτοια οικοδόμηση, απαραιτήτως χρειαζόταν χρόνος για να “ωριμάσει” η ιδεολογία της μαζικής σοσιαλιστικής οικοδόμησης. Έτσι, για παράδειγμα, η ιδέα για μια βιομηχανική μεγάλη τυποποιημένη οικοδόμηση είχε γεννηθεί πολύ πριν από τη μαζική “χρουσιωφοποίηση”. Το 1940 δόθηκε προς εκμετάλλευση ένα από τα πρώτα σπίτια, το οποίο είχε οικοδομηθεί με αυτό τον τρόπο. Ήταν το γνωστό “Δαντελωτό σπίτι” (σ.parapoda: ή και “σπίτι – ακορντεόν”) του αρχιτέκτονα Αντρέι Κονσταντίνοβιτς Μπούροφ (σ.parapoda: και του αρχιτέκτονα Μπαρίς Νικαλάγιεβιτς Μπλόχιν), στη Λεωφόρο Λενινγκράντ στη Μόσχα. Στη μαζική οικοδόμηση εκείνης της εποχής λήφθηκε η απόφαση να τυποποιηθεί όχι το σχέδιο ως σύνολο, αλλά μόνο οι ξεχωριστές αρχιτεκτονικές λεπτομέρειες. Τέτοιες αρχές τυποποίησης της οικοδόμησης θετικά διαφέρουν από τις αρχές επόμενων εποχών, όπου το απρόσωπο τετραγώνων τυποποιημένων κουτιών έγινε βάση ακόμα και για το θέμα της γνωστής κινηματογραφικής κωμωδίας του Έλνταρ Αλεξάντροβιτς Ριαζάνοφ.

Πάνω: Το “Δαντελωτό Σπίτι”. Σχέδιο βιομηχανικής κατασκευής κατοικιών τη δεκαετία του ’40. Κάτω: Η Χρουσιώφκα. Σχέδιο βιομηχανικής κατασκευής σπιτιών τη δεκαετία του ’60.

Η χρουσιωφική ηγεσία μάλιστα θεωρούσε ότι αρκούσε η μέγιστη μείωση του κόστους κατασκευής, με την εγκατάλειψη οποιασδήποτε αρχιτεκτονικής μορφής, η μέγιστη συμπίεση του ζωτικού χώρου ανά άτομο και η μείωση της ποιότητας της εσωτερικής διακόσμησης, και το πρόβλημα θα επιλυόταν. Οφείλουμε να διαπιστώσουμε ότι οι σοσιαλιστικές πόλεις των δεκαετιών ’60 – ’80 λίγο διέφεραν από επαρχιακές πόλεις καπιταλιστικών χωρών. Ο Χρουσιώφ βρήκε την ιδεατή στέγαση για το σοβιετικό λαό στο πρότυπο των γαλλικών δημοτικών κατοικιών. Μπροστά στην απειλή σοσιαλιστικής επανάστασης, η αστική κυβέρνηση της Γαλλίας οικοδόμησε για τους εργάτες της κατοικίες, επιτρέποντας την ικανοποίηση των ελάχιστων αναγκών του ανθρώπου. Ήταν μικρού μεγέθους και αισθητικά μη ελκυστικές. Για την ανέγερσή τους χρησιμοποιήθηκαν μέθοδοι εγκεκριμένες από το φονξιοναλισμό ήδη κατά τη δεκαετία του ’30, και οι οποίες τότε είχαν κατηγορηματικά απορριφθεί από τη σοβιετική κοινωνία. Τα στατιστικά στοιχεία πιστοποιούν ότι ο βαθμός αύξησης του ζωτικού χώρου στα σπίτια, άρχισε από τη δεκαετία του ’60 σταθερά να μειώνεται, και ότι η γρήγορη “μαζική κατασκευή” αφορούσε μόνο λίγες πόλεις της ΕΣΣΔ (και βασικά, την πρωτεύουσα). Η ποιότητα, μάλιστα, των σπιτιών που κατασκευάζονταν, καταστροφικά έπεφτε. Όλα αυτά ήταν φυσική συνέπεια της ασκούμενης από την ομάδα Χρουσιώφ τυχοδιωκτικής οικονομικής πολιτικής. Ως αποτέλεσμα, στη Σοβιετική Ένωση υπήρξε μερική (8) απόρριψη των σοσιαλιστικών αρχών κατασκευής κατοικιών. Η σοβιετική αρχιτεκτονική έπαψε να εκπληρώνει διαπαιδαγωγητικό και προπαγανδιστικό ρόλο, και πρακτικά όλες οι θέσεις που είχαν επιτευχθεί από τους σοβιετικούς κατασκευαστές στις προηγούμενες δεκαετίες, κατακτήθηκαν από τη φαινομενική “οικονομική αποτελεσματικότητα”. Μετά το 1955 άρχισε η διαδικασία μιας πραγματικής περιστολής της σοβιετικής αρχιτεκτονικής. Πολλά κτίρια, τα οποία είχαν ξεκινήσει να χτίζονται πριν το 1955, όμως ακόμα δεν είχαν αποπερατωθεί, αδίστακτα “ξεγυμνώθηκαν”: η διακόσμηση που προβλεπόταν από το σχέδιο αποκλείστηκε από την τελική όψη του κτιρίου, ή βάρβαρα αποκολλήθηκε. Αν παλιότερα οι δημιουργικές δυνάμεις των μηχανικών και των αρχιτεκτόνων στρέφονταν στην επιλογή των καλύτερων παραδειγμάτων της αρχιτεκτονικής του παρελθόντος, στην ενσωμάτωση με τη βοήθειά τους των ιδανικών της εργασίας και της ζωής του ανθρώπου της ελεύθερης εργασίας, στο δεύτερο μισό της δεκαετίας του ’50, οι δυνάμεις των σοβιετικών μηχανικών στρέφονταν στην αναζήτηση άγριων τρόπων μείωσης του κόστους της κατοικίας, και το έργο των αρχιτεκτόνων στην εμφάνιση των “ποιητικών” κουτιών. Το θαμπό τοπίο από “κουτιά” έγινε ο κανόνας για τις σοβιετικές πόλεις. Με κυβερνητικό διάταγμα της 23ης Αυγούστου 1955, διαλύθηκε η Ακαδημία Αρχιτεκτονικής και δημιουργήθηκε η Ακαδημία Κατασκευής και Αρχιτεκτονικής, με το οποίο η αρχιτεκτονική υποβιβάστηκε στο επίπεδο ενός όχι ακριβού συμπληρώματος της βιομηχανικής κατασκευής. Στις θέσεις – κλειδιά στην καθοδήγηση της αρχιτεκτονικής έρχονται τυχαίοι άνθρωποι, στην αρχιτεκτονική εκπαίδευση καταφέρεται συντριπτικό πλήγμα (9). Ως αποτέλεσμα αυτών των ενεργειών, η ρομαντική – σοσιαλιστική προσέγγιση στην αστική ανάπτυξη πλήρως αντικαθίσταται από τη χυδαία – πραγματιστική. Ένας από τους πιο προφανείς φάρους της μελλοντικής κοινωνίας των ολόπλευρα αναπτυγμένων ανθρώπων εξαλείφεται.

Από το δεύτερο μισό της δεκαετίας του ’60 ως το 1991 υπήρχε περαιτέρω ενεργή “ενσωμάτωση” της σοβιετικής αρχιτεκτονικής στον παγκόσμιο αρχιτεκτονικό μοντερνισμό (10). Μια πιο ξεκάθαρα εκφρασμένη αντεπαναστατική τάση, ίσως, δεν γνώρισε καμία άλλη πλευρά της σοσιαλιστικής κοινωνίας. Ως μοντέλα πάρθηκαν τα πιο ακρέα δυτικά μοντερνιστικά αρχιτεκτονικά πειράματα (11).

Α.Μέγιερσον. Συγκρότημα κατοικιών στην οδό Μπεγκαβάγια, Μόσχα, 1978 (Αρχιτεκτονικό στυλ: μπρουταλισμός)

Γκ. Τσαχάβα. Υπουργείο Αυτοκινητόδρομων της ΣΣΔ της Γεωργίας, Τιφλίδα, 1975 (Αρχιτεκτονικό στυλ: μπρουταλισμός)

Στον τομέα της οικοδόμησης κατοικιών την πλέον μεγάλη ανάπτυξη έχει η φονξιοναλιστική κατεύθυνση. Η κατοικία γίνεται, αν και πιο άνετη (βελτιώνεται η επιφάνεια, καλυτερεύουν οι επικοινωνίες και η ποιότητα της εσωτεριής διακόσμησης), όμως στην αισθητική τους οι κατοικίες επιφέρουν όλο και περισσότερο αλλοτρίωση. Τη Σοβιετική Ένωση οι “Οδοί Οικοδόμων” του Ριαζάνοφ – άχρωμα, άψυχα, μονότονα τετράγωνα ψηλών κουτιών. Η απανθρωποιημένη αρχιτεκτονική διαβρώνει τη σοσιαλιστική πόλη.

Τυπικά ψηλά αστικά οικοδομήματα. ΕΣΣΔ 1970-1980.

Πειραματικό πολυόροφο. “Σπίτι – Καράβι” στην οδό Μπαλσάγια Τούλσκαγια, Μόσχα, 1981.

Τα μοντερνίστικα οικοδομήματα με εντελώς βάρβαρο τρόπο εισάγονται στο ιστορικό τοπίο των σοβιετικών πόλεων. Η επί αιώνες διαμορφούμενη όψη των πόλεων της Σοβιετικής Ένωσης παραμορφώνεται αντιιστορικά με τα δίκτυα τους από μοντερνίστικη αρχιτεκτονική. Ένα από τα πιο ξεκάθαρα παραδείγματα τέτοιας ανάπτυξης είναι οι λεγόμενες “μασέλες της Μόσχας” – σειρά πολυόροφων κτιρίων στη λεωφόρο Καλίνιν, η οποία διασχίζει το ιστορικό κέντρο της πόλης (12). Ο αρχιτεκτονικός ρεβιζιονισμός αδίστακτα καταστρέφει τα μνημεία μιας πραγματικά σοσιαλιστικής αρχιτεκτονικής. Ενδεικτική αυτού είναι η “ανασυγκρότηση” της Έκθεσης Επιτευγμάτων της Λαϊκής Οικονομίας στη Μόσχα. Το μοναδικό αρχιτεκτονικό συγκρότημα, το οποίο συνδύαζε τα καλύτερα παραδείγματα της παγκόσμιας κλασικής τέχνης με τον πρωτότυπο χρωματισμό της τέχνης των Εθνικών Δημοκρατιών της ΕΣΣΔ και της ΡΟΣΣΔ, αποφασίστηκε να “εκσυγχρονιστεί” στην στρογγυλή επέτειο της Οκτωβριανής Επανάστασης. Το 1967 η κλασική όψη πολλών μεγάρων παραμορφώθηκε, σε τέτοιο βαθμό που ήταν πλέον αγνώριστες, από μοντερνίστικες καινοτομίες, ενώ τα μοναδικά μέγαρα της κεντρικής οδού απλούστατα κατεδαφίστηκαν.

Πανενωσιακή Έκθεση Αγροτικής Οικονομίας (από το 1959 και μετά, Πανενωσιακή Έκθεση Επιτευγμάτων Λαϊκής Οικονομίας). Μέγαρο “ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν”. 1954

Το Μέγαρο “ΣΣΔ Αζερμπαϊτζάν” το οποίο ανασυγκροτήθηκε (σ.parapoda:!) σε Μέγαρο Τεχνικής Υπολογιστών το 1967.

Πανενωσιακή Έκθεση Λαϊκής Οικονομίας. Το Μέγαρο Κτηνοτροφίας. 1954.

Το Μέγαρο “Εξηλεκτρισμός”, το οποίο ανεγέρθηκε το 1965 στη θέση του Μεγάρου Κτηνοτροφίας, το οποίο και κατεδαφίστηκε.

Μετά τη διάλυση της ΕΣΣΔ, πλέον τίποτα δεν μπορούσε να ανασχέσει την επέκταση της μοντερνίστικης αρχιτεκτονικής στις ρωσικές πόλεις. Υπήρξε μια περαιτέρω καταστροφή της ιστορικής τους όψης. Ταυτόχρονα, εμφανίστηκαν τάσεις αναβίωσης του ενδιαφέροντος για την αισθητηική της κλασικής αρχιτεκτονικής. Στη Μόσχα, δίπλα από τα υπερμοντέρνα οικοδομήματα, ανεγείρονται και κτίρια σε κλασικό και “ψευτοσταλινικό” στυλ. Το 2014 στη Μόσχα έλαβε χώρα μία μεγάλης κλίμακας ανασυγκρότηση της Έκθεσης Επιτευγμάτων Λαϊκής Οικονομίας, όπου υπήρξε μια απόπειρα επιστροφής, όπου αυτό ήταν ακόμα δυνατό, στην αυθεντική αρχιτεκτονική του 1954. Τέτοιες αντιφατικές τάσεις, φαίνεται πως συνδέονται με την ετερογένεια της άρχουσας αστικής τάξης της Ρωσικής Ομοσπονδίας. Η συντηρητική πτέρυγα αντικειμενικά ενδιαφέρεται για την υποστήριξη από τη συνειδητά ή μη συνειδητά φιλοσοβιετική πλειοψηφία της ρωσικής κοινωνίας. Στα μάτια αυτής της ακόμα αδύναμα διαμορφωμένης κοινωνικής ομάδας, ιδίως έναντι των οργίων των φιλελεύθερων στον τομέα του πολιτισμού, τα πραγματικά σοσιαλιστικά επιτεύγματα φαίνονται όλο και πιο πολύ ελκυστικά (13).

***

Η ιστορία της σοβιετικής αρχιτεκτονικής είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τη διαδικασία του σχηματισμού και της καταστροφής των κρατών του πρώιμου σοσιαλισμού. Ξεπερνώντας την “αριστερίστικη” πολιτιστική καμπή της περιόδου της “Προλετκούλτ”, η σοβιετική αρχιτεκτονική στα μέσα της δεκαετίας του ’30 αναπτύσσει μια πραγματικά σοσιαλιστική αντίληψη για την αστική ανάπτυξη. Στον αστικό αρχιτεκτονικό μοντερνισμό καταφέρεται αποφασιστικό πλήγμα. Κατέστη ξεκάθαρο ότι, για τη μελλοντική αταξική κοινωνία, απαραιτήτως έπρεπε προσεκτικά να διατηρηθούν όλες οι παλαιότερες πολιτιστικές κατακτήσεις της προϊστορίας της ανθρωπότητας, να διατηρηθούν και να γεμίσουν με νέο ανθρωπιστικό περιεχόμενο οι υψηλές κλασικές μορφές. Αυτή η διαδικασία, με αναπόφευκτα κόστη και καμπές, προοδευτικά πήρε σάρκα και οστά μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του ’50. Από τους πρώτους στους οποίους η κατάκτηση της πολιτικής εξουσίας από τη ρεβιζιονιστική πτέρυγα του ΚΚΣΕ έγινε αισθητή ήταν οι σοβιετικοί αρχιτέκτονες. Η μη κατανόηση, από πλευράς ανώτερης πολιτικής ηγεσίας, του ιδεολογικού ρόλου της αρχιτεκτονικής οδήγησε στην απώλεια από τη σοσιαλιστική κοινωνία ενός από τα σημαντικότερα πνευματικά σημεία αναφοράς. Ο πολιτιστικός και ο καθημερινός χώρος των σοβιετικών πόλεων άρχισε να γεμίζει με την ξένη προς τη σοσιαλιστική αισθητική της μοντερνίστικης αρχιτεκτονικής. Η διαλεκτική ενότητα του αρχιτεκτονικού οικοδομήματος – να είναι “κεραμίδι πάνω από το κεφάλι” και έρχο τέχνης – παραποιήθηκε. Ο πραγματισμός των τετραγωνικών μέτρων κατάπιε τη ρομαντική ιδέα για πόλη – ήλιο. Για το πνεύμα του σοσιαλισμού, στις παραμορφωμένες από το μοντερνισμό πόλεις, έμενε όλο και λιγότερο χώρος. Ωστόσο, ακόμα και σήμερα, μετά τη νίκη της αστικής αντεπανάστασης, αυτό το πνεύμα είναι ορατό στα μεγαλειώδη ψηλά κτίρια της Μόσχας, στην αρχιτεκτονική των μεγάλων καναλιών του Βόλγα, στη διακόσμηση του μετρό του Λένινγκράντ, στην κεντρική οδό του Κιέβου και σε πολλές χιλιάδες πανέμορφα κτίρια μεγάλων και μικρών πόλεων της πρώην Σοβιετικής Ένωσης. Αυτά είναι πραγματικά μνημεία της ηρωικής περιόδου της πρώτης επίθεσης ενάντια στην κοινωνία της καθολικής αλλοτρίωσης. Θέλουμε να ελπίζουμε ότι θα έρθει ο καιρός όπου τα ιδανικά της πραγματικής ισότητας και αδελφότητας θα ενσαρκωθούν σε βαθμό που δεν έχει προηγούμενο στην αρχιτεκτονική των αναγεννημένων σοβιετικών πόλεων, και οι δημιουργίες των αρχιτεκτόνων των δεκαετιών ’30 – ’50 θα είναι αξιόπιστος φάρος για τους αρχιτέκτονες της μελλοντικής κομμουνιστικής κοινωνίας.

Σημειώσεις

(1)Αναμφίβολα, η σοβιετική κοινωνία δεν ήταν απαλλαγμένη από σοβαρές αδυναμίες. Όμως αυτές οι αδυναμίες ήταν αντικειμενικού χαρακτήρα. Η αυστηρότητα της ανώτατης ηγεσίας καθορίστηκε από τις αντιθέσεις του “πρώιμου σοσιαλισμού”, του σοσιαλισμού, ο οποίος εμφανίστηκε και αναπτύχθηκε σε μια όχι εντελώς κατάλληλη προς αυτόν υλικοτεχνική βάση και αντιπαρατιθόταν στις υπέρτερες δυνάμεις του κεφαλαίου. Ο Χρουσιώφ, μάλιστα, για οπορτουνιστικούς λόγους, συνέδεε τις στροφές στην κομματική πολιτική με τη, δήθεν, αυθαιρεσία ενός προσώπου – του Ι. Β. Στάλιν. Έτσι, δημιούργησε μια πιο επικίνδυνη “αντι-προσωπολατρία”, διατήρησε τις πραγματικές αιτίες των ακροτήτων της σταλινικής ηγεσίας και έκοψε πολλά “πράσινα βλαστάρια” του κομμουνισμού σε διάφορες πτυχές της σοβιετικής κοινωνίας.

(2)Είναι ακριβώς ο φονξιοναλισμός που θα γίνει η κύρια αρχιτεκτονική αρχή στη μετασταλινική ΕΣΣΔ. Η εμφάνιση πόλεων εκείνη την εποχή, δυστυχώς, έδινε πραγματική βάση στη “φιλελεύθερη διανόηση” ώστε να προβαίνει σε τέτοιους υποτιμητικούς χαρακτηρισμούς αρκετών πτυχών της σοβιετικής πραγματικότητας, όπως “σαμπόκ” (σ.μετ.: φαράσι).

(3)Ως το 1953 είχαν χτιστεί 7 από τα 8 ψηλά κτίρια. Το διοικητικό κτίριο στο Ζαριάντιε δεν ολοκληρώθηκε, και μετά το 1954 κατεδαφίστηκε (το υλικό του κατεδαφισμένου κτιρίου χρησιμοποιήθηκε για την ανέγερση του σταδίου “Λουζνικί”). Αργότερα, πάνω στα θεμέλιά του χτίστηκε, και μάλιστα, από τον ίδιο αρχιτέκτονα, το ξενοδοχείο “Ρωσία”, κατά το πρότυπο της μετασταλινικής περιόδου της ανάπτυξης της αρχιτεκτονικής, σε μοντερνίστικο φονξιοναλιστικό στυλ.

(4)Στην εποχή του Μέγα Πέτρου, το Ναρούσκιν μπαρόκ ήταν στυλ το οποιο συνέδεε την αρχιτεκτονική της αρχαίας Ρωσίας με το νέο ευρωπαϊκό μπαρόκ στυλ, το οποίο καθιερώθηκε στη Ρωσία μετά τις μεταρρυθμίσεις του Πέτρου.

(5)Στο εσωτερικό πολλών σταθμών ήταν χαρακτηριστική η προσφυγή στο θριαμβευτικό αρχιτεκτονικό στυλ της αυτοκρατορικής Ρώμης.

(6)Σημαντική θέση στο σχεδιασμό όχι μόνο σταθμών, αλλά και πολλών αρχιτεκτονικών συγκροτημάτων (η ανανεωμένη Πανενωσιακή Έκθεση Αγροτικής Οικονομίας, το κανάλι Βόλγα – Δον κλπ) είχε η μορφή του Ι. Β. Στάλιν. Αξίζει να αναφερθεί ότι, σύμφωνα με πολλούς σύγχρονους της “σταλινικής αρχιτεκτονικής”, η αναπαραγωγή της μορφής του ηγέτη αυτού δεν προκαλούσε αρνητικά συναισθήματα. Ο Στάλιν γινόταν αντιληπτός από την πλειοψηφία ως σύμβολο Νίκης, για τους σοβιετικούς εργαζόμενους ήταν “δικός τους”. Η “προσωπολατρία”, ως ένα βαθμό, είχε αυθόρμητο, φυσιολογικό χαρακτήρα.

(7)“Για την εξάλειψη των ακροτήτων στο σχεδιασμό και την κατασκευή” – έτσι ονομάστηκε το προγραμματικό κείμενο της 4ης Νοέμβρη 1955, το οποίο έβαλε τελεία στη σοσιαλιστική αρχιτεκτονική.

(8)Για να είμαστε δίκαιοι, πρέπει να σημειωθεί ότι το κύριο επίτευγμα της σοσιαλιστικής κοινωνίας στη στεγαστική πολιτική – το αναφαίρετο δικαίωμα στη στέγαση, υπήρχε μέχρι ακριβώς πριν την κατάρρευση το σοσιαλισμού στην ΕΣΣΔ.

(9)Επί Στάλιν, το μάθημα της αρχιτεκτονικής (στο οποίο δίδασκαν οι καλύτεροι αρχιτέκτονες της ΕΣΣΔ) ήταν υποχρεωτικό για τους μαθητές της Ανώτατης Κομματικής Σχολής.

(10)Ταυτόχρονα υπήρξε και ένα αντίθετο προτσές – η χρησιμοποίηση στοιχείων της κλασικής αρχιτεκτονικής κληρονομιάς (για παράδειγμα, ο σχεδιασμός σταθμών μετρό), όμως είχε περιορισμένο χαρακτήρα και δεν καθόρισε το κύριο προτσές ανάπτυξης, ή ακριβέστερα, παρακμής της σοβιετικής αρχιτεκτονικής.

(11)Ενδιαφέρον είναι το γεγονός ότι ως μοντέλο λαμβάνεται ακριβώς ο δυτικός μοντερνισμός, ενώ η σοβιετική εμπειρία της αρχιτεκτονικής πρωτοπορίας των δεκαετιών ’20 – ’30 (στην οποία η επαναστατική εποχή, παρ’ όλα αυτά, επέβαλε ένα σημαντικό ανθρωπιστικό αποτύπωμα) δεν λαμβάνεται καθόλου υπ’όψη.

(12)Ανεκπλήρωτο, ευτυχώς, παρέμεινε το σχέδιο “εκσυγχρονισμού” του ιστορικού κέντρου του Λενινγκράντ – της Λεωφόρου Νιέφσκι.

(13)Με αυτό σχετίζεται η αυξανόμενη φιλοσοβιετική ρητορική: η επιστροφή της μουσικής του σοβιετικού ύμνου, της κόκκινης σημαίας της Νίκης στις Ένοπλες Δυνάμεις, οι αναφορές από την εξουσία για πιθανότητα επιστροφής της ιστορικής ονομασίας του Στάλινγκραντ (σ.parapoda:βλ.εδώ)

Το κείμενο υπάρχει στα ρώσικα εδώ, εδώ και εδώ.

Νατζέζντα Κρούπσκαγια: “Να συσπειρωθούμε γύρω από την Κεντρική Επιτροπή” (02/08/1927)

Λόγος στην Κοινή Ολομέλεια της ΚΕ και της ΚΕΕ του Πανενωσιακού Κομμουνιστικού Κόμματος (μπολσεβίκων) “Για την ενότητα του κόμματος, ενάντια στις διασπαστικές δραστηριότητες της αντιπολίτευσης”

Σύντροφοι! Νομίζω ότι η διαμάχη γύρω από την πιθανότητα ή το αναπόφευκτο του πολέμου δεν έχει ιδιαίτερη σημασία. Και τα δύο στον ίδιο βαθμό θέτουν το ζήτημα της προετοιμασίας για πόλεμο. Η απειλή του πολέμου επικρέμεται πάνω από την ΕΣΣΔ αυτή τη στιγμή· σαφώς, χρειάζεται μια πρακτική και ήρεμη συζήτηση των ζητημάτων αυτών, χρειάζεται η μέγιστη συνοχή τόσο του κόμματος όσο και των πλατιών μαζών γύρω από το κόμμα.

H Νατζέζντα Κρούπσκαγια (πηγή)

Μετά την Οκτωβριανή Επανάσταση ο Βλαντίμιρ Ίλιτς, πολύ συχνά έλεγε και έγραφε ότι “το κλειδί της οικοδόμησης του σοσιαλισμού βρίσκεται στην οργάνωση”. Το επαναλάμβανε αυτό αρκετές φορές, και απ’ αυτή τη σκοπιά πρέπει κι εμείς να προσεγγίσουμε το ζήτημα του πολέμου. Όσο καλύτερα οργανωμένοι είμαστε, τόσο, βεβαίως, ευκολότερο θα είναι να αντισταθούμε στον ταξικό εχθρό, τόσο ευκολότερο είναι να πετύχουμε τη νίκη.

Όμως οι διαμάχες, ο χαρακτήρας των διαμαχών, τις οποίες έχουμε παρατηρήσει αυτές τις δύο τελευταίες μέρες δείχνουν ότι η αντιπολίτευση δεν αναγνωρίζει ακόμα ξεκάθαρα κάθε επικείμενο κίνδυνο. Σε μια τέτοια στιγμή, η προσέγγιση με τέτοιες κατηγορίες που προσεγγίζει το θέμα η αντιπολίτευση σημαίνει παρεμπόδιση της οργάνωσης.

Έπεσα αυτές τις μέρες πάνω σε ένα άρθρο του Βλαντίμιρ Ίλιτς, το οποίο γράφτηκε από αυτόν το 1913: “Δυό τρόποι διαμάχης και αγώνα”. Αυτό το άρθρο γράφτηκε σχετικά με την ομάδα μας στη Δούμα.

Υπάρχουν”, έγραφε ο Βλαντίμιρ Ίλιτς, “τέτοιες διαμάχες, τέτοιος αγώνας απόψεων στον Τύπο, ο οποιος βοηθά τους αναγνώστες πιο καθαρά να καταλάβουν ζητήματα της πολιτικής, πιο βαθιά να κατανοήσουν τη σημασία τους, πιο αποφασιστικά να τα επιλύσουν. Όμως υπάρχουν και διαμάχες που εκφυλίζονται σε διαπληκτισμούς, κουτσομπολιά, λογομαχίες.

Χωρίς συζήτηση, διαμάχες και διαπάλη απόψεων ένα τέτοιο κίνημα όπως το εργατικό δεν είναι δυνατό. Χωρίς έναν ανελέητο αγώνα ενάντια στον εκφυλισμό των διαμαχών σε διαπληκτισμό και λογομαχίες – καμία οργάνωση δεν είναι εφικτή. Χωρίς οργάνωση η εργατική τάξη είναι ένα τίποτα”.

Αυτό είχε γραφτεί τη στιγμή κατά την οποία ο αγώνας διεξαγόταν μόνο από το βήμα της Δούμας. Σήμερα ζούμε σε μια εποχή, όπου βρισκόμαστε μπροστά σε έναν αγώνα παγκόσμιας κλίμακας. Σαφώς, σε μια τέτοια στιγμή, όλα όσα είχαν ειπωθεί από το Βλαντίμιρ Ίλιτς το 1913 έχουν εκατό φορές περισσότερη σημασία.

Αν δούμε τις κατηγορίες που διατυπώνονται από την αντιπολίτευση, χρειάζεται να πούμε ότι στα 9/10 αυτές οι κατηγορίες δεν είναι τίποτε άλλο από λογομαχία.

Ας πάρουμε το ζήτημα της οικοδόμησης. Η οικοδόμηση του σοσιαλισμού απαιτεί τεράστια χαμάλικη δουλειά. Και οι μέθοδοι, με τις οποίες πολλοί σύντροφοι από την αντιπολίτευση προχωρούν είναι οι εξής: πιάνονται από το ένα ή το άλλο μεμονωμένο αρνητικό γεγονός, και από τέτοια γεγονότα έχουμε πραγματικά πολλά, και γενικεύουν. Συνδέουν, έπειτα, μια ολόκληρη σειρά από τέτοιες γενικεύσεις και ταυτόχρονα φορούν παρωπίδες, ώστε να μη βλέπουν αυτή την οικοδόμηση η οποία πραγματοποιείται στη χώρα μας.

Μπουχάριν: “Πράγματι!” (Φωνές: “Πράγματι!”)

Εργάζομαι στον τομέα της εκπαίδευσης, και πρέπει να συναντιέμαι με πάρα πολλούς εργάτες και αγρότες, εργάτριες και αγρότισσες, με εκπροσώπους εθνικών μειονοτήτων. Και παρατηρώ πόσο αναπτύσσονται οι άνθρωποι κατά τους τελευταίους αρκετούς μήνες, πώς αναπτύσσεται η συνείδησή τους, πόσο αναπτύσσεται η οργανωτικότητά τους. Ας πάρουμε τις τελευταίες εκλογές στο Σοβιέτ της Μόσχας, τις οποίες έπρεπε από κοντά να παρατηρώ. Αν συγκρίνουμε αυτές τις εκλογές, με τις εκλογές που έλαβαν χώρα την προηγούμενη φορά, υπάρχει μια κολοσσιαία διαφορά. Εδώ ο Τρότσκι μιλά για “σκονάκια”…

Μπουχάριν: Ο ίδιος διάβασε από σκονάκι την ομιλία του!

Βοροσίλοφ: Άγνωστο από ποιον είχε γραφτεί. (Φασαρία).

Κρούπσκαγια: Περιμένετε. Θέλω να πω ότι ενίοτε είναι χρήσιμο το σκονάκι. Αυτό το χρόνο τα μέλη του Σοβιέτ της Μόσχας κατά την προεκλογική περίοδο έλαβαν ένα βιβλιαράκι όπου ήταν συγκεντρωμένοι όλοι οι αριθμοί και τα στοιχεία και τίθονταν περιεκτικά τα βασικά ζητήματα τα οποία χρειαζόταν να συζητηθούν. Χάρη σε αυτό το βιβλιαράκι, το οποίο εύκολα θα μπορούσε να βαπτιστεί “σκονάκι”, χάρη σε αυτό το βιβλιαράκι παρατηρήσαμε πώς κατά τη διάρκεια της προεκλογικής περιόδου πήγε η συζήτηση σε συγκεκριμένο μονοπάτι, πώς οι εργάτες πρακτικά επέλεγαν υλικό για κάθε σημείο. Συχνά εμείς δεν παρατηρούμε τι συμβαίνει γύρω, ας πούμε, στο χωριό. Αν συγκρίνουμε το σημερινό χωριό με το παλιό χωριό, τότε θα δούμε ότι ίσως, σε όρους πλούτου, δεν είναι αξιοσημείωτα, όμως τι βλέπουμε; Βλέπουμε στο χωριό μια τεράστια οργανωτική δουλειά. Βλέπουμε έναν μεγάλο αριθμό οργανώσεων, συμβουλίων χωριών, επιτροπών αλληλοβοήθειας, οργανώσεις της Λίγκας Κομμουνιστικής Νεολαίας, οργανώσεις γυναικών κοκ. Βλέπουμε συνεταιρισμό, ο οποίος διεξάγει μια τεράστια επανάσταση στην οικονομία του χωριού. Να λοιπόν, όταν βλέπουμε πώς όλο το χωριό προσπαθεί σε νέες αρχές να αναδιοργανώσει τη ζωή του, να θυμόμαστε τα λόγια του Βλαντίμιρ Ίλιτς, ότι “το κλειδί της οικοδόμησης βρίσκεται στην οργάνωση”.

Η Κρούπσκαγια και η Κλάρα Τσέτκιν (δεύτερη και πρώτη, αντίστοιχα, από αριστερά) στο προεδρείο της Συνδιάσκεψης για την Προσχολική Εκπαίδευση το 1926 (πηγή)

Να, όταν όλοι βλέπουμε και αισθανόμαστε όλα αυτά, το ότι φορούν κάποιοι σύντροφοι παρωπίδες, δεν βλέπουν γύρω τους αυτή την ορμητική ζωή, αυτή τη νέα οργάνωση η οποία αναπτύσσεται, να σε τι έγκειται κατ’ εμέ το βασικό λάθος της αντιπολίτευσης.

Η αντιπολίτευση έχει δημιουργήσει έναν τέτοιο τεχνητό ειδικό κόσμο, όμως τέτοιος κόσμος δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Αυτό γιατί η αντιπολίτευση δεν βλέπει την πραγματική ζωή, δεν έχει ρίζες στις μάζες. (Φωνές: Πράγματι! Σωστά!). Οι μάζες δεν ακολουθούν την αντιπολίτευση. Οι εργάτες και οι αγρότες, οι εργάτριες και οι αγρότισσες και οι εθνικές μειονότητες, οι οποιες ένιωσαν και αναγνώρισαν αυτή την ανάπτυξη, οι οποίες ανέβηκαν επίπεδο, σε μια συνειδητή δραστήρια ζωή υπό τη σοβιετική εξουσία κάτω από την καθοδήγηση του κομμουνιστικού κόμματος, δεν θα ακολουθήσουν κανέναν άλλο, παρά το κομμουνιστικό κόμμα και τη σοβιετική εξουσία.

Αναφορικά με τον επικείμενο κίνδυνο πολέμου, μπροστά μας τέθηκε το ζήτημα της ταξικής πάλης. Εδώ εγώ θα ήθελα να αναφέρω άλλο ένα απόσπασμα από λόγια του Βλαντίμιρ Ίλιτς.

Ο ταξικός αγώνας διδάσκει πραγματικά στην πράξη ότι κάθε εσφαλμένη θέση οποιουδήποτε κόμματος, οδηγεί αυτό το κόμμα όχι αργά στη θέση που του αξίζει”(σ.parapoda: Λένιν, Ομιλία στην κοινή συνεδρίαση της Κεντρικής Εκτελεστικής Επιτροπής, του Σοβιέτ της Μόσχας, των εργοστασιακών επιτροπών και των κλαδικών σοβιέτ της Μόσχας, 29 Ιούλη 1918). Τώρα η απειλή πολέμου αποτελεί μία δοκιμή για την ορθότητα ή μη των θέσεων, όπως και των άλλων ομάδων. Μου φαίνεται ότι οι τοποθετήσεις οι οποίες ακούστηκαν εδώ σήμερα και χτες, μαρτυρούν ότι η θέση την οποία έχει η αντιπολίτευση είναι εσφαλμένη, είναι ψεύτικη (επευφημίες: Σωστά!).

Εν συντομία θα σταθώ σε ένα ζήτημα. Όλοι είπαν ότι η άμυνα της χώρας πρέπει, σωστά, να συζητηθεί, πού πρέπει να πάμε, αναφορικά με αυτό το ζήτημα. Αυτό είναι αλήθεια, όμως δεν πρέπει αναρχικά να συζητήσουμε αυτό το ζήτημα. Από την άλλη πλευρά, είναι βασικό αυτή τη στιγμή να συζητήσουμε. Το κόμμα μας δεν είναι όμιλος συζητήσεων. (Φωνές: Σωστά!). Υπάρχουν στιγμές, όπου δεν χρειάζεται να συζητάμε, αλλά χρειάζεται να πράττουμε, να κινούμαστε. [Και ο σ. Τρότσκι γνωρίζει καλύτερα από τον καθένα τι θα γινόταν ο Κόκκινος Στρατός αν, κατά τη στιγμή της επίθεσης, όλοι οι στρατιώτες συζητούσαν αν πορευόμαστε στη σωστή κατεύθυνση και αποφάσιζε μόνος του πού να πάει.]

Τώρα, σχετικά με την Κίνα. Μου φαίνεται ότι η βασική γραμμή, η οποία τέθηκε στις εισηγήσεις του Μπουχάριν είναι σωστή. Πραγματικά, χρειάζεται το μέγιστο να στεκόμαστε στις ιδιαιτερότητες της Κίνας. Ήταν εξαιρετικά σημαντικό στην αρχή να ταρακουνήσουμε τις μάζες, να φέρουμε εκατομμύρια ανθρώπους στο συνειδητό αγώνα για μια νέα τάξη. Σε αυτό βρισκόταν το κλειδί της υπόθεσης. Όμως μου φαίνεται ότι θα χρειαζόταν να επιφέρουμε κάποιες όχι μεγάλες αλλαγές σε μερικές παραγράφους.

Έχοντας σταθεί σε κάποιες μικρές τροποποιήσεις τις οποίες θεωρεί απαραίτητο να επέλθουν στις θέσεις του Μπουχάριν για την Κίνα, η Κρούπσκαγια λέει:

Εν κατακλείδι, θα ήθελα να πω λίγα λόγια για ένα προσωπικό ζήτημα. Το 1925 σε όλους ήταν αισθητή μία συγκεκριμένη σταθεροποίηση, έτει τότε φαινόταν, ότι χρειαζόταν ιδιαίτερα εμφατικά να επισημάνουμε τον κίνδυνο κάποιων φαινομένων τα οποια λάμβαναν χώρα. Για αυτό μου φαινόταν τότε, το 1925, ορθή η θέση της αντιπολίτευσης. Όμως τώρα, τη στιγμή του αγώνα, τη στιγμή που είναι απαραίτητη η συσπείρωση όλων των δυνάμεων, μου φαίνεται ότι όλα τα μέλη της αντιπολίτευσης πρέπει να εξέλθουν από την αντιπολίτευση και στενά να συσπειρωθούν γύρω από την ΚΕ. (Παρατεταμένα χειροκροτήματα).

Μετάφραση από τα ρώσικα. Πηγή: εφημερίδα “Παλιάρναγια Ζβεζντά” (Πολικός Αστέρας), φ.63 (506), 18 Αυγούστου 1927. Στη μπροσούρα που κυκλοφόρησε την ίδια χρονιά, από τον Κρατικό Εκδοτικό Οίκο, Μόσχα – Λενινγκράντ, περιλαμβάνεται η πρόταση.

Η στάση των μεγάλων δυνάμεων κατά το βρώμικο ισραηλινό “Πόλεμο των Έξι Ημερών” (05-10/06/1967)

50 χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από την έναρξη του βρώμικου ισραηλινού πολέμου “των έξι ημερών” ενάντια στις αραβικές χώρες. Με αυτό τον πόλεμο, οι ορδές του Ισραηλινού στρατού όχι απλώς παραβίασαν την γραμμή κατάπαυσης του πυρός (τα λεγόμενα σήμερα “σύνορα πριν από το 1967”) του πολέμου του 1948, αλλά κατέλαβαν όλα τα εδάφη στα οποία το ψήφισμα του ΟΗΕ το 1947 (με το οποίο ιδρύθηκε και το Ισραήλ) προέβλεπε να δημιουργηθεί το αραβικό κράτος. Επίσης, κατέλαβαν την ανατολική Ιερουσαλήμ, τμήμα της Συρίας και τη Χερσόνησο του Σινά.

 Ο χάρτης της Παλαιστίνης το 1967. Με μαύρο τα εδάφη (33% της Παλαιστίνης) στα οποία, βάσει του ψηφίσματος του ΟΗΕ, προοριζόταν να ιδρυθεί αραβικό κράτος (από το 66% του πληθυσμού). Στο υπόλοιπο τμήμα, θα ιδρυόταν εβραϊκό κράτος με 45% αραβική μειονότητα. Επίσης, τα δύο κράτη θα είχαν οικονομική ενότητα. Το Ισραήλ δεν σεβάστηκε τίποτα από αυτά και κατέλαβε τα πάντα.

Ένας πραγματικός τραμπούκος που καταπατά καθημερινά το Διεθνές Δίκαιο προφανώς και δεν δρα μόνος του. Στη συγκεκριμένη περίοδο, το Ισραήλ, δεν ήταν μόνο μαντρόσκυλο του αμερικάνικου ιμπεριαλισμού. Εκείνη την περίοδο η μπρεζνιεφική ρεβιζιονιστική κλίκα που είχε σφετεριστεί την εξουσία της Σοβιετικής Ένωσης δεν είχε ακόμα περάσει στο ανώτατο στάδιό της, στο να λειτουργεί κυρίως ανεξάρτητα και σε βάρος της άλλης υπερδύναμης, δεν είχε ακόμα καταστεί ιμπεριαλιστική. Φρόντιζε ακόμα, τότε, να συνυπάρχει ειρηνικά με τον αμερικάνικο ιμπεριαλισμό, καταστέλλοντας από κοινού τους εθνικοαπελευθερωτικούς αγώνες, φυσικά με τον ιδιαίτερο τρόπο ενός ρεβιζιονιστή που άλλα λέει και άλλα κάνει, λερώνοντας, σε κάθε περίπτωση, τον όρο “σοβιετικός” στη συνείδηση δισεκατομμυρίων ανθρώπων.

Παρακάτω παρατίθενται επίσημα κείμενα από τη ΛΔ Κίνας. Αξίζει να σημειωθεί ότι η Κίνα τότε δεν συμμετείχε στον ΟΗΕ (εξαιτίας της αμερικανικής εμμονής να δίνει τη θέση της Κίνας στην… Ταϊβάν) και τα περιθώριά της για αντίδραση ενάντια στην ισραηλινή επίθεση δεν ήταν όσα της Σοβιετικής Ένωσης.

(Για τη στάση της ΕΣΣΔ & του Διεθνούς Κομμουνιστικού Κινήματος στο Παλαιστινιακό & την αναγνώριση του Κράτους του Ισραήλ το 1947 – ’48 βλ. εδώ, εδώ και εδώ)

***

Δήλωση της κινεζικής κυβέρνησης

27 Μάη 1967

Ο αμερικάνικος ιμπεριαλισμός εξυφαίνει αυτή την περίοδο μία μεγάλη συνωμοσία επίθεσης ενάντια στη Συρία, την Ηνωμένη Αραβική Δημοκρατία (σ.parapoda: εκείνη την εποχή διατηρούσε αυτή την ονομασία μόνο η Αίγυπτος) και άλλα αραβικά κράτη, χρησιμοποιώντας το Ισραήλ. Ο ισραηλινός πρωθυπουργός και ο υπουργός του των εξωτερικών έχουν επανειλημμένα προαναγγείλει την έναρξη εχθροπραξιών με τη Συρία και την ανατροπή της συριακής κυβέρνησης. Το Ισραήλ συγκεντρώνει μεγάλες στρατιωτικές δυνάμεις στα σύνορά της με τη Συρία και την ΗΑΔ, προετοιμαζόμενο για μια μεγάλης κλίμακας στρατιωτική περιπέτεια ανά πάσα στιγμή. Οι ΗΠΑ έχουν στείλει τον 6ο τους Στόλο στην Ανατολική Μεσόγειο για να κάνει μια μεγάλη επίδειξη δύναμης και να προβεί σε στρατιωτικές απειλές. Η ανεξαρτησία και η ασφάλεια των αραβικών κρατών απειλείται σοβαρά. Τα γεγονότα άλλη μια φορά αποδεικνύουν ότι ο αμερικάνικος ιμπεριαλισμός είναι ο αρχι-εγκληματίας που υποστηρίζει την ισραηλινή επίθεση ενάντια στα αραβικά κράτη και ότι είναι ο πιο λυσσαλέος εχθρος των αραβικών λαών.

Αντιμέτωποι με την επίθεση και την πολεμική απειλή από τον αμερικάνικο ιμπεριαλισμό και το Ισραήλ, οι λαοί των αραβικών κρατών έχουν ξεσηκωθεί ενωμένοι για να διεξάγουν έναν αποφασιστικό αγώνα ενάνια στον κοινό τους εχθρό. Η Συρία, η ΗΑΔ και άλλα αραβικά κράτη έχουν κηρυχτεί σε κατάσταση συναγερμού και είναι έτοιμα ανά πάσα στιγμή να πλήξουν κατακέφαλα τους επιτιθέμενους. Η ΗΑΔ έχει ζητήσει την αποχώρηση της Δύναμης Έκτακτης Ανάγκης των Ηνωμένων Εθνών από τη Λωρίδα της Γάζας και από το έδαφος της ΗΑΔ, και ανακοίνωσε το κλείσιμο του Κόλπου της Άκαμπα και απαγόρευσε το διάπλου ισραηλινών πλήρων. Το Συμβούλιο του Αραβικού Συνδέσμου υιοθέτησε ψήφισμα στο οποίο δηλώνει ότι μια επίθεση ενάντια σε οποιοδήποτε αραβικό έδαφος θα θεωρηθεί επίθεση ενάντια σε όλα τα αραβικά κράτη. Το Ιράκ, η Υεμένη, η Αλγερία και άλλα αραβικά κράτη έχουν υιοθετήσει έκτακτα μέτρα προς υποστήριξη του αγώνα των λαών της Συρίας και της ΗΑΔ. Αυτές οι κινήσεις των αραβικών κρατών είναι δίκαιες πράξεις αυτοάμυνας ενάντια στην επίθεση και την καταστολή και συνάδουν πλήρως με τα συμφέροντα των αραβικών λαών.

Ο αγώνας των αραβικών λαών ενάντια στον αμερικάνικο ιμπεριαλισμό και το σιωνισμό αποτελεί ένα σημαντικό τμήμα του παγκόσμιου αγώνα ενάντια στον ιμπεριαλισμό. Έχει καταφέρει ισχυρά πλήγματα στον ιμπεριαλισμό, τον αποικισμό και το νεοαποικισμό και έχει δώσει μεγάλη υποστήριξη στους λαούς του κόσμου στον αγώνα τους ενάντια στον ιμπεριαλισμό. Τα 700 εκατομύρια του κινέζικου λαού, εξοπλισμένα με τη σκέψη Μαο Τσε Τουνγκ αποφασιστικά στέκονται στο πλευρό των αραβικών λαών και σθεναρά υποστηρίζουν όλους τους δίκαιους αγώνες τους. Ο κινεζικός λαός θα παραμείνει για πάντα ο σταθερός και αξιόπιστος συμμαχητής των αραβικών λαών στον αγώνα ενάντια στον ιμπεριαλισμό.

Αποκαλύπτοντας πλήρως τα κτηνώδη χαρακτηριστικά του, ο αμερικάνικος ιμπεριαλισμός ανοιχτά απειλεί να κάνει χρήση για να υποχρεώσει την ΗΑΔ να ξανανοίξει τον κόλπο της Άκαμπα· ταυτόχρονα, το πρωτοπαλίκαρό του, Λίντον Τζονσον, συνωμοτεί με ένα τέτοιο άτομο σαν το Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ, Ου Θαντ, σε μια μάταιη προσπάθεια να καταπνίξουν τον αντιιμπεριαλιστικό αγώνα των αραβικών λαών, αξιοποιώντας το βολικό τους εργαλείο, τον ΟΗΕ. Οι εντατικές επαφές ανάμεσα στις ΗΠΑ, τη Σοβιετική Ένωση, τη Βρετανία και τη Γαλλία, συμπεριλαμβανομένης της επίσκεψης του Τζορτζ Μπράουν στη Μόσχα, είναι όλες ενταγμένες στο σχέδιο για να καθοριστεί η μοίρα των αραβικών λαών και να εξαναγκαστούν να υποταχτούν μέσω του λεγόμενου “στάτους των μεγάλων δυνάμεων”. Όμως κανένα τρικ ή απειλή δεν θα εκφοβίσει ή εξαπατήσει τους όλο και πιο αφυπνιζόμενους αραβικούς λαούς. Τέτοιες ενέργειες από τον αμερικάνικο ιμπεριαλισμό, όπως το να χώνει τη μύτη του, να επιτίθεται και να παριστάνει το δεσπότη παντού, επ’ ουδενί δεν αποτελεί ένδειξη της δύναμής του, αλλά εκδήλωση της απελπισίας και της εσωτερικής αδυναμίας του. Ο πρόεδρος Μαο έχει εδώ και καιρό επισημάνει: “ο αμερικάνικος ιμπεριαλισμός έχει γεράσει. Οπουδήποτε διαπράττει επίθεση, θέτει μια νέα θηλιά στο λαιμό του. Όλο και πιο πολύ πολιορκείται από τους λαούς όλου του κόσμου”. Ο αμερικάνικος ιμπεριαλισμός έχει υποστεί μια ταπεινωτική ήττα στην επίθεσή του ενάντια στο Βιετνάμ και σίγουρα δεν θα έχει καλύτερο τέλος με την επίθεσή του ενάντια στα αραβικά κράτη. Δεν είναι μακριά η μέρα εκείνη όπου οι λαοί όλου του κόσμου θα θάψουν πλήρως τον αμερικάνικο ιμπεριαλισμό.

Η σοβιετική ρεβιζιονιστική ηγετική κλίκα είναι ο νο. 1 συνένοχος του αμερικάνικου ιμπεριαλισμού. Παντού παρέχει υπηρεσίες στις επιθετικές και πολεμικές πολιτικές του. Τώρα, ακριβώς τη στιγμή που ο αγώνας των αραβικών λαών ενάντια στην αμερικάνικη ιμπεριαλιστική και την ισραηλινή επίθεση φτάνει σε νέα ύψη, η σοβιετική ρεβιζιονιστική ηγετική κλίκα άλλη μια φορά συνωμοτεί με τον αμερικάνικο και το βρετανικό ιμπεριαλισμό, εργάζεται δραστήρια για να καταφέρει ένα πολιτικό πλήγμα μαζί τους και ενεργά εμπορεύεται την απαίσια πραμάτεια της του “πνεύματος της Τασκένδης”, σε μια μάταιη προσπάθεια να υπονομεύσει τη δίκαιη υπόθεση των αραβικών λαών ενάντια στον ιμπεριαλισμό. Δεν λέει κουβέντα για το ουσιαστικότερο ζητημα – την επίθεση του αμερικάνικου ιμπεριαλισμού ενάντια στα αραβικά κράτη. Ούτε υποστηρίζει τις δίκαιες ενέργειες της ΗΑΔ, την απαίτηση αποχώρησης των δυνάμεων του ΟΗΕ και το κλείσιμο του Κόλπου της Άκαμπα. Πρόκειται για μια ξεκάθαρη προδοσία. Είμαστε πεπεισμένοι ότι μέσα από τη νέα τους εμπειρία, οι αραβικοί λαοί, οι οποίοι έχουν μια παράδοση αγώνα ενάντια στον ιμπεριαλισμό, σίγουρα θα αναγνωρίσουν τη σοβιετική ρεβιζιονιστική ηγετική κλίκα, σε όλη της την ασχήμια, το ότι προδίδει τα συμφέροντα των αραβικών λαών, και ότι ποτέ δεν θα παρασυρθούν από αυτή.

Ο ισραηλινός στρατηγός Μοσέ Νταγιάν έχοντας μόλις καταλάβει την παλιά πόλη της Ιερουσαλήμ.

Ο μεγάλος ηγέτης του κινεζικού λαού πρόεδρος Μαο λέει: “Λαοί του κόσμου, να είστε θαρραλέοι, να τολμάτε να μάχεστε, να αψηφάτε τις δυσκολίες και να προχωράτε συνεχώς. Τότε όλος ο κόσμος θα ανήκει στους λαούς. Τα τέρατα όλων των ειδών θα καταστραφούν”. Το αραβικό έθνος είναι ένα μεγάλο έθνος. Οι αραβικοί λαοί είναι ένας ηρωικός λαός. Όσο είναι ενωμένοι και διατηρούν με αποφασιστικότητα τον αγώνα, είναι βέβαιο ότι θα νικήσουν τον αμερικάνικο ιμπεριαλισμό και το μαντρόσκυλό του, το Ισραήλ.

Οι αραβικοί λαοί είναι προορισμένοι να νικήσουν! Ο αμερικάνικος ιμπεριαλισμός είναι προορισμένος να ηττηθεί.

Μετάφραση από τα αγγλικά. Πηγή: Επιθεώρηση Πεκίνου, τ.23, 2 Ιούνη 1967, σ.σ.29-30.

***

Ανακοίνωση της κινεζικής κυβέρνησης

Σταθερά να υποστηρίξουμε τον αγώνα των αραβικών λαών ενάντια στην αμερικανο-ισραηλινή επίθεση

6 Ιούνη 1967

Στις 5 Ιούνη 1967, με την υποκίνηση και υποστήριξη του αμερικάνικου ιμπεριαλισμού, το Ισραήλ εξαπέλυσε σκανδαλωδώς μια μαζική ένοπλη επίθεση ενάντια στην Ηνωμένη Αραβική Δημοκρατία, τη Συρία και άλλα αραβικά κράτη. Αυτό είναι άλλο ένα πρωτοφανούς κλίμακας έγκλημα ενάντια στους αραβικούς λαούς το οποίο διαπράττει ο αμερικάνικος ιμπεριαλισμός και το εργλαλείο του, το Ισραήλ, καθώς και μια σοβαρή πρόκληση ενάντια στους λαούς της Ασίας, της Αφρικής και όλου του κόσμου. Οι λαοί των αραβικών κρατών, ξεσηκώνονται και ενώνονται στο μίσος τους ενάντια στον κοινό εχθρό, και καταφέρουν πλήγματα στους επιτιθέμενους. Μία θύελλα αγώνων ενάντια στην αμερικανική ιμπεριαλιστική επίθεση σαρώνει ολόκληρο τον αραβικό κόσμο.

Το Ισραήλ είναι ένα προϊόν της αμερικανικής και βρετανικής ιμπεριαλιστικής επιθετικής πολιτικής. Μετά το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, το Ισραήλ δεν θα μπορούσε ποτέ να υπάρχει χωρίς την προώθηση του αμερικάνικου ιμπεριαλισμού και δεν θα τολμούσε ποτέ να εξαπολύσει επίθεση ενάντια στα αραβικά κράτη χωρίς την αμερικανική ιμπεριαλιστική υποστήριξη. Είναι ο αμερικάνικος ιμπεριαλισμός που υποκίνησε το Ισραήλ να επιτεθεί στη Συρία· είναι ο αμερικάνικος ιμπεριαλισμός που, ενωμένος με το βρετανικό ιμπεριαλισμό, έχει απειλήσει να ξανανοίξει δια της βίας των όπλων τον Κόλπο της Άκαμπα· είναι πάλι ο αμερικάνικος ιμπεριαλισμός που προμηθεύει το Ισραήλ με μεγάλες ποσότητες όπλων προκειμένου να εξαπολύσει ξαφνικές επιθέσεις ενάντια στην Ηνωμένη Αραβική Δημοκρατία και τις άλλες αραβικές χώρες. Τα γεγονότα έχουν πλήρως αποδείξει ότι ο αμερικάνικος ιμπεριαλισμός είναι ο παρασκηνιακός μάνατζερ του Σιωνισμού και ο νο. 1 εχθρός των αραβικών λαών και των λαών του κόσμου.

Σε αυτή την κατάσταση, η σοβιετική ρεβιζιονιστική ηγετική κλίκα έχει συνομωτήσει στην επίθεση που διαπράττει το Ισραήλ με την υποκίνηση και την υποστήριξη του αμερικάνικου ιμπεριαλισμού, αποδεικνύοντας για άλλη μια φορά την ασχήμια της ως προδότη των αραβικών λαών.

Ο πρόεδρος Μαο Τσε Τουνγκ, ο μεγαλύτερος ηγέτης του κινεζικού λαού, έχει επισημάνει ότι: “Το κύμα οργής των λαών του κόσμου ενάντια στους αμερικάνους επιθετιστές είναι ακαταμάχητο. Ο αγώνας τους ενάντια στον αμερικάνικο ιμπεριαλισμό και τους λακέδες του σίγουρα θα πετύχει ακόμα πιο μεγάλες νίκες”. Η ΗΑΔ, η Συρία και τα άλλα αραβικά κράτη, όπως και ο αραβικός λαός της Παλαιστίνης, διεξάγουν έναν δίκαιο πόλεμο ενάντια στην επίθεση ΗΠΑ – Ισραήλ. Ένας δίκαιος πόλεμος δεν μπορεί να χαθεί. Οι ηρωικοί αραβικοί λαοί, έχοντας μια ένδοξη αντιιμπεριαλιστική παράδοση, έχουν σηκώσει ψηλά τη δίκαιη σημαία του πολέμου ενάτια στην επίθεση. Πιστεύουμεότι με τη συμπάθεια και την υποστήριξη των λαών ολόκληρου του κόσμου, οι αραβικοί λαοί σίγουρα θα πετύχουν την τελική νίκη στο βαθμό που ενισχύουν την ενότητά τους, επιμένουν αγωνιστικά, προχωρούν βήμα το βήμα και ξεπερνούν όλες τις δυσκολίες.

Η κινεζική κυβέρνηση εμφατικά εδώ διακηρύττει: εξοπλισμένα με τη Σκέψη Μαο Τσε Τουνγκ, τα 700 εκατομμύρια κινεζικού λαού που νικηφόρα διεξάγουν τη μεγάλη προλεταριακή πολιτιστική επανάσταση, επ’ουδενί δεν θα επιτρέψουν στους αμερικάνους ιμπεριαλιστές και τους συνεργάτες τους να πατάνε πόδι και να διαπράττουν επιθέσες παντού. Στεκόμαστε σταθερά στο πλευρό των αραβικών λαών και με αποφασιστικότητα τους στηρίζουμε στο δίκαιο πόλεμό τους ενάντια στην αμερικανο – ισραηλινή επίθεση.

Η νίκη σίγουρα ανήκει στους ηρωικούς αγωνιζόμενους αραβικούς λαούς!

Μετάφραση από τα αγγλικά. Πηγή: Επιθεώρηση Πεκίνου, τ.24, 9 Ιούνη 1967, σ.σ. 89

***

Αραβικοί λαοί, ενωθείτε, κάντε επίμονες προσπάθειες και πολεμήστε μέχρι τέλους τον ιμπεριαλισμό!

Κύριο άρθρο της “Ρενμιν Ριμπάο” της 11ης Ιούνη 1967

Ως αποτέλεσμα της μεγάλης κλίμακας επίθεσης που ξαφνικά εξαπόλυσαν οι αμερικανοϊσραηλινοί επιθετιστές και της πίεσης που ασκήθηκε στις αραβικές χώρες από τις ΗΠΑ, τη Βρετανία και τη Σοβιετική Ένωση, οι οποίες δρούσαν από κοινού, η κυβερνήσεις της Ηνωμένης Αραβικής Δημοκρατίας, της Συρίας και της Ιορδανίας υποχρεώθηκαν να ανακοινώσουν την αποδοχή από πλευράς τους της “απόφασης κατάπαυσης του πυρός” του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ. Ο αγώνας αντίστασης των αραβικών λαών στον αμερικάνικο ιμπεριαλισμό και το λακέ του βρίσκεται τώρα σε κρίσιμο σημείο.

Ο αγώνας των αραβικών λαών ενάντια στον αμερικάνικο ιμπεριαλισμό και το λακέ του έχει μόλις υποστεί μία προσωρινή υποχώρηση· οι φλόγες δεν έχουν σβήσει και δεν θα σβήσουν ποτέ.

Ισραηλινά στρατεύματα καταλαμβάνουν το τέμενος Αλ Ακσά στην Ιερουσαλήμ

Από την έναρξη του επιθετικού πολέμου που ξεκίνησαν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ, ένα κύμα εκτεταμένου μαζικού αγώνα ενάντια στις ΗΠΑ σαρώνει τον αραβικό κόσμο. Αυτό εκφράζει μια χωρίς προηγούμενο αφύπνιση των αραβικών λαών. Παρότι ανακοινώθηκε “κατάπαυση του πυρός”, το ηθικό των αραβικών λαών παραμένει υψηλό και συνεχίζουν να πλήττουν τον αμερικάνικο ιμπεριαλισμό και το λακέ του, με διάφορους τρόπους: είναι αποφασισμένοι να πολεμήσουν μέχρι τέλους τους επιτιθέμενους.

Επί πολλά χρόνια, οι αραβικοί λαοί διεξάγουν ηρωικούς αγώνες για να πετύχουν και να διασφαλίσουν την εθνική τους ανεξαρτησία. Παρά τις επανειλημμένες υποχωρήσεις στους αγώνες τους, έχουν, παρόλα αυτά, καταγάγει τρομακτικές επιτυχίες. Ούτε η υποχώρηση στον αραβοϊσραηλινό πόλεμο του 1948, ούτε η “τριμερής διακήρυξη” το 1950, στην οποία οι ΗΠΑ, η Βρετανία και η Γαλλία από κοινού παρενέβησαν στα αραβικά ζητήματα, μπόρεσαν να ανακόψουν την ανάπτυξη των αραβικών εθνικοαπελευθερωτικών αγώνων. Οι ιμπεριαλιστές ήταν αρκετά αλαζόνες για κάποιο διάστημα μετά τη δημιουργία του στρατιωτικού μπλοκ της Βαγδάτης το 1955, αλλά οι αραβικοί λαοί συνέχισαν να προχωρούν. Όταν ξέσπασε από τους ιμπεριαλιστές ο επιθετικός πόλεμος στο Σουέζ το 1956, οι αραβικοί λαοί συσπειρώθηκαν και σταθερά αντιπάλεψαν τους ιμπεριαλιστές επιτιθέμενους. Οι αραβικοί λαοί δεν εκφοβίστηκαν όταν οι ιμπεριαλιστές εξύφαναν μια επίθεση ενάντια στη Συρία το 1957 ή όταν ο αμερικάνικος ιμπεριαλισμός έστειλε στρατεύματά του στο Λίβανο και εξαπέλυσε ένοπλη επέμβαση ενάντια στην ιρακινή επανάσταση το 1958. Τα γεγονότα έχουν αποδείξει ότι ο μεγάλος αραβικός λαός διακατέχεται από ένα απτόητο μαχητικό πνεύμα και ότι προσωρινές αποτυχίες μόνο ενισχύουν την αγωνιστική του θέληση.

Ο μεγάλος ηγέτης του κινεζικού λαού πρόεδρος Μαο Τσε Τουνγκ έχει πει: “Να παλεύουν, να αποτυγχάνουν, να παλεύουν πάλι, να αποτυγχάνουν πάλι, να παλεύουν πάλι…μέχρι τη νίκη τους: αυτή είναι η λογική των λαών.” αυτός είναι νόμος του μαρξισμού – λενινισμού – σκέψης Μαο Τσε Τουνγκ. Η κινεζική λαϊκή επανάσταση ακολούθησε αυτό το νόμο. Οι εθνοαπελευθερωτικοί αγώνες των ασιατικών, αφρικανικών και λατινοαμερικανικών λαών έχουν ακολουθήσει αυτό το νόμο. Ο αγώνας των αραβικών λαών ενάντια στον ιμπεριαλισμό και το λακέ του, αναπόφευκτα, θα ακολουθήσει αυτό το νόμο.

Όλες οι πολιτικές δυνάμεις στον κόσμο έχουν δώσει εξετάσεις μέσω των εξελίξεων στη Μέση Ανατολή, ειδικά έναντι του δίκαιου πολέμου των αραβικών λαών ενάντια στην επίθεση. Ο ιμπεριαλισμός, με επικεφαλής τις ΗΠΑ, το σοβιετικό σύγχρονο ρεβιζιονισμό και τους αντιδραστικούς όλων των χωρών, έχουν με χίλιους και έναν τρόπους υποθάλψει και ενθαρρύνει την ισραηλινή επίθεση και προσπάθησαν να καταστείλουν τον αγώνα των αραβικών λαών ενάντια στην επίθεση. Ο κινεζικός λαός και οι λαοί του κόσμου έχουν σταθεί αποφασιστικά στο πλευρό των αραβικών λαών, έχουν πλήρως αποκαλύψει το μεγάλο αντεπαναστατικό τρίγωνο ΗΠΑ – Βρετανίας – Σοβιετικών και έχουν δώσει την ολόπλευρη υποστήριξή τους στους αραβικούς λαούς στον αγώνα τους ενάντια στην επίθεση. Αυτή είναι η ξεκάθαρη διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στα δύο στρατόπεδα. Αυτό είναι ένα γεγονός, το οποίο έχει ανοίξει διάπλατα τα μάτια των αραβικών λαών και τους επιτρέπει να αναγνωρίζουν ακόμα πιο ξεκάθαρα ποιοι είναι οι απαίσιοι εχθροί τους και ποιοι οι αφοσιωμένοι, αξιόπιστοι συμμαχητές.

Οι βάρβαρες πτυχές του αμερικάνικου ιμπεριαλισμού έχουν πλήρως αποκαλυφθεί. Τα ωμά γεγονότα έχουν αποδείξει ότι ο αμερικάνικος ιμπεριαλισμός είναι ο βασικός ενορχηστρωτής αυτού του επιθετικού πολέμου, ο αρχιεγκληματίας που καταπιέζει τους αραβικούς λαούς, ο μεγαλύτερος επιθετιστής που προωθεί το νεοαποικισμό στον αραβικό κόσμο και ο νο. 1 ορκισμένος εχθρός των 100 εκατομμυρίων αραβικού λαού.

Οι επιθετικές πτυχές του βρετανικού ιμπεριαλισμού έχουν επίσης σε μεγάλο βάθος αποκαλυφθεί. Ήταν η Βρετανία που ενώθηκε με τις ΗΠΑ στο σχεδιασμό και την υποστήριξη των ένοπλων επιθέσεων του Ισραήλ στις αραβικές χώρες και η οποία προέβη σε κάθε είδους πονηρή πολιτική μανούβρα ώστε να ασκηθεί πίεση σε αυτές. Αυτός ο γερασμένος και ξεπερασμένων μεθόδων ιμπεριαλισμός έχει ξεσαλώσει στην προσπάθειά του να προωθήσει το νεοαποικισμό, αποπειρώμενος να διατηρήσει την αποικιακή του θέση στην Ασία και την Αφρική, η οποία κλονίζεται.

Ο γαλλικός ιμπεριαλισμός, ο οποίος ισχυριζόταν ότι ήταν “ουδέτερος” σε αυτα τα γεγονότα, στην πραγματικότητα ασκούσε “πολιτική μεγάλης δύναμης” μαζί με τις ΗΠΑ, τη Βρετανία και τη Σοβιετική Ένωση, και έδειξε ότι στέκεται στο πλευρό των αμερικανοϊσραηλινών επιτιθέμενων.

Παρά τις πρόσφατες εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, οι αραβικοί λαοί άντλησαν ένα σημαντικό δίδαγμα. Σταδιακά άρχισαν να αναγνωρίζουν τις καταστροφικές πτυχές της σοβιετικής ρεβιζιονιστικής κλίκας ως ενός ψεύτικου και προδοτικού φίλου. Η ένοπλη επίθεση του Ισραήλ ενάντια στους αραβικούς λαούς ήταν στην ουσία μια μανιακή επίθεση για την οποία από κοινού συνωμότησαν οι ΗΠΑ και η Σοβιετική Ένωση. Ήταν επίσης μια κοινή αμερικανοσοβιετική πολιτική μανούβρα για να παγιδεύσουν τις αραβικές χώρες. Ας εξετάσουμε τα γεγονότα. Η σοβιετική ρεβιζιονιστική κλίκα, από τη μια, “εγγυόταν” ότι το Ισραήλ δεν θα επιτεθεί και, από την άλλη, εργαζόμενη χέρι χέρι με τις ΗΠΑ, ενθάρρυναν το Ισραήλ να εξαπολύσει μια ξαφνική επίθεση στις αραβικές χώρες και να τις πιάσει στον ύπνο. Τη μια μέρα μιλούσε για “υποστήριξη” στους αραβικούς λαούς και την άλλη προέβαινε σε παρασκηνιακές συμφωνίες με τις ΗΠΑ και μαγείρευε μία απόφαση “κατάπαυσης του πυρός” στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, την πλέον ξεδιάντροπη προδοσία των αραβικών λαών. Εκδίδει το ένα ανακοινωθέν μετά το άλλο, τη μια δήλωση μετά την άλλη, “καταδικάζοντας” το Ισραήλ, την ίδια ώρα που μυστικά φλερτάρει με το Ισραήλ. Όταν το Ισραήλ πήρε τον έλεγχο των Στενών του Τιράν, ένα σοβιετικό πολεμικό πλοίο ήταν το πρώτο πλοίο που διέσχισε τον Κόλπο της Άκαμπα. Η σοβιετική ρεβιζιονιστική κλίκα είναι ένας στυγνός απατεώνας που ειδικεύεται στο να παίζει σε διπλό ταμπλό, ένας μεγάλος προδότης των αραβικών λαών και, ευρισκόμενος σε συνωμοσία με τον αμερικάνικο και βρετανικό ιμπεριαλισμό, ένας σφαγέας που καταπιέζει τον αγώνα των αραβικών λαών ενάντια στην επίθεση.

Ο αγώνας των αραβικών λαών ενάντια στην ιμπεριαλιστική επίθεση θα είναι παρατεταμένος. Κοιτώντας την ουσία και μακροπρόθεσμα, είναι οι αραβικοί λαοί αυτοί που είναι πραγματικά ισχυροί. Ο αμερικάνικος ιμπεριαλισμός, ο βρετανικός ιμπεριαλισμός, ο σοβιετικός ρεβιζιονισμός, το Ισραήλ – όλοι τους είναι χάρτινοι τίγρεις. Αποτελεί μόνο προσωρινό φαινόμενο το ότι το Ισραήλ, βασιζόμενο στη βοήθεια του αμερικάνικου και βρετανικού ιμπεριαλισμού, καθώς και του σοβιετικού ρεβιζιονισμού, είναι σε θέση να καταλαμβάνει κάποια αραβικά εδάφη με τη βία των όπλων. Οι αραβικοί λαοί αργά ή γρήγορα θα απελευθερώσουν όλα τα εδάφη τους που τώρα βρίσκονται υπό την αναγκαστική κατοχή του ιμπεριαλισμού και του λακέ του. Ο ιμπεριαλισμός θα τους πληρώσει ό,τι τους χρωστά. Καμία δύναμη στη γη δεν μπορεί να σταματήσει τους αραβικούς λαούς από την άσκηση του ιερού δικαιώματός του!

Ισραηλινά στρατεύματα καταλαμβάνουν τους Άγιους Τόπους

Μια εξαιρετική επαναστατική κατάσταση επικρατεί τώρα σε όλο τον κόσμο. Αντιαμερικάνικοι αγώνες εξαπλώνονται σθεναρά παντού. Ο ηρωικός βιετναμέζικος λαός, δείχνοντας πλήρως την απεριόριστη δύναμη του λαϊκού πολέμου, έχει καταφέρει σοβαρά πλήγματα στα σχεδόν 500.000 αμερικάνικα επιτιθέμενα στρατεύματα. Στις αχανείς εκτάσεις της Ασίας, της Αφρικής και της Λατινικής Αμερικής, οι λαοί είναι πιο αφυπνισμένοι παρά ποτέ και οι φλόγες της αντιιμπεριαλιστικής επανάστασης πετούν όλο και πιο ψηλά. Το ιμπεριαλιστικό μπλοκ βαίνει προς αποσύνθεση, και η σύγχρονη ρεβιζιονιστική κλίκα αντιμετωπίζει δυσκολίες. Η παγκόσμια κατάσταση είναι εξαιρετικά ευνοϊκή για τους επαναστατημένους λαούς όλων των χωρών και η πλέον δυσμενής για τον ιμπεριαλισμό. Είναι ευνοϊκή για τον αραβικό λαό για να επιδείξει επιμονή στον αγώνα του ενάντια στην επίθεση. Όποιες απεγνωσμένες προσπάθειες ο ιμπεριαλισμός, με επικεφαλής τις ΗΠΑ, και να κάνει, και σε όσες ειδεχθείς προδοτικές ενέργειες οι σοβιετικοί σύγχρονοι ρεβιζιονιστές και να προβούν, αυτή η γενική τάση στην παγκόσμια κατάσταση δεν μπορεί ποτέ να αλλάξει. Τα ζικ ζακ που οι αραβικοί λαοί συναντούν στην πορεία του αντιιμπεριαλιστικού τους αγώνα δεν μπορούν σε καμία περίπτωση να ανακόψουν τη συνεχή προέλασή τους.

Ο πρόεδρος Μαο έχει πει: “Οι λαοί, και μόνο οι λαοί, είναι η κινητήρια δύναμη στη δημιουργία της παγκόσμιας ιστορίας”. Οι αραβικοί λαοί είναι οι δημιουργοί της αραβικής ιστορίας. Καμία καταπάτηση ή παραβίαση της αραβικής γης από τον ιμπεριαλισμό και το λακέ του δεν θα γίνουν ανεκτές. Όσο τα 100 εκατομμύρια των αράβων ανεβάζουν την πολιτική τους συνείδηση, υιοθετούν σωστές πολιτικές και διατηρούν τον αγώνα, θα είναι σίγουρα σε θέση να διώξουν τους παλιούς και νέους αποικιστές, με επικεφαλής τις ΗΠΑ, και να εξαλείψουν όλους τους επιτιθέμενους αλήτες!

Αραβικοί λαοί! Να είστε ενωμένοι! Κάνετε επίμονες και συνεχείς προσπάθειες! Ριχτείτε σε μακροπρόθεσμους σκληρούς αγώνες! Τα 700 εκατομμύρια κινεζικού λαού σας υποστηρίζουν. Το ίδιο και όλοι οι επαναστατημένοι λαοί του κόσμου. Η τελική νίκη ανήκει σίγουρα στους ηρωικούς αραβικούς λαούς!

Μετάφραση από τα αγγλικά. Πηγή: Επιθεώρηση Πεκίνου, τ.25, 16 Ιούνη 1967, σ.σ. 11 – 12

***

Όσο πιο πολύ το ασβεστώνουν, τόσο πιο βρώμικο γίνεται το πρόσωπο των σοβιετικών ρεβιζιονιστών αποστατών

Σχόλιο της “Ρενμίν Ριμπάο” 13 Ιούνη 1967

Σε μια προσπάθεια να καλύψει την προδοσία της προς τους αραβικούς λαούς, η σοβιετική ρεβιζιονιστική άρχουσα κλίκα επιστράτευσε την αποστάτρια ομάδα του Τίτο και άλλους, και στις 9 Ιούνη εξέδωσε  ένα κοινό ανακοινωθέν 7 χωρών για την κατάσταση στη Μέση Ανατολή. Η χρησιμοποίηση αυτού του χωρίς περιεχόμενο εγράφου ψεύτικης υποστήριξης ήταν άλλη μια μάταιη απόπειρα να εξαπατήσουν τους αραβικούς λαούς. Ωστόσο, αυτή η αδέξια μανούβρα της σοβιετικής ρεβιζιονιστικής κλίκας χρησίμευσε μόνο στο να αποκαλύψει περαιτέρω τον ξεδιάντροπο χαρακτήρα της ως ενός δήθεν υποστηρικτή, αλλά, στην πραγματικότητα, πραγματικού προδότη των αραβικών λαών.

Όλοι γνωρίζουν ότι ο αμερικάνικος ιμπεριαλισμός είναι ο αρχιεγκληματίας που υποκίνησε το Ισραήλ να αρχίσει επιθετικό πόλεμο. Όχι μόνο σχεδίασε, υποστήριξε και έδωσε εντολή στο Ισραήλ να εξαπολύσει την ξαφνική επίθεση στις αραβικές χώρες, αλλά και η αεροπορία του πήρε άμεσα μέρος στις επιθετικές ενέργειες του Ισραήλ. Ωστόσο, το “κοινό ανακοινωθέν” της σοβιετκής ρεβιζιονιστικής κλίκας, όπως και οι προηγούμενες δηλώσεις της, δεν περιέχουν ούτε μία λέξη καταδίκης του αμερικάνικου ιμπεριαλισμού. Τι δείχνει αυτό, αν όχι το ότι οι ρεβιζιονιστές επιδιώκουν να απαλλάξουν τους αμερικάνους ιμπεριαλιστές από τα εγκλήματα και να συνεχίσουν τη “συνεργασία” μαζί τους;

Το κοινό ανακοινωθέν που υποστήριξε η σοβιετική ρεβιζιονιστική κλίκα υποκριτικά εκφράζει την πλήρη υποστήριξή της στο δίκαιο αγώνα των αραβικών λαών και δηλώνει ότι θα κάνει “ό,τι είναι απαραίτητο για να βοηθήσει τους λαούς των αραβικών χωρών για να προβούν σε μια αποφασιστική απώθηση του επιτιθέμενου”. Αυτός ο χωρίς αξία και κενός περιεχομένου λόγος είναι απλά αηδιαστικός.

Δεν ήσασταν εσείς, σοβιετικοί ρεβιζιονιστές, που εμφατικά δηλώνατε στο ανακοινωθέν σας της 23ης Μάη ότι “όσοι εξαπολύσουν επίθεση” θα αντιμετωπίσουν την “αποφασιστική δράση της Σοβιετικής Ένωσης ενάντια στην επίθεση”; Όμως τι “δράση” αναλάβατε αφότου το Ισραήλ εξαπόλυσε την επίθεσή του; Εσείς απλώς κοιτούσατε με σταυρωμένα τα χέρια ενώ οι αραβικές χώρες βρίσκονταν υπό ισραηλινή επίθεση. Πράγματι, όμως, αναλάβατε κάποια δράση: συνεργαστήκατε πλήρως με τον αμερικάνικο ιμπεριαλισμό, προστατεύσατε το Ισραήλ και ασκήσατε πίεση στις αραβικές χώρες στον ΟΗΕ· προστατεύσατε τις πρεσβείες των ΗΠΑ και της Βρετανίας στη Μόσχα διαλύοντας τις διαδηλώσεις των αράβων, αφρικανών και λατινοαμερικάνων φοιτητών. Μπορούν τέτοιες ενέργειες σας να χαρακτηριστούν “δράση ενάντια στην επίθεση”; Δεν είναι πραγματικά συνενοχή και υποστήριξη της επίθεσης του αμερικάνικου ιμπεριαλισμού και του Ισραήλ; Αφότου προδώσατε τους αραβικούς λαούς με τον πιο ειδεχθή τρόπο, έχετε το θράσσος να κομπάζετε ξεδιάντροπα ότι είστε “πιστοί στις διεθνιστικές σας υποχρεώσεις”. Τι ξεδιάντροπος ισχυρισμός!

Αυτό που είναι ειδικά γελοίο είναι ότι, αφότου εξέδωσε το κοινό ανακοινωθέν, η σοβιετική ρεβιζιονιστική κλίκα, με ιδιαίτερη σοβαρότητα, ανακοίνωσε την υποβάθμιση των διπλωματικών σχέσεων με το Ισραήλ. Δεν το έκανε αυτό όσο το Ισραήλ εξαπέλυε τις πολεμικές του απειλές ενάντια στις αραβικές χώρες, ούτε το έκανε αφότου το Ισραήλ ξεκίνησε την ξαφνική του επίθεση ενάντια στις αραβικές χώρες. Αντίθετα, φλέρταρε απευθείας με αυτό το μαντρόσκυλο του αμερικάνικου ιμπεριαλισμού και μυστικά εργάστηκε σε συνωμοσία με αυτόν. Τώρα θέλει να χρησιμοποιήσει αυτό το τρικ για να ηρεμήσει τους αγανακτισμένους αραβικούς λαούς. Πώς μπορεί κάτι τέτοιο να έχει αποτέλεσμα;

Επιπροσθέτως, ο λόγος για τον οποίο έκαναν λόγο για ρήξη στις σχέσεις με το Ισραήλ δεν ήταν το ότι το Ισραήλ διέπραξε επίθεση ενάντια στις αραβικές χώρες, αλλά το ότι “αγνόησε” την απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας” το οποίο σκάρωσε με τον αμερικάνικο ιμπεριαλισμό. Αυτό και μόνο δείχνει πως ό,τι προσπαθούν να αναδείξουν δεν είναι καθόλου προς το συμφέρον των αραβικών χωρών, αλλά, αντίθετα, του κύρους του ΟΗΕ, ενός εργαλείου το οποίο από κοινού χειρίζονται οι σοβιετικοί ρεβιζιονιστές και οι αμερικάνοι ιμπεριαλιστές. Θέλουν να χρησιμοποιήσουν αυτό το εργαλείο για να εξαναγκάσουν τις αραβικές χώρες να έρθουν στα μέτρα τους. Δεν είναι να εκπλήσσεται κανείς για το ότι οι ισραηλινοί επιτιθέμενοι απλώς σήκωσαν τους ώμους τους στη σοβιετική απόφαση για ρήξη στις σχέσεις μεταξύ τους.

Αυτή η προδοσία των αραβικών λαών από τη σοβιετική ρεβιζιονιστική άρχουσα κλίκα, η οποία συνωμοτεί με τον αμερικάνικο ιμπεριαλισμό, συνιστά άλλο ένα πλήγμα προς τους λαούς της Ασίας, της Αφρικής και της Λατινικής Αμερικής. Έχουμε να κάνουμε με ένα μάτσο καθ’έξιν αποστατών. Επί πολλά χρόνια προβαίνουν σε προδοσίες και δρουν ως συνένοχοι του αμερικάνικου ιμπεριαλισμού οπουδήποτε υπάρχει επανάσταση και αγώνας ενάντια στην επίθεση.

Στο Συμβούλιο Ασφαλείας, επανειλημμένα έχουν ψηφίσει προς υποστήριξη του αμερικάνικου ιμπεριαλισμού, για να χρησιμοποιεί αυτός τις “δυνάμεις του ΟΗΕ”, ώστε να καταπνίγει τον επαναστατικό αγώνα του Κονγκολέζικου λαού (της Κινσάσα).

Λύγισαν μπροστά στις πολεμικές απειλές του αμερικάνικου ιμπεριαλισμού και ανοιχτά πρόδωσαν τον κουβανέζικο λαό.

Υποστήριξαν τον αμερικάνικο ιμπεριαλισμό για να χρησιμοποιήσει τον ΟΗΕ ώστε να αναμειχθεί στα εσωτερικά ζητήματα της Κύπρου.

Στον αγώνα του Πακιστάν ενάντια στην ινδική επίθεση, έδειξαν την μεροληψία τους υπέρ των ινδών αντιδραστικών και εξανάγκασαν το Πακιστάν να αποδεχτεί μία “κατάπαυση του πυρός” ευνοϊκή προς την Ινδία.

Όταν ο αμερικάνικος ιμπεριαλισμός κατέστειλε ένοπλα τον πατριωτικό αντιαμερικανικό αγώνα του δομινικανού λαού, οι σοβιετικοί ρεβιζιονιστές υποστήριξαν τον αμερικάνικο ιμπεριαλισμό στη χρήση του ΟΗΕ για περαιτέρω επέμβαση.

Στο ζήτημα του Βιετνάμ, κάνουν τα πάντα ώστε να υπηρετήσουν τα αμερικάνικα ιμπεριαλιστικά σχέδια του “εξαναγκασμού σε ειρηνευτικές συνομιλίες μέσω πολέμου” και την “προώθηση ειρηνευτικών συνομιλιών μέσα από μία παύση των βομβαρδισμών”, σε μια προσπάθεια να σβήσουν τις φλόγες του αγώνα του βιετναμέζικου λαού ενάντια στην αμερικανική επίθεση και υπέρ της εθνικής σωτηρίας.

Οι λαοί της Ασίας, της Αφρικής και της Λατινικής Αμερικής αργά ή γρήγορα θα ξεκαθαρίσουν τους λογαριασμούς τους μαζί τους για τις προδοτικές ενέργειές τους. Όποιο τρικ και να μεθοδεύσουν δεν θα μπορέσουν ποτέ να ξεφύγουν από την τιμωρία της Ιστορίας.

Αυτή η προδοτική πράξη της σοβιετικής ρεβιζιονιστικής κλίκας έχει προκαλέσει μεγάλη αγανάκτηση στους αραβικούς λαούς. Κατά τη διάρκεια διαδηλώσεων, φώναζαν “Κάτω ο Κοσίγκιν!” και “Σοβιετική Ένωση, έξω από τη Μέση Ανατολή!”. Οι αραβικοί λαοί τώρα βλέπουν ξεκάθαρα ότι η σοβιετική ρεβιζιονιστική άρχουσα κλίκα είναι ψεύτικος φίλος με μέλι στο στόμα και δολοφονία στην καρδιά, και ότι είναι πιστός συνένοχος του αμερικάνικου και βρετανικού ιμπεριαλισμού.

Ο πρόεδρος Μαο έχει πει: “Ποιοι είναι οι εχθροί μας; Ποιοι είναι οι φίλοι μας; Αυτό είναι ένα ζήτημα πρώτης τάξεως για την επανάσταση”. Οι αραβικοί λαοί, στο σημερινό πόλεμο ενάντια στην επίθεση, έχουν δει πιο ξεκάθαρα ποιοι είναι οι εχθροί και ποιοι οι φίλοι τους. Αναπόφευκτα θα πετύχουν πλήρη νίκη με το να βασίζονται στις δικές τους δυνάμεις, με το να είναι ενωμένοι με τους πραγματικούς φίλους τους και με το να διεξάγουν έναν αγώνα μέχρι τέλους ενάντια στον αμερικάνικο ιμπεριαλισμό και τους συνενόχους του.

Μετάφραση από τα αγγλικά. Πηγή: Επιθεώρηση Πεκίνου, τ.25, 16 Ιούνη 1967, σ.σ. 17 – 18